e ΝΕ δὸς Verena LI $
Sa A, “MAPEI “ne ᾿ ΕΥ̓͂ +9 x = ta
>. τος E RI οἱ ΠῚ ΦΥ) ΤΥ i E rat (Ὁ υ x n : L
È ni nd Sa} % τρὸζι » » ᾿ τος f =. de date =
Je Pla k d εὐ ας, pae ven al δώ“. i ; wo. A, ai r=—= - 4
ΕΣ si ἔ e: ; È io ἢ È n° i ἊΝ nas Nei ἢ ia i e asi Lò RE, se % ss" QI E) ai. K
Bn ὦ SS : Pa, — Sg Lasi et τι o rpg δ a - ΞΞ5-----ὦ ον aa) -
dp dg SR E È ew
τὰ i Leda a pra 0_ n
" - , 3-7 sv “a
Ar greto =. - ᾳ Ae 2 ἃς y sr - ” i y
i scs x e < Sg: εν. τατον ἃς ΤΠ ΤΣ segno dx τος ΚΡ
4 τ σ᾿ iz, agi UA | = n τ τα REA ὩΣ ξ τ 5 rat — è I = v ἘΣ
È ᾿ Δ ω" PERC CUR) Sc po PRI τὸς. πὰς Ἢ bai > >» D =
ἣν ' DERE n ΣΝ Sl ἃ x c n > x τ $
" > ΒΗ “ἢ È È, n το xa ᾿ fica ,.Ξ Ὅς 3 zi
= ni Lo 3 Coen : td; » SIT. MOSÈ, If È ἘΣΤΟΝ ον x ae _ : ν ef
SALO tun ΝΕ ca ae i. ἄς ὃ Bi ΓΝ È: = ΓῊ now o "i ng -: è
Hot” È Da è -ΕἙῊ, ἌΨ' " - se = ì Σ a Latta dro
. ἘΣ agita le rà n αἱ προς, πῶ" È: RI i, Η « Ξξξεω-: δος
o 3 n TÀ - ; «δῦ = -
È Sea οἱ
n ea =
e
na ἊΝ ΤΣ ἐν
ML
Di Con: AI
᾿ i ἢ na ᾿ ni ano ἊΣ ni i VI È
LA "TIA Me ὮΝ
πὰ" ΠΝ ΨΥ .-. "ἢ | : o Δ. ᾿
giù ᾿ ΕΝ Ni : ᾿ | n | ἊΝ Li mc, " ΡΝ Di
7 = Ul ne x
ον:
a ui
Mi Pi n È e POL) si dn
Di la i LA ὌΝ si DUNE
: ii N Hi, di = hi n n
a
io var na 01
Db ἣν BT.
ii
te “i NE TREE ἡδὺ
Δ δ. " N
de a
STUDI ITALIANI
DI
FILOLOGIA CLASSICA
VOLUME SEDICESIMO.
FIRENZE
SUCCESSORI B. SEEBER
LIBRERIA INTERNAZIONALE
20, Via Tornabuoni, 20
1908
Firenze, 1908 - Tip. Galletti e Cocci
INDICE DEL VOLUME
FraTtI (Lodovico) — Indice dei codici latini conservati nella
R. Biblioteca Universitaria di Bologna . . . . . p. 103-432
PASQUALI (Giorgio) — Marginalia . . .. ... +. +. 441-451
SABATUCCI (Alessandro) — Scolii antichi ad Aftonio nel cod.
re eee EE e i e A 102
TerzaGHI (Nicola) — Parergon de quibusdam oraculis chal-
ΠΟ A nen i 0 n AVORIO
. UssAanI (Vincenzo) — Intorno alla novissima edizione di Lu-
CHIOME N ASS nanna 1-40
VITELLI (Girolamo) — A proposito di Pap. Fior. 114. . . 452-464
INTORNO ALLA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO ‘)
Quando nel volume XI degli Studi italiani di Filo-
logia classica (pp. 29 sgg.) io pubblicai il mio scritto dal
titolo: 11 testo lucaneo e gli scolii bernensi, mi illudevo di
avere aperto una via nuova agli studi critici e alla rico-
stituzione del testo del poeta cordovese. A questa costitu-
zione definitiva ostano infatti due questioni pregiudiziali,
la questione di Paolo di Costantinopoli e quella del disor-
dine in cui il poeta morendo avrebbe lasciato l’autograto
dell’opera sua maggiore. Or la questione di Paolo aperta
dallo Steinhart tra le svariate ipotesi emesse in proposito
non si può dire ancora risolta e, se in favore dei codici
così detti paolini milita in genere il criterio della lectio
difficilior, sta in fatto che nella recensione paolina che il
Francken per questo chiamò mutila, non appaiono versi del
poema di indiscusso sapore lucaneo e noti perfino a Ta-
cito 9. Aggiungi che o s’intenda il ‘ solus ’
zione paolina come volle il Lejay *) al quale si unisce espli-
citamente oggi il Hosius (p. LI) o anche come volle il
Francken *) siamo, in un caso e nell’altro, ben lontani dal
della soscri-
1) M. Annaei Lucani, De bello civili libri decem, iterum edidit
Carolus Hosius, MCMV, Lipsiae, in aedibus B. G. Teubneri.
2) Cfr. il mio studio citato negli Studi italiani di filologia clas-
sica, XI, a p. 56.
3) Cfr. Revue de Philologie, XVIII, pp. 53-59.
+) Cfr. vol. I, praef., p. xxxv. Un terzo modo d’ intendere vor-
rebbe aver tratto fuori in una bella dissertazione di Gòttingen che
sì intitola Inferpretationes Lucaneae (1905) uno scolaro del Leo, Ro-
Studi ital. di filol. class. XVI. 1
2 V. USSANI
dissipare il sospetto che la base della recensione di Paolo
sia stata affatto congetturale. D'altra parte la questione
del disordine dell’autografo sollevata dal Francken con
un'ipotesi eguale a quella che nella edizione Peiper e
Richter fu avanzata in proposito della tradizione duplice
delle tragedie di Seneca, trova un qualche motivo di esser
presa in considerazione nelle parole della vita svetoniana:
‘ Impetrato autem mortis arbitrio libero codicillos ad pa-
trem corrigendis quibusdam versibus suis exaravit ?. E,
scartata l'ipotesi del Francken come quella che a priori
ci impedirebbe di dare al poema del nostro una forma de-
finitiva, giacchè il biografo parla di quidam versus e non
esclude che il padre del poeta li correggesse, resta sempre
gravissima l'affermazione che segue nella vita medesima:
‘ Poemata etiam eius praelegi memini, confici ac veno pro-
poni, non tantum operose et diligenter, sed et inepte quo-
que’ dove con buona pace del Lejay 1) dato a ‘ praelegi ’
il valore conforme all’uso di Quintiliano di ‘ explanari ’,
non par dubbio si debba dare a ‘ confici ’ quello di ‘ publi-
cari’ che appunto insieme con ‘ confici ’ ricorre adoperato
da Svetonio in Div. Lul. 20 in un’endiadi per noi preziosa:
‘ instituit ut tam senatus quam populi diurna acta confie-
rent et publicarentur ’.
In così difficile condizione di cose io proponevo dun-
que una radicale soluzione del male. Fortuna vuole che
siano a noi arrivate collezioni di scolii le cui origini ri-
salgono a un’antichità assai più remota dei codici dell’in-
tiero autore posseduti da noi. Di questi infatti i più an-
tichi, il Montepessulano e il Parigino 10314, risalgono al
berto Samse. Egli fa questione del significato che vuol darsi alla pa-
rola ‘ emendavi’ nella soscrizione, conforme a quello che avrebbe
negli odierni studi critici, mentre ‘ veteres ea verba emendata esse
dicebant, quae cum iis exemplaribus, unde descripsissent, prorsus
consentirent’ (p. 43). Pur questa tesi trova un ostacolo nella testi-
monianza dal Samse stesso addotta di Felice, l’emendatore di Mar-
ziano Capella che dice esplicitamente di aver avuto a mano più co-
dici: ‘ ex mendosissimis exemplaribus emendabam ᾿
1) Cfr. a p. ΧΠῚ della sua edizione del libro I.
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. Ὁ
sec. IX: pel Commentum Bernense il Lejay che credeva la
vita attribuita a Vacca in origine solidale con la raccolta,
propose la data del secolo V 1), sta in effetto che il nu-
cleo originario del libro risale al sec. IV 3), cioè all’età
stessa dei frammenti Vindobonense e Napoletano e del pa-
limpsesto Vaticano. Di che abbiamo una riprova in S. Gi-
rolamo, Adv. Ruf. I, 16: ‘ Puto quod puer legeris Aspri
in Vergilium et Sallustium commentarios.... et aliorum
in alios, Plautam videlicet, Lucretium, Flaccum, Persium
atque Lucanum ’. Or dunque — io pensavo — lasciamo da
parte l’ideale forse irraggiungibile di una edizione del
poema lucaneo quale uscì dallo stilo e dalla mano dell’ au-
tore, e contentiamoci di qualche cosa di più modesto, ma
forse raggiungibile: di ricostituire, prendendo per base
principale gli scolii, il Lucano del secolo quarto. E a que-
sto fine presentavo nno spoglio compiuto delle lectiones af-
fermate non dai lemmi bernensi, che hanno un’ autorità mal
definibile, se non, come affermò il Francken 3), quella di un
qualunque codice del secolo X, ma dalle dichiarazioni che
nel commento segrono ai lemmi e sono non raramente di-
scordi da loro. E invitavo altri, proseguendo su la via da
me indicata, a fare lo stesso spoglio della collezione Wal-
lersteinense, non ancora edita criticamente.
Il tentativo non era nella scienza filologica così ere-
ticale che non contasse dei precedenti. Il Lachmann, per
esempio, nella sua edizione di Tibullo del 1829, come re-
centemente ha ben messo in luce il Cartault *) ‘ n'a pas
pretendu donner un texte absolument correct et le plus
OPCfr.M040: A PV LXXIX.
2) Cfr. il mio studio citato negli Studi ital. di filol. class., XI,
a p. 48 sgg.
3) Cfr. vol. I praef. p. xiv. Ma in realtà è discutibile se il Ber-
nense 370 sia proprio la prima copia di un commento su i margini
di un manoscritto o non piuttosto copia di copia, e indiscutibile che
reazioni si ebbero dagli scolii su i lemmi. Così il praededant di I, 613
è nato in C dal fraintendimeuto dello scolio quasi inviti, dove il ge-
nitivo “nuti fu scambiato per nominativo plurale.
+) Cfr. À propos du Corpus Tibullianum (Paris, 1906) a p. 141.
4 V.. USSANI
voisin possible de le main mème de Tibulle, mais la tra-
dition la plus autorisée ἃ laquelle on puisse remonter, dé-
barrassée des interpolationes accumulées et sur laquelle
il fùt permis de travailler avec quelque sùreté ἡ. Non po-
tendo avere un Tibullo autentico, procurava di averne uno
sbarazzato dalle interpolazioni che erano state introdotte
nel testo e lo inquinavano da quattrocento anni a quella
parte. Nè l’importanza e il significato di un simile e mag-
gior tentativo, per lo meno utile alla storia del testo di Lu-
cano, sfuggì a tutti. Nella dotta Germania dai Manitius 1)
che è quanto dire uno dei maggiori intenditori, se non ad-
dirittura il maggiore, di tutta questa letteratura scoliastica,
esso fu salutato con viva simpatia.
Or non mi sì farà il torto di credere che io non com-
prenda le possibili obbiezionì a questo sistema: sono due
e sarà bene sbarazzarsene subito. La prima è questa: che
in molti luoghi la tradizione scoliastica tace. Ma è age-
vole rispondere che son questi per lo più i luoghi ove la
tradizione manoscritta è unitaria, negli altri pochi casì pos-
sono chiamarsi in soccorso i palimpsesti e, dove questi tac-
ciono, 1 codici che manifestano una somiglianza maggiore
con i glossatori 5). La seconda è quest'altra: che come i pa-
1) Cfr. Wochenschrift fiir Klass. Phil., 1903 n. 51.
?) Io notavo tra questi in Studi ital. di filol. class. XI, p. 54,
il codice Q del Lejay, cioè il Parigino 7900 A. E arrivavo a questa
induzione per una serie di ragionamenti e di prove tra le quali pren-
deva posto la mancanza nel commento e in un gruppo autorevole e
numeroso di codici del v. IX, 86. Il Hosius in Berlin. Philol Wo-
chenschr., 1904 n. 27, mì avvertì che non della mancanza di IX, 86 si
tratta, come erroneamente resultava dalla sua prima edizione, ma
di quella di IX, 81. E a ragione: se non che una migliore lettura
del commento mi convince adesso che appunto è il v. IX, 81. che,
come manca nei codici, manca anche nel commento bernense. Que-
sto infatti, tacendo di IX, 87, a IX, 88 annota soltanto χατὰ τὸ σιω-
πώμενον. Che vorrà dire? La spiegazione più naturale mi par questa.
L'interprete leggeva nel lib. VIII ai vv. 579 sgg. le ultime parole
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 153)
limpsesti dimostrano per quel breve tratto (VI, 228-267) pel
quale possediamo frammenti di ambedue (a parte discre-
panze ortografiche, a VI, 237 il Vindobonense ha ᾿ videt
erecto ᾿ il Romano * vidit recto ’), fin dal secolo IV la tra-
di Pompeo a Cornelia prima di salire sul battello che lo recava alla
morte, e in quei versi non figurivano neppure in un largo senso i
mandata che commessi alla sua fede Cornelia riferisce nel nono libro ai
figli. Dinanzi a questa inconseguenza noi pensiamo oggi a una negli-
genza di composizione, tanto più spiegabile in un’ opera non ridotta a
compimento: l’antico interprete pens) che questi mandata fossero stati
affidati a Cornelia ’ tacitamente’ (= zare τὸ σιωπώμενον). Ne segue che
una simile annotazione non poteva farsi che al principio della espo-
sizione dei mandata stessi. Onde la necessità che la esposizione nel
testo del commentatore incominciasse col v. IX, 88, omettendosi il
v. IX, 87, e la sussistenza ancor oggi delle ragioni che mi induce-
vano a sospettare la parentela di Q con gli scolii bernensi. Questa
parentela del resto, se non contermata, non si può dire neanche con-
traddetta dallo spoglio comparativo delle varzue lectiones del commentum
e del manoscritto parigino pel 1° libro, pel quale esiste una colla-
zione con la sigla Q nella edizione del Lejay. Lasciando agli altri
codici le sigle del Hosius si ha:
I, 50 iuvet 0Q iuvat VPc
60 tune 0Qe tum VPZG
85 orbemque 0Qc urbemque P
89 medio 0Qe medium VU
101 geminum 0Qe medium P
118 soceris0Q sociis c
150 ruina 0Qc (2) ruinam c (2)
169 curiorum 0Qc cucionum VG
313 catones 0Q catonis Gc catonum E
323 auso 0Qe ausum Mi
397 ripam 0Qe ripa Z rupem vulgo
404 limite 0Qc milite PU
416 ducat MVPQec tollat O (ca IX. 313)
421 taruellicus 9 tarbellicus O tabell. c
426 covinni 0Q quovenni c
429 sanguine VPZQ foedere M Uc (?)
495 cana 0Qe canas M1Z
446 aesus VUQ — esus Oc (2); haesusM hesus c (?)
451 driadae MeEDi e dryadae M druidae G
475 adferat 0Qce asserat V
478 densis0Q denis Ὁ
535 latiale VUGQe latiare O
6 V. USSANI
dizione del testo non era concorde. Ma questo che sape-
vamo già dalla vita svetoniana, che è confermato dalle
varine lectiones addotte negli scolii stessi, non toglie valore
al fatto della concordanza quasi costante tra i palimpsesti
e il commento di Berna, onde è da immaginare che un
testo fondato su gli scolii respinga da se gran parte di
quella massa di varianti che invadono i codici dell’età ca-
rolingia e possa riuscir anche a dare una nuova base al
testo. Per esempio, a V, 43, o il preconcetto paolino o le
stesse ragioni di senso che mossero il Francken hanno fatto
preferire al Hosius Ja lezione di M (secondo il Francken,
anche di V) vobis: ma le schede Vindobonensi con la folla
dei codici danno nobis, nobis interpreta la serie bernense degli
scolii, nobis, secondo il Weber, gli scolii Vossiani d'accordo
con quelli del Berlinese 35 in una illustrazione che ap-
pare indipendente dalla bernense. Che se il senso che ne
resulta paresse alquanto più duro, ciò potrebbe in primo
lInogo nascere dall’abitudine nostra di leggere il testo in
altro modo, in secondo luogo voler dire soltanto che in fa-
vore di questa lezione milita anche il criterio della lectio
difficilior. Anche a V, 640 la grammatica e l’uso lucaneo
hanno imposto agli editori l’e delle schede Napoletane (se-
condo il Franeken anche del codice Gemblacense) contro l’a
degli altri codici tutti. Ora quella lezione, come io ebbi ad
osservare 1) e riconosce oggi l'apparato del Hosius, è con-
(00 Almone 0Qe alemone Mi V
614 laro VPUGQce largo O
653 pectora 0Q pectore M Z viscera Gc
672 iam 0Q tune c
675 Edonis0Qe Haedonis MZ.
Sopratutto notevoli sembrano le concordanze ducat e laxo ai
vv. 416 e 614. Della lezione referunt che di prima mano si ha solo
in Qal v. 600. disgraziatamente c non ha traccia che serva nè ad
affermarla nè a negarla. Dei libri VII ed VIII del codice stesso dei
quali il Hosius nella sua nuova prefazione (p. xxxI) dice di essersi
procurate dal Bonnet collazioni accurate factas, nell’ apparato del
Hosius stesso non occorre però notizia alcuna.
1 Cfr. St. it. di fil. class XI, p. 69.
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. ‘
fermata anche dagli scoliù di Berna. Così, dovendo nelle
schede Napoletane che foglio per foglio comprendevano
84 versi, mancarne due in quel foglio che comprendeva i
vv. VI, 179-214, già vi suppose il Francken l’omissione dei
vv. VI, 188 e 207. E nessuno di questi due appar com-
mentato nella serie di Berna.
* τκ
Il Hosius — ed è questa naturalmente una ragione di
discrepanza tra la edizione che io vagheggio e la novissima
sua — il Hosius che pure con tanta benevolenza e indul-
genza ha seguìto nelle rassegne della sua dotta patria i
miei studi quali che siano e le mie ricerche lucanee e con
tauta bontà torna più volte a parlarne nella sua nuova
prefazione; che su la base del mio scritto testè citato ha
introdotto nel suo testo le poche lezioni del Laur. XXIV 3
che vi sono indicate e in più numerosi luoghi ha cor-
retto le lezioni degli scolii bernensi; che ha fatto fin luogo
qua e là nell’apparato ad alcune delle mie congetture enun-
ciate e in quello studio e nelle Appendici ai singoli libri
della mia traduzione la quale si onora di essere intitolata
al suo nome; non ha però accettato il mio punto fonda-
mentale di vista e ha alla nuova edizione dato basi della
stessa natura di quelle che ebbe la più antica. Lo trat-
tenne forse la considerazione che diversamente si sarebbe
dovuto procedere a un’ intera refusione dell’apparato? Ma
evidentemente questa non sarebbe una ragione sufficiente.
O lo trattenne forse la considerazione diversa che appunto
dopo lo spoglio da me fatto delle varianti bernensi nes-
sun altro simile ne fu tentato e, rimasta sospesa col primo
volume la pubblicazione dell’Usener, noi siamo ancora per
le Adnotationes al farraginoso Weber? Certo la fatica alla
quale pare ora accingersi l’ Endt 1) sembra veramente in-
finiti operis e a me pare appena possibile che ne sia così
1) Cfr. Zur Ueberlieferung der Adnotationes super Lucanum, Smi-
chow, 1906.
8 V. USSANI
vicino il compimento come lo prognostica il Wessner 1). È
per intanto può essere, anzi deve essere, la benvenuta una
edizione come questa che ricapitoli e riassommi quanto di
meglio resulta dall'esame comparativo dei codici: non ultima
meta dunque, ma punto di rifornimento e di appoggio a
chi riprenda il difficile cammino.
Le vicende per cui la critica del testo lucaneo passò
dalla edizione hosiana del 1892 al giorno d’oggi sono
brevemente riassunte nel mio studio citato 3). Messo sn
l'avviso dal Francken il Hosius ha esaminato il codice
Ashburnhamense (A) ma poichè da questo esame gli resultò
provato quello che su l’origine del codice stesso aveva giudi-
cato il Beck 3), che cioè esso come il Bernense 45 procedeva
da Z del Lejay, cioè il Parigino 10314 del sec. IX, credè
di interrompere la bisogna. Z del Lejay suscita invece gli
entusiasmi del Hosius: ‘quod aeque properantius de Β
proclamaveram, verum gemellum Montepessulani habemus,
neque horum vinculum quisquam ferro discindat in li-
bris I-VIII; inde autem a nono paululum secedunt ?; onde
l’ipotesi che l’amanuense di Z abbia avuto dinanzi d’allora in
poi un esemplare diverso o che tra Z e l'archetipo comune
con M sia da supporsi un altro anello di congiunzione, nel
quale quelle varianti si erano intruse. Comunque da Z dopo-
chè aveva già subìto correzioni trassero origine A B E (l Er-
langense di A. Genthe) per mezzo di un internuntius il quale
‘ aetatem non tulit vel adhuc latet ’ spogliati tutti tre
di ogni importanza per noi dal caso che ci ha messo in
possesso di Z. Accanto a M e Z fa d’uopo piuttosto tener
conto del codice parigino 10403 (Q), di cui parlò già il
Kalinka *), per i fogli 49-50 nei quali su due colonne si
otfrono i vv. VIII-575-IX, 124 dovuti a una mano del
sec. IX. Ma al Lejay cui tocca il merito di aver richia-
1) Cfr. Woche:»schrift fiir Klass. Phil. 1907 n. ὃ.
2) Cfr. St. dt. di fil. class., XI, p. 30 sgg.
3) Cfr. Untersuchungen su den Handschriften Lucans, Minchen,
1900, p. 12.
+) Cfr. Analecta latina. II. Adnotationes super Lucanum in Wie-
ner Studien, XVI, p. 85 sgg.
|
ì
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. ! 9
mato l’attenzione su Z, spetta anche quello di averla fer-
mata su P che prima il Hosius aveva scartato sdegnosa-
mente: ‘ Colbertini ut accuratam collationem acciperet, ei
(= Steinharto) non contigit; quod tamen non magnopere
dolendum esse .... profiteri iam possum. Nam in omittendis
versibus suspectis, quod proprium est huie classi (= Pau-
linae), liber ille fere nullus est ’. Oggi un esame comparativo
più minuto porterebbe invece il Hosins a concludere ΔΙ
et P fuxisse ex eodem codice, ita ut M ex illo descriptus
sit saeculo IX, P saeculo posteriore, postquam in eum ex
codice stirpis V lectiones varias corrector intrusit, qui
tamen taedio laboris molesti defatigatus substitit fere in
. IX 90”. Se non che in molti luoghi P prende campo
contro M V o solo 0 con U che gli è il più affine tra gli
altri codici tutti. È necessario dunque ammettere che ‘ inter
communem archetypum codicum M P et ipsos codices apud
utrumque medius quidam liber exstitit, in quem lectiones
familiae V intraverunt sive in ipsum textum sive supra
scriptae ”.
Così, modificando il suo antico stemma di codici, ne
presenta oggi il Hosius un altro, nel quale come discen-
denti in ugual grado da un archetipo ideale figurano la
stirps Paulina e la recensione V. La stirps Paulina am-
metterebbe poi una sottodivisione in due rami, a uno dei
quali (X) debbono ascriversi P e U, all’altro (@) M, ZeQ.
La lezione di Paolo è quella ‘ quae aut in M (Z) Ρ (U) exstat
aut si inter se discrepant alterque eorum cum V concordat,
in eo codice, qui a V abhorret ’. E non ne diffida il Hosius
giacchè ritiene che la revisione paolina sia consistita ἡ ma-
gis in distinguendo et annotando 1), quam in emendando ᾿
In ultima analisi le sue conclusioni sono: ‘optimum...
videri codicem M, cui accedit iam Z....; pretinm eius fere
1) Che cosa vorrà qui dire ‘ annotare ? ’ Se si vuole alludere al-
l’impiego dei segni critici (notue) quali su l'esempio degli Alessandrini
furono usati, per esempio, nella edizione di Orazio curata da Valerio
Probo (cfr. Bick, Morazkritik seit 1880 p. 1-2) il Hosius attribuirebbe
a Paolo di Costantinopoli un’età di gran lunga anteriore a quella
che gli è stata attribuita fin ora.
10 V. USSANI
attingit P nec longo intervallo U; maiore spatio distat V
non tamen abiciendus: interdum etiam correctores codi-
cum MZ suo munere fausta Minerva functi sunt ἡ.
Tali i principii e le basi su i quali si innalza la nuova
edizione che non poteva naturalmente riuscire molto nuova
dal momento che l’autore seguita a porre oggi come nel 1892
al primo posto tra i codici M, sia pur oggi accompagnato
da Z. Al qual proposito subito il Samse 1) dichiarava la
superiorità di M, l’Anderson *) invece avrebbe preferito
una inversione la quale assegnasse a Z il primo posto. Così
anche l’Anderson non trova approvabile la dichiarazione
già enunciata altre volte dal Hosius e qui ripetuta, della
inutilità di procedere ad ulteriori collazioni di manoscritti
‘nam quae aetate Carolina exstiterunt lectiones variae
ullins pretii, omnes in codicibus adhuc collatis manu sive
prima sive correctoris.... iam exstare confido ’, e oppone
saviamente, se si accetta questo criterio di condurre l’edi-
zione su i codici: ‘ Surely another discovery like that of
Z would not be useless’. Ma più che questa divergenza
di opinioni, nella rassegna dell’Anderson è destinato a fare
qualche impressione il confronto instituito tra la collazione
di Z riferita dal Hosius e quella dell’Anderson stesso. Sì
tratta delle vuriae lectiones del libro secondo e lo schema
comparativo che ne resulta è testualmente questo :
v. 27 Nec tam Zi Anderson - Hosius
v. 51 lumine Zi Anderson om. Z» Hosius
v. 90 Iugurtae Z Anderson _ Hosius
VAIO DI 6115 Zi Anderson dies Z+ Hosius
v. 93 lybica sibi Zi Anderson lybica sibi Z Hosius
v. 125 robura Z Anderson -- Hosius
v. 161 libiae Zi Anderson libiae Z Hosius
v. 276 catonis Zi Anderson catonis Ζ Hosius
v. 352 unaque Z Anderson το Hosius
v. 392 discendens Z\ Anderson discendens Z Hosius
v. 444 coloni Z Anderson coloni Zi Hosius
v. 672 xersen (s in ras.) Z Anderson xersen Z Hosius
1) Cfr. o. ἴση, p..31 e 43 n. 2
2) Cfr. Hosius’s Lucan in The classical Review, 1906, p. 354 sgg.
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. ΤΊ
Come se non bastasse, anche il Tolkiehn nella Berli-
ner philolol. Wochenschrift ci avvertiva che a I, 426 non strati
sarebbe la lezione di P. 1).
Ahimè! dunque dopochè il Hosius 51 procurò dal Bon-
net una nuova collazione di M per quella discordia tra lo
lo Steinhart e il Francken che indusse l’ Heitland nella edi-
zione del poeta curata pel Corpus del Postgate ad adottare
addirittura due sigle Ms e M f, l'era dei dubbi non sa-
rebbe ancor chiusa! Speriamo che l Anderson pubblichi
presto l’intera collazione sua e dissipi il sospetto avanzato
con quelle poche righe. Io mi limito a notare, sebbene
l’editore si dimostri più prudente del Francken e di quello
che già fosse egli stesso, una tendenza forse ancora sover-
chia alla congettura personale, mentre appena se ne do-
vrebbe avvertire il bisogno in uno scrittore di cui stende
così larghe propagini la tradizione manoscritta e si incon-
trano testimonianze così numerose. Oggi il Hosius pro-
scrive bene dal suo I libro al v. 295 quel pedibdusque che
vi aveva intruso pel pronusque dei codici su l'analogia di
Ovidio, Met. II, 155, non ostante l’emendazione abbia ri-
scosso l’approvazione del LeJay; bene il mixtim dell’ Usener,
a I, 74; bene a II, 26 il micantes dell’Oudendorp. Ma male
egli conserva a VIII, 157 il summissa nimis e a X, 88
il ni del Heinsius, come egregiamente ha dimostrato 1]
Samse 3). E non sa resistere alla tentazione di registrare
ancora nell’apparato a II, 569 quel suo castris per lustris
che nella prima edizione gli era suggerito dal confronto
di I, 374. Or bene, confronto per confronto, a dissipare
ogni dubbio e a suffragare l'autorità unanime dei mano-
scritti dovrebbe valere piuttosto l’ analogia non sfuggita
al Bentley di I, 283, chè del multis adoperato a significar
‘ due ’ nel verso antecedente (per questo il Bentley vo-
leva sostituirgli, come in I, 283, geminis) non è da far conto
in uno scrittore proclive alla esagerazione come Lucano. Ta-
> Crr190 ἡ τὶ: 1-
2) Cf. o. c. p. 28 e 57. Anche in altro campo dopo il Samse io
non esiterei ad aîtcogliere definitivamente nel testo lucaneo a III, 379
conscendit (p. 33) e a VI, 200 Zimine portae (p. 34).
12 V. USSANI
cito che ehbe la medesima educazione retorica, in Ann. VI, 24
adopera tot per annos a significare ‘tre anni’, in Ann. XIII, 6
saepe per ἡ due volte’ ed egualmente per ‘due volte ’ in
Ann. XV.4T semper. Anche a VIII, 464 il pernici che si pro-
poneva e 51 torna a proporre pel pugnaci dei manoscritti non
è necessario, chi ripensi di quel pugnaci alla spiegazione
tradizionale che prende per noi le mosse dagli scolii del
Berlin. 35, fu avvalorata del confronto di Plinio, Hist. Nat.
XV, 18, e così felicemente e acutamente, secondo il solito,
dichiarata dal Francken. Peggio il pro fus! che si vorrebbe
sostituito in X, 63 al si fas della tradizione, per analogia
di X, 410. Già nel mio scritto citato più volte 1) a X, 154
io avevo notato che la lezione dei codici optavit pur con-
trastata dagli scolii bernensi che con G dànno optabit, era
di alto significato testimoniando forse in Lucano di un uso
sintattico del perfetto storico col valore che ha in Greco l’ao-
risto con ἄν. Or di fronte all’auxit del v. 62 e al fwit
del v. 66, il terruit del v. 63 e il petit del v. 64 sono per-
fettamente di quegli aoristi ed esigono, più che non tolle-
rino, al v. 63 la lezione 81. Insomma: non vorrei dir cosa
soverchiamente audace, ma di tutte le correzioni proposte
dal Hosius e che del resto egli stesso confina modesta-
mente nell’apparato, solo una mi pare si possa ritenere
con qualche probabilità accettabile, l’ instrurere di X, 155
per infudere, per quanto infundere nel significato di ‘ ver-
° non ripugni all'unione col collettivo
sare a profusione
auro = * stoviglie d’oro ?.
Naturalmente ben altre osservazioni io dovrei fare, se
volessi esaminare partitamente il testo critico edito dal
Hosius basato, come si è visto, su principii diversi da
quelli che vagheggerei io. Ma, poichè questo s’ intende, mi
terrò nei confini di poche altre osservazioni di metodo ri-
guardanti la costituzione dell'apparato, qualunque funzione
1) Cir. cerputsa:
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 15
gli scolii siano chiamati nelle future edizioni ad esercitare
nella formazione del testo.
La prima riguarda precisamente la serie di Berna. Non
era sfuggito al Hosius fin dalla prima edizione che in
questa ‘ lemmata ipsaque scholia nonnunquam repugnant ’
onde nel primo apparato adottò il sistema di segnare con
la lettera C le lezioni che 1] lemma presenta e lo scolio
spiega concordemente; dove lemma e scolio discordano,
riportò la lezione contraria al testo accettato con l'aggiunta
secondo il caso di lemma o di schol. La debolezza di que-
sto sistema è evidente: a rigore, ogni qualvolta nell’ap-
parato non figurano le sigle C, lemma, schol., avrebbe il
lettore avuto il diritto di supporre che il commento ber-
nense concordasse con la lezione accolta dall’editore. Or
ciò non era vero; ma spesso dal commento non resultava
quale lezione seguisse l’interprete, che non si teneva ob-
bligato a chiarire il suo autore verso per verso, per non
parlare delle lacune che si incontrano nel manoscritto del
commento stesso. Nella nuova edizione dunque il Hosius
avrebbe dovuto enunciare e adottare il sistema di citar
sempre, dove i codici presentano lezione varia, il com-
mento, tenendo separata la lezione dai lemmi o C, come
la chiama anche egli adoperando la sigla da me proposta,
da quella degli scolii o c. Dichiarato esplicitamente il prin-
cipio che il commento rei casi di lezione varia è citato
sempre ovunque parli, e s'accordi pure col testo adottato,
là dove nell’apparato la variante si desse e il commento
non fosse citato, il lettore saprebbe che il commento non
conferma la lezione accettata, ma semplicemente la tace.
Se non che non solo la edizione del Hosius è difet-
tosa per questo riguardo non avendo egli adottato questo
sistema, per così dire, della citazione perpetua, ma difet-
tosa appare anche per l’altro rispetto della confusione con
cui non ostante la doppia sigla vengono citate le variae
lectiones di C e c. A 1, 50, per esempio, la lezione iuvat
è segnata come di C: al contrario essa è di c che la pre-
senta nello scolio al v. 47: ‘et est ordo: seu iuvat scep-
tra tenere seu iuvat flammigeros Phoebi conscendere cur-
M
Pi
»
k
di
14 V. USSANI
rus etc. ᾿. A I, 312 Ja lezione Catonis è registrata egualmente
come lezione di C: al contrario essa appartiene anche
a c che la conferma annotando: ‘quod semper dicebatur
Cato sapiens °. A I, 380 dove si pone la questione fra mo-
netae e Monetae il Hosius che curiosamente ha nel testo
di questa seconda edizione monetae e nell’Index offre, come
nella prima, Moneta castrensis, non cita il commento, In-
fatti il lemma tace e, se parlasse, non si potrebbe dalla
sua scrittura ricavare più di quello che da qualunque altro I
codice della sua età; ma c parla in due scolii giustapposti
e di diversa origine (1° Iunonem Monetariam dicit; 2°....
Moneta dicta est quod monuisset 1) ut Capitolinm tueren-
tur) i quali però concordano nel dare al vocabolo valore
personale, come il Hosius non vuole, non volle il Fran-
cken e io non credo necessario, ma come pure recentemente
fecero nei loro commenti il Lejay e l’Haskins, per quanto
il primo si sia preoccupato del valore che deve assumere
l'epiteto castrensis riferito a Monetae. A I, 416 ducat è dato
come lezione di C, tollat come varia lectio di c. Ma è anche
vero che la varia lectio Ai I, 416 è la lezione, come dire?
ufficiale del passo citato da c stesso a IX, 313. Ancora: nel
libro primo driadae (0 dryadae) che è al v. 451 la scrit-
tura di tutti i codici più autorevoli (V P UM Z) è serit-
tura non solo del lemma bernense, come resulta dall’appa-
rato, ma sopra tutto di ὁ che presenta ben quattro volte
il nome, una volta nello scolio al v. 450 nella forma dria-
des, tre volte in una congerie di scolii riferentisi al v. 451
neila forma driadae: meravigliosa concordanza questa da
parte dei codici di ogni recensione e del commento in un
errore stesso che se non può risalire al poeta il quale at-
1) L’Usener: mouisset. Ma, se non è un errore di stampa, è un
errore del codice che 1’ Usener troppo pedissequamente riprodusse.
Giova ricordare che nell’apparato useneriano la lectio varia riportata
dal Bernense 45 che fino a III. 286 contiene scolii affini a quelli di C,
suona ‘ Moneta dicta est quod admotis Senonibus ad Capitolium ipsa
capitolium tueri monuisset per anserem ’. Il Lejay nella sua edizione
ha corretto anche egli, pur senza ragionarci sopra, l’ errore, in nota
al verso in questione.
-
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 15
tinse per le cose di Gallia ad ottima fonte 1), deve risalire
ben alto nella storia del testo. Infine a I, 596 erronea-
mente è segnata la variante cinctu e attribuita a C. Del
testo ‘ cinctu Gabino trabeata ’ offerto dal codice 1’ Usener
ha stampato come lemma le due prime parole, ma erronea-
mente. Lemma non v'è nel testo com’ è giunto a noi; ma
solo illustrazione, inspirata al verso dell’ Eneide VII, 612,
di cui ricorre il richiamo in alcune delle serie di scolii
weberiane più affini alla nostra.
Diamo una più rapida scorsa ai libri seguenti. A_II, 102
manca nell’apparato una varia lectio di c revocatur testi-
moniata dallo scolio a II, 104: *.... sive a nulla aetate
Ἵ
vel sexu revocatur ferrum ’. E il presente può nel luogo
in questione venir suffragato dal perit del v. 101 e dal va-
gatur presentato da V. A II, 313 cedere non è lezione di
3) Cfr. Jullian, De /a littérature poétique des Gaulois in Revue
Archéologique, 1902, p. 304 sgg.; Ussani, Sul valore storico del poema
lucaneo, p. 51 sgg.; Baimer, De Posidonio Megasthene Apollodoro
Δ]. Annaei Lucani auctoribus. Monasteriù Guestfalorum MDCCCII.
Ma questa ultima dissertazione che rappresenta il lodevole sforzo di
un giovine poggia su indizi spesso incerti e non finisce di persua-
dermi. Certo chi ripensi al largo influsso di Posidonio di Apamea
su tutto il movimento scientifico dell’antichità, non deve maravi-
gliarsi di una possibile instituzione di raffronti tra Posidonio e Lu-
cano. Ma una dipendenza diretta per le cose di Gallia da parte del
poeta romano mi pare piuttosto esclusa che confermata dal confronto
instituito dal Baiimer tra Lucano I, 444-462 da una parte e Strabone
IV, 4, 4 p. 197 e Diodoro V, 81 dall'altra. Strabone infatti parla di
roia φῦλα τῶν τιμωμένων presso i Celti, Beodor κοὶ Ordtets zo) “ρυίδαι
e Diodoro anche lui come di cose distinte, di Beodot, Aoovider e μών-
tes. Or Lucano parla sì anche lui di vates (v. 448), bardi (v. 449),
druidae (v. 451): ma dei vates e dei bardi fa evidentemente una cosa
medesima. Egualmente: che per le cose di Tessaglia la dipendenza
del poeta sia da Apollodoro è discutibile. L’ autore nel ragionamento
che porta a quosta conclusione si serve due volte dell’ argomento
che ‘Strabo, cum geographus sit, fabula neglecta, causam afferre
solet e rerum natura profectam’ (p. 39; cfr. p. 41). Basterebbe pro-
babilmente a smuoverlo dalla sua convinzione citargli il παράδοξον
della pianura della Crau in II, 7 a proposito del quale, secondo Stra-
bone, sarebbe πιϑανώτερος 0 μυϑογράφος (= Eschilo) τοῦ ἀνασχευάζον-
vos τὸν μὖϑον (= Posidonio).
16 V. USSANI
C (C ha pendente) ma varia lectio di c, giacchè l’et che uni-
sce il lemma allo scolio non può avere altro valore che di
aliter. Ai v. 120-121 la situazione esatta di C e c è que-
sta: che C offre veramente al v. 120 ia lezione intercar-
pentis in una sola parola, ma al v. 121 non resulta che leg-
gesse discessisse; c presenta inter carpentis in due parole nel
2° scolio al v. 119 e intercarpentis in una sola nello scolio
al v. 120, poi attesta chiaramente la lezione discessisse nel
2° scolio al v. 119 e evidentemeute la suppone nel 1° al
verso stesso, dal principio del quale c’è anche rivelata l’ori-
gine dell’erroneo discerpsisse: ‘ Baebius de domo extractus
est et discerptus°. A II, 417 è vero che C presenta le due
lezioni libicas e libicis in due scolii giustapposti; ma il
Hosius tace che c, muto nel primo, nel secondo dichiara
soltanto la seconda lezione. A IV, 719 timeri è lezione egual-
mente del lemma e del commento. A V, 371, quantunque sia
sfuggito anche a me nel mio studio su gli scolii di Berna,
non è meno vero che il testo dello scoliasta (c) leggesse nil,
giacchè non si capirebbe diversamente onde sia scaturita
nel commento quella grafia estranea alla sua latinità. Anche
a V, 374 Brundusium è grafia non solo di C ma anche di
c, e così a V, 376 dalmatico appartiene a tutti due. Invece
a VI, 376 la lezione T'itaressus non è di C ma di c che
vi insiste due volte negli scolii ai v. 372 e 377. Nova-
mente a VII, 421 armis non è solo esplicita lezione di ©,
ma evidentemente anche di c che interpreta proelris. A
VII, 465 thyphonas è certo la lezione di C che la ripete
quattro volte in quattro lemmi agglomerati, ma dei quattro
scolii (c) il primo suppone la lezione pythonas, il terzo
quella typhonas, nessuno quella sifonas, mentre il secondo
che dovrebbe a detta dell’ Usener e del Hosius presentarla
è niente altro che una glossa pliniana (N. H. II, 314) la
quale spiega precisamente typhonas. A VII, 489 e sgg. è
falso, non ostante l’ autorità dell’ Usener e del Postgate che
la lezione seguita da c dovesse esser tale da richiedere nei
versi l'ordine 488, 514-520, 489-513, 521. Questo castello
di carta posa unicamente su lo scolio al v. 513: ‘ ET CA-
LIDO LIQUEFACTE PONDERE G. non sole quem dimit superius
26. 11. *907
cupi
LA NOVISS!IMA EDIZIONE DI LUCANO. 1°
obscuratum, sed impetu missus calefactae et solutae suut ἢ
giaccliè il superius si volle riferire ai v. 519-520; al con-
trario si ha da intendere del v. 200: ‘ Solis in obscuro
pugnam pallore notavit ’. Α VII, 702 intravit non è già
lezione di C soltanto, ma anche di c, giacchè l’ intrabit della
lin. 12 a p. 248 Usener è cattiva correzione dell’editore.
Così a VIII, 196, seguendo l’Usener, il Hosius da Asinae
core lezione di C, Samice come probabile lezione di ce
che avrebbe in questo caso precorso il Beroaldo. Al con-
trario che c seguisse la lezione Asinae è fuori dubbio chi
rifletta alla nota: *iusula. alii castelinm Spartanorum ’,
e anche una volta Sumise è ipotesi dell’ Usener che per
ispiegare l’insula rende inspiegabile il castellum. Infine nep-
pure a IX, 299 resulta chiara nel Hosius la diversa posi-
zione di C e c: de victis è comune ai due, C legge cato-
nem, c catoni. E al v. 9783 del libro stesso è vero che un
2° lemma (C) presenta la lezione /userit, ma è anche vero
che quel lemma è seguito da una illustrazione (c) la quale
suppone la lezione Zuxerit (ἡ diu flevit ’).
Lo stesso criterio di citazione perpetua non è evi-
dentemente possibile per le Aduotationes che formano la
caotica e indigesta congerie weberiana: nè, se pure un
tale spoglio sistematico fosse possibile, sarebbe il caso di
consigliarlo oggi o domani, «dato il diverso valore degli
elementi onde la caotica congerie è composta. Accanto a
scolii di antichità certamente venerabile e nei quali si
trovano disperse le membra della antica sapienza ermeneu-
tica perfino astronomica ') (1 Endt sopra citato ha fissato
la sna attenzione sul codice Wallersteinense, su la seconda
parte del Bernense 370 indipendente dalla prima, su gli
scolii di U, di V, di G e su quelli del Berlinese 35, BC
del Weber, limitandosi per ora a concludere che non è
i, (OP Ricss, Ne :heps ynis εἰ Pe'osi id DI fru mentu mugicu in “μὲ
lol. 62" Suppl., p. 851.
Studi ital. di filol. class. XVI.
19 V. USSANI
vero che le Adnotationes compaiano in V nella forma più
compiuta e migliore ') e che una doppia tradizione di Adno-
tationes esiste fino al v. I, 396) l’ineguale affastellamento del
Weber registra con la sigla VC le note a un Vratisla-
viense di Guglielmo Cappelli quattrocentista 5) che per
fonti del suo sapere cita le genealogiae Buccacii (cf. IX, 348
e 659) e le recollectae di quel buon uomo che fu il nostro
Benvenuto da Imola (cf. II, 466, III, 552, VII, 28, IX, 348)
da lui certamente avute tra mani a Ferrara. Figurarsi di
che cosa sarebbe stato capace il. Weber se gli fosse toc-
cato il caso di avere a sua disposizione il commento stesso
di Benvenuto o le annotazioni autografe di Pomponio Leto.
Intanto è certo che allo stato attuale degli studi, finchè
felicemente non si trovi chi dipani l’arruffata, matassa,
l’editor di Lucano è costretto a formarsi un metodo, che
garantisca il modo dell’uso, nello spoglio della grossa rac-
colta. Ma questo metodo, questa ratio non può esser a
parer mio quello adottato dal Hosius: non tener conto cioè
degli scolii ad locum e limitarsi a prender nota nell’appa-
rato o fra i testimonia di quelle citazioni lucanee che ri-
corrono sparse per entro gli scolii stessi, accompagnando
a tutte la sigla identica schol.
Intanto questa identità di sigla consacra e sanziona
la deplorevole confusione del Weber. A III, 266 il Hosius
cita fra i testimonia con la notazione schol. VIZI, 860 una
nota del sopra detto Guglielmo Cappelli, secondo la quale
il testo sonerebbe 5) contentus invece della vulgata contenti.
Ma, non tenendo conto di questo primo certo involontario
1) La superiorità degli scolii di U su quelli di V era però già
‘ stata notata dall’Oudendorp (+ -| 4) e riferita e confermata dal
Weber (p. xv).
3) Questa tarda età del Cappelli (la soscrizione come è riferita
a p. xxxII del Weber porta la data del 1421) mi rende pieno di
dubbii intorno all’autenticità del frammento di Livio, lib. CIV, che
è confortato dalla sola autorità del Cappelli stesso in nota a Lu-
cano I, 319.
3) In realtà non è così. Il Weber ha male interpretato e inter-
punto lo scolio del ferrarese. Cfr. il mio studio citato in Studi ital.
di filol. class., XI a p. 63.
- “È
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 19
abbaglio, il Hosius limitandosi a riferire le citazioni let-
terali è caduto in un altro; giacchè le citazioni letterali
di un verso nello scolio ad un altro sono negli scoliasti,
perchè fatte a memoria, solitamente infide e destituite
d'ogni valore perfino per la storia del testo. Chi crede-
rebbe che lo scoliasta da cui discende la nota del Berlin. 35
a VI, 288 accogliesse veramente nel suo testo a VI, 270
quello sparserat che è irriducibile al metro? Egli fu vit-
tima di un suo amanuense o di una sua reminiscenza fal-
lace. A questo riguardo io non prenderei in considerazione
— e il perchè si vedrà più tardi, parlando di Servio e di
Lattanzio — neppure gli scolii che per la concordanza dei
manoscritti più accreditati sembrano conservare la lezione
genuina delle Adnotationes, e registrerei sì e no quel /ammae
che a VII, 5 è registrato dal Hosius su la fede dello scolio
a IX, 318, comune al Berlinese 35 e ai Vossiani. Certo
simili deviazioni mnemoniche, appunto perchè tali, se pos-
sono avere un valore di erudizione, non ne hanno nessuno
per la critica nè per la storia del testo. Per questa hanno
indiscutibilmente maggior significato le varianti ad locum
che gli scolii confermano o affermano di suo. Cito subito
lo scolio del Berlin, 35 a VI, 208: ‘ Lipyvcus: Asiaticus 1.
Gaetulus °. È evidente che la introduzione della lezione
Geetulus in quel verso e la conseguente interpolazione del
v. 207 non erano ancora avvenute quando lo scoliasta
scrisse, o almeno erano ignote a lui, non alieno dall’ eser-
citare una critica in questa questione dei versi omessi ὁ
meno 1) come dalla nota a VII, 200: "Iste versus non
3) I miei spogli della raccolta weberiana fatti in riguardo dei
versi omessi su le tavole comparative del Lejay (p. LxxxvII1) e del
Beck (p. 72-73) mi danno per resultato che di quei versi appaiono
commentati nel Berlin. 85 i vv. V, 53; VI, 188, 816; VII, 103, 200,
796, 820-822; IX, 83, 100, 254, 485-487, 924. U e V (Voss. del Weber)
presentano illustrati soltanto IX, 83, 100, 924; U anche VII, 90. È
inutile che io ripeta quanto io ebbi già a dire al riguardo in pro-
posito della serie di Berna (cfr. Studi ital. di filol. ctass. XI, 54) che
il non trovar commentato un verso non significa senz’ altro che esso
mancasse nel testo dell’annotatore, non obbligato certo a illustrarli
tutti. Ma non può fare a meno di colpire l’ attenzione dello studioso
20 V. USSANI
adeo necessarius est”. Anche a X, 418 le Aduotationes we-
beriane o tacciono o illustrano un testo che non è quello
di M. Vengono poi notevoli a IV, 447 negli scolii del Ber-
lin. 34 la lezione /Impetit chie non è duuque 5010 un error
grafico deli’amanuense di Z e a VI. 648 la lezione Thre-
naros che curiosamente mette in relazione il nome del pro-
montorio peloponnesiaco di Tenaro col greco ὥρῆνος; poi
per es., le varianti timorem e tinore a VII, 414 delle quali
la prima dagli scolii vossiani, la seconda dai perduti wit-
tiani 1) muovono inutilmente al soccorso di quel timores
che il Hosius accompagna delle sigle V! G: il Francken
di quelle V B (Bern. 45) e K (Cassell. Poet. fol. 5) e di-
mostrano ad ogni modo la diffusione larga di quell'errore
e della recensione a cui appartiene; a VII, 437 il deatro
per lueco degli scolii dello stesso V che ci attesta come
la varia lectio di u lueto non sia soltanto un errore gra-
fico; a VII, 393 il properant degli scolii di U che è vera-
l'assenza di ogni illustrazione pei medesimi versi III, 167-165; IV, TS,
171, τὸ υ- θὰ; V, 795 b-7960a, compresi nei primi cinque libri, tanto
nel Commentum quanto nelle fonti piu pure delle Adnotationes (se si
toglie la raccolta Wallersteinense. della quale il Weber ottre così
scarse testimonianze) mentre dal sesto libro in poi fanuo mostra di
sè nelle Aduotationes molti versi ignoti al Commentum. Si sarebbe
quasi tentati di supporre che una unità di redazione fosse su la
via di raggiungersi per i primi cinque libri e tfusse più lontana per
gli altri. Un'altra considerazione da fare è questa: che nella que-
stione dei versi omessi, la doppia tradizione degli scolii ci autorizza
forse a una maggiore severità di quella degli editori. Per esempio
la soppressione proposta dall’ Anderson (1. c.) di IX, 805 che gli sem-
bra un titolo verseggiato non meno che la lezione di X, 415 in ΔΙ,
non troverebbe ostacolo negli scolii. Così si dica di IX, 615 che iu-
sistendo su un principio medico affermato anche da Celso (V, 27,0:
venenum serpentis, ut quacdium etiam venatoria venena, non gustu,
sed in vuluere nocent) è inutile dichiarazicne del verso precedente,
e di X. 296 che rompe, ove si trova, il corso regolare della sintassi.
Al contrario V, 53 che è estraneo al palimpsesto napoletano e L’Au-
dersou vorrebbe espellere come un'aggiunta dovuta alla boria na-
zionale di un amanuezse o di un revisore, figura iu due scolli iu-
dipendenti, l’uno nella serie di Berna, l’altro nelle Adnu'utiones del
Berlin 533.
1) Cir. nella collezione webceriana a p. xvIl.
LA NOVISSIMA EDIZIONE o LUCANO. 21
mente un errore, ma un errore cdi un codice anteriore al-
l'annotatore o almeno un errore che all’annotatore non fu
suggerito dal codice che egli chiosava, giacchè U, secondo
gli apparati unanimi, offre poterunt e lo scolio ha: ἡ pro-
PERANT ’: festinant, inquit, ruinae etc. ᾿. Egualmente alla
storia del testo potrebbe riuscire utile la registrazione di
qualche altra variante attestata dalle Adnotutiones nei loro
esemplari migliori: pronior a VI, 506 pare accertato dal
Berlin. 385 (PRoPIOR i. vicinior depressa); aptat che è regi-
strata dal Hosius come waria lectio di v a VII, 143, re-
sulta dal Weber illustrato negli scolii del Lipsiense 1285
lei secoli XIII-XIV e non si sa da quale delle tre mani
che lo chiosarono; ma poichè appare combattuto nello
scolio comune ad U ed al Berlin. 35, era già noto alla fonte
genuina delle Adnotationes.
Ma se, data la tumultuaria stampa di queste curata
dal Weber, può parere forse agli spiriti soverchiamente
guardinghi poco utile la fatica spesa o gettata a trarre
da quella farragine nna indicazione qualsiasi che ci guidi
a stabilire la storia del testo lucaneo, altri luoghi non man-
cano dai quali una vera luce deriva alla critica del testo,
contenendosi in essi il germe di lezioni che di là dilaga-
rono a inondare la tradizione manoscritta e gli apparati.
Valga, per esempio, il fata futigas di PU! a V. 695 che
a prima vista e per l’allitterazione iniziale e per analogie
poetiche (cfr. Orazio, Od. I, 2. Prece qua fatigent.... Ve-
stam Ὁ) e liviane si presenterebbe non dispregevole va-
riante della vulgata: numina lassas. Ora la questione si
risolve subito in favore della vulgata, se si ha sotto gli
occhi lo scolio del Berlin. 35: ' Lassas: tentas; quid tan-
tum numina fatigas, dum vis probare, quam felix sis ©. Per
caso 0 per ragione fu sostituito da un amanuense quel futigas
del glossatore a lassas, per forza poi al precedente numina
bisognò sostituire fata e poi ancora nel verso seguente per
amore di varietà a futum quel summam che il Francken ignaro
della breve storia ha accolto nella sua edizione — una vera
palla di neve !Così pure l’inversione Visceribus- Vulnera pre-
sentata da F e Lin luogo della vulgata Vulneridbus-viscera
22 V. USSANI
a III, 677 si spiega forse con questo scolio del Berlinese 34
o della sua fonte, se all'autore di esso non si voglia as-
segnare una antichità maggiore di quella che gli assegna
il Weber: ' Alii trahunt de propriis vulneribus; et quia
cum sanguine recedunt vires, ideo opponunt manum vu/-
neribus [cfr. Lucano VII, 566-567], ut retineant sangui-
nem interim tantum dum feriant ᾿. Il citato luogo pa-
rallelo di Lucano che fiorì nella mente del commentatore
aunotando, fece correggere il viscera originario in vulnera ;
poi per amore di varietà l’antecedente Vulneribus passò in
Visceribus. È son questi due casi nei quali gli scolii ci aiu-
tano ad eliminare dagli apparati o meglio a confinare in
essi deviazioni che non dispiacquero intieramente, come
vedemmo, a tutti gli editori. Ma ci sono anche dei casi
opposti, in cui alla minoranza dei codici tal imprevisto
aiuto muove dalla tradizione degli scolii, che può impen-
sierire gli editori. Per esempio, licwit di VII, 466 in luogo
della vulgata libuit figura nel Hosius sorretto dalla sola
autorità di Y (sec. X) e della seconda mano di A (sec. XII).
Ma licuit è attestato dagli scolii concordi dal Berlin. 35 e
dei Vossiani, cioè dalla tradizione delle Adnotationes, per
quanto apposti ad un lemma libuit il che esclude il so-
spetto di una possibile azione di un lemma erroneo sul
contenuto dello scolio: ‘ LIBVIT. i. cum acies esset disposita,
ut concurrentes (= concurrerent ?) filii parentibus, patres
fratribus, nemini licuit locam mutare, scilicet de loco ad lo-
cum transire, ut unusquisque parenti suo aut fratri non staret
adversus ’. E quel senso di torpore che, secondo il testo pro-
segue, irrigidì sul campo farsalico le schiere, prima che
Crastino vibrasse la lancia fatale, sembrerebbe logicamente
richiedere nel verso in questione piuttosto un verbo di pos-
sibilità (licuit) che non uno di volontà (libutt).
Anche la citazione degli scolii weberiani delle più no-
tevoli sigle è, secondo me, necessaria dove essi o vengono
in soccorso del solo c oppure si oppongono a c. Nel primo
caso dimostrano o che la lezione seguita da c era comune
ad altre serie di scolii o bene spesso che, discendendo ὁ e
lo scolio weberiano da una fonte unica, siamo dinanzi a
dai
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 25
una ermeneutica e per conseguenza a una lezione antichis-
sima. Così avviene del sopracitato verso IX, 299. ‘ Poe-
naque de victis sola est vicisse Catoni ’. {il Hosius: ' Poe-
naque devictis sola est vicisse Catonem”. La lezione Catonem
che, si accetti o no la lezione devictis, come direbbero gli
scoliasti, una parte orationis a modo del Hosius, dà un senso
tutt'altro che soddisfacente e in fondo contraddittorio a
II, 264-266: ᾿ Quis nollet in isto Ense mori, quamvis alieno
è sostenuta dalle prime
volnere labens, Et scelus esse tuum
mani di quasi tutti i codici, tranne Z e G che danno Ca-
tonis. Ma per la lezione Catoni stanno con lo scolio ber-
nense tutti gli scolii di sette codici della raccolta webe-
riana: ‘ De his, quos vicit, non aliam poenam sumit, nisi
tantummodo vincere sufficit ei”. (L A. LC) ‘ Sufficiebat Ca-
toni ad vindictam quod superabat; poenam nullam exigebat
a victis’.(B C = Berlin. 35 Guelf. L D. Voss.) Nell’altro caso,
quello dell'opposizione a c, devono servire gli scolii delle
serie più autorevoli ad infirmarne se non a bilanciarne il
valore 1). Così il Hosius a IX, 973 ha accettato la lezione
lurerit che come vedemmo è di un secondo scolio di c (il
primo tace) e del primo lemma di © contro il secondo
lemma di C e il consenso universale dei codici hosiani che
dà luserit. Or qui sarebbe il caso di citare lo scolio di L B
che per trovarsi nel libro IX acquista un particolare valore,
secondo avvertiva il Weber 35): ‘ Lvserit: ludum simulans
se praecipitavit, cum rapta esset a Paride ”.
1) Non pare che questa debba essere eresia. L'autore delle Adno-
tationes, secondo il Weber (p. v11), sarebbe vissuto al principio del
secolo sesto; l’autore del Commentum visse nel quarto, il che si ac-
corda benissimo con la osservazione del Leiay che ’ il y a plus
d’un point commun entre les deux séries et souvent les annotations
paraissent ètre une dilution du commentaire ’ (p. Lxxvi1). Ma l’autore
delle Adnotationes ebbe anche a mano elementi di più antica cultura
estranei e anteriori alla compilazione del Commentum. Basta lasciando
da parte l’imprecisa età del compilatore di Petosiride, Campestre,
citare i frammenti di Sallustio e di Nerone. E questa, s’intende, è
già sufficiente ragione per cui io creda di non poter identificare
neanche l’autore del nucleo delle Adnotationes con Vacca (ctr. Studi
ital. di filol. class. XI, p. 42 sgg., Bollettino di fil. class. XI, 237).
2) Cfr. p. XLVII.
QI V. USSANI
V'è di più. Il Hosius ha tenuto in qualche conto gli
scolii di U fra tutti quelli delle Adnotationes. Ha insomma
per essi la stessa. predilezione che ebbe il Weber e che
oggi nel citato opuscolo mostra, di fronte agli scolii di V,
non senza buone ragioni anche l’Endt. Se non che come
il Hosius per il testo di Lucano pur preferendo la recen-
sione paolina ha ritenuto non abiciendus e bene a ragione V,
perchè, quando di un testo esistono due recensioni, nell’una
e nell'altra si possono essere infiltrati elementi erronei;
così anche qui la superiorità di U su V non deve farci
concludere per la prevalenza assoluta del primo, special-
mente dove gli scolii di V per l'appoggio di altri mano-
scritti delle Adnotationes offrono la maggior probabilità di
tradizione genuina. Altrimenti la deviazione di un ama-
nuense viene a sostituire l'autorità dello scoliaste. E nel
Hosius il caso si Aà più di una volta. Io ne cito due esempi
vicinissimi a I, 300 5 326 pei quali due versi rispettiva-
mente a III, S9 e VIII, 25 gli scolii di U offrono le le-
zioni vincimus per vincitis e superasse per rvicisse. In ve-
rità tutte due le volte lo scolio medesimo ricorre nel Ber-
lin. 35 e in Ve tutte due le volte con la lezione vnlgata.
Ma su questa questione degli scolii è ormai inutile
insistere, poichè è assodato che il Hosius ha assegnato loro
più ristretta importanza : onde la non precisa esattezza dello
spoglio di C e di c, il silenzio quasi sn le Adnotationes,
nonchè quello su i pochi scolii che dallo stesso codice di
Montpellier, il famoso M, estrasse e pubblicò criticamente
il Genthe, attribuendo loro la venerabile antichità del se-
colo sesto 1). Passiamo invece ad una questione limitrofa,
1) Pure per la storia del testo anche quella magra serie non
è senza qualche utilità. Io ne estraggo due unzca: il primo a I, 122:
cedunt piratica bella (la vulgata: cedut piratica lavrea) che è dichia-
rato: ‘ Piratica praelia sunt non solum navium sed et insularum
quae Pompeius multa peregit’ e a IV. 107 la varia lectio: caeli (lo
scolio: ‘ ant caelo ant ipsius caeli ’). E senza utilità quella serie
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 25
4
quella delle testimonianze. Il Hosius a questo riguardo ha no-
tevolmente accresciuto le sne con le citazioni di Lucano
che ricorrono nelle edizioni recentissime di Acrone, di Ago-
stino, di Gelasio, di Donato, dei Glossarii. Ma, seguendo
il eriterio che già vedemmo adottato per la raccolta we-
beriana, egli si è limitato a registrare generalmente le
sole citazioni del poeta che son fatte ad cerdbum, trala-
sciando quasi dappertutto 1) reminiscenze e imitazioni le
qual$ alla critica del testo prestano nn aiuto forse meno
fallace. E sì che egli stesso doveva dimostrare poco dopo
col sno De imitutione scriptorum Romanorim imprimis Lu-
cinì 5) di aver radunato e possedere in proposito così gran
non è neanche } er la critica del testo. A VIII, 702 lo scoliasta de-
pone senz’ altro in favore della lezione intravit, sebbene non dimo-
stri di aver ben capito il testo: ‘eo animo’ egli scrive ' miserere
tui soceri nunc, quo misertus es, quando a Roma discessisti et cam
Caesar intravit ’. E non è da trascurare, pur contro l'autorità del
Hosius e del Francken, che questa lezione ha l’appoggio di sigle
autorevolissime (nel Hosius Mt PZ) e il suffragio del Commento
di Berna, come vedemmo a p. 17. Egualmente lo scolio a VIII. 196
stuggito al Genthe ma riprodotto dal Francken testimonia anche
esso della lezione Asînue (propriamente: ’ Asine castellum Sparta-
norum ’) concordemente con gli scolii bernensi e le Adnotationes del
Berlin. 55 e dei Vossiani: onde, se veramente quella non potè essere
la rotta di Pompeo, partito più prudente che non quello di correg-
gere la unanime lezione .dei codici mi sembra l’altro di ammettere
in questo luogo del nostro autore una inesattezza geografica di
quelle non ignote ai poeti e dalle quali egli stesso non andò affatto
immune. Minore importanza a IV, 23 e 30 hanno al solito le rispet-
tive lezioni dei lemmi {lumen per nomer e praestant per perstant.
1) Ma le eccezioni non sono sempre felicissime. A_X, 355 ap-
pena si arriva a comprendere come 1°‘ Intravit lux alta domum ’
di Stazio, Sv. III, 3, 85, possa in qualche modo far inclinare la bi-
lancia in favore dell’[ntruvit che per un errore di citazione mnemo-
nica Prisciano presenta in luogo di /Invas:t in Keil III, 303, 14.
2) Greifswald, 197. A I, 8 è da aggiungere il confronto di Pe-
tronio: ‘ Quis furor, exclamat, pacem convertit in arma’. (Ctr. le
mie Questioni petroniune in Studi ital. di filol. class., XIII, p. 9) e a
I. 42 quello probabile dello pseudo-Seneca in Octaviu, 516 dove credo si
debba leggere non ‘ hausit' ma ‘ pressit ”. Cfr. Sw / Vc'avia in Riv.
de filo!. e‘d’istr. c'assì XXXIII, p. 460.
,
26 V. USSANI
folla di esempi da superar qualunque altro degli studiosi
antecessori.
Un caso veramente tipico è quello di III, 166-167 dove è
omesso il riscontro da me altra volta messo in evidenza
con Tacito, Ann. XV, 45. So bene che il Hosius non si è
voluto interamente arrendere alla evidenza di quella Wéb-
sche Beobachtung 1); ma io dubito forte che la sua perti-
nacia dipenda unicamente dal preconcetto paolino. Intanto
sta il fatto che Tacito tra i massimi fattori del linguag-
gio oratorio del suo tempo fa pure da Apro nel De.orat. (20)
registrare ἡ poeticus decor, non Accii aut Pacuvii veterno
inquinatus, sed ex Horatii et Vergilii et Lucani sacrario
prolatus’ e, se anche vogliamo ingrossare le schiere di
coloro che negano a Tacito la paternità del dialogo, in
nessun modo si potrà negare questa verità evidente che
qua e là egli parafrasa testi poetici e tra questi anche
testi lucanei, nei quali, se sarai buon conoscitore, vera-
mente invenies disiecti membra poetae. Chi negherebbe in-
fatti concordanza di parole fra Lucano I, 529: ‘ terris mu-
‘ cometes
tantem requa cometen ? e Tacito Ann. XV, 22:
effulsit, de quo vulgi opinio est tamquam mutationem regis
portendat ’; più ancora tra Lucano III, 220-224: ' Phoe-
nices primi, famae si creditur, ausi Mansuram rudibus vocem
signare figuris; Nondum flumineas Memphis contexere biblos
Noverat et saxis tantum volucresque feraeque Sculptaque
servabant magicas animalia linguas’ e Tacito, Ann. XI, 14:
‘ Primi per figuras animalium Aegyptii sensus mentis ef-
fingebant — ea antiquissima monimenta memoriae huma-
nae impressa saxis cernuntur — et litterarum semet inven-
tores perhibent; inde Phoenicas etc. ἢ Nello storico e nel
poeta ricorre egualmente l’inesattezza per cui alla scerit-
tura geroglifica vengono assegnati soltanto simboli ani-
mali; e quel ‘saxis’ oscuro nel testo tacitiano viene egregia-
mente dichiarato dal lucareo ἡ Nondum flumineas Memphis
contexere biblos Noverat etc. ’. Ce n'è abbastanza per sup-
porre che o Tacito derivi qui da Lucano o ambedue da
1) Cfr. Ferlin. Philol. Woch,, 1904 n. 27.
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 27
fonte comune, tanto più che la digressione di Tacito su
l'alfabeto è una di quelle che secondo il Fabia 1) ἡ rien ne
prouve qu’elles soient dues ἃ l’initiative de Tacite ’. Ma,
se dal numero delle fonti possibili dello storico col Fabia
stesso 3) escludiamo Claudio che indigesto e pedantesco nel
contenuto, pesante ed enfatico nella forma, sospetto nella
imparzialità, non si raccomandava certo alla considerazione
di Tacito; penseremo noi che Aufidio Basso o Servilio No-
niano fossero nelle opere loro caduti nella medesima im-
precisione di linguaggio che Tacito e Lucano, e i due l’ab-
biano derivata con religiosa cura dalla fonte comune? L’as-
surdità di una tale ipotesi è evidente e l’altra ipotesi si
impone che Tacito abbia qui parafrasato un testo poetico,
fondendovi qualche non peregrina notizia mitologica e quella
osservazione intuitiva della somiglianza dell’ alfabeto greco
col latino (cfr. Plinio, H.N. VII, 210: * veteres Graecas
[litteras] fuisse easdem quae nunc sunt Latinae etc. ᾽). E,
se questa è ipotesi per ogni riguardo ammissibile e sod-
disfacente, perchè poi noi ci adombreremo di riscontrare
la parentela medesima tra Lucano III, 166-167 e Tacito,
Ann. XV, 45? Tanto concederemo a colui che emendavit
manu sua solus e che per quanto come il Nilo vergiliano
ci chiami ‘ tota veste ’, non possiamo noi fare, come con-
viene il Hosius, ‘ut ex latebris suis emergat ??
Un altro caso, come sì direbbe, sintomatico è quello
di II. 185 dove il Hosius contro il consenso quasi univer-
sale dei codici (fanno eccezione M e Z) stampa effudit. Ora
da chi discende il racconto lucaneo degli eccidii di Mario
e di Silla? Pur troppo noi non siamo in grado di stabi-
lire la parentela tra quel racconto e le Historiae di Sallu-
5010 3); ma è evidente che se una dipendenza diretta 51
1) Cfr. Les sources de Taciîte, p. 420.
2) Cfr. o. c., p. 330 sgg.; 861 sog.
3) Anche io nel mio volume Sul valore storico del poema lucaneo
ho abbracciato e sostenuto l’ opinione che fondamentalmente Lucano
si sia servito come fonte storica della Epitome liviana. Oggi: non
vedo ragione di moditicare nella sua affermazione generale quella
tesi; ma certo non inorridirei al pensiero che in questo luogo del
secondo libro, ove si parla delle stragi di Mario e di Silla, Lucano
23 V. USSANI
potesse provare, non sarebbe dubbio che Encano scrisse
effudit con quello che è il verbo proprio dell’azione signi-
ficata fin nel Latino popolare di Plauto. Il frammento di
abbia. potuto ricorrere direttamente a Sallustio o gli siano rifioriti
nella memoria ricordi di quella lettura. Non è fuor di luogo ricor-
dare come sia oggi stata dimostrata esagerata l’idea che gli antichi
generalmente si ispirassero nel comporre a un libro solo (ctr. tra
i più recenti in proposito di Livio il Sanders Die Quellencontamina-
tion im 21 und 22 Buche des Livius, Ὁ. 9 e l'esempio ivi addotto di
Plinio il Vecchio su la testimonianza di Plivio il Giovine. Epist.
JII, 5) e non è indifferente nel caso nostro osservare come lo sco-
liaste delle Adnotationes il quale possedeva pure alcuni dei libri oggi
perduti di Livio (per es. i lib. CXI e CXII, come dagli scolii vos-
siani a VII, 471 e dai vossiani e da quelli del Berlin. 35 a X, 471)
citi in questo luogo Sallustio invece di lui. Se la parentela diretta
esistesse, sarebbe assai dubbio che il frammento I, 47 Maurenbrecher
debba assolutamente riferirsi, come vuole il Maurenbrecher poggian-
dosi su Plutarco e Cassio Dione, alle proscrizioni sillane poichè certo
alle stragi Mariane si riferisce Lucano nei vv. 103 sg.: ᾿ Stat cruor
in templis, multaque rubentia caede Lubrica saxa madent ’. A ogni
modo non mancano alcuni ravvicinamenti singolari di espressione
tra Lncano e i frammenti sallustiani che se furono suggeriti a Lu-
cano dall’ uso di Sallustio fatto nell’ Epitome e dalla latinità di que-
sta, possono della latinità stessa essere egregi testimoni. Cito il fram-
mento IV, 28 Maurenbr.: ‘ Charybdis, mare verticosam, quod forte
illata navigia sorbens gurgitibus occultis milia sexaginta Tauro-
menitana ad litora trahit. ubi se laniata naufragia fundo emergunt ’
e i versi di Lucano IV, 457 sgg. ‘ Huc fractas aquilone rates (= nau-
fragia) summersaque pontus Corpora saepe tulit caecisque abscondit
in antris; Restituit raptus tectum mare, cumque cavernae Evomuere
tretum contorti verticis undae Tauromenitanam vincunt fervore Cha-
rybdim ᾿. In egual relazione e torse più stretta stanno il frammento
sallustiano II, 70 ove si descrive il banchetto offerto a Metello dal
questore C. Urbino: ‘.... ultra Romanum ac mortalium etiam mo-
rem curabant....; simul croco sparsa humus et alia in modum
templi celeberrimi.... epulae vero quaesitissimae, neque per omnem
modo provinciam, sed trans maria ex ἃ. auritania volucrum et fe-
rarum incognita antea plura genera’ e la descrizione del banchetto
offerto da Cleopatra a Cesare nel decimo libro lucaneo: ἡ r.xpli-
cuitque suos magno Cleopatra tumultu Nondum translatos Romana
in saecula luxus. Ipse locus templi, quod vix corruptior. aetas Ex-
struat, instar erat.... (109-112)....lufudere epulas ....quod luxus
inani Ambitione fureus toto quaesivit in orbe Non mandante tame;
multus volucresque ferasque Aegypti posuere deos” (155-159).
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 90
Sallustio I, 44 Manrenbrecher suona precisamente: * Ut
in M. Mario, cui fraeta prius crura brachiaque et oculi
effossi, scilicet ‘ut per singulos artus expiraret ἡ. Esclu-
diamo per la disperazione di provarla nna discendenza di-
retta e amimettiamo quella indisentibile indiretta attraverso
Livio e la Epitome, giacchè Livio si servi di Sallustio 1),
Sallustio fonte di Livio pote essere una seconda volta ado-
perato come fonte nella compilazione della Epitome. Ora in
Livio probabilmente c nella Epitome certamente doveva ri-
correre pel luttuoso caso di M. Mario la frase effodere oculos:
ne fa testimonianza la periocha 8S, ne fanno testimonianza
gli scrittori che dall’Epitome attingono, Giustino (XXI, 4, τ),
Floro (II, 21), Orosio (V, 21). Che se poi ammettiamo che
anche in questo lInogo come in altri Floro abbia letto Livio
attraverso Lucano, secondo la felice espressione del Lejay ?)
e questa supposizione vorremmo estendere a Orosio, tanto
meglio: vorià dire che così 1 πρόγονοι del poeta come gli
ἐπίγονοι. sutfragano la lezione effodit, pur se effedit sio al
contrario la lezione paolirta 3).
La stessa osservazione mi è suggerita da Lucano IX, 719
che secondo il Hosius sonevebbe: ’ Et gravis in geninum
vergeus caput amplisbaena ἢ, mentre dall’apparato surgers
per ver9eus appare appoggiato dalla autorità sola e mediocre
di G. Ma sta il fatto che in Solino (Momms.® p. 122, 8) «i
? onde la
legge ‘ amphisbaena consurgit în caput geminum
lezione surgens fu accettata dal Francken, e che è molto
dubbio se veramente l’ultima parola nei rapporti dei Col-
lectanca col poema nostro sia quella detta dal Fritzsche:
‘ Lucanus Macro asus est solo. Macer praeter Nicandri
Theriaca, quorum formam imitatus est, Sostratum adhibuit,
a quo pendet Aelianus et auctor chorographiae Plinianae 0 5).
Io credo che l’aucior chorographiae che sarebbe, secondo
11 Mommsen, l’uuetor di Solino abbia dovuto qua e Jà porre
1) Cfr. Sanders, Die Quellencontamination im 91 und 22 Bucle des
Livius, Berlin. 1898, pp. 37 seg.
ΘΙ τος οἷ Ὁ. LAXVI
3) Lo stesso pensò anche il Sanders, 0. c., p. 90,
4). Cfr. Quaestiones Lucunrae, Gothae, MDCCCXCII, p. 20.
50 V. USSANI
a contributo e chiamare a ingrossare l’opera sua anche
Lucano, di cui qualche tracoia si scopre pure nei Collectanea.
Per esempio, a p. 158, 13 del suo Solino: ᾿ Idumaea inde
incipit palmis opima ’ nessun raffronto più convincente
ha trovato il Mommsen del lucaneo: ‘
arbusto palmarum
dives Idame ’ (III, 216). Ma, se anche è dato qui pensare
a Vergilio, Georg. III, 12: ‘ Idumaeas referam tibi, Man-
tua, palmas ἡ, il Hosius stesso a Lucano IX, 355 non ha
potuto fare a meno di registrare fra i testimonia Solino,
Momms.® p. 127, 7, e io per me non esiterei a trascrivere
in calce ai versi precedenti, IX, 340 sgg. il luogo di So-
lino p. 128, 8: “a Philaenorum aris non procul palus est
quam Triton amnis influit, ubi speculatam se artium deam
erediderunt ’ dove il particolare dello specchiarsi che la
dea avrebbe fatto nel lago è estraneo alla fonte notata
dal Mommsen, Plinio V, 28. Egualmente a p. 152,7 del
Solino mommseniano occorre nella descrizione dell’ Arabia
un particolare ignoto a Plinio: ‘ umbrae quae nobis dexte-
rae sunt, illis sinistrae ’ che risponde precisamente ai
vv. 247-248 del lib. III di Lucano nella rassegna degli au-
xilia pompeiani: ‘ Ignotum vobis, Arabes, venistis in or-
e)
bem, Umbras mirati nemorum non ire sinistras ἡ.
E, poichè siamo nel libro IX e abbiamo cominciato
con due versi supposti spurii e confermati autentici da
Tacito, terminiamo nel libro IX stesso con altri due che
chiudono tra cancelli il Francken e il Hosius e sembra
invece difendere quello che fu tra i poeti antichi il luca-
nista forse più appassionato, Claudio Claudiano. Intendo
parlare dei vv. 253-254: ‘' Actum Romanis fuerat de rebus
et omnis Indiga servitii fervebat littore plebes *. I libri
in Eutropium del poeta alessandrino furono composti nel 399.
Bisogna dunque credere che alla fine del secolo quarto
quei versi esistessero già in una recensione del testo lu-
caneo, se l’imitatore ne ricava lo spunto pel v. 223 del
libro II di quello scritto: ᾿ Actum de trabeis esset, si par-
tibus una Mens foret Hesperiis ’. Bene il suo buon gusto,
o meglio il gusto della poesia lucanea, aveva posto in guar-
dia il Francken contro le apparenze prosastiche del verso:
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 51
‘ Romanis de rebus grandilocum, sed propterea non statim
damnandum ’. Pure l'editore batavo si lasciò trarre dal
Kindler 1) all’atetesi anche lui.
Se non che, come dicevamo di sopra, la verità è questa
che il Hosius si è attenuto nella seconda edizione. come
nella prima, al metodo di riportare per regola fra i testi-
monia soltanto le citazioni letterali che occorrono negli
scrittori, presso a poco procedendo come nei riguardi delle
Adnotationes: onde la esclusione o quasi degli analoga poe-
tici a beneficio degli esempii addotti dai grammatici che
bene spesso citavano a mente ed offrono garanzie ‘solo in
apparenza migliori delle imitazioni poetiche e letterarie. Or
si rifletta che le edizioni dei grammatici o non son giunte
a quel grado di perfezione a cui son giunte quelle di altri
scrittori o prevalse in esse negli ultimi tempi un criterio
soverchiamente ligio al materiale diplomatico, a tutto sca-
pito di quello ratio che in questioni di critica non dovrebbe
cessar d’essere con le dovute cautele la suprema signora
che è in ogni altro genere di questioni. Ne è resultato che 1]
pregevole apparato hosiauo costretto in limiti relativamente
angusti dalle leggi e dalle consuetudini della collezione
teubneriana, si presenta in proporzione ingombro di lezioni
talvolta insostenibili, dovute a citazioni che furono fatte
spesso a memoria soltanto, ma più spesso ancora si debbono a
erronee trascrizioni della corrotta tradizione manoscritta,
rispettate dagli editori con religione cieca. Nè basta: il Hosius
a questo riguardo si dimostra ancor più scrupoloso di quegli
editori e non di rado, dove essi corressero i testi guasti con
l’aiuto degli autori citati, fruga negli apparati a rintracciarvi
le lezioni respinte: il che avviene sopra tutto per gli scolii
di Giovenale e pei Commentari di Lattanzio a Stazio. Cito,
ad esempio, per gli scolii di Giovenale il ‘ magnum adstare
1) Cfr. De Lucani versibus qui desunt in codicibus Montepessulano
et Vossiano altero, Miinster, 1882, a p. 28.
32 V. USSANI
cometen’ che essi a v. VI, 407 suggerirebbero invece del
lucaneo (I, 529) ‘ mutantem regna cometen ’. Il Buecheler
δ: il Hosius
registra solo la lezione erronea dei manoscritti. Lo stesso
corresse: © et terris mutantem adstare cometen
a v. VII, 63 avviene pel Toguque invano dal Buecheler
sostituito all’erroneo toguto. Per Lattanzio numerosi sono
i casi di un simile feticismo. Lo Jahuke per esempio, a
Theb. TX, 280 stampa il verso di Lucavo III, 689 con la
lezione timori est, il Hosius cita dall’apparato timorem; ἃ
Theb. TI, 311 lo Jahnke offre per Lucano II, 127 /assata
e il Hosius vi attinge lussague insopportabile al metro; il
verso di Lucano IV, 221 nella edizione dello Jahnke a T'hed.
II, 659 offre hoc, nell’apparato del Hosius Race; e così l’ap-
parato di Lucano a VI, 144 presenta nei Hosius la lezione
merebut (cfr. Lattanzio Theb. IV, 237), a VI, 708 la lezione
pleno (cfr. Latt. a Theb. V, 641), a VII, 464 ferant (cfr. Latt.
a. Theb. VI, 120); a VII, 546 Thessilicis, n IX, 5 coneris,
a X, 167 tendatque. Vero è che il punto interrogativo tra
parentesi indica qua e là il dubbio dell'editore: ma è an-
che vero che non dovrebbe aver luogo il dubbio ove si tratta
di evidenti errori di metrica o di peccati contro il senso.
Su questa via, per la quale degenera la sana reazione con-
servatrice della fine del passato secolo, si va incontro ad
assurde contraddizioni messe aentamente, se pur troppo
vivacemente, in luce dalla prefazione battagliera al recen-
tissimo Giovenale dell’ Hounsman.
E potrebbe andarsi a rilento nel derivare dai gram-
matici simili varianti tanto più che ii loro metodo di ci-
tare a memoria non si accompagnava neppure sempre con
una confidenza sufficiente dei testi ai quali credevano di
dover far ricorso. Pel caso «di Servio che fra tutti loro è
con Prisciano il più autorevole, un esempio tipico Lei ri-
guardi di Lucano si ha nel Commento all’ Eneide VI, 662:
‘ Quique, pii vates et PhoebLo digna locuti ἡ. Servio danque
annota: veridici, qui talia loquebantur qualia dicebat A pol-
linem. multi enim mentiebantur, ut in Lucano Phoebas ad
quam Appius Clandins: et nobis dalis improba poenas et
superis quos fingis, ait ἡ’ Invece la /’Roelus di Lucano tanto ,
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 99
è lungi dall'essere mendace che, secondo il poeta stesso,
pochi versi a distanza dai citati (V, 158-159) ‘ non um-
quam plenior artus Phoebados inrupit Paean ’ (166-167).
Avranno pertanto valore di semplice curiosità, nessuno
per la critica del poema lucaneo nè per la sna storia gli
unica serviani, per es. il testo posticcio composto di III, 148
e V, 580 che ricorre ben due volte nel commento all’ Eneide
(IV, 72 e VI, 298) o il verso di Lucano IX, 44 (ad Aen.
I, 601) contaminato con una reminiscenza di IX, 496 o il
verso VI, 700 ridotto in una forma inadattabile al metro
(ad Aen. VI, 118) 0 il timuit nel commento all’ Eneide XT, 418
sostituito al continuit animam di Lucano VIII, 616. E quel
che è detto di Servio può dirsi anche di Lattanzio. Nel
commento alla Tebaide II, 722 egli annota: ᾿ TrIToNE flu-
vius vel palus in Libya, in qua Minerva dicitur nata, sicut
Lucanus affirmat ’. Ora il riferimento è qui senza dubbio
a Lucano IX, 350 sgg.; se non che la cosa è detta dal
Cordovese assai diversamente e la dea fatta nascere dal
capo di Giove: ‘ Hanc (= paludem) et Pallas amat patris
quae vertice nata Terrarum primam Libyen (nam proxima
caelo est, Ut probat ipse calor) tetigit etc. ?. E perchè
allora — diremo qui come abbiamo detto per Servio —
far luogo nell’apparato di Lucano a lezioni neanche suf-
fragate dalla unanimità dei codici lattanziani come il fetor
di II, 73, al quale, secondo il citato opuscolo dell’ Endt 1)
viene ora a mancare anche l'ausilio delle Adnotutiones di
W e di V? Per la storia del testo? Ma la storia del testo
non può essere la registrazione degli errori mnemonici di
coloro che lo citarono e tanto meno quella dei portentosi
mostri grafici degli amanuensi.
Una medesima soverchia reverenza dimostra il Hosius
per l’Acrone del Keller e non tien conto del fatto che ad
eccezione del video di Lucano I, 694 affermato dal così
detto Acrone a Odi II, 7, 9 e sconfessato a III, 4, 26 e
dello iam di Lucano IX, 185 affermato a Odi IV, 2, 27, e
scontessato a I, 31, 5, nessuno degli unica acroniani po-
3) Cfr. p. 4.
Studi ital. di filol. class. XVI. ΒῚ
84 V. USSANI
trebbe per umili ragioni aspirare all’onore di essere ac-
colto nel testo. Un medesimo rispetto si riscontra ancora
nei riguardi del Corpus Glossariorum, da cui nessuno a
VI, 166 potrebbe venir tentato di accogliere cantum gram-
maticalmente insostenibile nè a VI, 174 quel retrudit che
è un evidente errore di scrittura chi rifletta alla glossa
(V, 189, 22) dove compare, la quale appartiene a un glossario
alfabetico, e cita l’esempio di Lucano a dichiarazione di
un lemma detrudit: * petruDIT: excludit lucanus nunc sude
retrudit muris ’. Tutto quello che dai Glossarii si può ri-
cavare è una conferma della lezione pictus a IX, 714 che
essi hanno comune con F e Isidoro, il Hosius accetta e ac-
cettò da lui il Francken: se non che la conferma è spe-
ciosa e non più, chi rifletta ai rapporti tra i Glossarii e
Isidoro. Infine lo stesso può dirsi di buona parte delle te-
stimonianze dei grammatici della collezione keiliana, nei
riguardi degli unica inutile quasi. Mettiamo pure che si
faccia bene, per esempio, a registrare il patuere che a
I, 464, 10 K. ci è dato da Diomede per il tacuere di Lu-
cano II, 22. Ma a I, 555, se anche l’edizione keiliana di
Prisciano fu curata dal Hertz, la lezione Calpe non può
ritenersi affermata dal testo autentico di Prisciano che in
II, 291, 9 K, parla dell’ablativo e non dell’accusativo di quel
nome, per far rimprovero a Giovenale di averlo usato per
desinente in vocale breve. Così l’ et registrato nell’ appa-
rato a III. 94 su la fede di Prisciano II, 286, 8 K. è con-
trario all’uso metrico del nostro autore: a III, 207 le le-
zioni quae 0 quam (Prisc. II, 202, 13) sono facilmente assurde:
di VII, 827-830 la citazione fatta da Prisciano a III, 334, 20
nasconde un guasto di amanuense: a I, 8, se il Hosius
accanto a Prisciano (III, 153, 12) avesse citato Marziale,
IX, 70, 1 (ma il Hosius omette gli analoga poetici) l’ab-
baglio mnemonico del grammatico sarebbe apparso evidente,
mentre la vulgata avrebbe potuto trovare una non neces-
saria conferma nella citazione di Draconzio (Rom. V, 1).
et a 12 Rei”. Mii id J n»
νι ὦ
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. DD
E raccolgo le vele, perchè mi pare di avere messo
abbastanza in evidenza quelli che a me sembrano i difetti
di un libro che tutti dovevano accogliere e dovutamente
accolsero col maggior favore. Ma prima di chiudere non posso
fare a meno di richiamare l’attenzione del lettore su una
nuova recensione di Lucano che il Hosius vorrebbe chia-
mare Italica non conoscendone che due esemplari nelle bi-
blioteche d’Italia, F (Vatic. 3284) e L (Laur. XXIV sin. 3)
tutti due ascritti dal Hosius, per quanto il primo dubita-
tivamente oggi, al secolo XI '). Anche il testo autografo
del Leto, oggi Vat. 3285, secondo il Hosius, sarebbe ridu-
cibile alla stessa famiglia, ‘ quamquam non deest ubi di-
screpet ’. Or sarà bene distruggere questo fantasma filolo-
gico, prima che esso di bocca in bocca assuma l’aspetto di
realtà vera.
Intanto sarebbe forse giusto chiamare italica quella re-
censione che includesse in se varianti di interesse italiano
a quel modo che la inserzione dei v. I. 436-440 e quella
anche, secondo l’Anderson ?), di V, 53 potè essere consi-
gliata da un interesse francese. Non ci sono inserzioni di
questo genere nei codici nostri. Non resulta neanche che
in essi ricorrano le lezioni del testo che ebbero dinanzi i
nostri più antichi: per esempio debes a I, 44, mixtam a
II, 376 che in Lucano lesse Dante 3) Resta dunque a base
della recensione italica il solo consenso di due codici in
un certo numero di lezioni e di omissioni, ‘ quamquam
non deest, ubi discrepent’ fra loro, come ambedue qua e
1) Cfr. le mie Annotazioni di Pomponio Leto a Lucano (Roma. 1904,
ἃ Ῥ. 9,
3) Vedi a p. 20. Ad ogni modo per la seconda inserzione biso-
gnerebbe pensare a una data assai anteriore alla prima, giacchè i
vv. 436-440 sono estranei alla prima mano di tutti i manoscritti co-
nosciuti.
3) Cfr. Dante, La vita nuova, cap. XXV; Ussani, Sul valore sto-
rico del poema lucaneo, p. 44 sgg.; D’ Ovidio, Il Purgatorio e 1] suo
preludio, Milano 1906, p. 47.
36 V. USSANI
là si differiscono dal testo del Leto. Ma se si confronta la
collazione che lo Stampini 1) fece del libro IX sul Tori-
nese Lat. A, 404 già D, VI, 34 con le varianti di F e di L
arrecate dal Hosius nella sua prefazione (p. 111-111) si ha:
a) che delle lezioni singolari comuni a F e L (IX, 162
dabis 165 ad 301 vetarat 347 Torrentem 531 quo 572 in-
serit 847 norunt duce caelo 889 labore:) nessuna si riscon-
tra nel codice Torinese;
δὴ) che lo stesso avviene delle lezioni singolari a cia-
scuno dei due codici F e L;
c) che il codice Torinese presenta i vv. 253-254 as-
senti in F L, manca invece di IX, 615 che essi presentano;
sposta con L il v. 83 innanzi al v. 80 ma ignora gli spo-
stamenti caratteristici, e la inserzione di F.
Sarebbe dunque fuori della recensione italica il Tori-
nese Lat. A, 404, come per confessione stessa del Hosius
ne è fuori il Palatino-Vaticano 869. Egualmente fuori per
molti riguardi ne resterebbero i frammenti che estranei ai
vecchi cataloghi della biblioteca di Torino vi figurano oggi
coll’indicazione Lat. A, 368: venti foglietti pergamanacei
del sec. XII che misurano cm. 20 x 13 e danneggiati non
poco dall’acqua e dal fuoco. Ne sottopongo senz’ altro agli
studiosi la collazione, nella quale condotta sull'ultima edi-
zione del Hosius ho preso cura di segnare con asterisco
le lezioni estranee all'apparato hosiano.
f. «VV; 178-815; VI, 1-7). V,.(78. ΕἸ (BL enabi
iam, 782 bella, 784 note<cent ex notescant, 794 fructns ex
fluctus, 795 b-796 a adsunt, 799 suarum* 804 uidit ss. a,
805 sibi prima*, 809 manibus uacuum*, 811 tectas urgente,
813.ima*. VI, 1 propiu....,, a ante 2, € casum.
f. 1” (VI, 8-53). VI, 8 tunc* (ὃ); 10 lacie numquam*,
14 Duracii ss. ἢ, 15 limite regnum magn ..., 18 turribus,
20 Humanusue, 24 scopulis remouentibus, 27 rapido, 29 Hue,
32 Metitur (9), 35 diruptaque (?), 40 Disposuit*, 51 Et.
f. 2" (VI, 54-99). VI, 55 sexton, 60 area ex a rea,
62 tessalie, cui verbo ss. recentior manus c, 64 resurgit*,
1) Cfr. Rivista di filol. e d’ istr. class., XXVI, p. 304 sgg.
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO. 91
erortum fortasse e glossa quadam ‘*
refugit °, sed eadem
maunus ss. fefelit, 66 rapidum, 67 tetis ss. ἢ, 68 caled. δα;
calid., 69 septas uasto, 70 acuta, 74 micenee, 76 tibris,
{8 inuisaque (ss. uel iniussa), 82 obstriuit (ss. a), 86 Poscens
ore noua*, 89 fluide, 90 nessus, 97 se inter lineas.
f. 27 (VI, 100-145). VI, 101 Acta, cum, 103 at. hos,
106 Iam (ss. t), 107 pigra (ss. 0), 109 surgentibus, 112 morsu,
1!5 dimittere, 123 impalsa, ualli, 126 Qua numici (?), uo-
cant, 127 hac*, 128 ad menia, 134 deerant, 135 Tunc (ss. m),
lampadis, 137 iemit (in marg. vomit), 139 petebant (a super
prius e), 145 rodani.
f. 3° (VI, 146-193) 150 abegit, 152 adest, 153 deesse,
161 incursu (ss. pul), recondite, 174 comto (ss. p), 178 cri-
nasque, 179 strident, 184 comprensus, 186-187 omissos addi-
dit in margine manus eadem, 189 petit.
Τ. 95 (194-289) 196 leuibusque, 200 limine porte, 207 «dest,
208 Getulus, 212 fixa, 214 cortinis, 217 moram, 223 circuit,
225 facies, 226 Victor, 236 aluus, 237 gladium recto, tenentem.
f. 4" (425-470) 425 delli, cin.., 426 antra (pro altrix),
427 fibr.., 428 qu.., 481 diis, 433 fide, 437 Transierat,
441 diis, 443 surdibus, 445 etherereo:, 448 Aduocat, 451 Ab-
ducit, tessalus, 453 adductus, 455 succo, 466 producunt (?),
468 nebulas late. :
f. 4" (471-516) 471 puppemque, 472 tenuere, 473 Ab-
scissa, 474 expulit, 475 Menander, rodanumque, 480 Re-
pulit, hemonidum, deffesso, 481 axem, 482 urbem, 486 he-
monidas, 499 illic, 507 Hos cesarum (?), 508 ericto, 513 ce-
tusque, 515 uetant.
f. 5" (517-562) 520 flumina (?), 532 Retulit, letum,
538 horror. (ss. um), 543 laqueumque, nocentes, 550 quo-
cumque, 556 fusum si, 558 si, uocaret, 561 usum.
f. 5” (563-608) 573 Capit (ss. r), fedi (ss. i), 551 du-
risque, succis, 583 fusura, 585 auertere, 589 pompeii, 594 ca-
rissima (1 ss. m. 2), 596 russusque.
f. 6" (609-654) 610 abrumpimus, 618 rodopeiaque, 620
corp. att. camp., 622 ne, 632 Multa per pend. i. fata uir.,
635 herebi, 640 ericto, 648 tenareis, 649 latentes (ss. 1),
650 emittere.
38 V. USSANI
f. 6” (655-700) 664 possent (ss. u), 673 pasti cervi, me-
dulla, 674 puppem, 675 echinus, 679 libice, cereste, 635 Tune,
690 strident, 700 Persiphone, nostreque heccates.
f. 7" (701-746), 709 dedi et, 710 nostris, 714 Disce-
dentem, 720 adstantem, 721 invisaque menbra tenentem,
780 Thesiphone, 731 Num, herebi ut semper, 740 ethnea.
f. 7" (747-792) via legi potest.
f. 8" (VII, 54-99) 59 Propositum est, 63 Tulli, 77 sua,
80 uelit ee uelim, 83 ne te, 85 Ingemit (ss. u), 87 cunetis
inquit, 92 mihi*, 93 potuit, marte (ss. cede).
f. 8" (100-147) 100 mortesque, 105 ipse timor, 109 malo*
(pro malunt) 111 cecoque*, 112 erat (ss. i), 116 enipheus,
121 Aut hodie pompeius erit« sic fatur et arma (verda
omissa et versus 122-123 in marginibus adscripta sunt).
125 choro, 128 pulsat, 138 magnoque urbique*,,139 fidem
gladiis habuere, catibus ex cot. et u ss., 145 phegra (ss. 1),
145 gigantis (ss. e).
f. 9" (148-193) 148 phitone, 149 gorgoneas, 156 thy-
phonas, 157 iniecto fulgure, 158 capupulisque, 159 gla-
dios (?) 169 Eumenides, 172 nimioue (?) pauore, 184 subito,
188 romanus ex -um, 191 nescit quid perdat in, aruis ex
auis, 192 Euganeo ex Euganino.
f. 9” (194-239) 196 pompeii cesaris, 199 lumen (u su-
pra 1), 203 necasset (?), 208 secla, 212 Attonitique ea At-
tonitam, 215 totas (ss. 0), 216 recto, 218 tunc, 219 simaul
datur, deleto postea verbo quod est simul, 222 silicum, 224 eni-
phei, 225 habenis, 229 sidonas.
f. 10" (240-285) 244 sentit, 254 dies dies, 255 sepe,
expuncto priore e, 259 probat (ss. e), 262 gladioque exsoluite
culpam, 270 graiis, 271 Gignasiis, 272 et, 277 formosa
(ss. famosa), 280 gentis, triumphum, 282 nimio (ss. minimo).
f. 10” (286-331) 289 fallor (?), 295 in bella, 302 hore,
303 paratur, 307 sillano, 309 Mors, 310 uictum, hostem, 311
Dii, 317 quanto, 319 ciues, 324 nullo* uiolabit, 330 Cessare.
f. 11" (332-377) 3483 dies (?), 345 belli, 361 uolent,
364 nothon, boream, 875 offerre*.
f. 11° (378-423) 379 Volucer (ss. e), 381 uxor annos,
expuneto postea verbo quod est uxor, 384 Erigit, 385 concur-
LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO, 39
runt, 394 Sillanosque *, 395 quo, 396 senator (ss. us), 399 red-
actum (ss. a), 406 et in corpore, sed deleto et (ss. in tem-
pore), 408 nomine (ss. a), 411 proh, 413 permissaque (ss. s),
414 tumores (ss. tremores), 415 Hii, possunt.
f. 12" (515-560) 530 pubes, 532 hac, 540 galatheque,
554 bellis liceat*, 555 Ha.
f. 12° (561-606) 564 quisquis*, 567 ille, 569 agitans
mauors*, 573 confracti (ss. s), 574 subigit, 579 quis*, re-
gum*, 587 quod, tenebras sed expuneto r, 592 periere (ss. t),
593 hostem arcem sed deleto verbo quod est hostem, 595 In-
gressus, 598 inmixta* (ss. conmixta).
£. 13" (679-744) 711 egipton, 712 larissa, 719 Russus,
russusque, (22 patriaeque in*, 734 ualet*, 735 ac.
f. 13° (745-790) 746 rapiantur, 151 uolunt* pro ruunt,
755 expulit, 756 Quod, arimappus, 761 uacuumque, 765
utrum miseri an miseris /egendum incertum, 768 putes ea
putas, 774 uideret expunctis litteris re, 778 pelopeius, hore-
stes, 780 insanaret* (sed supra posterius a scriptum est 1),
(155 corpora.
f. 14" (791-836) 796 deos* pro suos, 801 hostes, 807
contestas*, 816 Hee, eunt, aures (ss. i), 818 fortuna, 819
tegitur celo*, 825 emonii, 828 ursi, 835 penne, 836 deest,
cum margo inferior folii eresa sit.
f. 14" (VII, 837-VIII, 9), 839 Aut seme! tantum initio
uersus legitur 840 lassis ea lapsis, 842 deceptus* (ss. r),
847 tanto, 859 ferientur*,871 phachini. VIII, 8 de summo cul-
mine, sed exeso verbo de, 9 deest, cum margo inferior exesa sit.
f. 15° (10-55), 11 quantum, 25 sillana, 27 pudet, 36 tua
(ss. t), 48 cures, 48 uidet et inter lineas nidens, Ὁ] ignores
(ss. a), en (ss. sed) 54 tum.
f. 15" (56-101) 59 animam, clausit, 74 deest in, 75 ne-
que, 83 uires (ss. fides), 84 Dampna meo bello*, 91 que
inter lineas, 42 Assiros (ss. i).
f. 16" (102-174) 105 refuso, 118 natat*, iacet, 120 notho,
124 deest, 134 arma (ss. iram), 137 Materiam, 188 tot*,
141 certum est, 142 nomen, 146 uetant.
f. 16" (148-194) 150 minorem pro dolorem 157 nullai (?)
159 in ignes, 177 Surgit, cheruchis, 178 Bophoron, 179 de-
40 V. USSANI, LA NOVISSIMA EDIZIONE DI LUCANO.
scendit, 181 tendit, in pro inde, 183 boream, 184 tangit,
188 horis, 191 tum.
f. 17" (195-240) 195 chias (ss. 0), 199. nec, 200 circuit,
209 deest ire, 214 Eufraten, 218 uobis, 219 tarantum (ss. to-
nantem), 222 castra*, 230 deesse, 232 adiit.
f. 17" (241-287) 248 temesidos (ss. 1), 251 phasele*,
254 russus, 255 dipsanta, 259 sinedris, 260 silinis, 265 meis,
200 fatis, 274 iuuare, 274 toto rerum, 280 Exponam,
252 deest.
f. 18" (288-333) 290 ingenti* 295 campis, 297 est inter
linw1s, 299 Bractaque, 314 sed, 318 quantusque, 327 sensit.
f. 18" (334-379) 338 deos* pro focos, 352 neura pro
nostra, 365 Ibitur ex Lab., 368 Vestimenta, media (ss. c),
3(D, tot pro tota, 378 Haut.
f. 19" (380-425) 380 turbeque, 383 Auersusa deletis Lit-
teris ersu, uires nervos deleto verbo quod est uires, 387 ua-
cueque, pharetre, 390 nenisse, 391 tanti est tanto diuisus*,
397 tene (ss. time), 402 horret (ss. audet), 405 fratrum,
411 barbarica (ss. 0), 412 uacabit ex noc., 416 cladis trahi-
tur; 422 In cuncta et su)er cuncta scriptum verbum quod
est currere.
f. 19" (426-471) 426 prolapsum (ss. a), iacerent (9),
431 araxem, 485 tum, 444 egiptus, 448 tholomeus, 449 qui
(ss. s), 450 nec, 451 ueteris, aule, 452 assuetis (ss. 0), 454 sors,
455 habet, 463 casium, 471 languit.
f. 20" (472-517) 478 Menphis, 483 photinus, 484 tho-
lomee, 490 Incipis*, 491 tenetur (ss. u), 498 te, 505 gerit
cadat deleto postea cerbo quod est gerit, armis, 506 quantum
arma* pro fugit ora (super arma tamen legitur ora), 511 et
sqq. desunt.
f. 20" (518-?) 529 riuire (ss. mouere), 538 achilles
(ss. 2), 540 terras (ss. sirtes), 558 et sqq. desuut
Vincenzo USssani.
SCOLII ANTICHI AD AFTONIO
NEL COD. LAUR. GR. LX, 15
Per la descrizione del cod. rimando al Cat. del Ban-
dini e alla Coll. fiorentina di facsimili Vitelli e Paoli
(tav. XLV). Una sola cosa ho da aggiungere quanto alle
carte dei Progimnasmi di Aftonio: esse vanno messe in
quest’ ordine: 1-8. 16. 10-15. 9. 17 20. L'aspetto elegante
della pagina scritta (doveva essere una edizione di lusso)
è turbato da una selva di fitte e minutissime note che
non ne rispettano l’armonia e sono tracciate dovunque era
posto. Il carattere degli scolî è assai piccolo e non tutti
sono della stessa mano; ma fra le sei che vi si distinguono,
è facile separare quella che ha scritto più di tutte le altre.
Icommentisono, come è naturale, posteriori al testo (XI sec.),
ma non di molto. Le lettere caratteristiche hanno le forme
antiche, gli spiriti e i segni di abbreviazione, per quanto
di dimensioni esigue, fanno scorgere chiaramente una certa
angolosità. Tra le abbreviature sono frequenti: il segno
tachigrafico dell'a e i due puntini per il 7, ben distinti
tra loro; @ = προ; l'abbreviazione di -av usata anche nel
corpo della parola (in πάντων a f. 16° marg. inf. ultima
riga); quella di e. frequente anch’ essa nell'interno della
parola, come in δίκαιος (f. 16 τη. sin. 1. 13) e in ἔπαινον
(f.<J1 τὰ. des. 1. 11). Si ha lo < ascritto parecchie volte e
una volta unito col segno abbrev. dell’ ὦ (f. 11" τὰ. sup. 1. 8);
spesso anche nell'interno, come in ἀφήιρηται (f. 2° m. inf.
1. 1), é@ora (f. 8" m. sin. ]. 38), più spesso è tralasciato.
Si può insomma affermare con certezza che la scrittura
dei nostri scolî non si deve tar scendere più in giù della
42 A. SABATUCCI
fine dell'XI sec. o tutt'al più de’ primi decenni del XII.
Difficile ne è la lettura sia per il carattere mivuto, illan-
guidito e spesso scomparso del tutto, sia, e anche più per
questo, perchè una soverchia rifilatura del ms. ha portato
via righe intere e parti di parole nei margini. Mi è stato
impossibile decifrare in modo soddisfacente gli scolî an-
tichi del f. 1", di guisa che la trascrizione incomincia a
f. 1" dalla nota all’ 6005 χρείας. Eppure sarebbe stato utile
poterli trascrivere per vedere in quale relazione si sareb-
bero trovati con lo scolio Rhedigerano pubblicato dallo
Schaefer 1). Al principio 46]]" ἔκφρασις, a f. 14°, cessano i
commenti, e da quel punto la stessa mano non riappare
più nè nella parte del cod. che contiene Aftonio, nè per
tutto il resto. L’ incompletezza del testo e le numerosis-
sime cancellature, che talora sembrano pentimenti dello
scrittore, fanno dubitare a bella prima che si tratti di un
autografo*(4 un. 5. 1 δ]; 4" mini. Ale da Tim Aa!
4. 5 ecc.); ma la cancellatura a f. 8" (glossa interl. a 1. 21)
di ἀπταιροῦμεν e la relativa correzione che segue in ἐ7γαι-
vodusr, più la evidentissima falsa lettura a f. 8" (m. inf. 1. 2)
di ἐνέργειαν dell'originale in ἐγέννοιαν, ci provano irrefu-
tabilmente che l’amanuense degli scolî trascriveva, e per
l’appunto da un esemplare anch'esso in minuscola.
Ricercai inutilmente nella Bibl. Laurenziana un altro
ms. che conservasse il medesimo commentario (LX, 22. 25.
27; LXXVII, 10) e un esame dell’Inv. des mss. de la Bibl.
Nat. dell’Omont mi persuase della scarsissima speranza di
trovare completo altrove il testo degli scolî laurenziani.
Dei 24 mss. di Aftonio che sono a Parigi, solamente per 4,
di cui uno, il S. 125, è attribuito al sec. XVIII, non si può
determinare con le semplici indicazioni del catalogo qual
genere di note racchiudano. I 1983, 2920, 2977 ci presentano
il 3° commento ed. dal Walz (II, 565); i 2917, 2927, 2928,
2979, 2983, 3032, 5. 488, S. 671, S. 1197, P. 8 sono senza scolî;
per i 2984, 2985, 2986 il Walz ci dice, ma senza provarlo, che
i loro commenti non sono altro che estratti dalle ὁμιλίαι
1) De Aphthonio Sophista, Breslau 1554. Cfr. anche H. Rabe,
Rhein. Mus. f. Phil. LXII, 262 sgg.
a
SCOLII AD AFTONIO. 43
del Doxopatres. Altrettanto 51 può dire del 2925, il quale
contiene però anche come introduzione lo scolio Rhedige-
rano (cfr. H. Rabe o. c.). I 2926 e 2978 hanno i soli προλε-
γόμενα, che saranno senza dubbio i 77904. τ. ῥητορικῆς ed. dal
Walz; il C. 387 conterrebbe gli scolî del Doxopatres '), ma
è curioso che sia attribuito al X sec., che è impossibile, se
veramente si tratta di essi. Rimangono incerti i 2916
(sec. XIII), 2980 (XIV-XV), 2981 (1477) e S. 126 2).
Ed ora vediamo in quale relazione stiano i nostri scolî
con gli altri già pubblicati nel II volume del Walz. An-
zitutto collochiamo in disparte il 1° commentario (1-68),
che dal Walz è attribuito a Massimo Planude e comune-
mente vien detto scoliasta Aldino: questi, come giusta-
mente osserva lo Schaefer (p. 41) ‘ nihil dicit, quod non
apud Doxop. legi possit ’. Trascureremo anche i σπρολεγό-
μένα ῥητορικῆς (69-80), che a prima lettura sì riconoscono
per un estratto dalla prima parte, la introduzione generale,
delle ὁμιλίαι del Doxopatres. Restano la voluminosa rac-
colta di note del Doxopatres e il 3° scoliasta anonimo
(W. II, 565), che d’ora innanzi per brevità chiameremo
Anon. III, il commento del quale si legge, nell’ edizione,
per così dire, più antica, nei mss. parigini 1983 e 2977,
assegnati ambedue al sec. X dal Walz, al X il primo e
all’ XI il secondo dall’Omont.
Xoeia.
Lo scolio 23, 4-5 è attribuito dal Dox. 254, 2 a τινές
(τινὲς δέ φασι xté.) e viene combattuto coll’osservazione che,
spiegando la denominazione di χρεία, διότι οἱ παλαιοὶ ἐν
χρείᾳ γενόμενοι xté., si verrebbe a dire che ogni γνώμη è
una χρεία. D'altra parte, continua il Dox., le χρεῖαι non
sempre sono del genere di quella citata dal nostro, cioè
1) Sulla grafia del nome cfr. Krumb. Byz. Litt.° p. 462-463.
2) [Per una esatta classificazione dei mss. parigini si può ora
consultare l’articolo di H. Rabe nel Rhein. Mus. LXII, 559: i par. 2916
(s. XIII) f. 1-88, 2984 (5. XIV), il rhedig. 13 (s. XIII-XIV), il laur. 87, 10
(5. XIV) contengono scolî (Il — Scholien) dipendenti, secondo il Rabe,
dalla stessa fonte dalla quale il Dox. trasse le sue Ὁμελίαι. Gennaio 1908).
44 A. SABATUCCI
non sono sempre cagionate da una circostanza. La que-
stione poi che fanno οἱ παλαιότεροι τῶν ἐξηγητῶν (263, 9)
che nella χρεία manca l’araoxenj mentre c'è la κατασκευή,
e che anzitutto lo svolgiirento della χρεία non è altro che
la sua χατασχεδυή, manca completamente nel nostro. Ag-
giunge poi il Dox. (274, 25) che taluni @7rogodoi, perchè
Aftonio non ha dato un esempio di χρεία dilettevole mentre
per il μῦἷϑος e per il διήγημα ha adoperato i più piacevoli.
Anche di ciò niente affatto nel nostro. È invece accennata
dal Dox. la spiegazione che questi dà di συνεξετάζονται
(24, 2): D. 278, 24 οἱ dè ἀντὶ τοῦ σύνεισι καὶ ἐνδιατρίβουσι.
IVvVOUN.
25, 8: il nostro dà il detto di Biante φιλαργυρία μητρό-
πολίς ἐστι τῶν κακῶν come γνώμη, mentre il Dox. 257, 29-30
lo chiama χρεία γνωμολογική. Notevole soprattutto la corri-
spondenza dello scolio 25, 8 (p. 65, 20 sgg.) con Dox. 298, 9:
πᾶσα γνώμη ἀποφαντική ἔστιν, ἀλλὰ τοῖς τεχνογράφοις ἔδοξεν,
ἐχείνας κατ᾿ ἐξαίρετον ὀνομάζειν ἀποφαντικὸν (510) τὰς καϑα-
ρῶς μὲν μήτη τὴν προτρυττὴν μήτε τὴν ἀποτροϊτὴν ἐχούσας.
E conclude χαὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτου, schieran-
dosi a favore dell'opinione espressa anche dal nostro con-
tro il Geometra il quale interpreta ἀποφαντικόν come il
genere che comprende la negazione e l’affermazione. Al
contrario il Dox. riguardo al luogo 25, 11 è del parere del
Geometra, che se n’esce in una sciocca sottigliezza (300, 3)
per determinare la differenza tra γνῶμαι ἁτελαῖ e συνεζευγ-
usvar: egli dice che Aftonio non chiamò συνεζευγγένην la
sentenza Χρὴ ξεῖνον τιαρεόντα φιλεῖν, ἐϑέλοντα dè πέμπειν,
quantunque fosse di \lue membri, ma Οὐκ ἀγαϑὸν πολυχοι-
oevir " εἷς κοίρανος, ἔστω, perchè ivi i due membri erano af-
fermativi e qui uno negativo e l’altro affermativo! Ci par
gitista invece la differenza dichiarata dal nostro.
Dox. 305, 10 espone le differenze fra γνώμη e yosta e
quivi s'incontrano le medesime parole che sono alla fine
dello scolio già citato 23. 4-5: οἱ dè ἐξηγηταὶ τοῦ ἀφϑονίου
προσιιϑέασι καὶ ἐκείναις (S' intende διαφοραῖς)" γνώμη» γὰρ,
φασί, καὶ ἐφ᾽ ἡμῖν ἂν γένοιτο xré. Orbene il commento del
SCOLII AD AFTONIO. 45
nostro non sì può in nessun modo immaginare diviso in
brani così distanti fra loro: pare invece evidente che il
Dox. sia stato costretto a spezzarlo per la straordinaria
abbondanza di materia che aveva da collocare tra la χρεία
e il luogo ove avrebbe dovuto parlare delle sue differenze
con la γνώμη. Lo scolio 26, 28 è spiegato ed ampliato dal
Dox. 312, 27 sgg. ed attribuito a τινές. Notiamo di sfug-
gita che manca nel testo datoci dal Walz la parola ἐχφυ-
ysîv senza la quale non si può riescire a cavare un senso
soddisfacente da quel periodo.
“Avaoxevi).
27,25: il Dox. 318, 14 critica la definizione di Aftonio
con gli argomenti stessi che sono addotti dal nostro in
principio di questa nota e che poi vi sono ribattuti con
parecchie ragioni in difesa della definizione data da Aftonio.
27,27: Dox. 320, 11 ἀνασκευάζειν φησὶ μήτε τὰ λίαν
σαφῆ, τὰ ἱστορικὰ διὰ τοῦτο τῶν διγημάτων δηλῶν, μήτε τὰ
ἀδύνατα πάντῃ, τοὺς ὐϑους καὶ τὰ μυϑιχὰ τῶν διηγημάτων
ὑπαινιττόμενος. E in ciò è proprio di parere opposto al
nostro, il quale pone fra gli ἐνδεχόμενα καὶ ἀμφίδοξα i uv-
ϑικὰ διηγήματα e ne dice le ragioni. Di tale parere sembra
fosse anche il Geometra a detta del Doxopatres, il quale
aggiunge che in questo giudizio περὶ τῶν μυϑικῶν διηγης
μάτων ὃ Γεωμέτρ᾽ης — si osservi bene — συμφέρεται τοῖς πρὸ
αὐτοῦ ἐξηγηταῖς. Il Geometra però va ancora più in là am-
mettendo che si possano confutare persino le favole, il che
veramente è contrario al pensiero di Aftonio, come appare
anche dal nostro scoliasta, che in questo punto, come al-
trove, aveva rettamente veduto.
Im:28, LO = Dox. 338, 20. e 28, 28 = Dox. 342, 27 ab:
biamo la prova, che ‘vedremo confermata in tante altre
occasioni, che il Dox. poneva particolare cura nel racco-
gliere le esplicazioni grammaticali o lessicali che il nostro
scol. gli presentava, tanto che si riducono a pochissime
quelle che non trascrisse.
Il Dox. 336, 25 sgg. si dichiara c.:ntrario a quei com-
mentatori che fanno incominciare il κεφάλαιον ἐκ τοῦ ἀπι-
46 A. SABATUCCI
άνου a πῶς δὲ è “άδων (28, 27) e quello ἐκ τοῦ ἀδυνάτου
a ἡ παῖς παρὰ κτὲ., ed il nostro è precisamente uno di que-
sti. Difatti vediamo nel ms. trasportato con un richiamo
l’8x τοῦ ἀδυνάτου, che nel testo corrisponde in margine alle
parole ἀλλ᾽ ἤτω xré., appunto a quelle parole. Anche qui
sono incolpati i soliti τινές di aver mutato i principii
dei suddetti κεφάλαια, e si richiama in onore la distribu-
zione presentata dalla maggioranza dei codd. e osservata
poi costantemente nelle edd. (339, 12), che sarebbe stata man-
tenuta e consacrata anche dai più antichi scoliasti.
Nella nota 29, 17 abbiamo, mi sembra, un curioso esem-
pio di commento di altro commento. Lo scolio antico nella
sua forma originaria doveva essere presso a poco come ce
lo riporta il Dox. 329, 29 sgg.: molto breve e diviso in
due parti contraddistinte rispettivamente dal μέν e dal δέ.
Queste due parti compaiono invece separate nel nostro ed
a ciascuna di esse è aggiunta la spiegazione o i’ esempio.
Kataoxevi.
28, 3: Dox. 354, 6. Nel Doxopatres si ritrova quasi
tutto quello che dice il nostro, ma disposto in diversa ma-
niera, parafrasato, allungato. Di quando in quando però
ricorrono le identiche parole. Dobbiamo notare che lo svol-
gimento dello scolio è assai più logico e ordinato nel no-
stro che nel Dox., perchè questi, dopo aver risposto a co-
loro che non ammettono la precedenza dell’ ἀνασχευή sulla
κατασχευή, che | ἀνασκευὴ περὶ ἐγνωσμένα καὶ πρόδηλα πράγ-
ματα καταγίνεται (354, 9), salta subito alla conclusione χτῶς
δὲ δυνατὸν xré. e soltanto più tardi riprende la risposta
accennando all’ argomento, favorevole alla sua tesi, dell’ ana-
logia dell’avaoxev) con l’accusatore e della χατασχευή col
difensore; analogia che è più ampiamente trattata e a suo
luogo dal nostro. Mi sembra che ciò voglia significare che
in esso sì mostra ancora l’unità organica di concepimento
di questo scolio, e che vi dobbiamo riconoscere, se non la
forma originaria, almeno la forma più vicina ad essa. Tutta
la controversia è poi ridotta in sole 8 righe nell’Anon. III
(596, 6), il quale non può averla riassunta dal Dox., perchè
SCOLII AD AFTONIO. 47
è più antico. Ambedue in questo caso avranno attinto alla
medesima fonte, ma non è per ora possibile determinare
se per tutti e due si possa risalire al commentario lauren-
ziano, 0 se questo sia rispetto all'uno la vera fonte e ri-
spetto all’altro un semplice rappresentante di essa. Ma
torneremo sull'argomento.
90, 7: Dox. 322, 24. Il Dox. sostiene precisamente il
contrario del nostro, ammettendo che sia lecito ἀνασχευά-
ζειν ἀκράτῳ τραχύτητι. Ritroviamo però il pensiero del n.
fedelmente riprodotto e in parte con le stesse espressioni
nell’ Anon. ITI, 599, 66 segg.
81, 6: Dox. 361, 15, premette allo scolio del n., che
egli riproduce soltanto sino alle parole τῶν ϑεῦῶν, la se-
guente indicazione: λέγει τις τῶν ἐξηγητῶν.
31, 80 Dox. 365, 20 πόϑεν, φησὶ, δηλοῖ ὅτι ἀρετὴ ἦν
ἡ κόρη: ἕκ τοῦ διώκειν αὐτὴν τὸν ϑεόν᾽ εἰ γὰρ μὴ τοιαύτη
ἦν οὐκ ἄν στοτε αὐτὴν ϑεὸς ὧν ὃ Ἀπόλλων ἐδίωκε. Dove il
Dox. parafrasando e allungando, come già altrove abbiamo
osservato, scende ad una dichiarazione più minuziosa e
formalmente pedantesca.
Kowòg τόπος.
32, 20: Dox. 380, 10. Nel ms. lo scolio non si trova
così come è disposto nella mia trascrizione, ma sino alle
parole ἐχίλογος μερικῶς è nel marg. sup. del f. 6" e per il
resto nel marg. sup. del f. τ΄, due facciate che si trovano
a fronte. Nel f. Θ΄ è interrotto bruscamente da un fram-
mento, che credo di origine lessicale, ove si parla della
differenza di significato che passa fra ἀδίκημα ed ἁρμάτημα.
Il confronto con ciò che si legge nel |. cit. delle Ὁμιλίαι
mi ha indotto a riunire le due parti. Il Doxopatres dice
infatti che il luogo comune differisce dall’epilogo anzitutto
in quanto quello è un componimento completo e ha va-
lore in generale, l'epilogo invece è particolare; e poi per-
chè nel primo non c’è persona determinata, nel secondo sì.
Ebbene riaccostando le due parti di commento del f. 6° e
del f. 7" si viene ad avere, solamente con una breve la-
48 A. SABATUCCI
cuna dovuta al taglio del marg. sup. nel f. 7", lo svi-
luppo del medesimo concetto. E sin qui il Dox. è piena-
mente d’accordo col nostro; ma non ne. raccoglie poi la
giustissima osservazione circa la incongruenza del trovarsi
un personaggio definito nel luogo comune, e non risponde
a ta'e obbiezione. La ribatte invece il n., il quale, pur ri-
conoscendo che il lInogo comune non dovrebbe essere nem-
meno χατὰ τυράννου 0 simili, ma soltanto xarà ἀδικήματος,
fa osservare che, se nell’esercizio scolastico, γυμνασία, ap-
pare il personaggio determinato, esso è però preso in ge-
nerale, come tipo, mentre solo nella realtà, ἀλήϑεια, c’è
la vera persona alla quale è legato un fatto particolare,
πρᾶγμα. Sarebbe assurdo, egli dice, assegnare dei compo-
nimenti su personaggi e delitti particolari ai giovinetti,
perchè non potrebbero addirittura venire a capo di temi
così complicati. Guarda preoccupazione pedagogica! E ve-
ramente gli studenti dei Progimnasmi, l'introduzione alla
τέχνη δητορική, non avrebbero potuto affrontare con felice
esito soggetti di quel genere: alla τέχνη, a cui accedevano
più, tardi, era riserbato il compito di prepararli ed eser-
citarli a scrivere e dire delle orazioni vere e proprie, mo-
dellate sulla realtà.
33, 11: Dox. 407, 18 λιτώτερος (SIC) μετριώτερος" εἰώϑασι
γὰρ oi παλαιοὶ δημοτικοὺς καλεῖν τοὺς μετρίους καὶ ταττεινοὺς.
ὥσπερ κατὰ διαστολὴν καὶ τυραννικοὺς τοὺς ὑϊψηλοτέρους καὶ
βιαιοτέρους, ὡς τῆς τῶν τυράννων ἀλαζονίας μετέχοντας. La
parola λιτότερος mal si attaglia all'espressione che dovrebbe
commentare e che, per lo meno, dovrebbe seguire il wus-
τριώτερος e non precederio, perchè non si passa dal più al
meno, ma dal meno al più. La glossa antica fu σπολιτικώ-
τέρος, μετριώτερος, tale e quale essa è data dal n. e tutto
il resto è un'aggiunta del Doxopatres. E il falso w nella
forma λιτώτερος conferma questa congettura.
34, 3: Dox. 409, 19 ἡ παρὰ ἀντὶ tod ὑπὲρ τοὺς πολλούς.
Il Dox. allunga la semplice glossa. È un’altra di quelle
grammaticali: 27, 27: 320, 32. 28, 28: 342, 27. 28, 11 ece. ecc.
34, 20: Dox. 388, 4 ἰστέον δὲ χαὶ τοῦτο. ὅτι ὅτε μὲν
» x - 2 , » x , -
ἀπὸ τοῦ μείζονος Gvyxoivousv, ἴσον τὸν παραβαλλόμενον τῷ
21. 8. 908
SCOLII AD AFTONIO. 49
μείζονι κεὲ. Il contenuto è il medesimo, le parole variano.
C'è di più: a p. 391, 30 (ἀποροῦσί τινες λέγοντες) si trova
la stessa obbiezione e si fa la stessa domanda che è nel
nostro l. cit. (καὶ ἐρεῖ τις), alla quale si risponde dapprima
nella medesima maniera, ma con espressioni diverse, quindi
(392, 27) si dà un’altra risposta, che non è nemmeno ac-
cennata dal n., e viene introdotta e, per così dire, sepa-
rata dal resto con un ἄλλως τὲ δέ: οὐ μόνον ἴσα τὰ μικρὰ
τοῖς μεγάλοις δείκνυμεν, ἀλλὰ καὶ μείζονα αὐτῶν᾽ μετὰ γὰρ
τὸ ἀποδεῖξαι ἴσα. καὶ μείζοτα τιειρώμεϑα ἀποδεῖξαι ὡς καὶ
ἀνωτέρω εἰρήκαμεν (388, 9). La quale distinzione, insieme
con le contraddizioni più volte riscontrate con l'opinione
del Doxopatres, ci sembra contribuisca a fissare l’indipen-
denza del filone a cui appartiene il commentario laurenziano.
EyxQutov.
Quanto 8} ἐγκώμιον le divergenze sono inconciliabili.
Doxopatres si sforza di dimostrare con una quantità di sottili
ragionamenti e con un’abbondanza di argomentazioni, degna
certo di miglior causa, che Ἰ᾿ ἐγκώμιον non è una τελεία
ὑπόϑεσις (412), proprio l’opposto di ciò che sostiene il no-
stro 35, 25 sgg. Lo scolio 35, 27 ci si presenta troppo fram-
mentario per potere essere restituito. Ma dal Dox. 416, 1-19
51 può avere un'idea di ciò che dovea essere in origine.
Sulla scorta di lui e dei resti pervenutici nel manoscritto
ho tentato la seguente ricostruzione: χαὶ γὰρ (ἔπαιδνον
uaotvoiav) tISV)A εἶναι λέγει {σύντομον ἀπὸ μιᾶς {πράξεως,
οἷον εἶδ ἐπαινοῖτο (Twxga)tns, Ἀριστείδης τὴν (aost)yv® ἀλ-
λοζϑί te) καὶ ἁπελῶς᾽" (ὃ) ἔπαινος ἅπαν {περιέχει ἐν β)οαχεῖ οἷον
στρα(τηγὸς ἀγα)ϑὸς Θεζμιστοκ)λῆς" τὸ δὲ (ἐγκώμιον) — τἱ-
prendendo il λέγει di sopra — ζσλεσωμαζτισλ μένον εἶναι"
(ἐγκωμιδλάζεσϑαι γὰρ οὐ(δαμῶς) δίκαιον λέγει (τὸν μὴ) ταῖς
πολλαῖς {πράξεσι κεκοσμημένον. (ἢ τούγτζῳ» διαφέζρουσιν) ὅτι
(ὁ μὲν ἔπαινος) τῶν ἀληϑῶν δεῖται, où) τοῦ σειϑανοῦ, (©0780)
σωφρονοῦσιν [ἀντὶ τοῦ δοκοῦσιν] (οἱ κριδνόμενοι Et) μίας.
οὔτε Cuovnv) χκεχτῆσϑαι (tiv) διὰ τοῦ λόγου νοζ(μιζόσιμενοι
μαρτυρίζανΣ, ἀλλὰ καὶ τὴν (τῆς γγνώμης xté.. dove si contrap-
Studi ital. di filol. class. ΧΥ͂Ι. 4
50 A. SABATUCCI
pongono la volgare approvazione a parole e quella che ha
il consenso della intelligenza.
Il φησί del principio e i λέγει seguenti insieme con la
glossa &rrì τοῦ δοκοῦσιν che serve di dichiarazione al σω-
φρονοῦσιν dimostrano che qui il nostro scoliasta cita un
commento altrui, come gli avviene anche in altro luogo
(27, 25), dove ritroviamo parimente un φησίν.
In quel caso il Dox. attribuiva lo scolio ai τινές, nel
presente al Geometra. Non si pensi che il nostro citi 1]
Geometra; egli troppo spesso sostiene opinioni che poi ve-
diamo combattute dal Geometra nelle Ὁμιλίαι e, soprat-
tutto, non risente affatto delle novità d’interpretazione
messe fuori da quest’ultimo. Eppoi, per limitarci al nostro
caso, si vede chiaro che se il Geom. avesse presentato lo
scolio in una forma uguale o molto simile a quella del no-
stro, il Dox., così caldo suo ammiratore, lo avrebbe citato
più ampiamente e con più esattezza. È verosimile che il
(Yeom. e l'anonimo nostro si siano serviti della medesima
fonte e che anche per il commento 27, 25 si tratti dello
stesso autore.
36, 10 sgg. Dox. 429, 30, ἀπὸ ἐπιτηδευμάτων ἕτταινέσο-
μέν τινα, ὅτε λέγομεν, ὅτι φιλοσοφίαν ἐπετήδευσε μετελϑεῖν ἢ
δητορικὴν, ἢ τὸν στρατιωτικὸν εἵλετο βίον ἀπὸ δὲ τῆς τέχνης,
ὅτι ἐπιτηδεύσας τήνδε τὴν τέχνην, οἷον τὴν γραμματικὴν εἰ
τύχῃ, εἰς ἕξιν ἦλϑεν αὐτῆς, καὶ πάντας ἐν αὐτῇ... . ἐπιτὴς-
δεύματος. E sono appunto questi i concetti espressi dal
nostro.
36, 10 (p. 85, 32 sgg.): Dox. 4832, 20, dove si assegna al
Geometra quella ragione dell'importanza delle χεράξεις, che
nel n. vien prima per ordine, ma è trascurata la 2*, intro-
dotta da ἄλλως (p. 86, 2), la quale è propria del nostro
commentatore.
37, 4-5: Dox. 439, 25, Ἐπειδὴ γὰρ ἑκάτερα, ἥ τε δημοτικὴ
πολιτεία καὶ ὃ πλοῦτος, ἔχουσί τι καὶ πλεονέχτημα καὶ ἐλάτ-
τωμα, οἷον ὃ πλοῦτος τελεονέχτημα μὲν τὸ ἐλευϑέριον καὶ ἄνεν-
δεὲς, ἐλάττωμα δὲ τὸ πλεονεχτικὸν καὶ βίαιον, ἡ δὲ δη μοτικὴ
πολιτεία πλεονέκτημα μὲν τὸ ἴσον καὶ τὸ δικαιοσύνης ἀντέ-
χεσϑαι, ἐλάϊτωμα δὲ τὸ ταπεινὸν, ὃ Θουκυδίδης πλούσιος ὧν
SCOLII AD AFTONIO. 51
καὶ δι μοτικὸς διὰ μὲν τοῦ εἶναι πλούσιος τὸ τῆς δημοτικῆς
πολιτείας ἐξέφυγεν ἐλάττωμα, διὰ τοῦ εἶναι δὲ πάλιν δημοτι-
xòs τὸ τοῦ πλούτου. E tutto questo ron può essere passato
nel Dox. che attraverso il n.; il nucleo originario del com-
mento è stato diluito, sono stati messi in luce i suoi le-
gami col testo, mehtre potevano esser taciuti, ma esso vi
traspare chiaramente e spesso vi ricompare con le mede-
sime parole. Una dipendenza di questo genere si può rile-
vare in un passo vicino: 37, 10 e Dox. 440, 22, πρὸς τὴν
σευλιτείαν ϑηλυκοῦ γένους οὖσαν καὶ πρὸς τοὺς νόμους ἀρσε-
νιχοῦ γένους ὄντας οὐδέτερον ἐπτήνεγκεν ἄρϑρον τὸ ἃ .. ἔστι
δὲ σχῆμα τὸ καλούμενον καινοττρετές, dove sì cita un esempio
diverso, si enuncia il termine tecnico grammaticale per
designare quella concordanza, e si limita la regola al caso.
38, 15-16: Dox. 448,9 ὁ μὲν ἐξηγητὴς τοῦ παρόντος fi-
βλίου φησίν. ὅτι σοφίαν ἐνταῦϑα οὐ τὴν ἕν ὑποχειμένῳ, ἀλλ᾽
αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, che è la interpretazione del nostro. Ma il
Dox. la impugna sostenendo che è sempre ἂν ὑποκειμένῳ,
poichè, se non altro, viene ad avere costantemente la sua
sede ἐν τῇ ἁπλῶς ψυχῇ. E qui constatiamo che il concetto
di &rroxsiusvov nel Dox. non è più particolare, come nei
Prog. di Ermogene, Aftonio e nel n., non si riferisce più
ad una persona, ma assume il significato generico di sog-
getto di qualunque specie. Questa volta lo scolio è ripor-
tato in poche parole, quelle essenziali, ed è naturale:
quando il Dox. li accetta, li allunga con qualcosellina di
suo, quando li rifiuta, li riduce.
38, 15: Dox. 450, 15. Scolio grammaticale; è riprodotto
fedelmente.
38, 26: Dox. 454, 18 Ὁ μὲν ἐξηγητὴς τὸ τῆς ἀνατροφῆς
κεφάλαιον τοῦτο εἶναι νομίζει, οὐκ ἔστι δὲ ἀλλὰ τοῦ γένους.
È la seconda volta che uno scolio del n. è attribuito dal
Dox. ad un ἐξηγητής che allo Schaefer (p. 36) parve essere
‘è ἐξηγητής per excellentiam ’ e che è nominato altrove
(281, 26. 393, 26. 421, 10. 520, 9). E che si tratti di un
commentatore a parte non vi può esser dubbio. Ma non
è certo di quelli tenuti in gran conto, poichè non è affatto
vero quel che afferma lo Schaefer, 1. cit., che il Dox. non
Ἵ
52 A. SABATUCCI
combatte mai le sue spiegazioni, ‘ sed tacitus probat ’; nel
caso nostro e a p. 393, 26 le respinge invece con la sem-
plice negazione. Trattamento poco degno per un ἐξηγητὴς
κατ ἐξοχήν, come lo chiama il Brzoska (Pauly-Wissowa
I, 2799) che traduce in greco l’espressione latina dello
Schaefer, pur non avendo mai trovato nel Dox. una simile
designazione !
39, 4: Dox. 455, 30 τὸ ἑκάτερος ἐπὶ δύο λαμβάνεται" νῦν
οὖν τὸ ἑκάτερον εἰπὼν ἀμφότερα, τά τὲ κατὰ τὴν εἰρήνην καὶ
τὰ κατὰ τὸν πόλεμον βούλεται σημαίνειν. La dipendenza del
Dox. non ha bisogno di dichiarazione.
39, 29: Dox. 456, 21 Οἱ μὲν παλαιότεροε καὶ Τρώων
ὅλην διέλυσε δύναμιν ἀξιοῦσιν ἀναγινώσκειν, καὶ οὐ Περ-
σῶν, ἀσυνάρτητον γὰρ, φασὶ, τοῦτο, διὰ τὸ περὶ τῆς Ἰλίου
ἁλώσεως εἶναι τὸν σύμπαντα λόγον" ὃ μέντοι Γεωμέτρης ΠΠὲ0-
σῶν ὅλην διέλυσε δύναμεν ἀξιοῖ ἀναγινώσκειν" ὃ δ᾽ αὐτὸς
ἀπορῶν διότε μεταξὺ τῶν Τρωϊκῶν καὶ τῶν ὈΟδυσσειακῶν καὶ
τῶν Περσικῶν ἐμνημόνευσε, φησὶν ὅτι εἰκότως ταῦτα συνέταξε"
γινώσχει γὰρ ὅτι μᾶλλον τῶν ἄλλων ὑμνούμενα. Il cod. pre-
senta in questo caso due scolî di poco diversi l’uno dal-
l’altro nell’espressione e appartenenti al medesimo filone,
che, secondo la testimonianza del Dox., è quello degli in-
terpreti più antichi. Costoro si eran rivolti più alla cri-
tica che alla esegesi pura del testo di Aftonio, e ciascuno
avea voluto dir la sua in certe questioni tecniche, princi-
palmente in quelle dell’ordine dei progimnasmi e della esat-
tezza delle definizioni. Da tale tendenza derivò una par-
ziale corruzione del testo e pare che il nostro scolio ce ne
presenti una 1).
ψόγος.
Dei due scolî 40, ὃ. (p. 92) premessi al commento dello
ywoyos, nulla nel Doxopatres. È invece evidente la dipen-
(
1) Schaef. op. cit. p. 37:
e loco laudationis sapientiae ubi pro Περσῶν 0. d. d. legere maluerunt
Τρώων et q. s. Est autem nihil nisi veterum interpretum coniectura,
quam tamen argumentis defendere conati sunt ’
quomodo criticam exercuerint, videas
SCOLII AD AFTONIO. 55
denza dal n. per lo scolio 40, 20: Dox. 469, 15 τὰ μὲν
γὰρ xté. ... où μὲν γὰρ ἀντὶ τοῦ διὸ τοῦτο λέγουσιν εἶναι.
καὶ ὅμοιον τοῦτο νομίζουσιν τῷ È ὃ καὶ πεπνυμένα βάζεις ᾽
παρ Ὁμήρῳ.
41, 1 sge.: Dox. 411, 9. Il Dox. espone sì il medesimo
concetto, ma adopera parole assai diverse e trascura, cosa
che non ci aspetteremmo, l'esempio esiodeo.
41,9: Dox. 471,9 τινὲς dè οὐ φϑόνον μᾶλλον ἀλλ᾽ ἀσϑέ-
γειαν φήϑησαν τὸν σοφιστὴν τῶν Μακεδόνων διὰ τούτου κα-
τηγορεῖν. ὡς μὴ δυναμένων αὐτῶν ἀσφαλῆ τὴν ἀρχὴν πεεέρι-
ποιήσασϑαι τῷ (ιλίσεττῳ φόρους ὑχέχοντι τοῖς ᾿᾿ϑηναίοις καί
τισιν ἄλλοις ὡς καὶ ἐπιτάγματα δέχεσϑαι Περσῶν. Dove com-
paiono i soliti τιγές.
Fra 41, 31 e 42,8 vengono due note che non hanno
riferimento nel testo dei Progimnasmi come noi lo posse-
diamo. Ci è dato però di spiegare questa singolarità. Lo
scolio che segue immediatamente i due suddetti, cioè il
42,8, διότι εἶχον xré., sì riferisce alle parole ‘ οὐ γὰρ ἀνεῖλον
μαχόμενον ᾿ (42,8 Sp.), le quali 51 trovano poche righe più
sotto di una lacuna avvertita già dallo Spengel a lin. 3
della stessa pagina. È ovvio pensare che i due scolî si ri-
feriscano a parole comprese nella lacuna dei mss. Nè si pnò
sospettare un’altra, misteriosa provenienza, perchè li pre-
ceda nel marg. sup. del cod. la nota γλυκέα xré. (42, 11)
che risponde a parole posteriori alla lacuna, giacchè questo
è scritto nel marg. sup. soltanto perchè ivi lo spazio era
maggiore è più conveniente per esso; chè del rimanente
per istare al suo posto in corrispondenza col testo, dovea
esser collocato anche dopo lo scolio 42, 8, che succede im-
mediatamente ai due adespoti.
Σύγκρισις.
42,27: Dox. 484, 20 τὸ δεινὸς ἐνταῦϑα οὐκ ἀνεὶ δεινὸς
καὶ ἀπροσπέλαστος, ἀλλ ἀντὶ τοῦ δεινότητος χαὶ περινοίας
δητορικῆς δεόμενος. Dove mostra di conoscere il nostro scolio,
ma si attiene ad una interpretazione diversa.
54 A. SABATUCCI
°HVosrotta.
Il n. e il Dox. si trovano d’accordo nell’approvare la
definizione enunciata da Aftonio, mentre il Geometra l’ ac-
cusa di essere difettosa κατὰ τὸ πλεονάζον, perchè abbraccia
anche la scultura, pittura ecc., mancandovi l'attributo li-
mitativo λογική, e poi κατὰ τὸ ἐλλεῖπον per le stesse ra-
gioni che sono addotte dal n. Questi però non fa il mi-
nimo accenno al difetto χατὰ τὸ πλεονάζον.
45, 22: Dox. 505, 26-27 τὸ οἵαν σχετλιαστικὸν, τὸ dè
οἵας ϑαυμαστικόν.
46, 4: Dox. 507,4 Ζητεῖται διατί κἂν τῷ παρῳχηκότι
μνείαν ποιεῖται τῶν ἐνεστώτων. καὶ λέγουσιν, ὅτι εἰκότως τοῦτο
ποιεῖ" δεῖ γάρ κτὲ. Nel n. si ha βοϊδηίρ la constatazione
di un fatto, nel Dox. lo si spiega ancora.
46, 5: Dox. 507,3 ζητεῖται διατί τοῦ ἑκατέρων ἐπὶ dio
μόνων λαμβανομένου ἐνταῦϑα ἐπὶ πολλῶν τοῦτο λαμβάνει
ὃ σοφιστής. καὶ ὅτι κἀνταῦϑα ἐπὶ δύο τινῶν ἑλήφϑη, φημὶ
δὴ τῆς τῶν ἀρρένων καὶ τῶν ϑηλειῶν φύσεως xré Dobbiamo
notare che in questo caso le Ὁμιλέίαι non presentano alcun
altro commento.
46, 5-6: Dox. 507, 15 καὶ ὅπερ, φησὶ, τοῖς ἀνϑρώποις
ὅσιον καὶ σεμνὸν, (ri τοῦτο: τὸ ϑρηνεῖν τοὺς νεκρούς), τοῦτο
ἐμοί ἐστιν ἀπορώτατον. τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὸ πλῆϑος" οὔτε
γὰρ πάντας ἅμα οἵα te ϑρηνεῖν ἣν, κἂν ἕκαστον δὲ ἰδίᾳ διεῖλεν
ἠπόρησεν τίνα ἂν προτιμήσῃ (sic nel W.) τῶν ἄλλων. È lecito
fare un elogio al nostro scoliasta per aver capito una cosa
tanto semplice, che tuttavia il Dox. non riescì a capire?
Anon. III. Si confrontino 25, 11 e An. 595, 10: in am-
bedue le note sono adoperate le stesse parole. Anche nel
Dox. come si è visto (299, 18 e 801, 12), si parla del me-
desimo argomento, ma le conclusioni sono molto diverse.
25, 28: An. 595, 20. La somiglianza è notevolissima.
Nulla nel Dox. a questo proposito.
26, 28: An. 595, 27. È il medesimo concetto ripetuto
con le medesime parole. Ma questa volta troviamo corri-
spondenza anche nelle Ὁμιλίαι (312, 27) e con gli stessi
#;
SCOLII AD AFTONIO. b9
termini. Si deve soltanto osservare che il n. ha di più in
fine dello scolio una dichiarazione, la quale sembra ag-
giunta di suo e fa nascere il sospetto che per questo scolio
tutti e tre 1 commentatori, l’An. III, il n. e il Dox., ab-
biano attinto ad una identica fonte. Un caso simile si ve-
rifica per lo scolio 28, 3 che è tanto nell’An. III (596, 6)
quanto nel Dox. (354, 6); vedi s. p. 46.
28, 6-7: An. 601, 20, dove sovrabbonda la spiegazione
ὅτι καὶ αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἀντιλέγουσι, ϑεοῖς ἀντιλέγοντες. È anche
in Dox. 332, 6, ma straordinariamente ampliato.
29, 11-12: An. 600, 14. Singolarissima corrispondenza,
perchè compaiono due citazioni da Aristofane. Fa mera-
viglia che il Dox. non ie riporti, quantunque fosse un
diligente raccoglitore di esempii poetici.
29, 12-18: An. 601, 26. Anche qui si deve fare la stessa
osservazione, che mentre il n. e }'An. usano gli stessi ter-
mini, il Dox. non ha nemmeno un accenno al contenuto
di questo scolio. Bisogna poi notare che esso nel cod. è
scritto due volte, nel marg. inf. dei f. 4” e nel marg. inf.
del f. 5". Anche quello di cui si è detto or ora, si trova
nel marg. inf, del f. 5", mentre il suo vero posto sarebbe
a f. 4". Vero è però che son due facciate che si guardano.
30, 7: An. 599, 26. È anche nel Dox.; v. s. p. 47.
32,20: An. 607, 4. Manca nel Dox.
35, 24: An. 615, 10 Τοῦτό ἐστιν, d φησιν Ἑρμογένες eri
χρισιν᾽ ἔτι (sic; ma va corretto in ἔσει) dè ἐπίκρισις ἡ τοῦ
σιροτεϑέντος κεφαλαίου uet αἰτίας διάλυσις. Nulla nel Doxo-
patres. î
Nel commento ali’ ἐγχώμιον cogies rinveniamo un altro
gruppetto di scolî identici, 39, 23 e 39, 24: An. 627, 28
Καὶ τῶν ἐν οὐρανῷ, φησὶ, δίδωσι τὴν γνώμη» τοῖς ἀνϑρώποις
σοφία. ἐκείνης γὰρ ἡ ἀστρονομία, di ἧς πλανητῶν καὶ ἄπιλα-
νῶν ἀστέρων συνόδους καὶ ἀποκλίσεις καὶ περιόδους γινώσχω-
μεν, καὶ κίνησιν καὶ φορὰν ἡλίου ve καὶ σελήνης καὶ ἀπό τινὸς
ζώνης πρὸς ἑτέραν μετάβασιν καὶ ζωδιακοὺς χύκλους xté.
E subito appresso, 39, 28: An. 628, 9-10, σοφὸν δὲ βούλευμα
τὸ τέχνασμα τοῦ δουρείου ἵππου. Anche di tutto questo
niente nel Dox. Quindi nell’Anon. III viene il commento
56 A. SABATUCCI
al passo χαὶ Περσῶν ὅλην xré., e non si fa punto menzione
di una varia lectio καὶ τρώων ὅλην κτέ.
44,21: An. 643, 10 Τί ἐστιν ἠϑοττοιία (è evidente l’emend.
ἦϑος); ποιότης Wuyîs ἀπεσκιρρωμένη καὶ δυσαπόβλητος, τοῦτ᾽
ἔστι παγία εἰς ἕξιν ἐλϑοῦσα. Nulla nel Doxopatres.
Un po’ di ricapitolazione: anzitutto si ricava dal con-
fronto fatto con le Ὁμιελίαι che il commento del cod. lau-
renziano è indipendente da esso. Se in moltissimi luoghi
i due interpreti vanno pienamente d’accordo, in molti altri
divergono e di molto. I numerosi casi in cui il Dox. as-
sume un atteggiamento polemico (23, 45. 25, 8. 27, 25.
27, 27. 80, 7. 35, 25. 88, 15-16. 42, 27), il fatto che frequen-
temente gli scolî del nostro appaiono ampliati dal Dox.
(26, 28. 28, 25. 29, 5 e 19), il carattere generale di brevità
che essi rivestono, il limitarsi molto spesso alla pura e
semplice interpretazione lessicale, la notevole quantità di
commenti originali, che non ritroviamo nè nel Dox. nè in
alcun altro dei commentatori (21, 23. 24, 20-25. 24, 26.
26, 8-9. 27, 10. 27, 25. 29, 9-10. 31, 8. 32, 20. 37, 13. 39, 16.
40, 9. 48, 26 ecc.), e d’altra parte i due scolî senza riferi-
mento e le corrispondenze copiose e singolari, immanca-
bili quasi per certe categorie di spiegazioni (34, 3. 38, 15;
v. s. p.48 e 51), col Dox. che talora giungono sino alla trascri-
zione ad litteram, stanno a testimoniare che gli scolî laur-
rappresentano un filone a sè e che sono stati utilizzati da
Giovanni Doxopatres. Precisamente il contrario di quello
che potrebbe sembrare a prima vista: poichè da principio
non si può sfuggire al dubbio che si tratti di una delle
molteplici compilazioni fatte in tempi più tardi sulla guida
del grande repertorio delle Ὁμελίαι. Una di esse è appunto,
come 8᾽ è visto, quella che comparve nell’ed. Aldina, e in-
finite giacciono ne’ codici. Ma i nostri scolî avranno ser-
vito al Dox. in una redazione uguale in tutto a quella
del cod. fiorentino con soltanto le note del tf. 1" in più e
la continuazione per l’#xgoeors e il seguito, oppure in un
testo diverso? Il ms. non ci presenta certamente la massa
originaria degli scolî di quel filone; esso ne è soltanto un
rappresentante, incompleto, ma unico per ora. Però l’in-
ς
LU
SCOLII AD AFTONIO. δῖ
completezza materiale non vorrebbe dir nulla a questo ri-
guardo; c'è una più significante incompletezza, interna,
intima, accompagnata da una certa inorganicità, della quale
sono indizi accusatori la rarità dei lemmi, forse dovuta
alle necessità dello spazio, la grande quantità di cancella-
ture dell’amanuense, la mancanza del nome dell'autore in
quei luoghi dove evidentemente si riporta una spiegazione
altrui (27, 25. 35, 27), la presenza di scolî appartenenti allo
stesso filone, che vogliono dire la medesima cosa e ci ma-
nifestano estrinsecazioni diverse dello stesso pensiero, i
due 39, 29 (più antico sarà οὐ ϑέλει οὕτως, che ha per base
la lezione autentica Περσῶν), e finalmente, e soprattutto, il
fatto che aleuni commenti sono comuni al n. e all’An. ITI,
mentre nel Dox. non se ne ha veruna traccia. Dal con-
fronto che abbiamo condotto risulta che l’An. III non di-
pende dal n.; son troppo scarse le corrispondenze e quelle
che ci sono hanno una fisonomia tale (sono semplici glosse
o note generiche) da lasciar supporre che si trovassero, su
per giù in quella forma, anche in altri commentarî. Oltre
a ciò 1 due scolî 28, 3 e 26, 28, che si rinvengono anche
nel Dox., ci inducono a risalire ad una comune origine per
tutti e tre gl’interpreti. Ed ora che abbiamo acquistato la
convinzione dell’indipendenza deli An. III, riconosceremo
forse nel commento 28, 3 la sorgente diretta per il Dox.
e un rappresentante di essa per l’Anon., o magari soltanto
un rappresentante per ambedue. Ci troviamo adunque di
fronte a questo dilemma: o il Dox. ha trascurato, tra le
altre, anche quelle note che sono comuni all’An. IIT, 0 esse
non esistevano nella redazione del commentario ch’egli ebbe
sott’ occhi. Considerato che il n. presenta molto di nuovo,
non raccolto dal Dox., non 851 può negare che, a rigor di
logica, sia verosimile anche la prima ipotesi; ma d’altra
parte non è facile ammettere che solo per combinazione
manchino nel Dox. proprio quei commenti, quasi tutti, che
il n. ha comuni con l’An. III, tanto più che in essi non
sì riesce, nonchè a determinare, nemmeno a cogliere un
particolare carattere che ci riveli perchè il Dox. non ne
avrebbe tenuto conto. Hanno invece tutta l’aria d’essere
58 A. SABATUCCI
entrati posteriormente nel n. commento. La seconda ipo-
tesi al contrario spiegherebbe la mancanza nel Dox. di
quei certi scolî e confermerebbe opportunamente la con-
vinzione, formatasi in ΠΟΙ per più ragioni, che il ms. laur.
non ci presenti il nucleo originario di quella famiglia di
scolî, ma uno de’ suoi rappresentanti. E l’ esistenza di questa
famiglia ci è attestata pure dal fatto che spesso i commenti
del n. riprodotti dal Dox., sono attribuiti a τινές (23, 4-5.
26, 28. τίς 31, 6. 41, 9), indeterminatamente, a parecchi, cioè,
che si confondevano tra loro per una veste di colore so-
migliante.
Il Doxopatres ci permette di fare una classificazione
degli scoliasti di Aftonio: οὗ ἐξ ἀρχῆς ἐξηγηταί, οἱ παλαιοὶ
τῶν ἐξηγητῶν, οἱ παλαιότεροι (238, 4. 362, 14. 219, 8) e il
Geometra, che è il principale dei più recenti (220, 6. 234, 3.
235, 1. 320, 25 ecc.). Tra i veteres e i recentiores staranno
forse Avr@vios (II, 23. 301) e Σαρδέων (IT, 61. 422. 512. 521.
543. 554); però non lo si può affermare. Ma di loro non è da
parlare affatto, perchè nessuna corrispondenza οἱ dà il modo
di stabilire un confronto col nostro. Avremo a che fare
con i παλαιότεροι 0 con i recentiores? I n. scolî sono attri-
buiti dal Dox. parecchie volte ai σαλαιοί 6 παλαιότεροι
(36, 10. 39, 29), hanno di frequente la pretesa di correg-
gere, che è propria di quegli interpreti !), risentono no-
tevolmente l’ influenza dell’antico Teone, dal quale sono
riportati dei brani (29, 17-30: Th. ed. Sp. II, 93, 31 sgg.;
39,20: II, 106,14 sgg. 84,8: II, 107, 31. 36,26: II, 61, 23.
36, 7 sgg.: II, 109, 24) e sono stati compilati su di un testo
completo dei Prog. e diverso in molti luoghi da quello del
cod., in alcuri *) da quello di tutte le sue redazioni ma-
nosceritte conosciute. Tuttociò ci fa pensare senz'altro ai
commentatori antichi.
E osserviamo qui di passaggio che la citazione Esiodea
dello sc. 41, 1 è anche il soggetto di una γνώμη, del retore
1) Si ricordi la trasposizione dei χεφάλαια nell’ ἀνασκευ: v. 8.
p. 45-46.
2) 81, 25 πρεσβείαν ; 45, 23 περιέστη.
x
SCOLII AD AFTONIO. 59
x
Nicolao (W. I, 281), il quale fiorì nel V sec. ἃ. Cr. E
chiaro però che riesce assolutamente impossibile fissare il
più o il meno. Ma ciò sia detto rispetto alla famiglia: chè
quanto al testo attuale del commentario, come lo abbiamo
nel ms. fiorentino, non è da credere che la sua compila-
zione sia di molti secoli più antica del codice. Anzi si può
sospettare che perfino l’amanuense vi abbia contribuito la
sna parte, poco rilevante bensì e non determinabile! La
lingua, con le sue parole di sapore ecclesiastico e popolare,
con la sua liberissima sintassi, nella sostanza non è più
attica in nessuna maniera, quantunque non manchino qua
e là delle reminiscenze puriste, scrupoli fuori di luogo.
Non val certo la pena d’intraprendere uno studio lingui-
stico di questo scritto; ma non si può fare a meno di ri-
levare la grande frequenza in esso di ἔνε col significato di
goti, fenomeno proprio del lingnaggio de’ libri d’ indole re-
ligiosa e cristiana (N. T.) e che dovea essere del popolo. Non
che gli ἐστί siano rari, chè invece sono sempre in grande
prevalenza, ma la forma ἔνι (88 casi) è divenuta un vero
sinonimo di ἐστί, tende anzi a soppiantarlo, nè mai è adope-
rato col valore di ἔνεστι, che, quando s'incontra, è scritto
per disteso, all’evidente scopo di distinguerlo 1). Tale carat-
tere del linguaggio, insieme con i richiami ai Padri della
Chiesa Basilio e Gregorio (27, 25. 38, Ὁ), ci fa pensare al pe-
riodo che precede il Rinascimento bizantino dell’ XI secolo.
Già dilagava allora la letteratura delle cose piccole. Ma se la
mania critica delle definizioni, lo schematismo inesorabile
che foggiava i modelli letterarî e che ci sembra tanto più
1) Lo Psicharis crede (Essazs de gramm. histor. néo-gr. I, 69) che
da questo ἔνε, frequentemente usato e nel parlare e nello scrivere,
sin da tempi molto antichi, sia derivato il moderno εἶναι. Il testo
che pubblico sarebbe un nuovo e notevole documento della frequenza
di questa forma, non più nella cerchia religiosa, alla quale sembrava
ristretta, ma nel campo scolastico, da mettere di fronte alla sua rarità
in Eliano e alla proibizione di Polibio (Boissonnade, Aneed. III, 231)
di adoperare ἔν per gori. Vedi Schmid, Der Atticismus II, 121. Faccio
osservare che, mentre non si trova nel n. uemmeno un τοῦτ᾽ ἔνι per
τοῦτ᾽ ἔστι, forma più resistente, si ha quasi di regola οἷον ἔνε. per
οἷόν ἐστι.
60 A. SABATUCCI
alieno dall’arte quanto più cerca di afferrarla e imprigionarne
le norme, se le sottilissime disquisizioni ci offendono la mente
anche dalle pagine del nosiro commentario, dobbiamo tut-
tavia riconoscere che esso è il solo in cui si senta da vi-
cino la voce della scuola e se ne manifesti un poco l’in-
teresse. Abbiamo già notato il concetto espressovi che
non si debbono assegnare ai giovani temi troppo vasti ὁ
complicati di cui non potrebbero venire a capo (32, 20);
e qui possiamo aggiungere l'indignazione contro quelle
opere che possono corrompere i giovani: τὸ μὴ συμφέρον
τοῖς ἀκούουσιν τίϑεσϑαι λεγόμενον (29, 17-30) e la lode che
vi si tributa ad Aftonio (35, 25 p. 48) per aver dato chiari
precetti 51}}᾿ ἐγκώμιον, poichè τοὺς γεωτέρους πολλάκις ττροσ-
φωγεῖν τοῖς ἄρχουσιν ἀναγκάζομεν. Parla il maestro di scuola.
Ma non si deve pensare che si tratti di appunti scolastici,
perchè l’autore medesimo ci parla di scritto nella nota 44, 21:
ὡς προγεγράφαμεν. Egli anzi si rivolge ad altri maestri, non
agli scolari.
*
ἧς
Per quel che riguarda il contenuto, è soltanto necessario
fermarsi un poco nello scolio 36, 12: καλαί εἰσι αἱ mo@ters
μετὰ ϑάνατον ἐπαινούμεναι. τοὺς γὰρ ζῶντας εἰώϑαμεν κολα-
κεύειν. ἐξηγήσανζτοΣ δέ τινὲς ὅτι τοῦ ἐγχωμίου τέλος ἐστὶ τὸ κα-
λὸν, τὸ δὲ ψόγου τέλος ἐστὶ τὸ κακόν. τοῦ 7τροττεμτετικοῦ λόγου
ποῖον τὸ τέλος ἐστίν; καὶ ἐροῦμεν οὕτως ὃ προπεμτιιικὸς λό-
γος κτὲ..... καὶ συλλήβδην εἰπεῖν τὸ ἐγκωμιαστικὸν εἶδος τέλος
τῆς προπομτπῆς ἔστι, διότι ἐκεῖνο ὅλον ἔπαινος, τοῦτο δὲ εἰς
τὸ τέλος ἔχει τὸν ἔπαινον α ... ὡς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὃ
Θέων.
La lacuna che precede -ws καὶ πολυτρύπως ha la capa-
cità massima di 20 lettere; non è quindi così lunga da far
supporrr una mutazione di argomento. Anzi tutto induce
a ritenere che ivi si leggesse un riferimento a ciò che
Teone scrisse a quel proposito: ‘ come anticamente disse Teone
nella tale e tul maniera ecc. ®. Di questo genere mi pare
dovrebbe essere il supplemento, e non si esclude che vi
SCOLII AD AFTONIO. 61
fosse anche l indicazione esatta del luogo ove egli trattò
del λόγος 7roorrsurttizis. Ma dove ne parlò egli? Non nei
Progimnasmi, che ancora possediamo. E di un altro Teone
non si può trattare, perchè 1 suoi Progimnasmi hanno ser-
vito spesso di guida al nostro, come si è osservato, e ne
è citato un passo proprio al principio di questo med»simo
scolio (καλαί εἰσι ai πράξεις = Sp. II, 110, 10); e anche nello
scolio 34,8 si ha una citazione da questa stessa opera (Sp.
II, 107, 31). Ma la trattazione particolare della 7r90row7rj
dev’ essere piuttosto rara nella produzione retorica, perchè
non m'è riuscito trovarne traccia nè in Ermogene, nè
in Aristofane, nè in Alessandro, Erodiano, Demetrio, Me-
nandro, Nicolao ecc. ecc. — Gli è che il posto suo non è
tra 1 Progimnasmi, e perciò in questi non si può as-
solutamente rinvenire; il suo poste è nella Τέχνη éy70
ρική. Il Christ, pur riconoscendo a Teone la paternità di
tutte le altre opere che gli sono assegnate da Suida, non
gli attribuisce la composizione di una τέχνη. Ecco ciò che
scrive Suida: Θέων, Alstardosse, σοφιστής, ὃς ἐχρημάτισεν
Αἴλιος" ἔγραψε Τέχνην, περὶ Πορυογυμνασμάτων, Ὑπόμνημα εἰς
Ξενοφῶντα, εἰς τὸν Ἰσοχράτην, εἰς “ἡμοσϑένην, “Ρητορικὰς ὑστο-
Pers, καὶ Ζητήματα περὶ συντάξεως λόγου, καὶ ἄλλα πλείονα.
Il fatto che la parola τέχνη ha da sola il valore di
τέχνη δητοριχή, determinò alcuni filologi, tra i quali l’edi-
tore di Suida Bernhardy, ad ammettere che Teone avesse
scritto un’ Arte retorica ’. Ma il Christ si attenne alla
proposta, già sostenuta dal Walz (I 137) e dal Finckh 1),
di considerare la parola τέχνην unita con le seguenti. Il
Hoppichler 3) viene a concedere a Teone la composizione
di τέχναι δητορικαί per una via del tutto diversa, conside-
rando, cioè, identici 1 dae Teoni che più si assomigliano
tra quelli nominati da Suida, Θέων σοφιστής e Θέων φιλό-
cogos Στωιχός, ambedue di Alessandria. Ma la questione non
sì può considerare risoluta e tale non sembrò al Christ,
‘ Verschieden ist nach Suidas der Progym-
che annotò:
1) Pauly°s R. Énc. v. Theon.
2) De Theone Hermogene Aphthonioque prog. scriptoribus, Wiirz-
burg 1884.
62 A. SABATUCCI
nasmatiker Theon vom dem Stoiker Theon unter Augu-
stus, der anch τέχναι δητορικαί in 3 B. schrieb und auf den
sich Quintil. III, 6. 48 u. IX, 3. 77 bezieht ’ 1). Ma lasciando
impregiudicata la controversia sull’ identità dei due Teoni,
mi pare che il nostro scolio offra un argomento decisivo
per ritenere che il Teone dei Prog. pubblicò anche una
τέχνη ῥητορική, che magari avrà avuto il semplice titolo di
Τέχνη. Se richiamiamo la nota 34, 8, τὸ τῆς περιοχῆς σχῆμα᾽
καὶ εἶπεν τοῦτο Θέων xré., vediamo che pure questo, benchè
direttamente ci riporti ai Progimnasmi, ci fa pensare alla
τέχνη, perchè lo σχῆμα περιοχῆς, e sì osservi che nel l. cit.
dei Prog. non compare questo vocabolo, è argomento per-
tinente a quella e non a questi.
1) Gesch. d. Gr. Lit.3 p. 753 n. 2 (=* p. 782 n. 3).
ee τὺ"
3 .
de
SCOLII AD AFTONIO. 63
TESTO DEGLI SCOLII LAURENZIANI 1)
23, 4.5 πῶς χρείας 3); κοινῶς {καὶ γενικῶς καλεῖται χρεία
πζαρὰ τὸ χρᾶσϑαι αὐτῇ. ἐπεὶ ἐν χρείᾳ γίνεταί τις
τοῦ ῥητοῦ καὶ μελετᾷ αὐτό χκαὶ πῶς γίνεται ἐν
χρεία: οἷόν ἐστι καὶ τὸ τοῦ Δἀλεξάνδρου" ᾿4λέξανδρος
ἐπιστὰς καὶ ἰδὼν τὸν Ζιογένην καϑεύδοντα εἶπεν"
Οὐ χρὴ παννύχιον» εὕδειν βουληφόρον ἄνδρα
(Hom. B 24), οἱονεὶ χρεία τις ἐγένετο τῷ Αλεξάν-
dom τοῦ τοιούτου ἔπους λαμβάνειν τὸ ξένον δητὸν
(καὶ χρᾶσϑαι αὐτῷ ὡς οἰκείῳ" ἐὰν δὲ μὴ ἐκάϑευδεν
ὁ Διογένης, οὐκ ἂν ὁ Al KEardoos èv) χρείᾳ ἐγένετο
τούτου, ἀλλ: ἦν ὡς ἀπόφϑεγμα. ἐπεὶ δὲ ἐν χρείᾳ
ἐγένετο τούτου ὃ 4λέξανδρος, κ(αλεῖται χζ(ρεία καὶ
κα)τὰ τοῦτο κοινωνεῖ τῇ γνώμῃ. καϑὸ δὲ ἡ χρεία
μερική ἐστι καὶ εἰς τὸ τοῦ εἰρη(κότος) | πρόσωπον
ἀναφέρεται καὶ εἰς (ἔπαινον 2 , τῆς γνώμης διαφέ-
ost) 3) καὶ κατὰ ἄλλους τρόπους καὶ doti {ζγνλώμην
PZ - ,
9 οἰχεῖον. 13 τῇ χρείᾳ.
1) Si avverte che a) sono segnati in grassetto sui margini i
numeri corrispondenti ai fogli del ms.; è) i supplementi, anche i più
ovvii, sono tutti collocati fra parentesi uncinate. Non si sono usate
parentesi di nessuna specie quando si tratta di risoluzioni di abbre-
viature di qualunque sorta; c) i riferimenti degli scolî sono con
l’ed. dello Spengel (Rhett. graeci); d) i lemmi, quando son chiusi
da una parentesi quadra, sono di restituzione; quando questa manca,
vuol dire che si trovano già nel ms.
2) πῶς χρεία) 10-..... ms.
3) Cfr. Dox. 305,8 e 18. Come l’ essere yer1z7) è per la χρεία una
ragione di analogia con la γγώμη, così l'essere μεριχή sotto certo
rispetto è una differenza. Nella lacuna saranno state enumerate altre
divergenze tra χρεία e γνώμη.
10
15
64 A. SABATUCCI
μὲν (καὶ ἐφ᾽ ἡμῖν ἂν γένοιτό τινα ποιῆσαι, εἰ οὕτω
εὐχοι οὐχὶ (δέον) ἰσχὺν ἔχοντα βίαιον γενέσϑαι πρὸς
τοὺς ἀσϑενεσεέρους" χρείαν δὲ ἐφ᾽ ἡμῖν οὐκέτι χωρὶς
σιροσώπττου {(συμ)τελάσασϑαι.
20, 14-15 ἐργάσαιο δὲ αὐτὴν τοῖσδε τοῖς κεφαλαίοις] 5
ἀναλογεῖ ἡ χρεία τῷ πολιτικῷ λόγῳ καὶ γὰρ ὃ πο-
λιτικὸς λόγος ἐκ τεσσάρων σύγκειται x {ζπροοιμίου),
ἐκ {διηγήγσεων, ἐξ ἀγώνων, καὶ ἐπιλόγων" ἡ δὲ χρεία
ἀντὶ σπιρηοιμίου ἔχει τὸ ἐγκωμιζαστικὸνΣ, καὶ ἀντὶ διη-
γήμαζτος τὸ παραφραὺστικόν, καὶ ἀντὶ ἀγώνων tà 10
dora, τὸ τῆς αἰτίας καὶ τὰ ἕτερα ἔχει δὲ καὶ ἐπί-
λογον ὁμοίως.
29, 21 Ἐγκωμιαστικόν" Θαυμάσαιϊ] τειροοίμιον.
99. 188 Παραφαστικόν. Ὁ παιδείας) διήγησις.
24, 1 Τὸ τῆς αἰτίας κτλ.) ἀντὶ τοῦ ἀςγῶνος). 15
24, 2 συνεξετάζονται)] {6 vya)araoi duodviat.
24, 6 αἰκιζόμενοι] ἀντὶ τοῦ αἰκίζοντες.
24, 8 μετέρχονται ἐξετάζονται.
24, ὃ οἰκεῖα δὲ τα] λείπ(ειΣ τὸ ὡς.
24, 14 Εἰ δέτις ταῦτα φοβούμενος φύγοι) av δὲ γράψη 20
τις εἰ δέ τις ταῦτα φοβούμενος, τούς τε did) ασκά-
λους καὶ τοὺς πατέρας καὶ τοὺς παιζ(δ)αγωγοὺς ao
στραφείη " τοῦτο τὸ σχῆμα λέγεται ἐπεζευγμένον.
[σχῆμα χορηγίας τοῦτο].
το
οἵ
24, 17 Καὶ μετὰ τοῦ δέους τῶν λόγων (ἐλευϑέρων)
ἀφηρηται" Χ) τὸ ἀφαιροῦμαι σημαίνει δύο καὶ συν-
τάσσεται μετὰ γενικῆς καὶ αἰτιατικῆς. καὶ εἰ μὲν 077
μαίνει τὸ λαμβάνω ἢ ἐπὶ χρημάτων ἢ ἄλλων τινῶν,
αἰτιατικῆς, οἷον ἀφαιροῦμαί σε χρήματα, τοῦτ᾽ ἔσει
λαμβάνω" καὶ γίνεται τοῦτο ὅταν ἔχη τίς τι καὶ ἀφαι- 80
089 ὑπ᾽ ἄλλου. ὅταν δὲ οὐκ ἔχης ti, οἷόν ἐστι καὶ τὸ
τοῦ ᾿φϑονίου, καὶ γὰρ ἀκμὴν τοὺς λόγους οὐ περοσεκι ή-
1-2 ὠὕτω τύχη. 8 χαὶ] f. ἐξ.
1) Il testo di Aftonio ha in questo luogo una lacuna che com-
prende tutte le parole del lemma, e lo scoliasta ha aggiunto in mar-
gine il supplemento secondo la lezione che seguiva.
26. 3. *908
SCOLIT AD AFTONIO. e 65
σατο ὃ νέος, καὶ χεῖται τὸ ἀφαιροῦμαι, συντάσσετ αι
μετὰ γενικῆς καὶ σημαίνει τὸ ἀποστερῶ.
24, 20-21 παραβολή. Παράδειγμαὶ ἡ μὲν τταραβολὴ καὶ ἀττὸ
λογικῶν καὶ ἀπὸ ἀλόγων καὶ ἀπὸ ἐμψύχου καὶ ἀπὸ
ἀψύχου ἐπιλαμβάνεται, καὶ ἐκ τῶν xa ἑκάστην
γινομένων τῷ καϑ᾿ ἡμᾶς βίῳ" τὸ δὲ παράδειγμα ἐκ
:
τῶν ἅπαξ γινομένων καὶ ἀττὸ λογικῶν μόνων καὶ ὧρι-
N
σμένων᾽ ἡ dè καὶ ἐξ ἀορίστων.
si 265,8 Γνώμη! ti ἐστι γνώμη: διὰ vi καλεῖται; διὰ τὸ
»-»Ἢ ,
γνῶσιν ἔχειν τῶν κατὰ φύσιν ὑπαρχόντων τοῖς πράγ-
μασιν" ἐκ φύσεως γὰρ ἔχει ὃ ἄνώρωπος τὸ ὑφίστα-
σϑαι ἅπαντα᾽ καὶ πρὸς αὐτὸ ἀποβλέπων ὃ Εὐρισί-
δης ἀπεφήνατο καλῶς Οὐχ ἔστιν... ὧδ᾽ εἰπεῖν ἔπος |
οὐδὲ πάϑος οὐδὲ συμφορὰ ϑεήλατος, ἧς οὐκ ἂν
ἄραιτ᾽ ἄχϑος ἀνϑρώπου φύσις 1). καὶ τὸ ἀνϑρώτττων
οἱ πλεῖστοι κακοὶ" ?) καὶ τοῦτο καλεῖται γνώμη διὰ
τὸ πρὸς τὴν φύσιν τοῦ πράγματος ἀποβλέπονζτα)
ἀποφῆναι. καὶ ἐπὶ πράγματος" φιλαργυρία μητρό-
σολίς ἐστι τῶν κακῶν 5).
20,8 ἐν ἀποφάνσεσι) ἡ ἀπόφανσις ἔνι γένος καὶ φαί-
VETRI ἐκ τῆς ἀποφάσεως καὶ καταφάσεως. καὶ κα-
τάφασις μέν ἔστι τὸ χρὴ ξεῖνον παρεόνζτας φιλεῖν"
ἀπόφασις δὲ τὸ οὐ χρὴ ξεῖνον. ἀπττόφζαν)σις δὲ κα-
λεῖται διὰ CtÒ) φαίνεσϑαι ἐπὶ τῶν δύο, εἰ χρὴ si-
τε οὐ χρὴ. ὡς γενικὸν ὄνομα καὶ καϑόλου ἀποφζαι)-
γόμενον ὡς φιλόσοφοςςΣ "). ἐνταῦϑα δὲ διαιζροῦσιν
αὐτὸ οἱ δήτορ(ες) καὶ οὐ πτοιοῦσι αὐιὸ &Kts) γένος.
ἀλλὰ ὅταν ἔνι {τὸ οὔτε χρὴ οὔτε οὐ χρὴ. καλεῖται
ἀπόφανσις ῥητορικζῶς).
12 αβλέπων. 15 «oper. 11 τὴν φύσιν no cancellato. ἀπο-
βλέπων.
1) Eurip. Or. 1-3.
?) Detto di Biante. Cfr. Diog. L. I, 5, 22, 55.
3) Detto di Diog. Cin. Cfr. Diog. L. VI, 2, 145, 1-2. Il Dox. 257,
29-30 lo attribuisce a Biante e lo considera non come γνώμη, ma come
χρεία γνωμολογιχή.
4) Aristot. περὲ éou. c. 5. 6.
ῃ
Studi ital. di filol. class. XVI. 5
οι
10
20
26,
26,
26,
26,
26,
26,
26,
26,
1l
28
A. SABATUCCI
Λεφαλαιώδιης σύντομος καὶ Errerurimevos.
τὸ μὲν ἁπλοῦν) ἁπλαῖ λέγονται γνῶμαι αἱ μίαν
ἔχουσαι ἀπόφανσιν περὶ ἑνὸς πράγματος, οἷον" τὸ
γὰρ εὖ πράττειν πταρὰ τὴν ἀξίαν ἀφορμὴ τοῦ κακῶς
φοονεῖν τοῖς ἀτοήτοις γίνεται.
τὸ δὲ συνεζευγμένον)] συνεζευγμέναι ai γνῶμαι
λέγονται ui πολλὰς ἔχουσαι ἀττοφάνσεις, ὡς ἐνταῦθα"
μία μὲν γάρ ἐστιν ἡ λέγουσα οὐκ ἀγαϑὸν πολῴυλκοι-
ρανίη. εἴτα ἑτέρα εἷς κοίρανος ἔστω" εἶτα ἄλλη"
εἷς βασιλεύς. διαφέρει δὲ τὸ ἁπλοῦν τοῦ συνεζευγ-
μένου καϑὸ τὸ μὲν ἁπλοῦν, δι᾿ ὅλου λεγόμενον, τὴν
διάνοιαν μόνον ἀπαρτίζει. τὸ δὲ συνεζευγμένον δύ-
ναάται αὐτὸ παριστᾶν ἀπὸ τοῦ ἡμίσεος μέρους" σπιροει-
πὼν γὰρ ὅτι κακὸν ἡ πολυαρχία, ἐδήλωσεν διὰ τοῦτο
ἐξωϑεν ὡς χρηστὸν ἡ μοναρχία.
τὸ μὲν πιϑανόν). πιϑανὸν λέγεται τὸ μετέχον dla;
ϑείας καὶ Wevdovs® τὸ καὶ ἐνδεχόμενον.
΄ x n , x >
ὑπερβολικὸν δὲ ὡς] (ζὑ)περβολικὸν λέγεται τὸ μεϑ
ὑπερβολῆς λεγόμενον καὶ πέρα τῆς ἀληϑείας" πολλὰ
γάρ εἰσιν ἀσϑενέστερα τοῦ ἀνϑρώπου.
. , x x - x x N ,
ἀκιδνότερον παρὰ τὸ κινῶ. ἀκιδνὸν τὸ μὴ κινού-
μενον, ἀκιδνότερον οὖν τὸ ἀσϑενέστερον. τὰ μὲν
ἄλλα τῶν ζῴων ἔχουσιν φυσικὰ ἐνδύματα, ὃ δὲ ἄν-
ϑρωπος., (γυμν)ὸς γεννώμενος, ἄλλων ἐπιδεήσεται"
οὐδὲν οὖν τούτου ἀσϑενέστερον.
διπτεῖν! ἀντὶ τοῦ σπείρειν.
ῥιπιτεῖν) ἑαυτούς.
Sd bd ,
Κύρν:ε] ὄνομα κύριον.
\ , Sn , ò ς > \ \ ,
τοὺς ποιητάς] ποιητὴς λέγεται ὁ εἰδὼς τὴν φύσιν
τῶν πραγμάτων.
e ω 2 ,
ὑποϑήκας) παραινέσεις.
τοῦ μέτρου τὴν χάριν) τὸ κάλλος τοῦ ἡρωϊκοῦ μέ-
τρου χαὶ τὴν εὐρυϑ μίαν.
- e (AVI 4 \ ᾿ x > . ,
τῆς ὑποϑήκης τὸ κέρδος) τὴν ἐκ τῆς παραινέσεως
ς rs
ἡδονήν.
καὶ πολλῶν) ἀντὶ τοῦ ἕνεκα.
12 μόνην. 24 ἐπιδέσεται.
5
10
30
90
4”
26, 18
26, 19
26, 22
26, 28
27, 10-11
SCOLII AD AFTONIO. 67
ἀγαπάτω πεσών] ἀττικῶς συντάσσεται ἀντὶ τοῦ
χεεσεῖν.
ὡς ἄμεινον) ἡ ὡς ἀντὶ τοῦ ἐπεί.
‘O γὰρ πενίᾳ) ἐκ τῆς αἰτίας.
Ἔχ τοῦ ἐναντίου) ὥφειλεν εἰπεῖν κατὰ τὸ ἐναντίον"
οὐ μὴν οἱ πενίας ἀπηλλαγμένοι δρῶσί τι χαλεπόν"
ἀλλ᾽ ἐξέφυγεν τὴν τελείαν ἀρετήν, εἰδὼς ὥς τινες
ταύτης EXITITTTOVOL, τὸ κακοὶ (sò)vai ἐκ τοῦ πλουτεῖν
ἔχοντες ἐπεί εἰσι πλούσιοι καὶ δρῶσι κακῶς.
παῖδές τε γὰρ ὄντες] ἀντίϑετα πρὸς ἐκεῖνα.
οὐ μετελάμβανεν ἄδειαν) τὸ μεταλαμβάνω καὶ
γενικῇ καὶ αἰτιατικῇ συντάσσεται᾽ μεταλαμβάνω τὸ
μετέχω yevixij, μεταλαμβάνω τὸ μεταχειρίζομαι ai
τιατικῦ. (καὶ ὥφλειλεν ὧδε μετὰ γενικῆς συντζάξαι).
ὅτι οὐ μετεῖχεν τῆς αὐτζῆς) ἀδείας. ἀλλ ὧδε προ-
πεσοῦσα ἡ οὐ ἄρνησις ἀναιρεῖ αὐτό, διότι οὐ μετεῖ-
χέν τινὸς πράγματος.
᾿Αρναῖος γὰρ τὴν ἀρχήν] (καὶ Ex) γοζνῆς, ὥς) φη-
σιν ὃ ποιητής (Hom. σ 5 sgg.) ᾿ “Aovaîos 1) δ᾽ ὄνομ᾽
ἔσκ(ε)" (τὸ γὰρ») ϑέτο πότνια μήτηρ | ἐκ γενετῆς ᾿.
γέγονεν δὲ τὸ ὄνομα παρὰ τὸ ἄονυσϑαι, τὸ λαμβάνειν
καὶ πτωχεύειν, ἵνα 7 ὄνομα TTWYd TTOETOY.
Ἴρος παρὰ τὸ siow, τὸ λέγω, ὁ (t)às ἀγγελίας κο-
μίζων᾽" λέγει γὰρ 6 ποιητής (Hom. e 1)" ᾿ οὕνεκ᾽ ἀπαγ-
γέλλεσκε κιών. {ὅτε πού τις ἀνώγοι
παροινούμενος)] ἀντὶ τοῦ ὑβριζόμενος.
1Osl ϑαυμαστικῶς τὸ πῶς.
κατ᾽ ἀξίαν ϑαυμάσαι!] ἀντὶ τοῦ ἀδύνατόν ἐστι κατ᾽
ἀξίαν ἐπαινέσαι.
᾿Ανασχευή ἐστιν] λόγος ἐστί, φησίν, ἀνασκευὴ τῴ(οῦ)
σπροχειμένζουΣ ἀνατρεπτικζός)" οὐκ ἔδ(ει οὖν») ἀνα-
τροτεὴν εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ἔλεγχον (τοῦ πράγματος) προ-
(te) Jevtos® οὐδὲ γὰρ αὐτὸ ἀναιροῦμεν τὸ πρᾶγμα,
ἀλλὰ τὴν δόξαν αὐτοῦ" οὐ γὰρ δήποϑεν αὐτὸ marte
ἡ « 2 Ν “- " 49 > x 5 ,
λῶς (ἀφαλνίζομεν, οὐδ εἰς τὸ μὴ εἶναι παράγο-
96 ἐρεριζόμενος.
I x“ 5 ι
1) Cfr. Etym. Magn. 5. v.
σι
10
15
[N9)
ἘΞ
25
30
68 A. SABATUCCI
μεν. λέγομεν ὅτι τὸ τοιαῦτα λέγειν λίαν εὔι ὕ ἕς
ἐστιν, ἐσεεὶ γὰρ ἡ ἀνασχζευλὴ τοῦτο ἀγωνίζεται, ὅλον
ἵνα αὐτὸ ἀναιρήσῃ καὶ τελείως τὴν δόξαν αὐτοῦ
ἀφανίσῃ καὶ ἡμεῖς δὲ ὡσαύτως ποιοῦμεν), μετὰ
τὸ ποιῆσαι αὐτὸ ἡμᾶς μὴ δέχεσϑαί τινας μηδὲ τὴν
φήμην αὐτοῦ προσλαμβάνεσϑαι. ἂν Deh {δέ τις)
δέχεσθαι αὐτό, οὐδὲν ἡμῖν μέλει, ἀλλὰ ἔνι amò τότε
ὡς τελείως ἡφανισμένον.
᾿νασκευή) ἐὰν γίνηται ἐπὶ πράγματος, λέγεται ἄνα-
σχευή, οἷον ἔνι καὶ τῴοῦτο), ἐὰν δὲ γίνηται ἐπὶ λόγου,
(οἷον) ἔνι τὸ τοῦ ἁγίου Βασιλείου, λέγεται ἀντίρ-
onor 1).
ὅσα μέσην] τὰ ἐνδεχόμενα καὶ ἀμφίδοξα, ὧν μά-
λιστα πολὺς ἑσμὸς ἐν τοῖς μυϑικοῖς διηγήμασιν. οὐ
χοὴ δὲ τοὺς μὐϑους ἀνασκευάζειν ἢ κατασκευάζειν,
ὡς φύσει ψευδῆ, ὡς προλαβούσης ἤδη τῆς περὶ aù-
τῶν φήμης {ψευ)δοῦς, od)dè τὰ φύζσει ἀληϑ)ῆ. τί
διαφέρει {(μῦϑος μυϑικοῦς διηγήματος : διότι ὃ <uèv)
μῦϑος πρὸς παραίνεσιν {(τελευλτῷ, τὸ dè μυϑικὸν πιζρὸς
τὸ κατασχευάσαι τὸ διήζγημαν καὶ διδάξαι αὐτὸ
καὶ {(δηλώ)σειν τοῖς μαϑῴηταῖς)" ἔνι δὲ καὶ μῦϑος ὃ
σεαντελῶς ψευδής, μυϑικὸν δὲ τὸ μετέχον &(ugo)-
τέρων, Wevdovs τε καὶ ἀληθείας).
24, 27 τάξιν] τὴν φύσιν.
27, 80 κεφαλαίοις χρήσασϑαι" roîcde] καλεῖται μξϑο-
doc, τεχνολογία. διαίρεσις.
28, 3 περιέχει] ἀντὶ τοῦ σῴζει, ἀντὶ τοῦ εἰκονίζει.
(Ζ)ητοῦσιν dè πῶς οἷόν τέ ἐστι προὐπάρχειν τὴν
ἀνασκευὴν τῆς κατασκευῆς Imm γάρ τι μαϑόντες
χερὶ αὐτῆς πῶς ἀνασκευάζειν dvva)busba; καὶ λέ-
γομὲν ὅτι ἡ ἀνασκευὴ περὶ ἐγνωσμένα καὶ πρόδηλα
πράγματα καταγίνεται, οἷόν ἐστι καὶ τοῦτο. οὐκ ἦν
σπροςεγνωσμένον» καὶ (δῆ)λόν τι “ἀφνη γῆς προῆλϑε
7 dopo αὐτό si vede wr) δέχεσϑαι cancellato. 89 {δη)λον ὅτι ὃ
1) Allude forse al “όγος ἀνατρεπτιχὸς τοῦ ᾿“πολογητικοῦ τοῦ δυσ-
σεβοῦς Εὐνομίου, Migne, T. 29, 428.
SCOLII AD AFTONIO. 69
καὶ dad@vos; ναί" ἐπεὶ καὶ ὃ ποιϊ τὴς ἔχει αὐτό᾽ ovEu-
uat ἔχων ἐν χερσίν... .1) ἄρτι (οὖν τοῦτο προὐτεάρ-
χει, διότι) παραδεδομένον ἣν ἀπὸ τοῦ ποιητοῦ ὥς
ἀληϑές. ἐλθὼν δὲ 6 ᾿ἀφϑόνιος, εὗρεν αὐτὸ παρά-
λογον καὶ ἀνεσκεύασεν αὐτό, ἐπεὶ (ἀνόλητοζν iv.
καὶ ἐπεὶ ἦν τινος χρεία ἵνα κατασκευασϑη πάλιν
καὶ οὕτως ἀνασκευασϑῇ ἐκεῖνο γὰρ αὐτὸ xa αὑτὸ
ζ(χατε)σκζευλασμένον ἣν καὶ τῷ δυκεῖν ἀλη ὑὲς καὶ
καλόν. ἡ μὲν ἀνασχευὴ κατηγόρου τάξιν ἐπέχει, ἡ
4" δὲ κατασχευὴ ἀπολογουμένου αὶ = οἷόν ἐστι καὶ
τοῦτο᾽ ϑὡὲς ὅτι ἔχει τις ἐπωνύμιον εἴν ἀπὸ πάπττζου
7»
ἢ é)tEQCOv), καὶ « ε (ἔλϑῃ xatiyo)00s τις καὶ
ἀναγκάσῃ αὐτόν, ὅτι σὺ παραλόγως ἀκούεις τὸ ἔστω-
νύμιον τοῦτο, τίνα δουλείαν ἔχει ἐχεῖνος ἵνα συνι-
στᾷ αὐτὸ πρῶτον ὅτι ἐκεῖνος κατηγορήσει: ἄλλως τε
δέ᾽ ἐχεῖνο αὐτὸ καϑ᾿ ἑαυτὸ ἔχει τὴν σύστασιν, ἐλ-
ϑόντος δὲ τοῦ κατηγόρου καὶ ἀνασκευάσαντος ὅτι
κακῶς ἀκούει ἐπτωνύμιον τοῦτο οὗτος, τότε ἀναγκάζε-
τι ἐχεῖνος iva συνιστᾷ αὐτό. ἄλλως te δέ" πῶς δυ-
γατὸν κατασχευάζειν τὰ μὴ ἀνασκευαζόμενας ()αῦτα
δὲ ἀφ᾽ ἑαυτῶν ἔχουσι τὴν σύσιασιν, καὶ οὐ χρείαν
ἔχουσι κατασχευῆς. τούτου χάριν καὶ ἡ τῶν φησάν-
τῶν διαβολὴ καὶ εὐφημία προὐπάρχει τῆς ἐχϑέσεως,
ὡς προεγνωσμένη καὶ δήλη ὑπάρχουσα.
3° 28, 6-7 ΜΠοιηταῖς μὲν ἀντερεῖν) πρότασις. | (τὸ πρὸς
μείζονάς φησιν ἀντιλέγειν ἄλογον ersì καὶ οἱ Grot)-
γταὶ πρὸς μείζονας τοὺς ϑεοὺς ἀντιλέγουσι, ἀντιλέ-
yousv καὶ ἡμεῖς τοῖς ποιηταῖς.
4° 28,8 ἐπαίρουσιν) ἀντὶ τοῦ συνασττάζουσιν, ἀναπείϑουσιν.
28, 9 πῶς οὖν] ἀπόδοσις ἤγουν ἀξίωσις.
28, 10 λόγον] φροντίδα.
28, 11 προπηλακιζομένων) (ὑβριδζομένων. διασυρομέ-
νων, ἐξουϑενουμένων.
9 ἡ. 10 nella lacuna si leggono o... ἔχ᾽. - «- ». 19 καὶ.
30 7 ὡς (sic). .
1) Non intendo come questo emistichio omerico (4 14) possa
servire di spiegazione a ciò che precede. 1] lInoeo sarà lacunoso.
10
15
20
30
A
79 A. SABATUCCI
28, 11.12 Ἀπόλλωνος δὲ μᾶλλον] τὸ κατὰ προτίμησιν σχῆμα.
28, 12 ἡγεμόνα] ἀντὶ τοῦ Μουσηγήτην.
28, 18 οἷα γάρ] ϑαυμαστικῶς, ϑρηνητικῶς.
28, 20 ἐστεφανώσατο! otsygarvodor δάφνῃ τὸν τρίποδα
΄ x ’, 5) dine n 3 , A Ci
μαντευόμενοι. Τὸ φυτόν διότι. ἂν οὐ φάγῃ ἡ ἱέρεια
δάφνης, οὐ φοιβάζει᾽ τῆς τέχνης τῆς μαντικῆς.
28, 21-22 προτιϑέμενος) προκείμενος.
28, 26 tiva τοῦ γένους͵] ἔνστασις.
28, 26 ἡ μὲν γὰρ ἄνϑρωπος) ἐκ τῆς τῶν προσώπων
διαφορᾶς. τὰ EE περιστατικά 1)" ἀπὸ προσώπου.
{-28 πῶς δὲ ὃ Aadar] [τρόπος] ἀπὸ τρόπου.
28, 27-28 πῶς δὲ ὃ Addwov xs] {τὸΣ ἀπίϑανον ἔλαττον
τοῦ ἀσαφουῦς" κατέρχεται δὲ πρὸς τὰ ἀσϑενέστερα.
28, 28 συνάπεεται ἀντὶ τοῦ συνουσιάζεται.
28, 29 οὐκοῦν ἅπαντες κτὲ.] ἀναχόλουϑον ἀπὸ προσώπου.
290 διαδοχαὶ γὰρ δηλοῦσι) ἄνϑος γὰρ ἐξ ἄνϑους καὶ
ἵχεπτος ἐξ ἵππου.
29,2 γάμον] τὴν συνάφειαν λέγει καὶ ὁμιλίαν.
29, 2ὥ.- τῶν αἰσϑανομένων) ἐκ τῶν παρεπομένων δηλοῖ
τὰ προηγούμενα. οἷόν ἐστι καὶ ἐνταῦϑα παρεπόμε-
γον ò ὑμέναιος, προηγούμενον ὁ γάμος 5).
29, 6 AL} ἤτω xs.) ἀντιπαράστασις.
298 ἡ παῖς xté.) (ἐκ τοῦ ἀδυνάτου) ?).
29, ὃ παρὰ τίσιν ἐτρέφετο!) ἀπὸ τόπου.
299 ἡ τροφή προῆλθεν ἀδύνατος) ἀπὸ τῆς ἐν ταῖς
> , ἌΦΕΣ x > > , . ,
ἐπιστήμαις διαφορᾶς" καὶ οὐκ ἔνι φύζσειΣ ἀδύνατον
"» ,
ἡ ἀνατροφή.
ς 5 e 9 , te - »" 5
29, 9-10. ὡς εἶπεν ὧδε ὁ Αφϑόνιος | ποῦ γὰρ ἡ παῖς εἶχε τὴν
΄ e) So 2 , - EL) x
δίαιταν: ᾿ καὶ ἔνι ἀπὸ τόπου, πῶς ἔχει καὶ πρόσω-
1) ἐχ τοὺ προσώπου, ἐκ τῆς πράξεως, ἐκ τοῦ τόπου. ἐχ τοῦ χρόνου,
ἐχ τοῦ τρόπου, ἐκ τῆς αἰτίας. Cfr. Th. W. I. 218, 23. 219, 2.
?) Cfr. Dox. 34, 29: Ὑμέναιον ἐνταῦϑα ἤτοι τὸν ἐπιϑαλάμιον ὕμνον
. ἢ τὴν σύζευγον χαὶ τὴν μῖξιν, ἵν ἢ ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος τὸ παρεπό-
uevor.
3) Il titolo éx τοῦ ἀδυνάτου è posto in margine dallo scrittore
del testo accanto alle parole ‘42% ἤτω, συγκεχωρήσϑω rré., ma con un
segno di richiamo molto simile all’abbreviazione di ἐστί (‘/.), è rife-
rito alle parole ἡ παῖς τεχϑεῖσα xté., 29, 8.
10
15
Lo
οι
4
29, 10-13
29, 10
29, 11-12
29, 13
29, 15
29, 18
99, 18-19
29, 19
29, 20-21
SCOLII AD AFTONIO. 1
ν = ») DI ? > κι
πον ᾿ παρὰ τῷ φύσαντι ᾿ καὶ πάλιν ᾿ ἀλλ᾽ ὑπὸ γῆν è
΄ > ΄ si CS e
χαί εἰσι τερύσωττα. Aiott, ἂν εἶπεν ὅτι πταρὰ τοῦ φύ-
σαντος, ἀντὶ τοῦ ὑπὸ gUoartos, τότε ἣν τερόσωπον"
/ a NA = * TA δὲ EIA SAI Aran ,
(χαὶ ἂν Wirò γῆς ἐπεὶ dè sirrev ᾿ παρὰ τῷ φύ-
2 er 3 2 ΄ >
σαντι ἐδήλωσε τόπον, ὅτι οὐχ dr ἐκείνου ἐτράφη,
γῪῪλ᾽ ὑπ ἐχεί EROI ENI ΠΟ ἃ. Ἃ pat ENI AME
ἀλλ ὑπ ἐχείνῳ, τοπιζκῶς» ἡ γὰρ δοτικὴ ποιεῖ ταῦτα.
τῷ φύσαντι... τὴν φύσασαν) ὃ φύσας ὁ πατήρ
ς Ἁ - « . e ΄ (dl - x €
ὁ φὺς γὰρ ὃ υἱός" ἡ φύσασα ἡ μήτηρ, φῦσα dè ἡ
« ,
ἁυγαάτηρ.
vi) Aia ἠϑικὸς καὶ ῥητορικὸς ὅρκος. τὸ μὲν νὴ Aia
, 3) \ i) , 5 le n cr \
χκατωμοτικόν. τὸ δὲ μὰ Aia ἀπωμοτικόν" ὅταν dè
»” n! EN bi La
ἔχῃ τὸ οὐ, κατωμοτικόν.
5, € e , 5 LI - . là n»
δλάνϑανεν ὃ π. ἀποτενίγων) ἀντὶ τοῦ ἠγνόει ἂν
» ΄ n 0 » , n » >
ἀποπυίγων ἢ ἄκων ἀττέπνιγεν ἢ ἔτρεφεν. | Aorotogya-
΄ / , 2 e ,
vis Νεφέλαις (242): πόϑεν ὃ ὑπόχρεως. σαυτὸν
ἔλαϑες γενόμενος ; ἀντὶ τοῦ ἠγνόεις, οἷον τπεόϑεν ὑτεό-
χρέως {γενόμενος ἡγνόεις ἢ ἄκων» γέγονας ; καὶ πάλιν
È - ’ x ? . “-
ὁ αὐτὸς Πλούτῳ ({Ὁ) οἵοις ἄρ᾽ ἀνϑρώποις ξυνὼν
ἑἐλάνϑανον᾽ ἀντὶ τοῦ ἠγνόουν.
γάμασιν.... ῥεύμασιν) διαφέρει νᾶμα καὶ ῥεῦμα"
νάματα μὲν) ἁπλῶς ὕδατα, ῥεύματα δὲ τὰ κινού-
ueva καὶ ῥέοντα.
- 3 - e -» pa ΄
ἀλλ ὑπὸ γῆν ἡ παῖς διητᾶτο)] ἀπίϑῴανον» απὸ
τῆς τοῦ προσώπου ποιότητος.
γένεσιν] ἔναρξιν.
- >” { tè 5 x RIA
πῶς ἤρα ϑεός) ἀπὸ προσώπου.
> , a en ΄ ia la x » ΄ ε
ς εἰσάγεται ἡ Ἀφροδίτη διττῶς, ἡ μὲν οὐρανία, ἡ
δὲ γηΐνη" οὐρανία μὲν ὃ ἔρως τῶν ϑείων. γηΐνη δὲ
ὁ γηννη οὐ μεν SOS DIN IC
ὃ ἔρως τῶν καχῶν χαὶ βιωτζῶν)᾽ καὶ ἔνι ὃ ἔρως τῶν
μέσων. Ad τί ὧδε ὑπεξαίρει αὐτὸν ὃ τεχνικὸς λέγων
ὅτι ἔρως τῶν ὄντων τὸ χαλεπώτ(ατον) : δητο-
ρικὸς νόμος τὸ τὸ προκείμενον ἐξαίρειν.
φύσιν) τὴν τῆς ϑεότητος.
εἰ μὲν γὰρ πάντα νοσοῦσι] εἴληφε τοῦτο αὐξή-
΄ 5 e ld n
σεως χάριν. καίπερ οὐκ εἶπεν ὃ πτοιητής ᾿ νοσοῦσι
( πὰ 5», -« LI > LI » c
2 otav εἴπης cancellato. 4 otav cancell. avanti ad ἐπεὶ. 6 ἡ
γὰρ δοτιχὴ ποιεῖ ταῦτα ἀλλ᾽ ὑπ᾽ ἐχείνω ton, . 8 ὁ γὰρ 10 ἐλών-
ϑανες.
16-17 σαυτὸν ἐλάνϑανες γενόμενος cancellato dopo ὑπόχρεως.
10
90
29, 29-30
29; 30 sq.
30, 1
30, 4
30, 5
30, 6
30, 7
A. SABATUCCI
πάντα ᾿ ἀλλὰ ἔρωτα εἰπεν μόνον καὶ μὴν οὐ πάντα
νοσοῦσι.
τί δέ ἡ μήτηρ... φεύγουσαν :] ἀπτὸ πράγματος.
τῶν φαύλων κτὲ.) (ἐκ) τῶν μαχομένων.
ἢ τοίνυν μήτηρ οὐ γέγονεν, ἢ. .] μαχόμενον,
τὸ καὶ ἐναντίον.
Τό ἀπρεπὲς δὲ καὶ τὸ ἀσύμφορον εἰς μὲν τὸ ψιευ-
δὲς δεῖξαι τὸ πρᾶγμα καὶ ἄπρακτον οὐδὲν ἰσχύει"
οὐδὲ γάρ, ἐπειςζδήνττερ ἀπρεπές, πάντως καὶ ἄπζ(ρανκ-
τον πολλοὺς γὰρ ἴσμζεν) κατὰ τὸν βίζον ἀπρεπῆ
διαραττομέγους" τὸ ὃ αζὐτὸΣ λέγει καὶ τπεερὶ τοῦ ἀσυμ-
, Ἁ f IN x La ) I 9 -_ ,
φόρου. τὴν τεζοιόγτητα δὲ μόνην διαβάλλει τοῦ τεράγ-
hi © . δ ΤΣ N 2 29: x st τ
ματος. οἷον ἀπτερεχτὲς ἣν τὸν Ἀχιλλέα μετὰ τὴν ἀφαί
ρεζσιν) τῆς Βρισιηΐδος πρὸς τῇ ϑαλάςζσ)σῃ δακρύειν
2; ΄ > or ©
μειρακίζου difxrv) di ἔρωτα yuvarxKos), οἷόν ἔστι
καὶ τοῦτο τὸ ἡττηζφϑῆναι) ϑεὸν παρὰ γυναικὸς ἧτ-
τῴ δμένης παρ ἀνϑρώπου ϑνητοῦ" οὐχ ἔχει αἰσχύ-
121: ἜΣ Pe Ν fl X τ d χυ
γὴν τὸ τοιυῦτον : ἀσύμφορον δὲ τὸ μὴ συζμδφέρζο)ν
τοῖς ἀκούουσιν τίϑεσϑαι λεγόμενον. ἔστι γὰρ τὰ
χι(ράγγματα, ἃ πραχϑῆναι {μὲν οὐκ ἐχρῆν, φϑά-
(carta) δὲ περαχϑζῆναιΣ, σιωπᾶσϑώαι συμφέρον οἷον
sl τις τὸν Avxgòv Αἴαντα τοιαῦτα εἰττὼν εἰς τὴν 4ϑη-
νᾶν ἀσεβῆσαι via λέγεται, ἔπειτα ὑπόϑοιτο μήτε ἐν
τῇ ϑαλάσσῃ μήτε οἴκοι κακόν τι αὐτὸν rrertov tota)
ΣΤ τὰ Σ δα ac) 5 λευτγχέν 1) i νὼ
ἐν γήρᾳ mer sddarmoviaSc) τετελευτηκέναι. 1) st γὰρ
τοιαῦτά τις εἴπτοι, στάντες τοιαῦτα ποιήσουσιν" καὶ
διὰ τοῦτο χρὴ σιωπᾶςζσϑαι).
Τί... ἡ γῆ διεμάχετο;] ἀνακόλουϑον.
maoayovoa) ὄπιϑεν.
τί δὲ ὃ ϑεὸς xté.] αἰτία. καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ μαχυ-
μένου.
ἡδονῆς! ἀκαϑαρσίας, ἀκολασίας.
1) Theon. Prog. Rhett. graeci II, 93,31 sq. Sp. Quanto ad Aince
di Locri (di Oileo) cfr. Hom. d 499 sgg. Ma qui si tratterà, piuttosto
che di quella vanteria, la quale poi puvge più specialmente Posidone,
del rapimento ἀν Cassandra e della rimozioue del Palladio: οἷν. Pro-
clos Chrest. 484; Verg. Aen. 2, 403; Hyg. 116; Dictys. 5, 12 el’ed. di
Teone dello Schetfer (1670) nella nota a 4. luogo.
10
15
30
30, 9
30, 9
90, 10
ΝΟ 1:
σι
80, 19
80, 98
31.5.2
31, 6
SCOLII AD AFTONIO. (9
2 A IRE IGN > x SISI CI & 5 x
ἄρξει ἧς] σωφροσύνης" ἐπεὶ ἂν οὐ σωφρονῇ τις καὶ
ἔχῃ ἀρετήν, οὐ δύναταί τις μαντεύσασϑαι ἢ τὸ μέλ-
λον προγνώσειν.
πῶς οὖν συνῆψεν) τρόπος.
ἃ μὴ πέφυχε μίγνυσϑαι) τὴν πορνείαν καὶ τὴν
ἁγνείαν.
€ È O: \ AA / {O VENERE \ ΡῚ- , .}»}) ς ,
ϑνητὴ μὲν ἡ πρόφασις) ϑνητὴ ἡ Δάφνη, ἡ γυνή.
τὸ δὲ πάϑος ἀϑάνατον) ἤγουν ἡ μαντεία" ἢ τὸν
ἔρωτα λέγει.
ς τὴ e , x N , Ὶ2 -»Ἥ
Ὡς λέγει ᾿ κατασχευαστέον δὲ τὰ μήτε λίαν σαφῆ
ἌΜΕ 5» , - ᾽ x = II) DI
uGjres ἀδύνατα τταντελῶ. ᾿ καὶ τοῦτό ἐστιν ἀνεσκευα-
σλμένζον καὶ μὴ) ἀδύνατον ταντελῶς, roc τοῦτο
degoueba πιϑανὸν καὶ εὐδεχόμενον; διά τὸ ἔνδοξον
τοῦ προσώπου καὶ διὰ τὴν ποιότητα, ἐπεὶ γὰρ ὃ
c' ar la , » x x ΄
Ourgoos ἔνδοξον πρόσωπον ἔνι. καὶ χρὴ δέχεσϑαι
αὐτὸ ὡς πιϑανόν. καὶ διὰ τοῦτο χρὴ καὶ ἐν τοῖς
τῆς ἀνασκευῆς προοιμίοις πρὸς τὰς τῶν προσώπων
£ Ὕ ΟΝ N =] , be SI ’ 9 " 27 x , Ni ἊΝ ᾿
διαβλὰς μὴ ἀχράτῳ τῇ τραχύτητι, ἀλλὰ πρὸς tip
ποιότητα τῶν ὑποκειμένων τεροσώττων ποιεῖσϑαι τοὺς
λόγους, ἐπεὶ τυχὸν ἐὰν νέος x) ὃ λέγων, οὐκ ἔχει
"i
.
σεαρρησίας πολλὴν ἄδειαν" πλὴν x@v πρεσβύτερος
n, ὀφείλει ὑφειμένως xl) ἠϑικῶς τως κατασκευά-
ζει" τὸν λόγον.
#= # # τὸ δὲ ῥήτορος τὸ τὰ μὲν ὁμολογούμενα αὐξῆς
σαι. τὰ δὲ ἀμφιβαλλόμενα ἀποδεῖξαι. ὁμολογού-
μενζα μέν εἰσι τὰ ζσαφέσγτζαταΣ, εἰς ἃ καταγί-
vetat τὸ πανηγυρικόν" ἀμφιβαλλόμενα τὰ ἀμφίδοξα
καὶ ἐνδεχύμενα, εἰς ἃ καταγίνεται τὸ (συμβουλευτι-
κὸν χαὶ δικαν)λικόν.
ἐν μέρει) ἀντὶ τοῦ λετττομερῶς.
ἀντερεῖν δοχεῖ μοι ταῖς Μούσαις) βεβαιωτικόν.
πάντων δὲ μάλιστα) | μάλιστα δὲ καὶ ᾿ μᾶλ-
λον δὲ ᾿ ἐπι(διόρϑωσις), ὅταν εἴπης ἕν καὶ δύο.
Ἢ ἐν μέρει 1) ἔκϑεσις ἐκ τοῦ σαφοῦς]) καὶ πι-
κανοῦ.
89 εἴπῃ.
1) Così il ms. nel titolo marginale.
10
15
20
DD
Ul
50
T4
31,
31,
31,
31,
31,
81,
81,
81,
31,
3I,
31,
31,
30
JI
A. SABATUCCI
Ti τοῦτο πρὸς ϑεῶν) (ἢ) | πρὸς ϑεῶν ᾿ ῥητορι-
κὸς 60x06, ἢ {τὸ πρὸς ἐγγύτητα σημαίνει καϑὰ
(ἐγγ)ὺς ἡ ἀκοὴ τῶν ϑεῶν καὶ ὡς ἀκουόνζτων) ἐχεί-
νων λαλήσῴφῃ).
οὐχ ἅπασι γένεσις) ἐλεγκτικὸν σχῆμα. τὰ μερικῶς
καὶ ἰδίως λεγόμενα πρὸς τὸ κοινὸν ἀνακτέον. ὥσπερ
χἀνταῦϑα τὸν ποταμὸν καὶ ἰδίως καλούμενον Ad-
dova πρὸς τὴν κοινὴν {γένεσιν ὩΣ tiv) dyoo(tta).
τοῦ βίου) τοῦ κόσμου.
τὰ στοιχεῖα! τὰ τέσσαρα στοιχεῖα.
γῆς re καὶ ὕδατος) ὕδατος, γῆς, ἀέρος καὶ πευρός.
διὰ δύο στοιχδίων, γῆς τὲ καὶ ὕδατος, καὶ τὰ λοιπὰ
σπιαρέλαβε. ὕδωρ τε καὶ (γῆν προτιμάζειΣ, διότι ταῦτα
(0) τῶν ἄλλων τὰ κυριώτερα ἢ περιεκτικώτερα
ἢ ἀρχαιότερα (λαμβάνει Ὅμηρος (4 99). ᾿ ἀλλ᾽ ὑμεῖς
μὲν πάντες) ὕδωρ καὶ γαῖα γένοισϑε᾽ τὸ πῦρ καὶ
τὸν ἀέρα παραλιπτών᾽ καὶ (ὡσαύτως ᾿ Queavov τε.
ϑεῶν γδένεσιν καὶ μητέρα Τηϑύν ᾿ (E 302).
καὶ μάλα εἰκότως) ἐπίχκρισις.
ἃ γὰρ πρῶταϊ ἄνωϑεν γὰρ κρείττονα τὴν μορφὴν
εἶχε πρώτη τῶν ἄλλων γινομένη.
‘Ex τοῦ πρέποντος 1).
“ιαφερούσης] τὸ διαφέρω σημαίνει τρία διαφέρω
τὸ ὑπερέχω᾽ ὥσζπερ ἐνταῦϑα γενικὴ διαφέρω τὸ
διακομίζω αἰτιχτικῇὴ καὶ διαφέρομαι τὸ ἐχϑραίνω
δοτικῇ.
οἷς] αἰτιολογικὸς σύνδεσμος ἀντὶ τοῦ dida)’ κάλλος
δὲ τὸ τῆς ψυχῆς λέγει, τοῦτ᾽ ἔστι τὴν ἀρετήν.
Ἐκ τοῦ] ὃ ἀκολούϑου.
πρὸς βίαν] γράφεται καὶ πρεσβείαν.
ἔχουσι χτώμεναι) περίφρασις τὸ ἔχουσιν] κιαώ-
μεναι ἀντὶ τοῦ κτῶνται.
3 manca 7, ma c’è nella ὕγαϑονυ. del Dox. 361, lò. 4 λαλῆσοι.
13 παρὰ λαβὲ (sic). 18 τιτϑήν.
1) E sostituito all’ éx τοῦ πιιϑανοὺ del testo.
2) Ex τοῦ si trovava già nel testo e continuava con la parola
δυνατοῦ per completare l'indicazione del χεφάλαιον che incomincia a
1. 31, 24. Ma il nostro scol'asta cancellò δυνατοῦ e scrisse ἀχολούϑου.
10
SCOLII AD AFTONIO. (Ὁ
3123 ὅϑεν ἐρᾶν) ἐκ τοῦ πρέποντος 1).
31, 30-31 Καὶ χαρακτηρίζει" Ot) εἰ μὴ ἣν ἀρετή, οὐκ ἂν
UGrò) τοῦ ϑεοῦ ἐδιώκετο.
Sol τὸ διῶκον)] εὐθεῖα. — τὸ διωκόμενον) αἰτιατική.
32, 11 ἀπαρχαὶ γὰρ γῆς] ϑέλων πιστῶσαι τοῦτο. ἀπὸ
τῶν καϑόλου τὸ μερικόν.
2, 15 ἀνατίϑεται) συναριϑμεῖται.
32, 17 sq. τὸ μέτρον) τὰ ποιήματα αὐτῶν.
32, 20 (χοινός ἐστι τόπος) ἀφορμὴ ἐπιχειρήματος ἤτοι <A)-
φορμὴ πίστεως τοῦτ᾽ ἔστι ἀποδείζξδεως. ὅτι δὲ τό-
σος {τὸ ἐπιχείρημά (goti), δηλοῦσι τὰ (τῶν) To-
σι(κῶν» Αριστοτέλους, καὶ ἀφ᾽ οἵου οὖν (ἂν) ἄρξῃ
ὧδε περιστατικυῦ τόπος καλεῖται. τόπος μὲν οὖν εἰ-
ρηται, (ὅδτι ἀπ᾿ αὐτοῦ δρμώμενοι, οἷον ἐκ τόπου
e) δείου καὶ ἐρυμνοῦ. ὁᾳδίως ἐπιχειρυῦμεν καὶ
χατὰ τῶν οὐχ ὁζςφι))ολογούντων ἀδικεῖν. ἡ μὲν γὰρ
(τοῦ ὑβριστικοῦ κατηγορία, ὑβριστι(ζκδὸς δὲ καλεῖται
ὁ τύπτων τινὰς καὶ ἀχρείζου)ς ποιῶν. οὐχὶ δὲ ὃ ati
μάζων, κοι(ν)ὴ καὶ ἀναμφισβήτητος, καὶ τόπος (κα)-
λεῖται. ἐξ αὐτῆς δὲ ὁρμώμενοι, οἷον K&)x τόπου,
ὁᾳδίως κατὰ Μειδίου καὶ (λοι)τεῶν ἄλλων λόγων εὐ-
ποροῦμεν 5). κοινὸς δὲ (@)rrò μεταφορᾶς τῶν εἰς
(ελήδειον τόπον ἱσταμένων καὶ εὐχερῶς «τ)οὺς ἀν-
τἱἰπάλους ἐξισχυόντων καταγωζν)ίζεσϑαι.
32, 20 Κοινὸς.. . αὐξητικός]) τὸ αὐξητικὸν μέρος τοῦ ἐπι-
λόγου ἔλαβεν ὃ κοινὸς τόπος.
32, 20 ἔοικε καὶ ἐπιλόγῳ) Ti διαφέρει ὃ κοινζὸςΣ 10 os)
\
tod) ἐπιλόγζουΣ; καϑὸ ὃ u<èv) κοινζὸς) TtOT0S)
n
> - - e Ν ε MISE TESO IRIS. __2N , ὃ x
ἀναλογεῖ «τῷ ὅλῳ», ὃ dè ἐπίλζογος, tw) μέρει" καὶ
χαϑὸ ὃ μὲν κοινὸς τόπος καϑολικὸς «ἐκφέρεται. è δὲ
DONE ELG:
1) Si ripete l'é τοῦ πρέποντος a partire da ὅϑεν ἐρᾶν, che fa
parte del cap. ἐκ τοῦ δυνατοῦ dallo stesso nostro scoliasta intitolato
éx τοῦ ἀκολούϑου. Ciò significa che non si vuole in questa maniera
cambiare il titolo dei χεφάλαια, ma far notare che in essi non tutti
gli ἐπιχειρήματα sono della medesima specie.
2) Theon. Prog. Rbett. gr. II, 105, 14 sqq., Spengel.
σι
10
N
σι
90
A. SABATUCCI
ἐπίλογος μερικῶς. | * « Cod) χοινωνεῖ τῷ ἐπιλόγῳ.
ἐχεεὶ γὰρ ὃ ἐπίλογος κοινοῦ τόπου προσώττῳ διεγή-
γοχεν ὃ μὲν γὰρ ἐπίλογος: ἔχει τὸ πρόσωττον ὧρι-
σμένον, ὃ δὲ κοινὸς τῴόπος) ἄνευ προσώπου τυγχά-
ver. ἐπίλογος δέ ἔστιν ὃ ἐπὶ τοῖς ἀποδεδειγμένοις
λόγοις λεγόμενος πρὸς αὔξησιν ἢ ὀργὴν παρὰ τὸν
διχαστήν, ἢ τοὐναντίον πρὸς ἔλεον, ἢ τρίτον πρὸς
ἀνάμνησιν. ὅττερ ἀνακεφαλαίωσιν καλοῦμεν. καὶ τοῦ-
τό ἐστιν ἔργον ἐπιλόγου τὸ προὐπάρχοντα πάϑη
αὐξῆσαι. ἐνσταίη ἄν τις τοῦτον τὸν τρόπον ὁ κοινὸς
τόπος καταδρομή ἔστιν ἀδικήματος ἢ ἁμαρτήματος,
ὁ δὲ ἀδικήσας πάντως ἔχει καὶ προσώπου ποιότητα
οὐ(χὸ οἷόν τε γενέσϑαι ἀδίκημα ἄνευ προσώπου" ὃ γὰρ
χοινὸς τόπος οὐκ ἔστι κατὰ τυράννου ἢ κατὰ μοι-
χοῦ, ἀλλ᾽ ἐπίλογος. καὶ λέγομεν ὅτι τοῦτο ἐπὶ τῆς
ἀ(λη)ϑείας οὕτως ἔχει, ἐπὶ δὲ τῆς γυμνασίζας) οὐ-
κέτι" ὃ γὰρ ἐν δικαστηρίῳ κατὰ μοιχοῦ λέζγων) ἔχει
καὶ τὸ πρόσωμον συνημμένον καὶ χαϑόλου τὴν
ποιότητα ὡρισμένζην» ἐπὶ δὲ τῆς γυμνασίας οὐκέτι,
μελέτης γὰρ οὔσης καὶ γυμνασίας, ἕν τῷ προκει-
μένῳ λόγῳ ἀπομερίσαντες τοῦ τεροσώπου τὸ πρᾶγμα),
διὰ τὸ μὴ δύνασϑαι περιγζενέγδσϑαι τὸν νέον τοῦ
συναμφοτέρου, περὶ αὐτὸ τὸ ἀδίκημα ποιοῦμεν μό-
γον γυμνάζεσϑαι. εἰ δὲ καὶ πιρόσωττον εἴη) τεροσκεί-
μενον τῷ κοινῷ τόζφπῳ», καὶ τοῦτο κοινὸν λαμβά-
vousv καὶ οὐκ ἴδιον, οἷον κατὰ ἱερέως ἱεροσύλου κοι-
νὸν γὰρ ὁ ἱερεύς καὶ τὸ ἀδίκημα κοινόν, ἐττεὶ στολλοί
εἰσιν ἱερεῖς, ἐπὶ δὲ τῆς ἀληϑείας, κἂν ὃ ἱερεὺς is-
ρύσυλος ὃ κρινόμενος ῇ, ἔχει καὶ τὸ κύριον προσχεί-
μενον ὄνομα.
Τὸ αὐτὸ ἀδίκημα καὶ ἔγκλημα, ἁμάρτημα δὲ ἕτερον"
(@)dixnua οὖν ἐστι τὸ τιμωρίαν ἔχον ὡρισμένην τεαρὰ
τῶν νόμων καὶ τὸ παρά τινος εἰς ἕτερον γινόμενον
ἄτοπον. οἷον φόνος ὕβρις μοιχεία τυμβωρυχία καὶ τὰ
‘to)adra’ ἁμάρτημα δὲ τὸ τιμωρίαν μὲν οὐκ ἔχον
παρὰ τῶν νόμων, μεμισημένον δὲ παρὰ πάντων,
Ὁ ἱεροσύλων.
σι
10
15
30
Mo
SCOLII AD AFTONIO. ὯΝ
εἰς ἡμᾶς τὲ 100 ἡμῶν γινόμενον, οἷον" ἀσωτία <u EDI,
σεορνεία ἀργία καὶ ὅσα τοιαῦτα ἡμεῖς γὰρ sis ἑαυ-
τοὺς πράττομεν τὰ τοιαῦτα, οὐχὶ εἰς ἑτέρους ').
(Ζηδτεῖται δὲ διὰ τί ἐν τῷ κοινῷ τόπῳ {πρ)οοϊμίων
χρώμεϑα τόποις, ἐπιλόγῳ ὄντι" τὸ γὰρ ττροοίμιον τὴν
πρὸ τῆς διηγήσεως, (ἀλ)λ᾽ οὐ τὴν πρὸ τῶν ἐπιλόγων
τάξιν ἔχει. (ἐχρῆν οὖν ἐν τῷ διηγήματι τὰ {π)ροοί-
μια τίϑεσϑαι μᾶλλον. καὶ λεκτέον ὅτι ἐπεειδὴ ὃ κοινὸς
τόπος ἐπίλογός ἔστιν, ἀπὸ δὲ τῶν «αὐτῶν» τόπων
λαμβάνονται τὰ προοίμια καὶ οἱ ἐπίλογοι 3), τόπους
δὲ λέγομεν ὥσζπερΣ τὰ πάϑη [τοῦτ᾿ ἔστι τὴν ἔν-
γοιαν τοῦ λόγου), ἢ ἵνα ϑέλῃς ἐμποιῆσαί τινι τιάϑος
ἢ ἵνα ϑέλῃς ἀπό τινος ἀφελέσϑαι ἣ ina ϑέλης τινὸς
κατζηγολρῆσαι. [ταῦτα γὰρ λέγονται τὰ ἀδικήματα
καὶ αἱ ἔννοιαι] εἰκότως τὴν mer ἀλλήλων ἔχουσι τάξιν.
Τί διαφέρει κοινὸς τόπος ἐγκωμίου; ὅτι ὃ μὲν κοινὸς
τόπος κατὰ παντὸς προσώπου καὶ τόπου λαμβάνε-
ται, ἕπειδὴ κατὰ τὸ πρᾶγμα πρᾶγμά ἔστιν οἱονεὶ
τὸ ἔγκλημα καὶ ἡ ὑπόϑεσις)] ϑεωρεῖται, τὸ δὲ ἐγχώ-
μιον κατὰ παντὸς τόπου οὐ λέγεται, οὐ γὰρ Α4ϑη-
ναῖόν τις ἐγκωμιάζων, dl αὐτοῦ καὶ Θηβαῖον ἐγκω-
μιάσει᾽ ϑεωρεῖται δὲ καὶ κατὰ τὸ πρόσωπον, διότι
ὅλη ἡ ὑπόϑεσις ἐγκώμιόν ἐστι τοῦ προσώπου.
Ποσαχῶς λαμβάνεται (κοινός) : κοινὸς σημαίνει τέσ-
σαρα᾽ τὸ ἕν προλήψει καὶ διαιρετὸν καὶ ἀδιαίρετον
καὶ τὸ ἐπ᾽ ἴσης μετεχόμενον. ἐν προλήψει, οἷον τὸ
ἐν βαλανείῳ ἢ ἐν τῷ ϑεάτρῳ᾽ τὸ διαιρετόν, οἷον ἐπὶ
ἀγροῦ" τὸ ἀδιαίρετον dé, οἷον ἐπὶ δούλου" τὸ ἐπ᾽
ἴσης μετεχόμενον, οἷον ἐπὶ ἀέρος. — Cf. Dox. 149, 11.
τύποις. 18 dopo ἐπειδῃ si legge καί cancellato.
1) Cfr. Dox. 371: le diverse definizioni di χοινὸς τόπος e le con-
troversie relative (xaeredoour) ὁμολογουμένου ἀδικήματος, reradoowr) bu.
ediz. καὶ duagt.) mancano nel n., ma la differenza tra @dizzua e dudo-
τημα è riportata qui come nelle Ὁμιλίαι, dove si cita per dimostrare
che dicendo «cixnue non οἱ si comprende l’ ἁμώρτημα. Questa distin-
zione parrebbe di origine lessicale. Serve di dichiarazione allo scolio
precedente.
3) Cfr. Herm. Περὶ τῶν στάσεων. Rhett. gr. II, 149, 7-8 Sp.
10
15
20
19 A. SABATUCCI
΄ ΄ ν΄... ἡ \ DR BENE 3 ,
Πόσα σημαίνει: δύο" κοινὸν τὸ ἐπ 101 μετεχομε-
vov χαὶ κοινὸν τὸ μεμολυσμένον.
Ὁ κοινὸς τόπος δύο πιροϑ σεις ἐπιιδέχεται, τὴν κατὰ
καὶ τὴν ὑπέρ᾽ (G)tav dè ϑέλῃς ἐπαινέσειν γράφεις
σι
τὴν ὑπέρ, ὅταν δὲ ϑέλῃς ψέξαι γράφεις τὴν κατά"
καί εἰσι ταῦτα αὐξητικά. πτάλιν δὲ οὐ δύζνλ)ασαι. ὅταν
ϑέλης τϑέξαι ὡρισμένον πρόσωπον, οἷον “Τημοσϑένη»,
ἐπιγράψαι κατὰ Aruocdévove, ἐπεὶ τὸ κατὰ τοῦ
κοινοῦ τόπου ἔνι καὶ ὃ κοινὸς τόπος ὡρισμένον οὐ
δέχεται ἐπιγράφεις δὲ ψόγος “ημοσϑένους, διότε 10
ὁ χοινὸς τόπος ἑπιλόγου τάξιν ἔχει καὶ δηλοῖ κατα-
δρυμήν, ὃ δὲ ζιμ)όγος ἐγκωμίου, καὶ ἔχουσιν ἴδια xs-
φάλαια. ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τῆς ὑπέρ ἔϑος λαμβά-
VEL ἃ αὶ αὶ
32, 20 κοινὸς... . κακῶν] Cotovsi) τὸ κατὰ πολλῶν ἔπι- 15
χείρημα προδοτῶν τυράννων.
92,190 ex παραϑέσεως) συγχρίσεως καὶ ἐξετάσεως.
92, 91] γνώμην xte.) τὴν διάνοιαν ἑκὼν ἢ ἄκων τοῦτο
ἑποίησεν.
ς c δ x = iI -
90, ὃ Ὡς] τὸ ὡς ἀντὶ τοῦ ἐπεί ἔστι δὲ Cxa)igod παρα- 20
x 9 x MEI 2) , DE ἈΝ Ὁ τ
στατιχὸν ἀντὶ τοῦ ἡνίκα KA)eyomevov (καὶ ὅτε.
33, 9 γόμοις ὑπεχέτω] διὰ τῶν νόμων χολαζέσϑω, ode
ἀνατρέπειν πιεεείραται.
90, 10 εἰ μὲν γὰρ ἔμελλε xré.] ἡ αἰτία ἤτοι κατασκευὴ τῆς
DD
ui
προτάσεως κατὰ τὸν ἀντίϑετον διὰ τὴν τοῦ σχή-
ματος ἰσχύν. | ἀντίϑετόν (ἐστι) σχῆμα λόγοςς) di-
χελασιάζζων) πάντα τὸν ὑποκείζμενον νοῦν τοῦτον
(τὸν) πρόπον, εἴ tIKG) τοῦ κατὰ φύσιν ζητουμέ-
vov τὸ &var)tiov λαμβάνων xCata)Baivor εἰς {τὸν
ὑποκείμενον, οἷον (ἐπειδὴ ἡμέρα ἐστί, δεῖ «πτοισῆ- 80
σαι τόδε. τοῦτο τὸ ζητούζμενονΣ, τὸ δὲ ἀντίϑετον
a<Ùt0d), εἰ μὲν γὰρ μὴ ἦν ἡμέρα, ἀλλὰ vdé), ἴσως
ἐχρῆν μ(ὴΣ ποιῆσαι. εἴτζα) καταβαίν(ειΣ εἰς τὸ ἴδιον,
ς
Ὶ x yi 5 ΄ - - 9
ἐπεὶ dé ἐστιν ἡμέρα, ποιῆσαι προσῆκεν ᾿ 1).
1 zo cancellato dopo σημαίνει. 5 ὑπέρ cancell. 8 dopo ἐπι-
γράψαι, cancellato χα. 14 ἅμα dè ταῦτα (Ὁ). 21 ὅτι. 22 χολαζέτω.
1) Herm. περὶ εὑρήσεως. Rhett. gr. 11, 236, 2. Sp.
chi
ne
33
33,
33,
33,
33,
33,
34,
34,
34,
84,
34,
34,
34,
34,
ΠῚ
18
20
24
©)
12
20
25) to.
1) Cfr.
SCOLII AD AFTONIO. 79
δημοτικώτερος! πολιτικώτερος, μετριώτερος.
οὐδὲ γάρ] attia τοῦ β' προοιμίου.
“οκεῖτε)] ἐκ τοῦ ἐναντίου. ἐναντίον tvoavvidos δη-
uoxoatia.
καὶ μάλα δικαίως] τοῦτό ἔστιν ἐπίκρισις᾽ ἔστι dè
ἐπίχρισις ἡ τοῦ προτεϑέντος κεφαλαίου μετ᾿ αἰτίας
διάλυσις 1).
γνώμην] βουλήν.
Ἔκϑεσις) ἡ καὶ διατύπωσις καλουμένη, τοῦτ᾽ ἔστιν
orta καὶ ὡς διήγημα.
δεσμόν) τὸν νόμον.
παρὰ τοὺς πολλοὺς ὀφῷὥ εἰς] ἀντὶ [τοῦ] τῆς ὑπέρ.
χρείσττων τῶν πολλῶν.
καϑάπαξ) di ὅλου.
φιλοτιμεῖσϑιαι] κομπάζειν καὶ χαίρειν.
καταλήψομαι τὴν ἀκρόπολιν... νόμους] τὸ
τὴς ττεριοχῆς σχῆμα᾽ καὶ εἶπεν τοῦτο Θέων 7" οἷον,
τί περιέχει ἡ τυραννίς; φόνους δι, μεύσει(ς) ἁρπαγὰς
βίας παρανομίας καὶ τὰ λοιπά" τοῦτό ἐστιν ἡ πε-
ριοχή, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡ τυραννίς.
τοὺς .. νόμους τοὺς ἀξίους ὄντας ἀπωλείας v0-
uovs ἀποδιώξομαι.
μὴ οὖν xré.) μὴ γάρ, ἐπειδή, φησί, τὴν πεῖραν
ζ(ϑεδῶν τις ἐκώλυσεν, διὰ τοῦτο οὐδ᾽ (δτιδοῦν δε-
δρακέναι τοῦτον νομίζοντες <d)voysosc, τῷ μὴ ἐλ-
ϑεῖν εἰς τέλος («τὴν αὐτοῦ βουλήν, πρόφασιν λά-
Bons διασῶσαι αὐτὸν ὑμεῖς τήμερον. ἀλλὰ πιροζσ)ήκει
ὑμᾶς τοῖς μὲν δ(μι)ολογεῖν χάριν {φϑεοῖς), προσόδοις
τὲ αὐτοὺς τιμᾶν καὶ πανηγύρεσι, τούτῳ δὲ βεβαίους
ὑπάρχοντας ἔτι τοὺς τῆς <d)nuoxoarias ἐπιδεῖξαι
γόμιους.
ἀνδροφόνος ἐπ᾽ ἔλαττον) γράφεται καὶ φαυλότε-
00r, σημαίνει δὲ τὸ μιχρότερον.
32 ἐπέλαττον (SIC).
Walz. II, 615, 10 e Herm. Prog. Rhett. gr. II, 10, 14, Sp.
?) Theon. Prog. Rbhett. gr. II, 107, 51, Sp.
10
20
I
[3]
34, 20
34, 32
A. SABATUCCI
Πόσα σημαίνει φαῦλος: «τρίαλ᾽ φαῦλζονΣ τὸ μέγα.
οἷζον" φαύλη ἐλαία 1.) φαῦλον τὸ μικρόν, οἷζόν ἔστι»
καὶ ἐνταῦζὁ αὖ. καὶ φαῦλον τὸ πονηρὸν καὶ κάκιστον.
Ex παραϑέσεως συνάγων τῷ κατηγορουμένῳ
τὸ μεῖζον" αἱ συγκρίσεις τυγχάνουσιν τρεῖς. απὸ τοῦ
ἐλάττονος, ἀπὸ τοῦ μείζονος. (ἀπὸ τοῦ ἴσου. δεῖ dè
ἀεὶ πρὸς τὸν brroxsiuevov δρᾶν τόπον καὶ οὕτω ποιεῖ-
σϑαι τὴν σύγκρισιν" τοῦτο γάρ ἐστιν ὅ φησιν ἐκ πα-
ραϑέσεως συνάγων τῷ κατηγορουμένῳ τὸ μεῖ-
Cor, οἷον " τυραννίδος ἐλάττων ἡ βία᾽ εἰ τοὺς οὖν ἰδίᾳ
βιαζομένους τιμωρούμεϑα, πολλοῦ πλέον τοὺς tv-
ραννοῦντας" πολλὰ δὲ καὶ πρὸς ταῦτα δοκοῦν(ταΣ
τυγχάνειν ἐλάττονα. ἀπὸ δὲ τοῦ μείζονος" tvoavrvi-
dos ἐπικειμένης, μείζων ἱεροσυλία, καϑὸ καὶ ἀπὸ
τῶν ‘ev εἰς τὸ ϑζεῖον ?). καὶ ἐρεῖς οὕτως εἰ τὸ
ἀσεβεῖν εἰς τοὺς ϑεοὺς δεινὸν @Kr) εὑρεϑείη τὰ γὰρ
ὅμοια διαπράττεται τύραννος. ἐπεὶ ἔνεστιν τῇ τυ-
oavvidi δημεύσεις ἱερῶν, καταλύσεις νόμων. ἀποδιώ-
ἕξεις χαὶ τὰ τοιαῦτα, ὥστε ἐπ᾽ ἴσης τιμωρητέον τοῖς
ἱεροσύλοις τὸν τύραννον. καὶ ἐρεῖ τις εἰ ὁμολογου-
μένως μείζων ἐστὶν ἡ ἱερυσυλία τῆς τυραννίδος, 1®<
ἀποδειχνύεις καὶ συνάγεις τὸ μεῖζον τῇ τυραννίδι καὶ
ἴσον ἀποδειχγνύεις τῇ ἱεροσυλίᾳ, ὡς ὃν ὁμολογούμενον
ἔλατιον; καί φαμεν dui, ἐπεὶ ὁμολογούμενόν ἐστιν
ἔλαττον, σπουδάζεις δὲ σὺ ἀποδεῖξαι αὐτὸ ὅμοιον τῷ
μείζονι [δ(εῖξαι). διὰ τὸ σπουδάζςσλαι καὶ ἀττοδεῖξαι
ὅμοιον, διὰ τοῦτο συνάγεις τὸ μεῖζον, ἐπεὶ ἔλαττον
ἔνι, καὶ βέβαιον" ἐπεὶ σπουδάζεις ἵν (aù)1Ò ἰσάσης
μετὰ τοῦ μείζονος, μεῖζον αὐτὸ ποιεῖς καὶ ὑπὲρ τὴν
δύναμιν αὐτοῦ ὃ).
ἐπὶ μετρίοις) τὸ προλαβὸν οὐκ ἐπὶ μικροῦ καὶ
πάνυ χαλῴ(κχ)οῦ.
3 γλοιὸς 6 ῥύπος, che è parte di uno scolio ad Aristof. Nub. 449.
15 ὧν ast cancell. av. a καί ἐρεῖς. 24 dopo ὅτι, τὸ εἰ ὅτε Gv|va-
γεις τὸ μεῖζον cancell. 26 dyé ... σπουδάξαι. 28 ἵνα το.
1) Cfr. Etym. Mag. alla v. φαῦλος.
3) Tutto lo scolio 51 riferisce al κεφάλαιον Σύγχρισις.
26. 3. ᾽θ05
10
25
pr,
x
35,
Ὁ
35, 6
8" 35,
25
25
SCOLII AD AFTONIO. SI
Ἔλέου ἐχβυλὴ καὶ ϑήρα. ἐλέου ἐκβολὴ ἐπὶ τοῦ διώ-
χοντος, δλέου ϑήρα ἐπὶ τοῦ φεύγοντος καὶ γίνεται
δλέου ϑήρα διὰ δακρύων, διὰ δημάτων οἰχερῶν καὶ
διὰ σχήματος κατηφοῦς. ἕλέου ἐκβολὴ οἷον ἐπὶ τυ-
ράννου" τὸν μὴ φιλανϑρωτιευσάμενον μὴ πόλιν μὴ
δῆμον μὴ νέους μὴ πρεσβύτας, πῶς τοῦτον ἔνεστιν
ἐλεεῖν ; καὶ ἐχβάλλεις τὸν ἔλεον καὶ διὰ τῶν τελικῶν
κεφαλαίων ἢ καὶ πάντων ἢ καὶ ἑνὸς τούτων. τε-
λικὰ κεφάλαια καλοῦνται διὰ τὸ τίϑεσϑαι εἰς τὰ
τέλη πάντων τῶν λόγων, τοῦτ᾽ ἔστι εἷς τοὺς ἐπιλό-
γους τῶν στάσεων χωρὶς ἑνὸς λόγου εἰς δὲ τὰ 7τρο-
γυμνάσματα πάντα οὐ τίϑενται, εἰ μὴ εἰς τὸν χοινὸν
τόπον καὶ sic τὴν ϑέσιν καὶ εἰς τὴν εἰσφορὰν τοῦ
νόμου. καλοῦνται δὲ αὐξητικὰ καὶ ἐπιλογικὰ εἰς τοὺς
λοιπτοὺς τόπους, χωρὶς ἑνὸς τόπου ὅπου οὐ τίϑενται,
εἰς τὸν ἐπίλογον κεῖνται δὲ εἰς τοὺς ἀγῶνας καὶ κα-
λοῦνται ἀγωνιστικά. καλοῦνται δὲ τελικά, ἐπεὶ ἕκα-
στον αὐτῶν τέλος ἐπιϑεῖναι δύναται τῷ λόγῳ" tovr
ἔστι δύνασϑαι καὶ dr ἑνὸς αὐτῶν τελειῶσαι λόγον καὶ
χατασχευάσαι, εἴτε νομίμου εἴτε δικαίου site ἄλλου
ἐξ αὐτῶν.
τὴν ψῆφον ἐπενεγκεῖν! τὸ δίκαιον ἀττοδοῦναι.
Καίτοι xté.) ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ ἐναντίου καὶ ἔνι
τοιοῦτον εἰ γὰρ ἀριστεὺς ἄξιος τιμῶν, κολάσεως ὃ
προδότης.
Δίκαιον δὲ χτὲ.) ὅσον ὄχλον ἀνελεῖν ἠβούλετο, τῶν
πάντων ἀυτὸν ϑάνατον ὑποστήσασϑαι.
Ἐγκχώμιόν ἐστι λόγος] [ὅρος].
ἐκϑετιχός) διηγηματικός.
(Tà μὲν) προτεταγμένα προγυμνάσματα μερικὴν
εἰκόνα τῴζῶν» τελείων ἔξωϑεν ὑποϑέσεων (ἔχουσιν,
e.) (Ὁ) ὃ μὲν μῦϑος (καὶ τὸ διδλήγημα τάξιν
ἐπέχουσι καταστάσεως [τοῦτ᾽ ἔστι διηγήματος} ἡ δὲ
χρεία καὶ γνώμη καὶ ἡ ἀνασκευὴ καὶ ἡ κατασκευὴ
τάξιν {(εἐπέχγουσιν ἀγώνων, διότι καὶ κατηγορεῖ καὶ
ἀπολογεῖται καὶ κατασκευάζει καὶ ἀνασκευάζει" ὃ δὲ
14 εἰ μὴ εἰς ἕνα 4 cancell. dopo ἐπιλογικά. dI ἔσωξεν.
36 dopo χατασκ., χαὶ ἀπολογεῖται cancell.
Studi ital. di filol. class. ΧΥΊ.
σὺ
10
σι
20
D
σι
90
81 ἤ.
A. SABATUCCI
χοινὸς τόπος ἐπιλόγου διὰ τὸ πεαρζοξύν)ειν τοὺς di-
καστάς" τὸ δὲ ἐγκώμιον αὐτοτελῆ, τοῦτ᾽ ἔστιν δλό-
κλῆρον καὶ πλήρη τὴν ὑπόϑεσιν ἔχει" διότι, τριῶν
ὄντων εἰδῶν τῆς δ᾽ τορικῆς καώϑάπαξ, ζενδταῦϑα ἕν
σεεριείληφε, λέγω δὲ τρία, τὸ δικανικόν, συμβουλευ-
τικόν, ἐνταῦϑα δὲ τὸ πανηγυρικόν, καὶ διὰ τοῦτο
ἔλαβεν αὐτὸ ὡς τελείαν ὑπόϑεσιν. ἐπειδὴ αἱ τέλειαι
ὑσχι(φοϑέσεις), tovi ἔστι τὸ δικανικὸν καὶ τὰ λοιπά,
εἰσὶν εἴδη, διαιροῦνται δὲ εἰς μέρη, οἷον τὸ δικαγνικὸν
εἰς κατηγορίαν καὶ ἀπολογίαν, τὸ συμβουλευτικὸν εἰς
σεροτροττὴν καὶ ἀποτροτήν, τὸ τεανηγυρικὸν εἰς ἐγκώ-
μον καὶ ψόγον, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἐγκώμιον ἔνι τελεία
ὑπόϑεσις. διαφέρει δὲ τὸ ἐγκώμιον τοῦ ἐγκωμιαστικοῦ,
ὅτι τὸ μὲν ἐγκωμιαστικὸν μερικόν ἐστιν, οἷον" Σω-
κράτης δίκαιος καὶ ἐτταινεῖς τὴν δικαιοσύνην μόνηνγν᾽
χαὶ ἔνι ὑποχοριστικόν, οἷον ἔνι πτόλεμος καὶ πολεμι-
x0v° πόλεμος μὲν ὅλα τὰ ὃν αὐτῷ, πολεμικὸν δὲ
οἷον ἔργον ἢἤ τι ἄλλο᾽ τὸ δὲ ἐγκώμιον ὁλόκληρον,
διότι ἐπαινεῖς πτατρίδα γονεῖς καὶ ἅπαντα᾽ καλεῖται
δὲ τὸ πανηγυρικὸν καὶ ἐπιδεικτικόν, doti οὐ μετὰ
βίας ὃ δήτωρ γράφει καὶ ἐγκωμιάζει, ἀλλ᾽ ὅτι ἐξ οἷ-
κείας προαιρέσεως ἐγκωμιάζει καὶ ἐπίδειξιν ττοιεῖται
τοῦ οἰκείου λόγου.
dià τί δὲ ἐν τοῖς πτρογυμνάσμασιν τέϑειται τὸ ἐγκώ-
mov, ὡς ὃν τελεία ὑπόϑεσις ; διότι ὁ Ἑρμογένης τοῖς
δυσὶ μόνοις εἴδεσι κέχρηται καὶ τεερὶ τούτων μόνων di-
daoxsi, τεερὶ (δὲ τοῦδ πτανηγυρικοῦ οὐδαμοῦ διέλαβεν"
ἐλθὼν δὲ 6 ᾿Αφϑόνιος ἐχρήσατο ταύτῃ τῇ τελείᾳ drro-
ϑέσει εν τοῖς προγυμνάσμασιν ὡς Wdda)uod 7re9Ì
αὐτζῆς) τι ἡμῖν παραδεδομένον ἢ, καὶ τοὺς νεω-
τέρους πολλάχις προσφωνεῖν τοῖς ἄρχουσιν àvay-
κάζομεν *). (εἰκόπως dè) καλεῖται ὅλον, oi γαρ λέ:
γοντὲς ὅτι μερικὸν ἔνι ψεύδονται, καὶ διὰ τοῦτο ἔνι
1) Cfr. Theon. Prog. ed. Sp. II, 61, 23.
10
15
20
DC
σι
90
35, 80
Dogo:
SCOLII AD AFTONIO. 83
> , , 5 ” x μ᾽ e
εἰς τὰ προγυμνάσματα, diori εἰδὸς ἔνι καὶ τοῦτο ὡς
ἔνε «τὰ λοιπὰ δύο, τό τε dixavixòv καὶ συμβου-
“λευτικόν, χαὶ μερίζονται ἑκεῖνα ἀνὰ δύο μερῶν. οὕ-
τως καὶ τοῦτο μερίζεται εἰς δύο εἴδη, ἔπαινον (καὶ
yoyor).
εἴρηται δὲ οὕτως) αἰτία.
Ex τοῦ ÉV κώμαις (δειν) διότι ἡ Λλλὰς χατὰ
κώμας ᾧκιστο καὶ οὔπω πόλεις ἧσαν 1).
διενήγνοχεὶ διαφορά.
O ἔπαινοςΣ, φησί, διαφέζρει τοῦδ ἐγκωμίου ἢ (xa-
ϑόδλου, ὁ μὲν γὰρ ζμιδᾶς πράξεως (διέδξοδον ἤγουν
«διάϑε)σιν, τὸ δὲ ἐγκώζμιονΣ πᾶσαν πιεριδίληφε
«τὴν διαίρεσιν ἀπὸ {πολλῶν διεξ)ερχόμενον καὶ
γὰρ (ἔπαιδνον μαρ(τυρίανΣ τιζν)ὰ εἶναι λέγει (σύν-
τόμον ἀπὸ μιᾶς {πράξεως οἷον εἶδ ἐπαινοῖτο {(Σω-
κράγτης, Αριστείδης τὴν (ἀρετ)ήν " ἀλλο(ζϑί te)
καὶ ἁπλῶς" (ὃ μὲν) ἔπαινος ἅπαν {περιέχει ἐν
β)οαχεῖ οἷον
È PA)
| στρα(τηγὸς ἀγα ϑὸς Θεζμιστοχ)λῆς
x \ > , / ΄ Di . > Ν
τὸ δὲ (ἐγκώμιον σλεσωμαςτισλ μένον εἰναι (eyxmui)-
ἄζεσϑαι γὰρ οὐζδαμῶς) δίκαιον λέγει (τὸ μὴν ταῖς
πολλαῖς {(πράξεσι!ιΣ κεκοσμημένον. (καὶ τούγτῳ διαφέ-
{(ρουσινδ ὅτι (ὃ μὲν Eravos) τῶν ἀλη ϑῶν, (οὐδ τοῦ
πειϑανοῦ {δεῖταιδ 5) x * μαρτυρίζαν), ἀλλὰ καὶ τὴν
(τῆς γγνώμης cvy(xata9)sctv, τὸ δὲ ἐγκώζμιον δ)εῖ-
.
ται μόνον τοῦ ἑπαίνου τὴν εὐφημίαν οὐ μὴν ἔχει
3 LAT 6 ΡΣ “4 δ τ Ἀ - - - N
τῇ» συγκαταύώεσιν ἀληϑῆ Toga τῆς ψυχῆς τοῦ τὸ
ἐγκώμιον διαίρονζτος ὅταν. χύτρας ἐπαινῶμεν ἢ φα-
.
λάκρας ἐγκωμιάζωμεν᾽ οὐ πάντως καὶ τεϑαυμακότες
ἑπαινοῦμεν, ἀλλὰ γυμνάζοντες ἑαυτούς.
ἐγκωμιαστέον xré.) ὑποχείμενον ἤτοι ὕλη. ἑτέραις
μὲν γὰρ ἀφορμαῖς τὸ κοινὸν ἐπαινοῦμεν, ἑτέραις δὲ
τὸ idiov, μιᾶς γὰρ οὕσης ἐφ᾽ ἁπάντων τῆς διαιρέ-
. to μέν. 31 ἀπαιροῦμεν cancell.
1) Cfr. Thucyd. 8, 1, 10 e Dox. 414, 14 ἢ διὰ τὸ τηνικαῦτα τὴν
SEITE, ΕΣ ΞΕ “ È A i ἜΑ
Ππλλάδα χατὰ κώμας ῳχίσϑαι, ὡς φησιν ὁ συγγραφεὺς ἐν τοῖς προοιμίοις
τῆς αὑτοῦ συγγραφῆς.
VSS: Ὁ. 419.
σι
10
15
30
8”
84
36, 6-7
36, € sqq-
36, 9-10
A. SABATUCCI
σως. τοῦτ᾽ ἔσιι τοῦ ἐγκωμίου αἱ ἀφορμαὶ τῶν ἐπαί-
vov διάφοραι. κατὰ τὴν ὕλην ἡ διαίρεσις αὕτη, ὕλη
δέ εἰσιν ταῦτα οἷον πᾶς ἵππος.
κοινῇ... ἰδίᾳ) ἀορίστως καὶ γενικῶς. ὡρισμένως
καὶ μερικῶς.
(Il) ϑανῴοῖς) τισι λόγοις (χρᾶται τὸ ἐγκώμιον (καὶ
δόξαις» αὶ # αὶ κλέος καὶ εὔκλειαν oi γοῦν ἐγκωμιάζον-
(τες) εἰχότίζως) ταῖς δόξαις τζῶν) πάίαλαιῶν» ἄστο-
χρῶνται ἅτε οὐκ ἀληϑείας, ἀλλὰ πιϑανότητος ἔπι-
μελούμενοι. κλέος δέ ἐστιν» ὃ ἔπαινος κεχριμένος rraod
σπουδαίων γινόμενος, καὶ ἡ εὔκλεια ἐπίτασις τε(ἀ)-
λὲν τοῦ προειρημένου" οἱ γοῦν ἐπαινοῦντες τὸ ἀλη-
ϑὲς ἐπαινοῦσι καὶ ταῖς τῶν σπουδαίων κρίσεσιν συγ-
κατατίϑενται.
Ἰστέον δὲ ὅτι τὸ μὲν εἰς τοὺς ζῶντας, ἐγζκώλμιον
ἰδικῶς καλεῖται, τὸ δὲ εἰς τοὺς τεϑνεῶτας ἐπιτάφιος"
ἀλλ᾽ εἴτε ζῶντας εἴτε [τε]Ἰτελευτήσαντας, ἢ καὶ ϑεούς
τις ἐγκωμιάζοι, μία δὲ καὶ αὐτὴ τῶν λόγων (ἐστὶ)
μέϑοδος 1)" πλὴν ὅτι διενήνοχεν καὶ ἐπιταφίου τὸ
ἐγκώμιον, ὅτι τὸ μὲν ἐπὶ ζῶντας κυρίως héKyerat),
τὸ δὲ ἐπὶ τελευτῇ τινος καὶ ὅτι τὸ μὲν ἐγκώμιον
ἡδονὴν τοῖς ἀκ(ούγουσιν ἐμποιεῖ, ὃ δὲ ἐπιτάφιος
ados’ ϑρῆνον γὰρ ἐγκαταμεμιγιένον ἔχει" καὶ ὅτι
τῷ μὲν ἐπιταφίῳ καὶ πτταραμυϑίας δεῖ, ἀνακτήσασϑαι
γὰρ τοὺς ἀκροωμένους μετὰ ma Kos) ἀκόλουθον)
ϑεραττείζανΣ τοῦ πτεάζϑουςΣ τὴν Ἰτταραμυϑίαςν ἄγγοντα,
τῷ δὲ ἐγζκω)μίῳ τούτων οὐδὲ ζἑνὸς) προσεδέησζεν).
εἶτα ϑήσεις τὸ γένος xté.) Τῇ κατὰ φύσιν ὑπαρ-
χούσῃ πράξει τοῖς ἀνϑρώττοις τὸ ἐγκώμιον διαιρεῖται"
πρῶτον μὲν γὰρ τὸ γένος ἔστω, φησί, sE οὗ γεγε-
mjusta, ὥστε γὰρ πρῶτον τὸ γένος καλὸν ἄπο-
δεικνύναι" ὅτι κατὰ φύσιν ὑπῆρξεν ἄνωϑεν τῷ ἐγκω-
μιαζομένῳ τὸ γένος καλὸν ἀπὸ καλῶν γενόμενον,
La ’ . > ’ > ΄
4 ὡρίστως per influenza del preced. ἀορίστως. 32 ἀποδεικνύ-
uever.
1) Cfr. Theon. Prog. ed. Sp. II, 109, 24, dove però sono le va-
. . , x c > ΄ LI \ = « ? Ὗ
rianti μία χαὶ ἡ αὐτῇ e ἔφοδος in luogo di μέϑοδος.
10
15
90
SCOLII AD AFTONIO. 85
ἀναγκαῖον οὖν καὶ αὐτὸν καλόν᾽ ἀνατροφήν te τὴν
ἀγωγήν" ἀγωγὴ δέ ἐστι ὁ τρόπος τοῦ βίου καὶ ἡ μά-
Ino, καλεῖται δὲ ἀγωγὴ παρὰ τὸ de αὐτῆς ἄγεσώωαι
ἐπὶ τὴν τῶν τελείων ἀνδρῶν ἡλικίαν. ἐροῦμεν δέ"
εν ταύτῃ πῶς ἤχϑη ἢ πῶς ἑπαιδεύϑη: ὅτι ἤχϑη ὃν 5
σιαιδευτηρίῳ ὑπὸ διδασκάλοις τοιοῖσδε. δυκεῖ δὲ τοῦτο,
αὐτὸ τῇ ἀγωγῃ εἶναι ἡ παίδευσις. ἐπὶ τούτοις ἐγκω-
μιάσομεν ἐκ τῶν ἐπιτηδευμάτων, οἷον" ποῖον ἐπε-
τήδευες βίον, φιλόσοφον ἢ ῥδητορικόν; διαφέρει δὲ
τἧς ἀγωγῆς τὰ ἐπιτηδεύμανα᾽ οἷον μὲν ἀγωγὴ πιρο- 10
σήκει μαϑήμασιν χαὶ λόγοις, τὰ ἐπιτηδεύματα δὲ
# « 0100 γέγονεν ἢ φιλόσοφος. διαφέρει toiver, ὅτι
ἐχεῖ μὲν ἀἄσκησίς ἐστι τοῦ πράγματος, ἐνταῦϑα δὲ
ἡ ἄσκησις αὐτή. ἕτερόν ἐστι τὸ μανϑάνειν τὸ πρᾶγμα
καὶ ἕτερον τὸ τετελδιῶσϑαι καὶ μετιέναι. διιοίως ἐκ 15
- a = 5 VIS e ἵᾳ > ΄ > I. Cie
Or τεχνῶν ἀφορμὰς εὑρήσομεν ἐγκωμίῳ εἰ εἰς ἕξιν
τῆς τέχνης ἀφίκετο᾽ ἕξις εἴρηται ἀπὸ τοῦ ἔχειν, ἕξεις
3 ,, x 7 ΄ - ἘΠ τς c'e
οὖν λέγομεν τὰς κατασχέσεις τῶν' ἀρετῶν ὡς ἕξει
λέγομεν γεγενῆσώαι ποιητικῆς τὸν εὐχόλως διατιϑέναι
δυνάμενον τὰ ποιήματα, ἢ ῥητορικῆς τὸν ὁδᾷστα διοι- 20
κῆσαι λόγον δυνάμενον, χαὶ éx τῶν νόμων, εἰ τῇ
τούτων μελέτῃ τὴν ἑαυτοῦ διάνοιαν χατεπύκνωσεν
; SA; SI -ἢ , ᾿ς ἢ 5,2) , “) Ù A \ , è
καὶ εἰ μὴ τὴν ἐξ αὐτῶν ἀναφαινομένην ἰσχὺν δὼ
ρυδοχίαις παρέφϑειρεν. διαφέρει πρᾶξις ἐπιτηδεύ-
σι
ματος ταὐύτζῃηῃ ἡ μὲν) πρὸς ἐγξργειαν. τὸ δὲ ὶ
, 5 mo NI ος θὁγδιαν, τὸ κατὰ 2
φύσιν. καὶ τὸ μὲν ἐπιτήδευμα καὶ μηδὲν πράττον-
i Ne , ς \ SE. Ci NEO: aaa. δ
τῴος) ὑπάρχει, ἡ δὲ πρᾶξις, ἂν μηδὲν ἐνεργήσῃ ts,
ΕἸ , è x er > PIL , > # DI c'
où φαίνεται" καὶ ὅτι ἐπιτήζφδευμας ἐστι βίου αἵρεσις
οἷον τὸ στρατεύεσϑαι, πρᾶξις δὲ αὐτοῦ τὸ κυρῶσαι
x > ΄ 2 x = > τ \ - \ o
τὸ ἐπιτηδεῦμα διὰ τῶν ἔργων, οἷον τὸ πολεμεῖν, τὸ 30
ἀριστεύειν᾽ καὶ ὅλως" ἐπιτήδευμα μέν ἐστιν (αἷρε-
σις) πράξεων, πρᾶξις δὲ αὐτὸ τὸ κατόρϑωμα. μέγι-
στον δὲ τῶν ἐγκωμίων κεφάλαιον εἶπεν τὰς πράξεις
εἰκότως, {(δ)ιότι τὰ μὲν ἄλλα ἀγαϑά, οἷον εὐγένεια
ῥώμη πλοῦζτος καὶΣ ὅσα τοιαῦτα ἔξωϑέν εἰσι" τὰ 35
Ὁ φυίον (sic). 12 la lacuna non appare dal ms. 22 da
cancell. dopo τούτων. 25 évévvovar. 94 core (sic).
ΤΟ 50. 42
A. SABATUCCI
μὲν γὰρ ἀπὸ τύχης, τὰ δὲ ἀπὸ φύσεως χεχτημένα᾽
αἱ δὲ πράξεις τῆς γνώμης εἰσὶ καϑαραί. ἄλλως, ὅτι
τῶν μὲν ἄλλων τινὰ (καταδλιμπάνεται διὰ τὸ μὴ
συμφέρειν, ai δὲ πράξεις ἀεὶ π᾿ αραλαμβάνονται, ἄνευ
γὰρ τούτων ἐγκώμιον οὐ πέφυκε γίνεσϑαι διὰ τὸ εἰς
τελείαν ἡλζικίαν» ἐλϑεῖν τὸν ἐγκωμιαζόμενον. καλῶς
οὖν μέγιστον τῶν ἐγκωμίων εἶναι κεφάλαιον τὰς πρά-
ἕξεις εἶπεν" τὸ μὲν γὰρ γένος τύχης ἔργον ἐστίν, οὐ
γάρ τις ὁπζ(όϑεν PovAs)tar τίκτεται, καὶ ὃ πλοῦτος
τύχης ἐστὶ δώρημα, καὶ εἰ ἀγωγή, εἰ τύχη χρηστή,
οὐ τοῦ ἀχϑέντος, ἀλλὰ τοῦ ἀγαγόντος (ἐστὶν) εγ-
κώμιον.
(Tò ἐγπιτήδευμα μέχρι τοῦ ἐπαίνου ἕστηκεν μό-
νου, οἷον ὅτι χρηστὸν εἵλετο βίον᾽ ἐν δὲ ταῖς πρά-
Esor τὸ τέλειον ἐπιγίνεται καὶ οἱονεὶ βεβαίωσις τοῦ
ἐπιτηδεύματος. καλαὶ {δέ εἰσι αἱ πράξεις μετὰ ϑά-
vatov ἐπαινούμεναζι), τοὺς γὰρ ζῶντας εἰώϑαμεν
κολακεύειν 1). ἐξηγήσανζτος δέ τινες ὅτι τοῦ ἐγκωμίου
τέλος ἐστὶ τὸ καλόν. τὸ δὲ Woyov τέλος ἐστὶ τὸ (κα-
χόν. t)vd προπεμτπετικοῦ λόγου τοῖον τὸ τέλος ἐστίν:
καὶ ἐροῦμεν οὕτως" ὃ προττεμπτικὸς λόγος διχῆ με-
οιστέον, εἴς τε ψόγον καὶ ἐγκώμιον ὃν ἀρχῇ μὲν γὰρ
ὡς χωριζόμενον τῶν φίλων {προ)πέμπομεν διαβαλ-
λόμενον, καὶ ἀδιάϑετον καὶ ἀμνήμονα xadodusv, ἐν
τέλει δὲ ἐπαινοῦμεν, τὰς αἰτίας ἀπὸ τῶν ἐγκωμίων
λαμβάνοντες, di ἅς βαρέως φέροίμεν τὸν μεδοισμόν.
πῶς τὰς αἰτίας di ὧν αὐτὸν ἄνωϑεν Weéyoner, ταῦτα
ϑεραπεύομεν: διὰ τὸ ἐγκωμιάσαι αὐτὸν καὶ εἰπεῖν
ὅτι ἡμεῖς διὰ τοῦτο {xhaio)usv, διὰ τὸ μὴ δύνασϑαι
ὑμᾶς εὑρεῖν τοιοῦτον φιλόφιλον ἢ τοιοῦτον φιλόμου-
σον ἢ τοιοῦτον φρόνιμον᾽ καὶ πῶς ἐγένετο ἡ ὑπό-
{(στασὶις οὐ γιγνώσκομεν. ὧτε τέλος τοῦ τεροττειμιπιτεχοῦ
λόγου ἐν ἀρχὴ μὲν τὸ κακόν, ὃν τέλει δὲ τὸ καλόν"
καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, τὸ (ἐγκωμιαστι)κὸν εἶδος τέ-
29 dopo δύνασϑαι, μή cancellato.
1) Theon. Prog. ed. Sp. II, 110, 10.
10
15
30
36,17
SCOLII AD AFTONIO. ST
dos τῆς προπομπῆς ἔστι, διότι ἐκεῖνο ὅλον ἔπαινος,
τοῦτο δὲ εἰς τὸ τέλος ἔχει τὸν ἔπαινόν x * -... ὡς
καὶ πολυτρόπως πάλαι ὃ Θέων" ") πολυμερῶς ἐπὶ
τόπου" ἀντὶ τοῦ εἰς αὶ * *.
τὸ γένος) (διαιδ)ρεῖται τὸ γένος εἰς δύο, (εἰς &W)v-
χον καὶ εἰς Euwuyov® {καὶ πάλιν τὸ μὲν ἄψυχον
(εἰς 0)do, εἰς πιύρρω καὶ προζσεχές τεδόρρω μὲν τὸ
ἔϑνος, προ(σεχὲς δὲ 1) πατρίς" τὸ δὲ ἔμψυχον (εἰς)
πόρρω καὶ συνεχές᾽ πόρζρω μὲν πρδόγονοι, συνεχὲς
δὲ παζιέρες).
ἐπεὶ τούτοις τὴν σύγκρισιν] Τριχῶς δὲ ἡ σύγκρι-
σις᾽ οὐ πάντοτε δὲ τῷ ἐγκωμιαζομένῳ τὸ μεῖζον 7r00-
σάγομεν. πῶς φησιν ὃ ᾿Αφϑόνιος ἔχειν ἀεὶ τὸ μεῖζον
τὸν ἐγχωμιαζόμενον ; καὶ ποίαν σύγκρισιν λέγει; ἡ
γὰρ σύγκρισις καὶ ἀπὸ ἴσου πρὸς iva καὶ ἀπὸ ἐλάτ-
tovos πρὸς μείζονα καὶ ἀπὸ μείζονος πρὸς ἐλάττονα.
καὶ λέγομεν ὅτι τοῦτο εἶπεν, ἐπειδή, κἂν ὁποσοῦν
τὴν σύγκρίισινΣ προσάγωμεν κατὰ τοὺς τρεῖς αὐτῆς
πιαραδοϑέντας τρόπους, τῷ ἐγκωμιαζομένῳ τό μεῖζον
προσφέρομεν, αὐτὸν ἑαυτοῦ, καὶ κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ
ἴσου σύγκρισιν. μείζονα (ἀποδεικνύντες, οἷον ἔνι
ἐνταῦϑα. καὶ κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος πρὸς μεί-
Cova, ὅτων συγκρίνης τὸ ἔλαττον μετὰ τοῦ μείζονος,
εἰ καὶ ἴσον αὐτὸν παριστῶμεν τῷ ταραβαλλομένῳ,
τοῦτο λέγομεν" πῶς συνάγεις τὸ μεῖζον, ὅτε σπουδά-
ζεις, ἐπεὶ ὁμολογούμενον ἔνι ἔλαττον, ἵνα ἰσάσῴ
αὐτὸ τῷ μείζονι; οἷον λαβὲ τον ᾿Αχιλλέα καὶ τὸν «11:0-
μήδην" ὁμολογούμενος ἔνι ὃ ᾿Αχιλλεὺς δυνατώτερος"
σύγκρινον τὸν Τιομήδην μετὰ τοῦ ᾿Αχιλλέως" πῶς
συνάγεις αὐτῷ τὸ μεῖζον : καὶ λέγομεν ὅτι ὅσον σπτου-
δάζω καὶ ἀγονίζομαι ἵνα ἐκ τῆς παραβολῆς τῆς πρὸς
τὸ μεῖζον συνάξω καὶ περιάνψω τὸν “πομήδην τῷ
᾿Αχιλλεῖ, ὄντα ὁμολογούμενον ἐλάττονα, μὴ ὄντα.
erre ὅταν ἐμέ τις ἀγωνίζηται ἴσον ἀποδεῖξαι τῷ Πλά-
4 si vedono anche le lettere ..@. οὖς... 19 προδοϑέντας.
25 ott.
1) V. s. p. 61 sq.
20
30
88 A. SABATUCCI
τῶν, τὸ μεῖζον συνάγει, διότι ὅσον ἐλλείπω ἐγὼ rrods
τὴν» σοφίαν τοῦ Πλάτωνος. ἀγωνίζεται ἐκεῖνος ἂψ
ἑάζσας) τοῦτο περοσϑήσειν καὶ ποιῆσαί ue ἴσον ἐκείνῳ.
μὴ ὄντα. καὶ κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ μείζονος πρὸς τὸ
ἔλαττον, πῶς συνάγεις τὸ μεῖζον τῷ μείζονι, ὡς ὃν
ὁμολογουμένως μεῖζζονΣ ; οἷον ἵνα συγκρίνης τὸν
Θουκυδίδην τῷ Ξενοφῶντι, ἐπεὶ ὁμολογουμένως ἐλάτ-
τῶν ὃ Ξενοφῶν, ὃ δὲ Θουκυδίδης μείζων" καὶ hé-
yousv ὅτι, διότι ἔχει πάντως καὶ τότε ὃ παρ ἡμῶν
ἐγκωμιαζόμενος τὴν ἀμείνονα μοῖραν, αὐτὸς ἑαυτοῦ
ἐν πᾶσιν ἀποδεικνύμενος μείζων ἡμεῖς γὰρ αὐτὸ
ἝΞ e’ “- N x ΄ ΄
σπουδάζομεν, ἵνα δείξω) μεν τὸν προκείμενον usi
ζονα χρώμεϑα δέ, ὅταν συγκρίνωμεν τὸ μεῖζον μετὰ
> I 2 - a] ΄ " sor
τοῦ ἐλάττονος, τῷ καὶ ἐπιτίμησιν σχήματι" καὶ ἔστι
τοιοῦτον" εἰ τὸν φονέα καὶ εἰς ἕνα ἁμαρτήσαντα τιμω-
ρούμεϑα, πόσῳ μᾶλλον τὸν τύραννον; καὶ ἐπὶ ἐγκω-
μίου" εἰ τὸν Ξενοφῶντα ἐγκωμιάζομεν, 7069 μᾶλ-
λον τὸν Θουκυδίδην καὶ τὸν Πλάτωνα:
δ᾿. 36,21 Τιμᾶν ἄξιον τοὺς εὑρόντας χτὲ.) ἀξιωματικῶς
προοίμιον τοῦτο ἀπὸ διατιμζήσεως;Σ εἰς τὸ καϑόλου"
καὶ περὶ ἀληϑινζῶν») πραγμάτων διαζφλαμ) βάνει, καὶ
διὰ τὸ (εἶναιδ μάλιστα rroKertov), πανηγυρικζῶς).
90: .91 οἷς] διότι.
30,2 τὸ τῆς τύχης] τὴν εὐγένειαν καὶ τὸν στλοῦτον.
Θ Ὁ ἐκ τοῦ προτέρου] τοῦτ᾽ ἔστι τὸν πλοῦτον αὑτοῦ
ἐκ προγόνων εἶχε.
16" 37, 4 προσλαβὼν ἄμφω κτὲ.) τοιοῦτον λέγει, ὅτι τῇ
(εὐγ)ενείᾳ καὶ τῷ πλούτῳ (ἀναλογεῖδ ἡ ευραννίς, τῇ
δὲ diuo)x0atig ἡ πενία.
8” 37,4 καὶ πολιτείαν) πολιτεία ἐστὶ τρόπος ᾧττερ ἕχα-
otros διοικεῖται τόττος, τοῦτ᾽ ἔστι νόμος xa ὃν Exla-
otos) διοικεῖται.
165 37,4 CO) δίκαιος δικαστὴς πένης (ἐστὶν διὰ τὸ μηδὲν do-
(πικὸς 1) εἰναι ἐκεῖνος δὲ διὰ μὲν τὸ (εἶναι δδημο-
12 δείξομεν. 15 avanti a yo., χαί cancel. 22 éyx cancell.
avanti a 7rarryvorx(wòs).
1) Non pare usato altrove in questo senso.
38,
SCOLII AD AFTONIO. 89
τικὸς καὶ φιλόπολις (xaì παριδστᾶν τὴν ἰσονομίαν,
(8£<10V N ) “la Ζ ae σ᾽ , nl? γι e dA
(ἐξέφυγε, τὸ ἐλάττωζμα τῆς ἐσ χύος τοῦ γένους. τοῦι
ἔστι (τὸ τυραγνῆσαι διὰ δὲ {τὸν τελοῦγτον καὶ τῆς
εὐγενείζας τὴν» δρϑότηζτας τὸ ἐλάττίωμα τῆς δημο-
χρατίας, (tod ἔστιν τὴν πενίαν καὶ (μὴ oùy) ὑπ ἐχεί-
νης (παρ)αγόμενος πράττῃ τι (ἀδικδῶν. ἐπειδὴ εἶχεν
ἐκ (προγόνων do)xodvrta πλοῦζτον, οὐκ î)) dedev πιλεο-
νεζ(κτεῖν, ἀλλὴ ἡρκεῖτο (ἰδίολις, πελείστοις οὖσι.
Πολιτείᾳ καὶ wouotc), ἃ τῶν ἄλλων᾽ διὰ ti εἰς
οὐδέτερον τὸ (ἄρϑοον» ἀφῆκεν: διότι (εἰ μέν εἰσι γό-
γνιμῴον Ovo)ua, οἷον ὃ ἀνήρ, ὃ (παῖς) καὶ sl τι Euyv-
x / LS « ,ὔ DS Ζ2 Ὃ \ > °
χον καὶ SErEOtI καὶ) ϑηλυκον, avacde)015 εἰς ἄρσε-
/ LS © c' » E Φν ες ὡς BI) SUASA mr
νζικόνΣ, οἷον iva εἰτης" (οἵδ ἄνδρες καὶ (αἱ yvvat)-
κὲς οὗτοι (ἔπραξαν τόδε καὶ τά(δε, où) dIviaca)
> 3 a γι; 3 » ἘΞ (2) x IN, LAN LA
εἰπεῖν ἃ τό(δε ἔπρα)ξαν" ὅταν δὲ ἑνζῇ u)te γό-
1
viua μίήτεΣ dexrixd, τότε μένεις τὸ (οὐδέτερον
οἷον ἔνι καὶ ὧδε α = ἀπ᾿ ἀλλήλων (δια κριϑέντα.
τῆς φρονήσεως) τῆς μαϑήσεως καὶ παιδεύσεως.
ὡς ἕχαστοιὶ ἰδίᾳ ἕκαστος.
καϑάπαξ) παντελῶς. διόλου.
Εἰτα τίς αὐτῷ παραβαλεῖ) ἔνι καὶ σύγκρισις ἀπὸ
τοῦ ἐναντίου, οἷον ὅταν εἴπῃς" εἰ τὸν ἀριστέα τι-
μῶμεν, τὸν ῥίψασπιν ἁτιμάζομεν. πάλιν" εἰ τὸν
μοιχὸν ἀτιμάζομεν, τὸν σώφρονα τιμῶμεν" καὶ οἷον
τοῦ Θεολόγου" μυστήριον οὐκ ἀπατηλὸν οὐ(δ᾽ dxou)-
wov, οὐδὲ τῆς ἑλληνικῆς τερϑρείας 1).
Σοφίαν εὐτυχὲς μὲν λαβεῖν.... ἡ τοσοῦτον εὐ-
δαιμονίας περίεστιν) γράφεται καὶ ἡ τυσοῦτον
εὐδαιμονίας rsgisotiv® ἀντὶ τοῦ ὑπέρκειται. ὑπερα-
γνέστηκεν. εἰ μὲν γὰρ ϑέλεις ὑπεξάραι αὐτήν, ϑέλει
εὐϑεία, εἰ dè μεσάσαι δοτιχή, καὶ προχρίνεις τὴν εὐ-
δαιμονίαν τερίεστιν ἀντὶ τοῦ ἐνυπάρχει.
17 nella lacuna si leggono i seg. frammenti: ... [ λόγος νοῦς...
ovv ἤδη... | σις οὗτο...
707
1) Gregorio Naz. Orat. XXXIV, 80 (Migne T. 36, 336, 2-3), dove
sono le varianti ἄχοσμον e μέϑης καὶ πλάνης per ἄκομψον è τερϑρείας.
In quest’ultimo caso mi pare assai buona la nostra lezione.
10
20
30
90
38, 21-22
A. SABATUCCI
Τὸ εὐτυχὲς ὧδε ἐπὶ τῶν ἀδυνάτων ἐστίν, ἀντὶ τοῦ"
τὸ λαβεῖν σοφίαν ὑπὲρ δύναμίν ἐστιν οἷον ἐὰν
εἰΐτης ὃ δεῖνα πενόμενος, εὐτύχησε βασιλείαν τοῦτο
γὰρ τῶν ἀδυνάτων ἐστίν" οὕτως καὶ ἐνταῦϑα παν-
τελῶς ἀδύνατόν ἐστι. σοφίαν δὲ ἐνταῦϑα οὐ τὴν ἕν
ὑποκειμένῳ, ὑποχείμενον δέ ἐστιν οἷον Σωχράτης,
Πλάτων καὶ οἱ τοιοῦτοι, οὗτοι γὰρ σοφοὶ ἧσαν, οὐ
ταύτην δὲ λέγει τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ
πρᾶγμα, τοῦτ᾽ ἔστι αὐτὴν ὅλην καὶ ἄρρατον σοφίαν.
γενικῷ ὀνόματι. τὸ δὲ λαβεῖν ὧδε ἐφῆκεν (3) ὥσζσερ
was): σοφίαν ὧδε τὴν ἐν ἕξει Wwvyîs καὶ δια-
ϑέσει" αὗται γάρ, οἷον φιλοσοφία, δητορικὴ τέχναι
εἰσὶ καὶ ἐπιτηδεύματα.
εὐδαιμονίας εὐδαϊμονία ἡ Gua) ἀρετῇ, (ὅταν)
πάσας τὰς ἀρεί(τὰς) χατορϑώςζσῃης» ἐπὶ δὲ πλούτου
(κατα)χρηστειχῶς.
Ποσειδῶν ἡγεῖται τοῖς πλέουσιν] δοτικῇ συν-
τάσσεται ἀντὶ γενικῆς.
Ὡς παραδί(εδομένον) τὸν Ποσειδῶνα δοτῆρα τῆς ποό-
σεως καὶ ὑδάτων δεσττότην, τῶν τελεόντων ἡγεῖσϑαι
᾿φϑόνιος εἶπεν.
ἐπησκήσατο)] τὸ ἠσκήσατο χυρίως τὸ δι &y(@vos)
καὶ διὰ {σπουδῆς) ἐκτήσατο νῦν δὲ (xataygn)oti-
κῶς α(ζὐτὸΣ ἔλαζβεν).
Ἐν ἑτέροις, φησίν, οἱ ϑεοὶ διεστήκασιν᾽ τῷ μὲν ὅπ-
λων, ἐτέρῳ δὲ ἄλλων μέλει" σοφοὶ δὲ πάντες εἶναι
βούλονται καί εἰσι. καὶ ταύτην ἀσκοῦσιν καὶ ταύεῃ
συζῶσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ ὃ (Ζεύς, ὅς) καὶ τῶν ἄλλων
ἐστὶν δυνατώτερος.
σοφίας δὲ ἅπαντες μετέχουσιν] Εἰδὼς δὲ ὅτι
γένος ἢ πατρίδα ζητεῖν τῶν πραγμάτων ἀνόητόν
ἔστι, καὶ τῆς σοφίας εὑρετὰς οὐκ ἀνϑρώπους τίϑης
σιν ἀλλὰ ϑεούς. ὡς ἅτε ἐκ τούτων ἅπαντα γενέσϑαι
ὑπολαμβάνοντες.
5 ἀδύυνατὸν. 10 ἐβίασεν : falsa lettura di ἐφῆκεν ἡ Per lo scambio
B-g si riscontri φυίον per βίον a p. 85, 9. 14 ij... ἀρετή. 17 ad
τιατιχῇ.
σι
10
15
20
[N°]
σι
10"
10°
10°
ΤΟΣ
38,
38,
39,
39,
39,
DI,
39,
24
(NO)
Sì
29-30
29
SCOLII AD AFTONIO. 91
χειστοῦται] Πιστοῦται ἀντὶ διαβεβαιοῦται καὶ nuovi
uov παρασκευάζει, πολλάκις γὰρ ἑπεβουλεύϑη), ὡς
καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν πατέρα ἑπεβουλεύσατο᾽ διὰ δὲ
τῆς συφίας πάντων περιεγένετο.
καὶ ϑεῶν παῖδες] ἀνεὶ τῆς ἁνατροφῆς λέγει τοῦτο
τῶν» ἀζφνα τρίεφόντων)". οἱ ἥζρωγες.
[περιστατικὰ καλοῦνται διὰ τὸ ἐν αὐτοῖς περιΐστα-
σϑαι καὶ περικλείεσϑαι πᾶσαν ὑπόϑεσιν)].
[μόνον οὐχὶ ἀντὶ τοῦ παρὰ μικρόν].
οὐ καταστάντας xté.| οὐκ ἀλλοιωϑέντες τὴν φύ-
σι" καὶ πρὸς ϑείαν μεταβλη ϑέντες οὐσίαν.
οἷς) διότι.
ἀρετήν] τὴν σοφίαν.
σοφία κτῆμα τοῦ γένους.... ὑπόμνημα) ὥσττερ
γὰρ πατέρες τοὺς ἑαυτῶν ἀγαττῶντες υἱούς, τὰ τι-
μιώτατα τῶν χκιημάτων παρέχουσιν, οὕτω καὶ οἱ ϑεοὶ
τοὺς ἥρωας, καὶ διὰ τοῦτο παῖδας. αὐτοὺς ϑεῶν πτρο-
σηγόρευσαν.
ἐφ᾽ ἑκάτερα) τοῦτ᾽ ἔστι καὶ ἐπὶ εἰρήνης χαὶ μά-
χης" διοικουμένου γὰρ τοῦ βίου σπτολέμῳ καὶ εἰρήνῃ,
εἰς τὰ ἐν ἀμφοτέροις συμβαίνοντα τοῖς καιροῖς ἀναγ-
καία καϑέστηκεν ἡ σοφία. ἀναγκαῖον δὲ ἐν τῷ βίῳ
τὰ ἐναντία εἶναι, πόλεμόν τε καὶ εἰρήνην, ἡδονήν
τε xal πόνους.
‘Exatso(a)Agyou<ev) τὸν πί(όλεμονδ * * «.
καϑαάπαξ!,Ῥ διόλου.
ὑποκρίνεται) ἀντὶ τοῦ ὑπεισέρχεται, ἀποδύεται ἢ
ἐχκαλύπτει. φανεροττοιεῖ.
φιλοτιμεῖται) δαψιλῶς δίδωσι, ἐπιχωρηγεῖ.
ἃ τῶν ἀπορρήτων οὐρανός] τὴν ἀστρονομίαν λέγει.
κύκλον] τὸν ζῳδιακόν.
τὰ κατὰ γῆς] τὰ ὑπὸ γῆν. Καὶ ὡς τελευτῶντες
ἐσόμεϑα. δῆλον ὅτι τῆς ψυχῆς ἀϑανάτου μὲν οὔσης.
λέγει δὲ διὰ τὰ ἐκεῖε δικαιωτήρια καὶ τὴν ἄλλην
ζωήν.
βούλευμα) τὸν δούρειον ἵττττον λέγει.
1 διαβεβαιοῦται ἀντὶ πιστοῦται.
οι
10
15
35
92 A. SABATUCCI
39,29 καὶ Περσῶν) οὐ ϑέλει οὕτως. διὰ τὸ οὕτως ἄσυ-
γάρτητον εἶναι, τουτ᾽ ἔστι ἀσύντακτον.
9.9. 29 καὶ Τοώων) γράφεται καὶ Περσῶν" οὕτως δέ ἐστι
ἀδιανόητον" τὸ κύριον δέ καὶ Τρώων ὅλην διέλυσε
δύναμιν" διότι περὶ Τρώων ὧδε ὅλο(γο)ς ὃ λόγος.
40, 9 Προοτάσσεται ὃ ὁρισμὸς ἑκάστου γυμνάζσλματος τεα-
où ᾿ἀφϑονίου καὶ Ἑρμογένους (τῶν) εἰδῶν αὐτοῦ
καὶ τῆς διαιρέσεως δι᾿ (αἰδτίαν τοιαύτην" ὅτι ὃ μὲν
ὁρισμὸς (ἀναλλογεῖ τῇ μονάδι. ἡ dè διαίζρε)σις τῷ
πλήϑει" τοὐ(λάχλιστον γὰρ ἡ διαίρεσις (δ)ρᾶται εἰς
β' γινομένη. ἐπειδὴ <dè) ἡ μονὰς rartòs ἀριϑμοῦ
'πὺροτερεύει, χάριν τούτου καὶ ὃ ἀνα(λο)γῶν αὐτῇ
ὅρος προηγεῖται {τ)ῆς διαιρέσως.
Δεῖ δὲ εἰδέναι ὅτι ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀνασκευῶν φυλάτ-
tousv (xaì) κατασχευῶν. λέγω δὲ τὸ τὰ δεχόμενα
τοὺς ἐπ ἀμφότερα λόγους πιϑανοὺς ταῦτα ἀνασκευ-
άζειν καὶ κατασχευάζειν, τεαραι(ζε)ούμενοι τὸ τὰ ὥμο-
λογημένα ψευδῆ κατασκευάζειν καὶ τὰ ὡμολογημένα
ἀληϑῆ ἀνατρέπειν, πττανταχόϑεν γὰρ ἀπίϑανον ovvi
σταται τοῦτο, καὶ ἐπὶ τῶν ἐγκωμίων καὶ ψϑιόγων δεῖ
παραφυλάττειν καὶ μήτε τοὺς πανταχύόϑεν ἐπ᾿ ἀρειῇ
G)Aéov μαρτυρουμένους Wéyswr, μήτε τοὺς ἐπτὶ κακῶν
διαβαλλομένους τούτους ὡς ἀγαϑοὺς ἐγκωμιάζειν.
40, 20 ὃ καὶ) ὃ ἀντὶ τοῦ διὸ καὶ ὃ ποιητής ὃ καὶ rrertvu-
μένα βάζεις (Hom. o 332. 392).
Il" 40, 26 ὃ τῶν βαρβάρων) γένος" τὴν πατρίδα βάρβαρον
A&Ky st).
40, 28 ἐπιζητοῦντος τοῦ ἔϑνους.
41, 1 τοῖς μὲν κρείττοσιν εἴκοντες χτὲ.) τὸ vota τοῦτο
τῶν ἐπαμφοτεριζόντων ἐστί" καὶ κατ χσχευά ζει τοῦτο
ἀπὸ ἐπιχειρζήματος). ἔλαβεν γὰρ οὗτος ταῦτα ὡς Ws-
γόμενα καὶ ποιεῖ τὸ μὲν τοῖς κρείττοσιν stxerv) δει-
λόν, τὸ δὲ τοὺς ἀσϑενεῖς ἐκβάλλειν ἀπὸ πλεονεξίας "
ὅ, ἂν ϑέλῃ τις, λαμβάνει ws) εἰς ἔτταινον, οἷον ἐὰν
5 ὃ λόγος ὁ λόγος. 15 ἐπαμφότερα. 19 @nidavov (sic).
31 dopo ἐπιχειρ., τὸ μὲν γὰρ cancell.; C FF, IV, XLV τά soltanto.
iS
34 CF 1. 6. non legge ὦ. CFF εἰς ἕξιν.
σι
10°
11:
SCOLII AD AFTONIO. 99
εἰζγηηςς) ἄφρων δ᾽ ὃς x εἐϑέλῃ πρὸς μείζζογνας ἂν-
τιφερίζειν 1). τὸ δὲ τοὺς ἐλάττῴοδνας ἐκβάλλειν, ἂν-
δρείας᾽ εἰζχτὼνΣ δὲ τό | ἐξ ἀνανδρίας καὶ τελεονζ(εξίας)"
ἑποίησεν αὐτὸ ὡς μονομερίές).
41, 4.6 φαυλοτέρας.. πόλεως... χείριστοι] νόμος δη-
τορικὸς οὗτος τὸ τὸ σπρο(χείιιενον) ὑπεξάραι εν τῷ
εἰπεῖν | τόδε ἔζφνγδοξον, τοῦτο δὲ ϑαυμαστότερον ᾿
u)raliv ἐπὶ τοῦϊ ψέξαι, ὡς ἔνε de) φαυλότερον,
χείριστον.
41,7 εξ ἧς οὐδὲ δουλούμενοι χαίρουσιν ἄν ϑρωποι)
ἐξ ἧς od oi μὴ δουλούμενοι, τοῦτ᾽ ἔστι δούλους
ὠζνούΣμενοι, λυποῦνται, ἀλλὰ χαίρουσιν. ὅτι οὐκ ἠγό-
ρασαν. “ουλούμενοι ἀντὶ τοῦ δούλους φέροντες, οἷον
εἰχτεῖν δούλους κτώμενοι" τοῦτο δὲ διὰ τὸ τῆς χώ-
ρας ἄχρηστον.
41,9 Koat<sîv) tc) χώρ(ας οὐκ εἶχεν, διότι συνεχώρουν)»
ἄρχ(ειν)τζῆς) χώρζ(ας τοὺς» εὐγενεῖς καὶ πλουσίους
χαὶ ἀριστέας καὶ <doxiuovs, ἀλλ᾽ ἐχεῖγνος ὡς ἅτε
ἀγεννὴς ὧν καὶ πένης οὐ συνεχωρεῖτο ἄρχειν, ἢ ὡς
οὖσα πόλις αὐτοῦ χείριστος ὑπὲρ ἅπαν τὸ ἔϑνος, ἢ
ὅτι οἱ πρόγονοι αὐτοῦ δοκοῦντες ἄρχειν" ἐδούλευον.
δεχόμενοι μὲν ἐπιτάγματα ταρὰ τοῦ Περσῶν βασι-
λέως. φόρους δὲ φέρονζτεςΣ τῇ τῶν ᾿Αϑηναίων σόλει.
41, 15 συνουσίᾳ) τῇ ὁμιλίᾳ καὶ συναναστροφῇ.
κρασίαν)] σκαιότητα. πανουργίαν.
41, 15 ἀχκρασ σ pra,
41, 16 ἐπιτηδεύμασιν) emndsvua ἐστι κρίσις Wvyîs μετὰ
i ἢ ì
λόγου καὶ αἵρεσις.
41, 16-17 διῃρημένων ἁπάντων κτὲ.] ἀντὶ τοῦ" τῶν ‘E?
λήνων καὶ τῶν βαρβάρων ἰδίως ὄντων.
41, 18 πονηρίαν ἴσην] ἀπὸ ψυχῆς αὐτὸν διαβάλλει.
41, 21 Ἰλλυριούς) ἰστέον dè ὅτι ᾿Ιλλυριοὶ λέγονται oi ὑπέρ
1 ms. ἐϑέλησι. 2-3 ms. vî?; CFF ἀνδρείας senz'altro.
6 CFF 7090... 6-7 CF F ἐχ τῶν; e si arresta a τόδε senza leggere
nemmeno il ὅδοξον disaccentato della linea seguente. 8 CFF ἔνι
senz'altro; ms. φαυλότερον corretto, pare, da pede . . . 16 CFF iva
y χὼρ e si arresta lì. 9: ἡγοῦνται.
1) Hes. Op. 208
δι
10
15
94 A. SABATUCCI
re Μακεδονίαν καὶ Θράκην. ὑπὸ Χαόνων καὶ Θεστίρω-
τῶν ἐπὶ ποταμὸν Ἴστρον.
11 a Τοιβαλλῶν] ἔϑνος. ({(λέγλονται τριβαλλοὶ *) καὶ oi
ev τοῖς Pada<ve)iois ἑτέρους τρίβοντες, ἢ oi εἰκαίως
τὸν “βίον κατατρίβοντες ὡς Μῆδοι οἱ μὴ δόντες. 5
41, 28 ὁπόσα τῶν γενῶν ἠτύχει] ὅσα τῶν γενῶν ἦν ἀτυ-
χοῦντα.
41, 20 ὠνειροπόλουν! ἐφαντάζοντο ἀποστῆναι, προεμαν-
TEVOVIO.
41, 26 τοῖς ὅπλοις δουλεύοντες) τοῖς ὅπλοις αὐτοῦ dov- 10
λεύοντες.
41, 27 ὑπῆρχεν αὐτόνομα) ἐλεύϑερα, ἰδίοις νόμοις ζῶντα.
41, 81 Πύδναν) τὸν νῦν λεγόμενον Κίτρον 5).
9
Πότε ϑέλει αἰτιῶν καὶ πότε αἰτίων ; (ὅτλαν μέν ἔνι
ἐπὶ προσώπου ϑηλυ(κογῦ, οἷον ἵνα εἰήτης ᾿ αὗται Cal) 1’
γυναῖκες altiui εἰσι τοῦδε (τοῦ πράγματος καὶ È αἱ-
τίων τῶνδε (τῶν) γυναικῶν γενομένων τοῦ φόνου᾽
ϑέλει (πα)ροξύτονον,. ς ὃν παρεσχηςμα)τισμένον
ἀπὸ τοῦ ἀρσενικοῦ καὶ γὰρ ὃ αἴζτιοςΣ ἔνι ὥσπερ ὃ
[d i >» , è] ζ
(τὸΣ ϑηλυκχὸν τῶν ἐπιτηδείων ΄. 20
ἐπιτήδειος, καὶ
(E \ , ιν - - - ἘΣ ον > x
orav) dè λέγῃς ᾿ τῶνδε αἰτιῶν ἁπασῶν αὕτη (ἐστὶ;
᾿͵ è] , ἘΦ ’ - . > ,
χείριστος ᾿ τότε περισττᾶται, ἵζφνα) δηλοῖ αὐτὴν ἐκείνην
alti)av, οὐχὶ δὲ πρόσωπον.
“δὲ
Γεν)έσιον ἐκείνη αὐτὴ ἡμέρα ἐν (yev)va&tai τις"
!
γενέϑλιον δὲ ἡ ἑορτὴ (ev αὐτῇ» τελουμένη 5). 20
42, 8 οὐ γὰρ ἀνεῖλον μαχόμενον] διότι εἴχον οἱ ἀρ-
χαῖοι εἰς ἐγκώμιον (τὸ ὑπ᾽ ἀριστέως εἰς πόλεμον
ἀναιζρεὴ ϑῆναι ").
42, 10 Καλὸν ἐντάφιον" ἐπὶ td) χύμίατι», τοῦτ᾽ ἔστι τὶ * α
(42, 11) γλυκέα" τὸ δὲ ἡδὺ ἐπὶ λόγου, ἐπὶ κιϑάρας " ὃ
23 xai δηλοῖ cancell. dopo ϑηλυζχονῦ.
1) V. Etym. Mag. s. v.
3) Cfr. Strab. 330, 22 Epit., dove 3 νῦν Κίτρον χαλεῖται sembra
un’aggiunta posteriore.
3) Nota d’origine lessicale, ma non m' è riuscito di riconoscerla.
Per i due scolî adesp. v. s. p. 53.
+) Cfr. Etym. M. 765, 56.
si
€
49, 13
19" 49, 24
SCOLII AD AFTONIO. 95
καὶ γὰρ ἥδεταί vis, καὶ οὐχὶ ἐπὶ γεύσεως ἥδεται. ἀλλὰ
διὰ ζτῆς) ἀκοῆς καὶ διὰ τῶν ἄλλων αἰσϑήσεων" τὸ
γλυκὺ δὲ ἐπὶ μόνης τῆς γεύσεως" πολλάκις δὲ ἔνι
οἶνος καὶ où) ἔνι γλυκύς, ἔνι δὲ αὐστηρός, πρὸς
τὴν πόσιν δὲ ἁρμόζει τοῦ πτίνοντος καὶ ἥδεται τούτῳ
καὶ εὐφραίίζνγεται ὡς ἀρεσκόμενος τούτῳ " οὐκ ἔνι δὲ
γλυκύς" ἔνι δὲ ζἡ)δὺς, ὅτι ἥδεται τούτῳ ὃ miv@v ").
"Eystov ;] βασιλεὺς ἦν τῆς Ἠπείρου ὁ Ἔχετος. ὠμὸς
καὶ ἀπότομος" ὃς τὴν ϑυγατέρα, ὑπό τινος φϑα-
ρεῖσαν, πηρώσας. ζἠἡ)νάγκασεν σιδηρᾶς ἀλεῖν κριϑάς,
τότε ἀποδώσειν λέγων τὰς ὄιψεις, ὅτε ἀλέσει τὰς κρι-
das. Αἰχμόδικον <dè) τὸν φϑείραντα ἐπὶ ἑστίασιν
καλέσας, ἠκρωτηρίασεν καὶ τὰ αἰδοῖα αὐτοῦ ἀτπτέκο-
wev® dotsoov μέντοι (uav)els καὶ τῶν ἰδίων ἐμφορη-
εὶς σαρκῶν, ἀπέσβη ?).
[Bvurrocwv ἢ “απίϑαι᾽ τὸ ἢ ἀντὶ τοῦ μᾶλλον, ἐτπι-
διόρζϑω)σις. καὶ οὐκ ἔνι ἀντὶ τοῦ καί" Φαίδων ἢ
περὶ ψυχῆς, ἀντὶ tod τί εἶπον Φαίδων: μᾶλλον περὶ
ψυχῆς; εἰ τάχα καὶ ἐπι(γέγρα)πται Φαίδων, ἐπεὶ
ὅλος ὃ λόγος περὶ ψυχῆς] 5).
μικρὰ παραϑεῖναι τοῖς μείζοσι) ἔνϑα οὖν τῶν
μικρῶν πρὸς τὰ μείζω ἡ παράϑεσις γίνεται, ἀγῶνος
χρεία πολλοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι σπουδῆς καὶ φιλονεικίας "
ἀπαιτεῖ γὰρ τὸ τοιοῦτον βίαιον δήτορα. ἐττεὶ τῇ ἀλη-
ϑείᾳ ἄντιχρυς μάχεται, καὶ πολλῆς δεῖται δεινότη-
τος καὶ κατασχευῆς, ὥστε τοῖς χείροσι ϑεῖναι τὴν νίκην
καὶ πιϑανὸν ποιῆσαι τὸν λόγον.
SU si ROSEN
42, 27 δεινός) ἀντὶ τοῦ φοβερός" ᾿δεινήν τε σμερζδνήν te)
(Hom. 4 {42}: δεινὸν οὖν ἐνταῦϑα τὸ dvo)us-
ταχείριστον καὶ πᾶν γὰρ φοβερὸν ἀπροσπέλαστον
χαὶ δυσμεταχείριστον.
12 αἰχμόδιον. 19 c'è una specie di ἐπ- cancell. prima di χαί.
1) La differenza tra γλυκύς e ἡδύς. Anche questa di origine les-
sicale.
3) Scolio ad Hom. σ, 85. V. ed. del Dindorf.
3) Scolio al titolo del dial. di Luciano Συμπόσιον ἢ “απίϑαι. Non
capisco perchè sia stato trascritto qui.
σι
10
D
οι
90
96
43,
48,
48,
A. SABATUCCI
φυτά] ἀντεξετάσεις τοὺς δόντας ϑεούς, τοὺς τόπους
ἐν οἷς φύονται, τὸ ἥμερον, ἥμερον δὲ λέίγομενΣ τὸ
ἐδώδιμον, τὴν χρείαν τῶν καρττῶν καὶ τὰ τοιαῦτα.
ἡμερὶς δὲ καλεῖται ἡ ἄμπελος, διότι οἱ ἄνϑρωποι
πρῶτον τοῖς ἀκροδρύοις ἐτρέφοντο καὶ ἧσαν ἄγριοι
τὰ ἤϑη. εὑρεϑέντος δὲ τοῦ δημητριακοῦ καρποῦ
καὶ τῆς ἀμπέλου, ἐξημεςώϑησαν οἱ ἄνὥρωστοι. ἰστέον
δὲ ὅτι εἰ ϑελήσομεν ἄγριον δένδρον συγκρῖναι καὶ
ἥμερον, προκρίνειν δὲ τὸ ἄγριον βυυλόμεϑα, τοῦτο
τὸ μέρος σιγήσομεν xaì ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸ χρήσιμον ϑή-
σομεν, οἷον" τὸ μὲν ἥμερον τὴν ὀπώραν παρέχεται
μόνην καὶ ταύτην» οὐκ ἀναγκαίαν τροφήν, τὸ δὲ πρὸς
τόδε καὶ τόδε συμβάλλεται. 1).
ὅλον ὅλῳ παραβάλλειν) οἷον ὅλον ᾿Αχιλλέα πρὸς
ὅλον Ἡρακλέα. ὅλον δὲ λέγεται ὅταν πρᾶξιν μὴ
λαμβάνῃς μίαν πρὸς μίαν, ἀλλ᾽ ὅλας σκ(υ)ττῶν στε-
ριαϑρήσῃς τὰς ἀρετὰς πρὸς ὅλας τὰς ἀρ(ε)τάς, τὰς
ὑπαρχούσας τινί).
ὕπτιον) ὕπτιον μὲν λέγει τὸ ἄτεχνζον) καὶ ἀφελές "
ἀγωνιστζικὸν) δὲ τὸ μεϑοδικῶς τεροϊζόν), τοῦν ἔστι
διαιοετζικῶς).
κεφαλαίῳ κεφάλαιον] γένος πρὸς γένος, καὶ τὰ
τοιαῦτα.
τὸ διαιρεῖν ἐγκωμίου τρόπος] τοῦτ᾽ ἔστι ἵνα ἔπαι-
νέσῃς ἰδίᾳ τὸν Exrooa καὶ τὸν ᾿Αχιλλέα.
Μέρος ἑτέρου πράγματζος) τὴν σύγκρισιν ὑπολαμβά-
v(ov)or καὶ οὐκ αὐτοτελὲς <yU)uvacua' τοῦ κοινοῦ
γὰρ τόζπου» μέρος ἐστὶ καὶ τῶν ἐγκωμίων" τὸ xa
αὑτὴν dè ἡ σύγκρισις οὐχ ἔστι πρ(ο)γύμνασμα" προ-
γύμνζα)σμα δὲ καλεῖ αὐτὸ ὃ ‘Ag(96)vios, τὴν τῶν
δοκιμασάντων δόξαν αἰδ(ούμεν)ος, Ισοχράτους καὶ
τῶν λοι(ττῶν) 3).
6 δημητρειαχοῦ. 9 βουλοίμεϑα.
1) Cfr. Dox. 491 sqq., dove fa il paragone tra la vite e l’ ulivo.
2) Dox. 479. 32 3) σύγκρισις χρησιμεύει πρὸς πάντα τὰ μέρη τοῦ
λόγου. χαὶ ἐν ἀρχῇ πολλάκις xai ἐν τῷ μέσῳ χαὶ ἐν τῷ τέλει συγχρίσεις
26. 3. ᾽θ08
10
15
“)
Ue)
SCOLII AD AFTONIO. 97
13° 44, 21 Οὕτως μέλλει γράφεσϑαι ᾿ ἠϑοτιοιΐα ἐστὶ μίμησις
(ζἤϑους τοῦ εἰς μίμησιν προκειμένου ᾿ 1) ἢΣ ἡ μίμησις
ἤϑους ὑποκειμένου προσώπου καὶ μὴ ὑποκειμένου 0
> alia. QI "τ᾿ τς = 2} ΄ > x Rea
ἐπεὶ ὃ Agdovios αὐτὸς ἑαυτῷ ἐμττείσττει εἰσπεσὼν * ἦϑο-
la b) x ΄ >” € e ΄ , 9
mola ἐστὶ μίμησις ἤϑους ὑττοκειμένου προσώπου
- 5 / \ t ΄ > x
πῶς: εἴπζενΣ γὰρ È ὑποκειμένου προσώπου ᾿ ἐπεὶ
γὰρ αὐτῷ σκοτὸς ἦν ἵνα δρίσηται τὴν καϑόλου ἢϑο-
.“"» 2) > d , n > X \ > = € fiere
σοιΐαν [τὴν ἐννοηματικχήν]}" εἰπὼν δὲ ἐνταῦϑια ᾿ ὕπο-
κειμένου προσώπου ᾿ ὠρίσατο τὴν ἠϑοποιΐαν καὶ εἰ-
δωλοστοίαν, τὴν ττροσωττοϊτοιΐαν οὐχ ὡρίσατο" ὡς ἅτε
ἐχεῖναι μὲν ἔχουσι πρόσωπα. τεϑνεός τέ καὶ ζῶν. εἰ
δὲ τὴν πιροσωττοττοιΐζανΣ, ὡς αὐτὸς ἔφα, καὶ πρόσωπα
καὶ πράγματα τιλαττόμεϑα᾽ καὶ οὐχ ὑπόκειται πιρό-
σώττον, χαὶ αὐτὸς ὡρίσατο È ὑποκειμένου τιροσώ-
. x ) ΄ È x € - Ψ
{που καὶ ἐμπίπτει αὐζτὸςΣ ἑχυτῷ εἰπὼν οὕτως.
καὶ Peker) ὡς προγεγράφαμεν.
44, 21 ovs]. τί ἐστιν Ios: ἕξις ψυχῆς ἀνϑρώπου ἐνα-
σεεσχιρζρ)ωμένη καὶ δυσζα)πόβλῴηγτος.
re ” , PARA ca:
ἕξις stà Wuyîs, ποιότης δὲ εἸτὶ σώματος, οἷον λευ-
£ 2 Χ Ν - è , \ Ce VELIDIZON
x0v, μέλαν καὶ τὰ τοιαῦτα πολλάκις δὲ ἕξις καὶ ἐπὶ
σώματος.
44, 24 miart. ἦϑος) τὴν τῆς ψυχῆς διάϑεσιν᾽ πολλάκις
δὲ καὶ πάϑος μιμούμεϑλα.
υ > VIA , ως ΤᾺ « NI ) 49.γ)-
? [πιαρηγορικὸς λόγος καὶ ὃ νουϑετικὸς καὶ πτταραμυϑὴη
τικός].
ΓΕ. >» A PLC Ξ - , ᾿Ξ
τί ἐστιν ἔρως; πάϑος ψυχῆς σχολαζούσης.
10 προσωποιΐαν. 11 τεϑεώς. 12 προσοποιΐ . . Ο. 5. 17-18 ἐνα-
ποσχιρ.. ὠμένη. 19-20 λευχος.
εὑρίσχονται. ἐν ἀρχῇ μὲν ὡς ἐν τῷ τῆς Ἑλένης ἐγχωμίῳ παρ᾽ Ἰσοχράτει"
δείκνυσι γὰρ κατ᾽ ἀρχὰς ἐχείνου τοῦ λόγου, ὅτι χρείττονες οἱ ἀπὸ τῆς Λή-
das τῶν ἀπὸ τῆς ᾿Αλκμήνης RIA ZIE Ἔν dè τῷ μέσῳ ἐν. τῷ Εὐαγόρᾳ παρὸ
τῷ αὐτῷ Ἰσοχράτει xtÉ.
1) Il secondo μίμησις ἤϑους è sicuro per le traccie abbastanza
chiare che ne rimangono nel ms.: perciò tra il primo, che è pur
certo, e quest’ ultimo ho creduto plausibile supplire con una defini-
zione diversa soltanto nella forma dalla seguente ὑποχει μένου πιροσώ-
που χαὶ μὴ ὑποχειμένου.
Studi ital. di filol. class. XVI.
“I
σι
10
15
20
25
13°
14
A. SABATUCCI
22 Οἵαν] ϑρηνητικ(ῶς).
22 avi οἵας) ϑαυμαστεικ(ῶς).
29 ἀλλάσσομαι)] ἀλλάσσομαι ἀντὶ τοῦ ἀλλάσσω᾽ us-
cos ἔνι.
22 Τὰ ἀπεναντίας, ἃ καὶ μείζονα JYomvov ἔχει, τά ποτὲ
μὲν ἐνέργειαν, ποτὲ δὲ πάϑος σημαίνει.
22 Πρᾶγμα ἡ συμίφᾳφορά;, πρόσωπον δὲ ἡ Νιόβη.
29 περιέστη) γράφεται καὶ περιέστη ἀντὶ τοῦ ττεριε-
κλείσϑη, περιεγράφη.
20 τῶν οὐ τεκόντων] ὥφειλεν εἰπεῖν τῶν οὐ τεχου-
σῶν 1), ἀλλὰ διὰ τὸν δυϑμὸν ἀφῆκεν αὐτό. ῥυϑμὸς
δὲ λέζγεται τὸ ἔχον κρότον" καίτοι {εἶ sinev | τε-
χουσῶν ᾿ οὐκ ἐδήλου καὶ ἄρρενας, ἀλλὰ μόνας dr-
λείας εἰπὼν dè | τεκόντων ᾿ ἐδήλωσε καὶ τὰς ϑη-
λείας, ἐπεὶ τὸ γεννῆσαι λέγεται καὶ ἐπὶ ἀρρένων καὶ
ϑηλειῶν, καὶ προτιμᾶται τὸ ἄρρεν" τὸ δὲ τεκεῖν ἐπὶ
ϑηλειῶν μόνων ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ γενέσϑαι ἄρρυϑ-
μον, διὰ τοῦτο ἐποίησεν οὕτως.
90 συνουσίαν) συνουσία δύο σημαίνει" τὴν μῖξιν καὶ
τὴν ὁμιλίαν οἷον ἔνι ἐνταῦϑα.
90 καταστᾶσα) ἀντὶ τοῦ γενομένη.
91 συνήφϑην Αητοῖ! ὡμίλησα τῇ “1ητοῖ᾽" καὶ οὐ ϑέλει
ὅτι εἰς ἁψιμαχίαν ἧλϑον.
1- συμφοράν) γράφεται καὶ συμφορ(άς).
2 πεῖραν) γνῶσιν.
4 ἀπορῶ... κεῖταί μοι] εἰς ἐνεστῶτα κατήντησεν καὶ
ἅπτεται δλίγον αὐτοῦ.
5 ἑκατέρων παίδων] πῶς εἶχτεν ἑκζαὐτέρων : ὡς dau-
β(άγνεις τὸ ἑκάτερζον) εἰς δύο. ἔλαβζενΣ τὰς ϑη-
λείας ὅ(λας) ἀντὶ ἑνός, ὁμοίως καὶ τοὺς ἄρρενας.
ὅ.0 ϑρηνεῖν ἀπορώτερον) λέγει ὅτι τὸ μὲν ϑρηνεῖν
τοὺς νεκροὺς ὅσιον, νῦν δὲ τὸ μέγεϑος τῆς συμφο-
ρᾶς ἀφαιρεῖ αὐτό.
3 ἀλάσσομαι.. .. ἀλάσσω. 7 avanti ἃ πρόσωπον, πρᾶγμα cancell.
12 χαίτοι εἶπεν. 17-18 ἀρυϑμον.
1) οἱ τεκόντες, intendendosi di padre e madre, in Hom. X 2:)4,
Aeschyl. Choéph. 690 ecc.
ὧι
10
15
30
SCOLII AD AFTONIO. 99
46, 6 χε οἵ] οὖν (?)
46,9 παρὸν αἰτῆσαι] λαζιβάνεταιΣ ἀντὶ τῆς γενικῆς" dv-
νατοῦ ὄντος.
12" 46, 12 Εχφρασις ἀγῶνα ἔχει iva εὑρίσκῃ λέξεις YAas) 1) # *
(ἠϑοποιΐα ἀγῶνας ἔχει ἵνα παραστήσῃ ἐναργῶς τὸ 5
ἦϑος τῆς ψυχῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἔνι καὶ δύσεργος.
ἄλλως dè ἡ μὲν ἔκφραζςσις) περὶ τὰ πράγματα xa-
ταγίνεται, ἡ δὲ ἠϑοποιία περὶ τὰς ψυχάς. λέγεται
δὲ τότε ἠϑοτοιία ὅταζν») λάβης τερόσωζπον) καὶ ττρο-
σάψης aùrd) λόγους" τίνας ἂν εἴπῃ λόγους xaì τί 10
εἰκὸς 7) εἰπεῖν.
10 sq. εἴπη ed ἢ sic.
1) Nella lacuna si esprimeva probabilmente il pensiero che
1᾽ ἔχφρασις, relativamente all’7)F07r00%, ha minor bisogno di vivacità
d’espressione. Il Dox. 511, 25 nota che il διήγημα ha questo stesso
carattere rispetto all’ ἔχφρασις
100 A. SABATUCCI
APPENDICE
La mano che stese gli scolî che ho trascritti non è
la più antica tra le sei, che, come dicemmo, si distinguono
a primo esame nel ms. laurenziano. Un'altra, di poco an-
teriore, compare nei luoghi seguenti:
f. 4" 1. 19: ἐγώ aggiunto nello spazio interlineare subito
dopo la parola ἤλγουν. Non è altro che il comple-
tamento del testo.
f. ΤΥ marg. sin.: τυρανγίδος.
f. 16" 1. 19: ὡς ἀνατροφή.
f. 10" marg. destro: ὑπερβατὸν λέγεται | οἷον λέων ὥς, νεῶν
ἄπο, che si riferisce al passo di Aftonio, καὶ reg ἣν
ἂν κρατῇ: μόνης εἶναι νομίζεται (39, 10).
f. 10° marg. sup.: καὶ διὰ ταύτης πλέοντες oi ἄνϑρωποι,
mao αὐτῆς ἐγεώργησαν, aggiunta al testo con un ri-
chiamo (;/) alla parola εὑρήματα (39, 22).
f. 10" marg. sin.: σύγκρισις.
La dimostrazione che tutte queste postille sono ante-
riori agli scolî, ci è fornita dall'ultima di esse, σύγκρισις,
la quale è presa in mezzo dallo scolio γράφεται καὶ Περ-
σῶν xté. (v. s. p. 92, 3). E giova osservare che solamente la
posizione di questa nota ci poteva rivelare l’età sua, perchè
il confronto della scrittura, quando si tratta di scritture
assai vicine cronologicamente, non può condurre più in là
del riconoscimento della diversità di mano. Così nel nostro
SCOLII AD AFTONIO. 101
caso, p. es., il fatto che le postille più antiche sono in
maiuscolette, mentre gli scolî del n. sono in minuscola,
poco o punto voleva dire da solo.
Nello stesso f. 10" marg. d. si trovano altre annota-
zioni della stessa epoca, a giudicar dall’ aspetto, delle po-
stille suddette, ma che devono essere più tarde, perchè
una di esse è interrotta a metà da una di quelle, ὑσερβα-
τόν χκτέ.
LI TO ] ΡΣ «. i > = - " x n >»
f. 10° I. 5: περιφραστικῶς, οἷον ἰατρῶν παῖδες ἀντὶ τοῦ ἰα-
tooi, che si riferisce alle parole ἁεῶν ἐνομίζοντο πεαῖ-
dsc (39) 2).
f. 10° 1. 5: ὧν τινων ἡρώων.
f. 10" 1. 18: sionvevorias, rifer. a μένοντας (39, 15).
. r ; 3 ESSI Na aaa \ ΄ al) G ΓΕ ΙΟΝΣ Dia
f. 10" marg. d.: ἡ μὲν τέχνη μετὰ λόγου" | οἷον ἡ δητορική
ἐπιτήδευμα δὲ | χωζρὶςΣ λόγου" οἷον τὸ δόρυ κινεῖν. |
καὶ τέχνη μὲν λέγεται" ἕως οὔ | vis μανϑάνῃ λέγεται
;
tex) | μετὰ δὲ τὸ ὑποζρ) ϑῶσαι αὐτὴν καὶ διέρχε-
ΑΨ,
over λέγζεταιΣ | ἐπιτήδευμα. B
f. 10" marg. d.: τὸ ἀνατέλλω καὶ ἐπιτέλλω | διαφέρουσι᾽ τὸ
ἀνατέλλω ἐπὶ ἡλίου" τὸ δὲ ἐπιτέλλω ἐπὶ | ἀστέζρων),
tif. ἃ 99, 20:
f. 10" marg. d.: δοκεῖ προειδέναι καὶ αὐτὴ | tè μέλλοντα,
la sapienza.
=
f. 10" marg. d.: ἔνε καὶ ἐπὶ d(gp)vodoStixod) 1) ἡ φιλοτιμία,
che si riferisce a 39, 21.
Quanto a queste postille possiamo aggiungere che non
sono anteriori, prebabilmente, nemmeno agli scolî antichi,
perchè la nota ἡ μὲν τέχνη xré. è in relazione con lo sco-
lio 38, 15 p. 89-90 (f. 16" marg. inf., che è una facciata che
si trova di fronte alla 10"), e precisamente con le parole
1) ἅπι. λεγ., se ho ben ricostruito.
102 A. SABATUCCI, SCOLII AD AFTONIO.
φιλοσοφία, ῥητορικὴ τέχναι εἰσὶ καὶ ἐπιτηδεύματα (p. 90, 12)
Pare quindi che sia una dichiarazione di quello.
Resta così fissato che la prima mano di scoliasta ὁ
quella dell’ ἐγώ a f. 4", la seconda quella del nostro com-
mentario, la terza quella dell’7) μὲν τέχνη xré. a f. 10°.
Tutte le altre sono assai più recenti. Ho voluto notare
queste diversità di mani e di tempo, perchè, siccome tntte,
più o meno, hanno apportato correzioni od aggiunte al
testo dei Progimnasmi, e più spesso varianti, in una col-
lazione del ms. laur. bisognerebbe distinguerle.
Roma, aprile 1907.
ALESSANDRO SABATUCCI.
INDICE DEI CODICI LATINI
CONSERVATI NELLA
R. BIBLIOTECA UNIVERSITARIA DI BOLOGNA
Il nuovo indice dei codici e manoscritti della R. Biblio-
teca Universitaria di Bologna fu incominciato parecchi
anni or sono dal bibliotecario Cav. Olindo Guerrini, che
descrisse 1 primi nove codici, e fu poscia continuato dal
dott. Corrado Ricci e dai dottori Lodovico e Carlo Frati
fino al giugno del 1893. Allorchè quest’ultimo fu trasferito
alla Biblioteca Estense di Modena l'indice fu proseguito
dal dott. Lodovico Frati (dal n.° 72 ἃ] n.° 835) fino a tanto
che nel 1896, essendo stato trasferito alla Biblioteca Na-
zionale di Milano, venne a Bologna in sua vece il dott. Carlo
Frati, che continuò l’indice fino al codice n.° 997. Ritor-
nato nell’anno seguente a Bologna il dott. Lodovico Frati
riprese il lavoro interrotto, e lo proseguì continuatamente
fino alla fine, cioè fino al codice n.° 4089.
La necessità di un nuovo indice descrittivo di tutti i
manoscritti posseduti dalla Biblioteca Universitaria di Bo-
logna era vivamente sentita dagli studiosi; poichè in quello
compilato dal bibliotecario Lodovico Montefani Caprara
mancavano molti codici, specialmente provenienti dai con-
venti soppressi, e molte miscellanee erano indicate con un
titolo generico, senza lo spoglio di ciò che contengono.
Così ad esempio nel fondo dei manoscritti provenienti dal
104 CODICI LATINI DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA.
monastero di S. Salvatore, che è senza dubbio il più pre-
gevole e il più antico, si trovavano non pochi codici mi-
scellanei indicati coi titoli seguenti: Opuscoli diversi, Car-
mina lutina et italica, Opuscula scriptorum saeculi XV, Mi-
scellanea, Lettere di uomini eruditi, e via dicendo,
In questo periodico, che accolse già l’indice dei co-
dici greci di questa Biblioteca, compilato dai professori
V. Puntoni e A. Olivieri, incomincio ora a pubblicare l’ in-
dice dei codici latini, colla speranza di potere in seguito
dare alle stampe anche quello dei manoscritti italiani.
Lopovico FRATI.
᾿Ξ (11.
1) {Lentulus Publius procons. Lettera apocrifa all’Imp. Ce-
sare Augusto). ‘Repertain annalibus Romae temporibus Octa-
’, etc. | ‘“apparuit temporibus nostris ᾿ —
viani imperatoris
‘ spetiosissimus et decorus ’. (Cfr. Ioh. Reiskius. Exerc. VII.
De im. I. Chr. cap. I, e Fabricius. Cod. apocr. N. T. I, 301)
2) {Ioseph Flavius. Frammento del lib. XVIII, Cap. IV
De Antiq. Iud.). * Fuit autem eisdem temporibus ?
severat et genus ’ 3) ‘ Dicta Sibille que ponit Augu-
stinus de civitate Dei libro 18’. (Cfr. S. Augustinus. De
civitate Dei, lib. XVII, cap. 23) 4) ᾿ Sermo de phiso-
ε
— | per-
nomia et viribus hominis ”. | ‘ Et inter ceteras res’ — ‘Et
qui habet oblongas ’.... (Mutilo in fine).
Cartaceo, sec. XV, mm. 290 X 200, di carte 68 n., con rubriche
e lettera iniziale miniata. In fine all’Acerda di Cecco d’Ascoli è que-
sta nota: ‘ Finis Laus deo. MCCCCLXII die duodecimo mensis au-
gusti per me Iohannem de Fabis notarium transcriptus ’. Prov. dal
Canon. G. G. Amadei.
DIV).
‘ Iohannis Pauli de Fundis Tacuinus astronomico-medi-
cus” 1). ‘ Altissimi dei nostri Ihesus Christi virtute cho-
operante primo in hoc meo judiciolo’ — ‘ Datum Bo-
1) Il Fantuzzi (Scrittori bolognesi, IV, 185) erroneamente l’at-
tribuisce a un Gio. Paolo Gnudi. (Ctr. Mazzetti, Repertorio de’ Pro-
fessori dell’ Univ. di Bologna, n. 1241).
106 CODICI LATINI
noniae die septima februarii 1435 per doctorem Artium
Iohanem Paulum de Fundis actu legentem in astronomia
et in medicinis studentem et necnon inclite et excelse co-
munitatis Bonomiae astrologum benemeritum ἢ.
Cart., sec. XV, autogr, mm. 300 X 225, di carte 10 n. n. Prov.:
‘ Ex Biblioth. Canon. Amadei ’
3 (1V)
{Frasario antico volgare e latino). ‘ Dio sia in nostro al-
torio ᾿. | ‘ Deus nos adiuvet’ — ‘ Veteranus quello che è
vegio in qualche officio ”.
Cart., sec. XY, mm. 300 Χ 215, di carte 8 n. n., a due col.
Prov.: ‘ Ex Biblioth. Canon. Amadei ’.
4 (I VI. ,
‘ Johannes Bocatius Maghinardo militi ᾿. (Cfr. G. Boccaccio.
De casibus viror. illustr. Augustae Vindelicor., 1544, p. 1,
fino alla lin. 7 della p. 3).
Cart., sec. XVI, mm. 300 X 200, di carte 4, di cui 2 bianche.
Prov.: ‘ Ex Biblioth. Canon. Amadei ’.
5 (1 VII).
‘ Clementis VII P. M. Litterae Legationis in Sabaudia ad
Lud. Card. S. Caesarei. 1530 ? 1) ‘ Unigenitus Dei filius
Ihesus Christus gregem suo preciosissimo sanguine re-
demptum’ — ‘ Datum Romae, apud S. Petrum, anno In-
carnationis domini millesimo quingentesimo et trigesimo.
Non. februarii, Pontificatus nostri anno octavo ”.
Cart.. sec. XVI, mm. 290 X 195, di carte 8 compresa la 1° bianca.
Prov.: ‘ Ex Biblioth. Canon. Amadei ’
6 (1 VIII).
ΝΜ, T. Ciceronis nonnullae epistolae familiares cum va-
ria lectione’. Contiene: Ad fam, I, 3. 6. 9. 10, II, 1.2.4. 6.8.
1) Louis Gorevod de Challant fu fatto Cardinale il 19 marzo 1536
ad istanza di Carlo V.
Se I k
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 107
Meno IV 6902 13.14.15, Vi 1: 8.5: 6.7
(fino alle parole del $ 2: ‘ quamqnam exiguam ’). Con v. 1.
interlineari.
Cart., sec. XV, mm. 295 X 205, di carte 12 n. n.. Prov: ‘ Ex
Biblioth. Canon. Amadei ”.
MR IT):
‘ Ulpiani Zani Consultationes aliquot ᾿. ἡ Iunlius Pontifex
Maximus. Universis qui infra annum’ — ‘Ad laudem eius
b)
qui terre flores sparsit et sidera polo ”.
Cart.. sec. XV, autogr., mm. 500 X 205, di carte 6 n. n. Prov.:
‘ Ex Biblioth. Canon. Amadei ”.
8 (1X).
{De coronatione Caroli IV Rom. Imp.) ‘ Pro negocio Coro-
nacionis domini Caroli τα] Romanorum Imperatoris Anno
domini Millesimo Trecentesimo Quinquagesimoquinto ? —
t b)
exprimuntur et confirmantur terre Romane ecclesie
Membrana del sec. XIV, imm. 500 X 202. Prov. : ‘ Ex Biblioth.
Benedicti XIV P. M.'.
9 CP)
{Fassini P. Vincenzo Domenico. Inni due contro i Gesuiti per
la ritrattazione del P. Concina) 1) ‘Ignatianorum Hymnus
ΟΞ πὶ
ti
pro victoria adversus P. Concinam reportata ᾿
‘ Adversus fratrem Concinam
9,
quidquam sapitis ἢ
2) ‘Si quidquam ergo sapimus’ — ᾿ Proscripta sunt
volumina ”.
Cart., sec. XVII e XVIII, miscell., mm. 900 X 200, di carte 335
n. n. Prov. da Ubaldo Zanetti.
10 (5).
i)‘ Epistola Guarini Veronensis ad Franciscum Barbarum ἢ
‘ Guarinus Veronensis 5. p. ἃ. Francesco Barbaro viro cl.
praetori designato ’. | ‘ Manuel praeceptor noster’ — ‘ Pho-
tionem ipsum, si libeat, audiamus ᾿. (8. d.) Non è indicata
108 CODICI LATINI
dal Sabbadini: Guarino Veronese e il suo epistolario ed. e
ined. (Salerno, 1885, in 8) 2)‘ Epistolae Card. Gasparis
Contareni Venet.’. a) Al Capitolo di Cividal di Belluno.
‘ Kx litteris vestris ’ (Romae, IV Καὶ]. Maii MDX.XXVIII).
b) ΑἹ medesimo. ‘Quoniam Deo optimo ᾿ (Die II Iunii
MDXXXVII, Romae). ὁ) Al medesimo. ‘ Una cum vestris
litteris’ (Romae, die XII Iulii MDXXXVII). d) Al med.°
‘ Quamvis nullas ad vos Jamdiu litteras ᾿ (Romae III
Nov. 1539). (Cfr.: Dittrich Fr. Regesten u. Briefe ἃ. Card.
Contarini. Braunsberg, 1881, n. 330, 341, 350, 392, 431)
3) (Gradenigo Bartolomeo. Lettera patente a Stefano
Re di Serbia che lo crea cittadino Veneziano 13 Giu-
gno 1340). (Cfr. Commemoriali ἃ. Repubbl. di Venezia.
ΠΡ Lab. ΠῚ πὶ 497).
Cart. miscell., sec. XVIII, di carte 178 n. Prov. da Ubaldo
Zanetti,
11 (Ὁ.
‘ Donati Acciajoli flo. Prohemium in expositionem libri
ethicorum Aristotelis ad clarissimum virum Cosmum Me-
dicem ἢ Θ᾽ Donati Acciaioli florentini espositio super
libros ethicorum Aristotelis in novam traductionem Argi-
ropuli Bisantii ᾿. — ‘ Et hic est finis X atque ultimi libri
ethicorum. Donati Acciajuoli florentini expositio super li-
bros ethicorum Aristotelis in novam traductionem Iohan-
nis Argyropuli Bisantii explicit ’. (Cfr. l’ediz.: Florentiae,
apud ὃ. Iacobum de Ripoli, 1478, in fol., di 263 |).
Cart., sec. XV, mm. 380 X 235, di carte 274 n. n., con note
marg., leg. in pelle. Prov. dal Sen. Marchese Sigismondo Malvezzi
nel 1727.
12/96.
1) ‘ Prophetia B. Io. a Capistrano Ord. Minor. de tuturis
Pontificibus ante electionem S. Pii V inventae ’. Da Pio V
(7 genn. 1566) a Benedetto XIII (29 maggio 1724). Se-
guono altre profezie senza i nomi dei Papi 2) <In Mi
(ravinae Testamentum. Nonis Aprilis MDCCXV.. (Cfr.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 109
Nuova Antologia. Vol. XXV, p. 865) 8) «Carlo VIII.
Regia patente che nomina castellano di Ortona Francesco
Guibert signore di Noan (Nohant ?) Capua 5 aprile 1495).
Pergamena originale, mm. 495 X 5370, con firma autogr.
4)! De conscribendis epistolis, auetore Petro Francisco Bot-
tazoni in patrio Bononiae Archigimnasio eloquentiae Pro-
fessore ’. (Ignoto al Fantuzzi. Scrittori bolognesi, II, 317)
5) ‘ Guidotti Claudii Ab. et S. Petri Bonon. Canon.’
a) ‘ Oratiunculae ad insignia Doctoralia conferenda ᾿. Dal
€ Nov. 1680 al 29 apr. 1710. Schede n.° 45. Manca il nome
del laureato. ὁ) ‘ Oratiunenlae in adventu Cardinalium, in
Academiis habitae ’. Dal 2 dic. 1706 al 1738. Schede n.° 13.
c) ‘ Schoedae variae ’ (n.° 26) 6) «Melloni D. Giambat-
tista. Orazione lat. maccheronica per un’Accademia in casa
Zam. 1738) Y «Muratori L. A. Lettera a Bernardo Ra-
mazzino. ‘ Mediolani, pridie Kal. Iuni, 1695) ’. Copia. (Cfr.
Epistolario dì L. A. Muratori, cur. M. Campori. I, 87)
8) ‘ Lazarus Augustinus Cotta Mediol. Henrico de Nova
Villa. Mediolani, MDCCITX ?. (Cfr. Fantuzzi. Scritt. bologn.
VI, 201 e 206) 9) ‘ Samuel Pufendorf (Puffendorff)
viro illustri Esaiae Pufendorfio. Holmiae, XXIV febr.
MDCLXXXTI ’ 10) <Danielli Stefano. Epigr. lat. in lode
del Mse Luigi Albergati. ‘ Κα]. Sept. 1716 °) 11) <Epigr.
lat. in lode di Benedetto XIII») 12) ‘ Facezia in latino
macheronico. Innocentium Strages ’. Allusiva a un’ aggres-
sione degli sbirri di Padova agli studenti 13) «Scarselli
Flaminio. Epigr. lat. contro Federico II) 14 «Zanotti
Francesco. Epigr. lat. per Federico II di Prussia).
Miscellanea di opuscoli mss. di vario tempo.
13 (0 H..
1) <Elegia lat.) ‘ Expectans expectavi et expectabo ᾿ —
‘ Osculo amplexo fide et gratis verbis’ 2)‘ Flaminii Pa-
pazzoni Compendium lib. Meteor. Aristotelis ’ 1599. Au-
togr. Prov.: ' Ex Bibliotheca Io. Hieronymi Sbaralene ᾿
(Cfr. Fantuzzi δον»). bologn. VI, 279, ove manca l’indica-
UTO CODICI LATINI
zione di questo ms.) 3) ‘ S. Ioannes Chrysostomus Hom.
LXXXII in Matthaeum. In fine ’ 4) ‘ Tractatus de vo-
| ‘ Quae dicturus sum’ — ‘et multa alia ’
δ ΟΠ ῸῸΞ
— ' quae non peperì et
luntate ’
Sec. XVI 5) ‘ De Divinatione per somnum
levit in hominum animo opinio ἢ
pario °. Sec. XVI.
Miscellanea di opuscoli mss. di vario tempo.
14 (10).
1) ‘ Expositio Alexandri Achilini super p.* 4. Avicene
pulchra’ ‘7.8 Septembris 1509’. Commento alla I parte del
lib. IV di Avicenna: De febribus 2) ‘ Tabuia Alexandri
Achilini in Medicina ’ 3) ‘ Quoddam Consilium in me-
dicina Alexandri Achilini pulchrum 4) ' Autoritates
Galeni colecte per Alexandrum Achilinum ° 5) ‘ Multa
ex Entisbari sophista ”.
Cart., sec. XVI, mm. 328 X 220, sono autogr. i fasc. 1, 2, 4, 5.
15 (12, Busta I, cod. 2).
Tsocrates. Oratio ad Demonicum ; recata in latino da Urceo
Codro). ‘ Isocrates origine Atheniensis ᾿. Il testo dell’ ora-
zione inc. a f. 1": ‘In multis quidem, o Demonice? —
‘ Vis enim utique aliquis ex hac diligentia naturae peccata
superari ’.
Cart., see. XV, mm 192 X 155, di carte 10 n. Prov. ‘ Ex Bi.
bliotheca Io. Jacobi Amadei ’. E ritenuto autogr. da C. Malagola. Della
vita e delle opere di A. Urceo. (Bologna, 1878, p. 372-4).
16 (12, Busta I, cod. 3).
1) ‘Demosthenes. Olyrthiaca I, trad. in lat. dal Card. Bes-
sarione). ‘ Bessarionis Episcopi Sabini Card. Nicaeni ad
illustrissimos Inclitosque Italiae Principes persuasio ex
auctoritate Demosthenis ’. | ‘ Haec a vobis pro communi
omnium saluti disputata’ — ‘ causae nostrae convenire ’
2" ‘ Demosthenis oratio pro ferenda ope Olynthiis adver-
sus Philippum Regem Macedonum ?. | ‘ Grandi pecuniae? —
\
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 11}!
‘ fideliter evenire opto ᾿ 2). Alphonsi Regis Oratio in
expeditionem contra Teucros ”. |‘ Scio plerosque ? — ‘ su-
scipere cavetote ”.
Memb=., see. XV, mm. 155 < 205, di carte ὃ n. n. Prov.: ἡ Ex Bibl.
Canon. Io. Iacobi Amadei ’
17 (Busta I, cod. 5).
‘ Francisci Porti Cretensis Commentaria in libros Homeri ἢ.
‘ Vita poetae ’
| ‘Omerus poeta (ut aliqui putant)?” —
‘epigramma plane declarat ”. | ‘ Chryses sacerdos A pollinis ’
22% ‘quo nullum animat formidolosius °
mane interrotto al v. 225 del lib. I dell'Iliade,
. Il comm. ri-
Cart., sec. XVI, mm. 455 X 205, di carte 24 n. n. Prov.: ‘ Ex
Biblioth. I. I. Amadei Ms. originale.
18 (12, Busta I, cod. 7).
1) ‘ Liber Porphirii de vocibus ex traductione Codri ’. |
‘ Existente necessario Chrysaorie ἢ 12" ‘ separabile vero
accidens sicut nigrum non ethiopi soli’ ... 2) {Aristo-
telis decem Praedicamenta latine reddita ab Urceo Codro)
19: ‘ Titulus huius libri est Aristotelis decem praedica-
menta’ ...‘ Equivoca dicuntur quorum nomen solum com-
mune ? — ‘ substantia tota dicta 510".
Cart., sec. XV, mm. 158 X 202, di carte 22 n., di cui le ultime
5 bianche. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca 1. I. Amadei’. Autogr. (Cfr. Mala-
gola. Op. cit., p. 373).
19 (12, Busta I, cod. 8).
‘ Basilii Magni Caesariensis ad nepotes, de legendis genti-
lium codicibus liber ᾿. Trad. da Leonardo Aretino 1" Ego
tibi hune librum, Coluti’ — ‘ vale, vir optime ’
2° ἡ Multa sunt, filii, que hortantur ᾿ 17" * nunc recta
consilia aspernantes”.|'Maximi Basilii liber explicit amen”.
Cart., sec. XV, mm. 185 X 210, di carte 18 n. n. Prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Canon. I.I. Amadei ’. (Cfr. Leonardo Bruni Epist. libri VILI,
rec. L Mehus. (Florentiae, 1741, P. 1. p. LXx-LXxI, $ 34).
112 CODICI LATINI
20 (12, Busta I, cod. 9).
1) Raymundi Lulli De figura elementali). © De figura ele-
mentali dieta T. Rubrica. Leo docet quo modo p. t. in ele-
mentali figura” 10" ‘cum aere quam cum terra. Explicit ?.
Cfr. Hist. litter. de la France. XXIX, 188, n.° 19 2) «Rai-
mundi Lulli Lapidarins). Questo titolo fu aggiunto poste-
riormente correggendo l’altro più antico: ‘ Quintae essen-
tiae liber *, etc. Indi la rubr.
‘ De tribus principiis effectualibus ’. | ‘ Et primo, fili, tibi
dicimus ?. Mutilo in fine col principio del cap.: ‘ De tercia
aqua . Cfr. Hist. lautt. dela Fr. 1: Ὁ, 10 115. posso
9) ‘Raimundi Lulli Liber quintae essentiae). Acefalo.. .
‘ citornia, sorba, corna, mora celsi prima immatura ?. Segue
il cap.: ‘ Scientia ad extrahendum quintam essentiam a
rebus indurativis ad indurandum cum celo nostro ἢ
Mutilo in fine. Cfr. l’op. cit., n.° 114, p. 282.
?.* Deus in virtute trinitatis
, etc.
Cart. sec. XV, mm. 147 x 212, due fasc. ciasc. di 12 carte. Prov.:
‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara ᾿.
21 [12, Busta I, cod. 10).
1) ‘Commento alle satire di Persio anepigr.) ‘ Auctor iste
Perseus natione tuschus ἢ 65° ‘ Acervi acervose con-
gregationis. | τέλως ἀμὴν ᾿. Comprende l’intero comm. alle
sel satire 2) «Trattato mitologico lat., adesp. e anepigr.)
73" ‘ Celius in fabularum contextu’’ 113° pro
quo merito communi consensu civium tantum fundum sibi
dederunt quantum sibi posset sufficere. Explicit. rs4ws ἢ
3) {Poggio Bracciolini. Oratio in funere Card. Albergati)
113” ‘In maximo dolore ’ 115" ‘ confluentibus
undecumque medicis’ ... Mutila in fine 4) Pomponio
Mela. De situ orbis libri III); cc. 121-147". Le cc. 148-146
bianche 5) {Nicolò Perotti. Epistolae) 1) De gene-
ribus metrorum ad Iacobum Schioppum Ves. 2) De Ho-
ratii Flacci ac Severini Boetii metris, ad Celium Perottum
fratrem suum). Cfr. per le edizz. Hain, n.° 10891 e sgg.
Cart.. seco XV, mm. 165 x 240, di carte 180 n. n., con rich.,
leg in perg. Prov.: ‘ Ex Biblioth. Co. Francisci Zambeccari '. Le
27.3. 003
a
8" ‘ protexerit et conservaverit; Dixi
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 119
car. 172-179 sono bianche, fuorchè i ff. 179" e 180 dove Tommaso de
Granelli possessore del cod. nel sec. XVI scrisse l'inventario de’ suoi
libri e d’altri oggetti.
22 (12, Busta I, cod..11). .
‘ Hieremias Cusatrus. De Balneis Porrectanis Agri Bono-
miensis Carmen elegiacum Ioanni Sfortiae Vicecomiti Pi-
sauri principi’. Cfr. IMlustrazione d. Terme di Porretta e del
suo territorio. (Bologna, 1867, pp. 71-96).
Membr., see. XVI, mm. 205 X 142, di carte 14 n. n., con minia-
tura e stemma sforzesco, leg. in velluto verde, appartenne a Gio.
Ant. Battarra (1763), poscia a Ferdinando Bassi (1764),
23 (12, Busta II, cod. 2).
‘ Flaviù Vegetii Renati viri Illustris epithoma Institutio-
nis rei militaris ’. | ‘ Incipit liber primus secundum ca-
pitula inferius posita, et qualiter instruantur tirones ᾿. |‘ In
quibus tantum temporibus mox fuit bonarum artium stu-
dia ” 22” ‘ precipue cum subitis operibus addenda ’...
Membr., sec. XV, mm. 134 X 210, a 2 col., di carte 27 n. n. Per
la mancanza di 2 carte tra i ff. 10-11 e 11-12 il testo di Vegezio è
mancante nel lib. II della fine del cap. 23, e dei capp. 24 e 25; nel
lib. III delle ultime parole del cap. 2, dei capp. 3 e 4 e del prin-
cipio del cap. 5. Più per la mancanza di altre carte dopo il f. 22 il
testo rimane interrotto verso il fine del cap. 8 del lib. IV, alle pa-
role indicate. Ciò che segue nei ff. 23-27, della stessa mano, nulla
ha che fare coll’op. di V. e sembra una compilazione fatta dall’ama-
nuense, essendo disparato l'argomento dei vari capitoli, intitolati: ‘ De
trasformatis; De theatro; De Tribus maximis circumstanetis gestorum,
personis, lociîs et temporibus, De divina scriptura, De statu ecclesixe tri-
plici fulcimento; Qualiter dividuntur species heresium. Quest’ ultimo
cap. rimane interrotto alle parole: ‘ eius filius appellaris ’.
24 (12, Busta II, cod. 6).
‘Augustini Vonici Doctoris ac equitis Tarvisini pro patria
ad Illu.® Nicolaum Marcellum Venetorum Ducem congra-
tulatio ᾿. | ‘ Quod nobis praecipue erat optandum ᾿ — ἡ at-
tentione non abutar. ἢ 2" © Venite civitatis erigo ’
Ἵ
Membr., sec. XV, mm. 149X 200, di carte 10 n. n., di cui le ui-
time 2 bianche. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Ulyssis Aldrovandi ’
Studi ital. di filol. class. XVI.
(0 a)
114 CODICI LATINI
25 (12, Busta II, cod. 7).
‘ Oratio aedita per Candidum de Vigevio (Petrum Candi-
dum Decembrium) Philippi Mariae Ducis Mediolani secre-
tarium in funere Nicolai Picinini. Imperatoris strenuis-
simi’. | ‘ Si ullo tempòre fortunae insidias ’ 36° “ et
gloriae nostrae monumentum. finis. Laus deo. | Qui me
foelicem toties jactatis amici: | Qui cecidit: stabili non
erat ille gradu ?. Cfr. Muratori. Fer. Ital. Scr., XX,
1047-1084, ov è pubbl. il volgarizzamento del Polismagna.
Il testo lat. è inedito.
Cart., sec. XV, mm. 146 X 205, di carte 36 n. n., prov. da Ulisse
Aldrovandi.
26 (12, Busta II, cod. 8).
<‘ Petri de Santoyo Tractatus de apostatis ’). ‘ Tractatus
doctoris de santoyo de apostasia ’. | ‘ In nomine patris, etc.
Cui omnis laus, gloria et honor” — ᾿ que scripta sunt per
me petrum de sanctoyo minimum legum professorem. Vi-
cesima quarta julii anno domini millesimo quadringente-
simo octogesimo quarto ”.
Cart., sec. XV (1484), mm, 154 X 215, di carte 9 n. n., prov. da
Ulisse Aldrovandi.
27 (12, Busta II, cod. 9).
1) <‘ Antonii Gazi medici Patavini Ars clinica ᾽ν). ‘ Divi
Antonii Gazi Patavini medici ex omni aetate excellentis-
simi. | Capitulum primum introducit medico narrare inci-
Ἵ
pientem quomodo in prima visitatione infirmum exami-
naverit. | In nomine patris, etc. Non me latet, Doctores
excellentissimi ἢ 15" ‘ circa patientem fieri oportet. exa-
minari subiicio. Dixi’. Non è registrata nè dal Haller,
Biblioth. medicinae pract. (I, 471-2), nè dal Vedova. Biogr.
scritt. padov. (I, 444-6) 2) <Fr. Iacobinus de Gufantis
mediol. Regulae memoriae artificialis) 15" ‘ Ars me-
morie artificialis est qualiter homo ἢ 19%. τοῦ “816. ΠΝ
aliis. Expliciunt regulae memoriae artificialis fratris Iaco-
bini de gufantis ordinis fratrum carmelitarum mediolani ἢ
ipa Ce
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. ΠῚ 9
9) Catechismo in versi latini) 19" ‘ Unum est
deum. Nec iures vana per ipsum ” 20° .' Vel quevis
dicat, vel nil dixisse videtur ’
Cart., sec. XVI, mm. 153 X 210, di carte 20 n. n., con rubr. in
rosso, prov. da U. Aldrovandi.
28 (12, Busta II, cod. 10).
{Alphonsus Rex Castellae. Clavis sapientiae). Cfr. Thea-
trum Chemicum. (Argentorati, 1660, vol. V, pp. 166-786).
Cart., sec. XVI, mm. 147 X 219, di carte 17 n. n., prov. da U.
Aldovrandi.
29 (14).
{Acta consistorialia ab a. 1559 usque a 1565). Compila-
zione incominciata da un ‘ P. Paulus Gualterius Aretinus,
quem sacrum ipsum Collegium pro praesenti anno Dom.
MDLIX in Italicae Nationis Clericum assumpsit ?.
Cart., sec. XVI, mm. 228 X 347, di pp. 766 π΄. piu 2 cc. n. n. in
principio e 8 in fine, leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
30 (15).
‘ Decreta consistorialia incipientia coram Alexandro Papa VI
anno Domini MIID die sexta Iunii usque ad Clementem
Papam X, anno 1670, die 22 Decembris ’. (Corretto in 1672,
: 14 nov., ma erroneamente perchè l’ultimo estratto è in
data del 12 dic. 1672).
Cart., sec. XVII, mm. 204 X 290, di carte 244, più alcune
bianche in fine, leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
31 (16).
{Decreta consistorialia ab a 1498 usque ad a. 1664. Da
Alessandro VI ad Alessandro VII). Vi è premessa una ἡ Ta-
vola delle materie ® che comprende 17 carte n. n.
Cart., see. XVII, mm. 218 X 305, di carte scritte 236, più alcune
bianche in fine e 17 in prince. n. n., leg. in perg., di due mani di-
verse, prov. da Papa Benedetto XIV.
116 CODICI LATINI
32 (17).
‘ Acta concistorialia Clementis Papae VII’. (1523-1534).
Cart., see. XVII, mm. 220 X 305, di carte 272 n. n., più 4 bian-
che in princ., leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
33 (18).
{Acta consistorialia Innocentii Papae X. 1644-1650).
Cart., sec. XVII, mm. 216 X 308, di carte 225 n. a pp. 1-449, più
2 carte bianche in prine., leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
34 (19).
‘ Decreta consistorialia diversorum Pontificum et vota pro
canonizatione S. Caroli’. (1431-1610).
Cart., see. XVI-XVII, mm. 207 X 280, di carte scritte 205, piu al-
cune bianche in prine. e in fine n. n., leg. in perg., fu già del Card.
Lodovico Ludovisi (f 1632) e provenne da Papa Benedetto XIV.
35 (20).
{Acta consistorialia ab. a. 1621 usque ad a. 1672). Da Gre-
gorio XV a Clemente X. Corrisponde a parte del cod. 15
da f. 107" alla fine.
Cart., sec. XVII, mm. 202 X 274, di carte scritte 207 n. n., più
4 bianche in princ. e 3 in fine, leg. in perg., prov. da Papa Bene-
detto XIV.
36 (21).
‘ Decreta selecta Sacrae Congregationis consistorialis
(1730 circa).
è)
Cart. in 4 voll., see. XVIII, mm. 195 X 265, leg. in perg., prov.
dal Card. Filippo Monti.
37 (23).
‘ Acta sanctorum Anconetanorum, videlicet: Passio S. Ci-
riaci episc. Hierosol. ac S. Annae eius matris (ff. 1"-8")
Historia S. Marcellini Epise. (ff. 8-16) Historia
S. Liberii confessoris filii Regis Armeniae (ff. 17-30")
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 117
Historiae Beatae Palatiatis (ff. 31"-39)), Prologus S. Pe-
regrini Levite et martiris (ff. 3964") Legenda inven-
tionis corporis B. Primiani episc. et martiris ” (ff. 65'-66").
Cart., sec. XVI, mm. 137 x 203, di carte 76 n. n., delle quali sono
bianche da c. 67-76, leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
38 (26).
‘ Acta S. Rituum Congregationis ’. È la collezione degli
atti o decreti della S. Congregazione dei riti fatta dal se-
gretario di essa nel sec. XVII, e segnatamente dal 1623
al 1693 e nei primi anni del sec. XVIII fino al 1711.
"
Cart., in 3 voil., sec. XVII-XVIII, mm. 200 Χ 274, leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
39 (27).
‘ De sanctitate et miraculis angelici Aloysii Gonzagae Re-
latio ad SS. D. N. Paulum V Francisci Sacrati Archiepisc.
Damasceni, Io Bapt. Coccini Rotae Decani, Io. Bapt. Pam-
philii Rotae auditoris ἡ
Cart., see. XVIII, mm. 198 X 245, di carte 52 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
40 (29).
‘ De sanctitate vitae et miraculis Ven. servi Dei Au-
dreae Avellini ad SS. D. N. Urbanum VIII Relatio Io.
Bapt. Coccini, Alphonsi Manzanedì de Quinones, Iacobi Ca-
valeril ᾽
Cart., sec. XVII, mm. 190 X 267, di carte 50 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
41 (30).
‘Quod 5. D. N. Paulo Papae V retulerunt tres Rotae Au-
ditores Deputati F. Sacratus, Io. Bapt. Coccinus, Alphon-
sus Manganedo super processo canonizationis B. Andreae
Corsini Episcopi Fesulani ’.
Cart., sec. XVII, mm: 200 x 260, di carte 47 n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
118 CODICI L\TINI
42 (31).
‘ SS. D. N. Paulo Papae V. Mediolanensis canonizationis
bo. me Caroli Borromei S. E. Card. et Archiepiscopi Me-
diolanensis Relatio trium Rotae Auditorum in causa a Sancta
Sede Apostolica Deputatorum Francisci Peniae, Alexandri
Iusti et Horatii Lancellotti, in qua processuum acta, et pro-
bationes expenduntur, et judicium super canonizatione fa-
cienda interponitur ad praescriptum sacrorum ritualium
Sci
Cart., sec. XVII, mm.205 X 271, di carte. 188 n. n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
43 (32).
‘ Relatio de virtutibus et miraculis Catherinae de Riccis
monialis Io. Bapt. Coccini, Philippi Pirovani et Clementis
Merlini ’.
Cart., see. XVII, mm. 198 X 265, di carte 44 n. n., leg. in car-
tone, prov. da Papa Benedetto XIV.
44 (33).
? De sanctitate et miraculis sororis Catherinae de Ricciis
Florentinae Ord. Praed, ad S. ἢ. N. Urbanum VII P. O. M.
Relatio Rotae Auditorum I. B. Coccini, Philiphi Pirovani,
Clementis Merlini ex processibus super illius canoniza-
tione formatis extracta ᾿. Altra copia della relazione con-
tenuta nel cod. precedente.
Cart., sec. XVII, mm. 199 X 265, di carte 42 n. n.. leg. in perg.
prov. da Papa Benedetto XIV. ;
45 (34).
‘ SS. Ὁ. N. Sixto V. P."O. M. Toletana Canonizationis
B. fratris Didaci de S. Nicolao Relatio Io. Bapt. de Rubeis
et Christophori Robusterii de Samant Rotae Auditorum ”.
Cart., sec. XVII, mm. 205 Xx 280, di carte 58 n. n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 119
46 (35).
‘ De sanctitate vitae et miraculis fr. Felicis de Cantalicio
laici Ord. Cappuccinorum ad SS. D. N. Urbanum VIII Re-
latio I. B. Coccini, Alphonsi Manzanedìi de Quinones, la-
cobi Cavalerii ?.
Cart., sec. XVII, mm. 198 X 261, di carte 33 n. a pp. 1-62, leg.
in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
47 (36).
‘ De sanctitate vitae et miraculis Francisci Borgiae olim
Ducis Gandiae ad SS. D. N. Urbanum VIII Relatio I. B.
Coccini, Alphonsi Manzanedi de Quinones, Iacobi Cava-
lerii
Cart., sec. XVIII, mm, 196 X 261, di carte 28 n. n., leg. in perg,
prov. da Papa" Benedetto XIV.
48 (37).
τ Acta canonizationis Ven. servi Dei Francisci Caraccioli ἡ.
Cart., sec. XVIII (1748), mm. 191 X 262, di carte 191 n. n., leg.
in perg., prov. dalla Bibl. dell’Istituto.
49 (39).
‘ Relatio Francisci Sacrati Archiepisc. Damasceni, I. B.
Coccini, I. B. Phamphilii facta SS. D. N. Paulo Papae V
super sanctitate et miraculis Patris Francisci Xaverii S. I.
ex processibus super illius canonizatione formatis extracta ?.
Cart., sec. XVII, mm. 196 x 264. di carte 57 n. n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
50 (40).
‘ SS. D. N. Paulo Papae V Romanae Canonizationis B. Fran-
ciscae de Pontianis sive de Roma relatio trium Rotae Au-
ditorum deputatorum Francisci Peniae, Io. Garsiae Mellini
et Horatii Lancellotti ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 267, di carte 62 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
120 CODICI LATINI
51 (41).
‘ SS. D. N. Pauli V ac omnium S. R. E. Cardd., Patriar-
charum, Archiepiscopor. et Episcoporum vota pro canoni-
zatione Divae Franciscae de Pontianis Romanae ’. (Die
XXI Mai), an. MDCVIII..
Cart., sec. XVII, mm. 156 X 215, di pp. 114 n., leg. in perg., prov.
da Papa Benedetto XIV.
52 (42).
‘ SS. Ὁ. N. Urbano VIII De sanctitate vitae, virtutibus et
miraculis servi Dei Caietani Thienaei.... Relatio I. B.
Coccini, Philippi Pirovani et Clementis Merlini Rotae Au-
ditorum ex processibus super illius canonizatione formatis
extracta ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 195 X 265, di carte 38 n. n. leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
53 (43).
‘ B. Gregorii Papae X Placentini vitae et virtutum ac
miraculorum Relatio facta SS. ἢ. N. Urbano VIII per Sa-
crae Rotae Auditores I. B. Coccinum, Philippum Pirova-
num et Clementem Merlinum anno Dom. 1629, 22 sept. ad
effectum canonizationis eiusdem ἢ.
Cart., sec. XVII, mm. 199 X 264, di carte 65 n.. leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
54 (44).
‘ De sanctitate vitae et miraculis Hieronymi Aemiliani Pa-
tritii Veneti ad SS. D. N. Urbanum VIII Relatio I. B. Coc-
cini, Philippi Pirovani, Clementis Merlini Rotae Auditorum’.
Cart., sec. XVII, mm. 197 X 265, di carte 79 n., leg. in perg.
prov. da Papa Benedetto XIV.
55 (45).
‘ SS. D. N. Clementi VIII P. M. Cracoviensis Canoniza-
tionis B. Iacinthi Poloni O. P. Relatio trium Rotae Au-
Me
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 121
ditor. Seraphini Olivarii Razzalii, Lanrentii Blanchetti et
Francisci Peniae ἢ
Cart., see. XVI ex. e XVII in., mm. 215 « 280, di carte 44 n., leg.
in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
56 (47).
‘Ad S. D. N. Gregorium XV de sanctitate vitae et mira-
culis B. Iacobi de Marchia O. M. Relatio I. B. Coccini,
Alphonsi Manzanedo de Quinones, et Iacobi Cavalerii Rotae
Auditorum ?.
Cart., see. XVII, mm. 195 X 200, di carte 42 n. n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV,
97 (48).
Fasc. I.‘ De quibusdam illustribus viris Lambertinae gentis
testimonia ἢ 1) ‘ De B. Imelda Lambertini testimonia ἢ
2) ‘ De Lambertino q. Guidonis de Lambertinis Pote-
state Tuderti anno 1245 testimonia authentica. Ioseph.
Can. Garampi D. D.’. Contengono un’ epistola del Co-
mune di Bologna (20 apr. 1244) e nn istrumento conte-
nente disposizioni intorno a S. Lorenzo di Casalina (12 feb-
braio 1245) 9) ‘ Antonii Codri Urcei de Egano Lam-
bertino Elegia ’. (Cfr. A. Urcei Codri opera omnia. Basilea,
1540, pp. 8338-40. Fasc. Il.‘ De Benedicto XIV P. M. Ora-
tiones latinae variorum ᾿. Gli autori sono: Vincenzo Av-
vocati, Candido Donato Costa, Gio. Batta Gaddi e Dome-
nico Lanzerini. Fasc. 111. ‘ De Benedicto IV P. M. Car-
mina variorum ’. Gli autori sono: Gio. Benedetto Barba,
Bernardo da S. Guglielmo, Gio. Luigi Boselli, Antonio Cri-
stoforo, Antonio Coriolano di Cosenza, P. Paleotti, Simone
Gritti, fr. Ignazio Maria Romano, Francesco Lelli, Giusti-
niano Orsini, Giovanni Santori.
Busta contenente opuscoli e carte sciolte, see. XVIII.
58 (49).
‘ Relatio Francisci Sacrati, Alphonsi Manzanedi de Qui-
nones, I. B. Pamphilii Rotae Auditorum facta SS. D. N.
122 CODICI LATINI
Paulo V super vita et miraculis B. P. Ignatii S. 1. fun-
datoris super illius canonizatione formatis extracta ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 190 X 255, di carte 61 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
59 (50).
‘ De sanctitate vitae et miraculis quibus... claruit Dei
servus Iohannes Dei fundator Religionis fratrum Fatebene-
fratelli ad SS. D. N. Urbanum VIII Relatio I. B. Coccini,
Philippi Pirovani et Clementis Merlini ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 198 X 265, di pp. 1-59, leg. in cartone,
prov. da Papa Benedetto XIV.
60 (51).
‘ SS. D. N. Paulo PP. V Hispaniarum Canonizationis
servi Dei Isidori Agricolae oppidi de Madrid Relatio per
tres Rotae Auditores Franciscum Sacratum, I. B. Cocci-
num, Alphonsum Manzanedo de Quinones ?.
Cart., sec. XVII, mm. 197 X 261, di carte 55 n., leg. in perg,
prov. da Papa Benedetto XIV.
61 (52, Busta I, n° 1).
1) Zacharias de Henrigittis De antiquitate Bononiae et
de vetustate eiusdem). | ‘ De vetustis Bononiae preconiis
et casibus Zachariae de Henrigittis diligens inquisitio et
relatio °. | ‘ Numani proprium constat esse ‘ Bononiae
dixisse sufficiat ’ 2) ' De origine civitatis Bononiae ’. |
‘ Ferrum nobili genere natum ’
3
- ‘ fidelissimum constan-
tissimunque prebuit ᾿ 5) ‘ Tenor anathematis emanati
a B. Ambrosio Mediolanensi Episcopo propter Teodosia-
nam desolationem civitatis Bononiae ?.| ‘ Servus Christi
Ambrosius’ — ‘assumpto Valentiniano genero Imperii con-
sole ’ 4) ‘ Tenor concessionis indulgentiarum Ecclesiae
S. Stephani de Bononia emanate anno 423 ?. | ‘ Celesti-
nus Episcopus servus servor. Dei’ — ' et lapidum circum-
stantium ἢ 5) ‘ Tenor privilegii Studii et confinium ci-
vitatis Bononiae concessorum per Theodosium iuniorem
t
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 123
Imperatorem precibus B. Petronii eiusdem Episcopi ’. |
‘Anno a nativitate D. N. Ihesu Christi quadrigentesimo
vigesimo tertio ᾿ — ‘ possit et debeat exhibere ’ 6) ‘ De
imperiali origine et meritu Beati Petronii Bononiensi Epi-
scopi’. | ‘ Petronius Bononiensis Episcopus ut in anti-
quis bistoriis legimus È? — ‘ habiturum fere arbitrabantur ἢ
Precedono 8 distici: ‘ Hane pretor ut primum divus Pe-
tronius urbem ’. | ‘ Principis ut noscat munera quanta
tulit °. In fine altri 5 distici: ‘ Tot cumulata bonis tan-
toque decora labore *. | ‘ Hactenus, at finem tempora longa
manent ’.
Cart., sec. XV, mm. 317 X 211, di carte 16 n., autogr., appartenne
a Gio. de’ Righini, poscia al Canon. G. G. Amadei.
62 (52, Busta I, n.° 2).
1) «Zachariaàs de Henrigittis) ‘ De antiquitate civitatis Bo-
noniae et agri illius quantitate et finibus ᾿. Egnale al n.° 1
precedente 2) Eguale al n.° 2 precedente 3) Eguale
al n.° 3 precedente 4) Eguale al n.° 4 precedente
5) Eguale al n.° 5 precedente.
Cart., sec. XV, di carte 10 n., autogr., prov. dal Canon. Amadei.
63: (52, Busta. I, n:° 3).
‘ Libellus compendii conditionis et antiquitatum civitatis
Bononiae ac originis presentis Universitatis notariorum et
bonorum et jurium ac virorum illustrium eiusdem ἡ. Sem-
bra esserne autore lo stesso Zaccaria Righetti.
Cart., sec. XV, autogr., mm. 315 X 220, di carte 5 n. n., prov. dal
Canon. Amadei.
64 (52, Busta I, n.° 4).
1) ‘ Conventionis, capitula et pacta causa confederationis
inter Estenses Ferrariae Dominos et Bononienses inita anno
Domini 1383 ex actis et rogitis Rodolphini notarii ἢ
1'-6" ‘Contractus lige facte cum Domino Marchione” (22 di-
cembre 1383). | ‘ Noverint universi et singuli’ — ‘ com-
124 CODICI LATINI
missa, soluta etex acta’ 7" ‘Copia instrumenti venditio-
nis facte per Lanzalottum de Montecucnlo ᾿ (17 sett. 1387). |
‘ Nobilis vir Lanzalotus’ — ‘quas tamen munitiones
14"-17"' Copia conpromissi facti inter magnificum co-
munem Bononiae et illustrissimos Dominios Marchiones
(2 dic. 1387). | ‘ Noverint universi hoc presens publicum
Ἵ
instramentum ’ — ‘in testimonium premissorum hic me
subscripsi ἢ 18" ' Renuntiatio adherentie Opizonis ’
(2 dic. 1387). | ‘ Post hec dictis’ — ' nos notarios supra-
scriptos ut supra’. 23" <Istrumento di procura a fa-
vore di Iacopo Bianchetti nella controversia fra gli Estensi
e i Bolognesi 1888). ‘ Coram vobis’ — ‘ exhibita fuit *.
25"-33' <Capitoli relativi alla controversia di confini tra
gli Estensi di Ferrara e i Bolognesi) 355-387" Formule
d’istrumenti di vendita). L’ultimo documento ha la data
del dicembre 1391 38'-39" Supplica di Francesco Pro-
tonobilissimo detto Facipegora di Napoli già precettore del
monastero di S. Antonio, a Papa Bonifazio IX. 16 apr. 1393).
‘ In testium et mey Georgii notarii — et singulorum pre-
? 45" ‘ Littere diffidantie transmisse per do-
minum Galeaz Comitem Virtutum Comunitati Bononie ’
missorum
(22 apr. 1390). | ‘ Dolemus et compatimur ἡ — ‘ voluntarii
diffidamus ’ 45" ‘ Copia littere domini Marchionis su-
pra premissis *. |" Magnificis viris Ancianis, Consulibus et
Vexillifero Iusticie ac civibus et com. Bononiae ἡ (30 apr.
1390). ! ‘ Viri Magnifici, inter honesta ᾿ — ᾿ favet et tri-
buit. ? 46" ‘ Littere domini Mantuani super eodem Ὁ
(25 apr. 1390). | ‘ Quoniam naturali instintu° — ‘ diffida-
damus ἢ 46" " Responsio litteris domini Comitis facta per
9
Regimina Bononie ’ (1° mag. 1390). | " Non expectavimus
‘ requiem comitentur 47" ‘ Responsiva com. Filo-
rentie Bononiensibus super litteris diffidantie transmissis
a ἃ: Comiti” (3 mag. 1390). |‘ Vidimus litteras” — ‘ in-
cohare ἢ 47" ‘ Diffidantia ἃ. Comitis transmissa Co-
munitati Florentiae ’ (18 apr. 1390). |‘ Pacem Italicam® —
‘ provocamur 47” ‘ Responsiva Florentinoram Co-
miti Virtutum’ (2 maggio 1390). | ‘ Hac die recipimus °
— | munerari ’ 409" Lettera a Papa Bonifazio IX,
’
DFLLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 125
s. d.). | ‘ Humilima huius vestri populi’ — ‘quam con-
servet ’. (Cfr. Arch. stor. lombardo, vol. X.VI, 1889, pp. 17
e sgg.).
Cart., sec. XIV, mm. 330 X 232, di carte 49 n., mancano le carte
VITI-XIII e 22, sono bianche le cc. 19, 20; 21, 24, 30, 34, 40 a 53,
leg. in perg., prov. dal Canon. Amadei.
65 (52, Busta I, n.° 5).
‘Actus electionis legatorum Com. Bononiae ad Clemen-
tem VII, die 20 Octobris 1388 ᾿. | ‘ Artium Consules ® —
irremissibiliter incedatis ".
Cart., see. XVIII, di carte 2 n. n.
66 (52, Busta I, n.° 6).
‘ Effectus et ordo servandus per Cambium Alberti Cambii
et socium florentinos pro conducta Iohannis Ursini circa
an. 1390 ’. |" Primo ire Faventiam ᾿ — ‘ habito nostro re-
sponso ἢ
Cart., sec. XIV, mm, 295 X, 225, di carte 2. n, n., prov. dal Canon.
Amadei.
67 (52, Busta I, n.° 8).
‘ Instrumentum confoederationis Florentinos inter ac Bo-
nonienses actum Florentiae die 21 Nov. 1396 ?. | Magni-
fici et potentes Domini’ — ‘ideo me subscripsi ’.
Cart., sec. XIV, mm. 261 X 210, di carte 4 n. n, prov. dal Canon.
Amadei.
68 (52, Busta I, n.° 11).
‘ Liga facta Venetiis in MCCCLXXXXVIIJ contra Du-
cem Mediolani interessentibus deputatis a Comune Bono-
niae ? (21 marzo 1391). Cfr. Verci. Storia della Marca
Trivigiana (T. VII, p. 97, doc. n.° 1965).
Cart., sec. XIV, mm. 313 X 220, di carte 74 n. n., prov. dal Canon.
Amadei,
PRETI I
126 CODICI LATINI
69 (52, Busta I, n.° 12).
{Lettera di Giovanni Lapi agli Officiali di Balìa del Com.
di Bologna. Venezia, 30 marzo 18398). | ‘ Post discessum
Francisci de Foscararis”. Cfr. Arch. stor. lomb., vol. XIV
(1887), fasc. 2. (Lettera degli Officiali di Balìa del Com.
di Bologna a Cambio di Alberto ambasciatore del Comune.
11 luglio, s. a.). ‘ Nobiles et circumspecte sotie, ete. Ut
videat Karolus® — ‘ facias efficacem ?.
Cart.. sec. XIV, mm. 270 X 182, di carte 6 n. n., prov. dal Canon.
Amadei,
70 (52, Busta I, n.° 16).
‘ Oratio quondam Antonii Albergati de patientia et con-
stantia in adversis ad Catelanum fratrem suum Romae co-
memorantem 1429 °.|' Quemadmodum, Katelane frater ? —
‘ Ex Bononia, Κα]. februarii 1429 ᾿. L’autore, ignoto al
Fantuzzi, dev’ essere Antonio di Iacopo detto Muzzolo Al-
bergati, che fu Lettore dello Studio di Bologna dal 1388
al 1423; morì l’a. 1437.
Cart., sec. XV, mm. 250 X 195, di carte 23 n. n., prov., dal Canon,
Amadei.
71 (62, Busta.I,.m:°16):
{Mandato di Niccolò Piccinino de’ Visconti governatore di
Bologna per l’edifizio e costruzione delle nuove carceri.
8 luglio 1440).
Foglio membr., see. XV, mm. 455 x 170, prov. dal Canon. Gio.
Giac. Amadei.
72 (52, Busta I, n.° 17).
‘ Capitula autentica Nicolai Papae V de anno 1447 ?. |" No-
verint universi presentes ᾽ — ‘ Acta fuerunt haec Romae,
die XXIIIJ Augusti MCCCCXLVIJ Pontificatus S. ἢ). N.
Nicolai Papae V anno I’, etc.
Cart., sec. XVIII, mm. 810 X 219, di carte 12 n. n., prov. dal
Canon, Amadei,
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 127
73 (52, Busta T, n.° 18).
{B. Nicolai Albergati Card. et Episcopi Bonon. Relatio ad
Bononienses de rebus ab ipso Bononiensium nomine cum
Summo Pontifice pertractatis. 1447). | ‘ Ad primum capi-
tulum quod incipiv’ — ‘ frater Nicolans Episcopus Bo-
noniae propria manu postilavit ’. Copia tratta dal lib. IV,
n.° 3 Diversorum, presso l’Archivio pubblico di Bologna.
Cart., sec. XVIII, mm. 810 x 219, carte 4 n. n.
74 (52, Busta I, n.° 19).
{Mandatum Bartholomaei de Castello Vexilliferi Iustitiae
Bononiae Francisco Canonici Camerae Bonon. Vicethesau-
rario de quibusdam pecuniis solvendis. Die X Tanuarii
M CCCC LXXXII). | ‘ Io[hannes] Ali[mentius] Proto[nota-
rius] de Nigris Bon. etc. Locumtenens. Madamus tibi Fran-
cisco de Canonicis ’. — ‘ Dat. Bononiae, die X Ianuarii
MCCCC LXXIJ. Io. Aliproto. de Moris locumt. | Bartho-
ltmeus de Castello Vexilifer. | Franciscus de Canonicis
Vicethesaurarius subscripserunt. | Sthephanus Girellus. |
Bartholomeus Ghisilardus ’
Foglio membr., see. XV, mm. 200 X 140, prov. dal Canon. Amadei.
75 (Ὁ, Busta T, n.° 20).
(Clementis VII P. M. Bulla de corona aurea a Carolo Rege
Hispaniarum accipienda (10 marzo 1529) — Facultas Wil.
lielmo Card. celebrandi missam in Cappella Palatini Bo-
non. ac injungendi Carolum Regem Imperatorem (1530) —
Bulla confirmationis electionis Caroli Regis in Imperato-
rem Romanorum (1530)). ‘Ex libro IV Secretorum Gloss
mentis PP. VII”.
Cart., sec. XVI, mm. 240 X 313, carte 6 n. n., prov. dal Canon.
Amadei,
76 (52, Busta. I, n.° 21).
{Baptistae Orsini S. R. E. Card. Legati facultas Caesari
Naccio ejus Locumtenenti. Dat. Romae, in aedibus Montis
128 CODICI LATINI
ITordani, 13 aprilis 1501). ' Exemplum desumptum ex Can-
cellaria DD. antianorum ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 208, di carte 4 n. n.
77 (52, Busta I, n.° 22).
{Facultates Apostolicae concessae Legatis Bononiensibus pro
admittendis alienationibus bonorum mobilium ac immobi-
lium, locorum piorum etc. extractae a litteris Romanorum
Pontificum Legatis datis ab anno 1523 ad 1556). Dal 19 no-
vembre al 30 dic. 1555.
Cart., sec. XVI, inm. 285 X 205, di carte 2 n. n.. prov. dal Canon.
Amadei.
78 (52, Busta I, n.° 23).
{Gregorii XIII P. M. facultas Flavio Card. Ursino pro
dirimenda ac componenda fininim controversia inter Al-
phonsum II Ferrariae Ducem et Bononienses. Datum Ro-
mae 7 febr. 1573, una cum senatuconsulto Bononiensium,
necnon quaedam adnotata de juribus Bononiensium in
hac re).
Cart., sec. XVII, mm. 290 x 208, di carte 9 n. n., prov. dal
Canon. Amadei,
79 (52, Busta I, n.° 24).
1) ‘ Epistola Federici Imp. pro recuperatione Hentii Regis
filii sui populo Bononiensi scripta anno Domini 1249”.
V. Huillard-Bréholles. Hist. diplomat. Friderici II (T. VI,
P. II, p. 737) 2)‘ Responsum Bononiensium ”. Ivi (T. VI,
Ps ΠΤ 98) 9) ᾿ Exemplum testamenti Hentii Regis
excerptum ex archivio fratrum Predicatorum S. Dominici
de Bononia ’ (6 marzo 1272). <V. E. Minch. Xònuig Enzius
(Ludwigsburg, 1828, p. 135) e Lod. Frati. La prigionia del
Re Enzo, Bologna, 1902, p. 125) 4) ᾿ Exemplum unius
codicilli Hentii Regis’ (7 marzo 1272). V. opp. cit.
5) ‘ Sequitur exemplum alterius codicilli einsdem Regis
(13 marzo 1272). V. opp. cit. 6) ‘ Instrumentum ven-
è)
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 129
ditionis de civitate Bononiae venditae a D. Ioanne de Vi-
cecomitibus Archiepisc. Mediolani per dominos Iacobum
et Ioannem de Pepulis ’ (16 ott. 1350). V. Ghirardacci. Hist.
di Bologna (II, 199) ©) «Privilegi concessi da Massimi-
liano I Imp. a Giovanni Bentivoglio, 29 febbr. 1496). V.
Gozzacini. Memorie per la vita di Gio. II Bentivoglio (Bo-
logna, 1839, p. 106 e doc. 62) 8) <Epitafio sulla tomba
di Ercole Bentivoglio nella chiesa di S. Stefano in Vene-
zia). | ‘ Herculi Bentivolo® — ‘ obiit anno aetatis suae LX VI
saluti vero MDLVXIV, die V mensis Novembris”.
Cart., sec. XYI, mm. 307 X 220. di carte 30 n. n., autogr. del
cronista Cristoforo Saraceni orefice bolognese, prov. dal Canonico
Amadei.
80 (52, Busta I, n.° 26).
{Urbani VIII P. M. confirmatio jurium, privilegiorum ac
statutorum civitatis Bononiae. Dat. Romae, 25 Tulii 1624).
Cart., sec. XVII, carte 2 n. n.
81 (52, Busta 1, n.° 27).
{Leopoldi I Imp. litterae Hieronymo Card. Gastaldo Dat.
Viennae, 2 Ianuarii 1679).
Cart., originale con sigillo in cera, see. XVII, carte 2 n. n.
82 (52, Busta I, n.° 29)
(Benedicti XIV P. M. Breve quo Francisco ex Comiti-
bus Marulli fratri militi Hospitatis S. Iohannis Hieroso-
Iymitani facultatem testandi concedit. Dat. Romae 19 De-
cembris 1740).
Cart., in fol., sec. XVIII, di carte 4 n. n.
83 (52, Busta II, n.° 1).
‘ Palladium eruditum ’. Zibaldone autogr. di Cesare Nappi
notaro bolognese 51-25" Sentenze e massime tratte da
S. Gregorio Magno, da S. Agostino, da Socrate, da S. Gi-
rolamo, da Seneca, da Aristotile, da Cassiodoro, da Salo-
Studi ital, di filol. class. XVI. 9
130 CODICI LATINI
mone, da Ovidio, da Macrobio, da Cicerone, da Virgilio,
da S. Ambrogio, da Arrighetto da Settimello, da Marziale
e da altri autori 26"-37" ‘'Auctoritas Albertani super
capitulo de amore et dilectione Dei et proximi et rerum
et de fortuna vite’. Estratti dai trattati morali d’Alber-
tano da Brescia: De dilectione Dei et prorimi e De doctrina
loquendi et tacendi 40-42‘ ‘ Epistola Rev. D. Card. Ru-
teni [Isidoro di Tessalonica] ad Rev. Dom. Bessarionem
Episc. Tusculannm Card. Nicenum Bononiae Legatum cum
capta Constantinopoli idem Cardinalis Rutenus e manibus
Turcorum in Cretam insulam profugisset. De greco in la-
tinum conversa ’. (In Creta, VI* Iulii 1453). | ' Sepenu-
mero ante actis temporibus? — ‘Tue in omnibus. R.tie
Isidorus Cardinalis In Creta VJ® Iulii 145(3) ᾿. Segue una
lettera lat. di Lianoro Lianori, o Leonori Leonorio, bolo-
gnese ad uno di nome Alberto inviandogli la sna versione
dal greco di detta epistola 43-47" ‘ Vita et mores
Turci, etc. | Ad serenissimum et invictissimum kRegem
Aragonum Nicolai Sagundini viri doctissimi oratio ?. |
Edita a Napoli il 31 genn. 1453. <Cfr. Apostolo Zeno. Dis-
sertaz. Vossiane, I, 341) 47-48" * Epistola Turci ad Pon-
tificem ἡ (1° giugno 1486). | ‘ Morbesanus heiesti cum fra-
tribus suis °
Dat. anno Mahumeti octogentesimo quadragesimo, die primo
Iunii, quod est anno MCCCC XXXVI” 48" ‘ Epigram-
mata et dicta (Ausonii Peonii) ’. Cfr. Ausonii Opera (Paris,
Didot, 1887) Epigr. 8, 10, 11, 12, 23 e 45 55-57" Spa-
gnuoli Gio. Battista detto il Mantovano. Sei lettere latine
a Gio. Battista Refrigerio (Bologna 28 apr. 1476, 21 lu-
glio 1476, 12 agosto 1478; Reggio, 23 genn. 1479; Man-
tova, 29 gen. 1480 e 16 febbr. 1480) 59"-136" Excerpta
lat. ex Dione Cassio. Hist. Rom., lib. XLIV, cap. 36-49;
ex Xenophontis Cyri inst. lib. VIII, cap. VII; ex Sallustio.
Bell. Iugurth. $ X, Cutil. $ LVIII: ex Strabone. Geogr.,
ed Didot, lib. XIV, cap. V, 8; ex Macrobio. Saturnal.,
lib. I;-cap. b:;.lib. II, cap. 2; ὦ; ex. Aulo Gellio; ΘΟ ἢν
lib. I, X, XI, XII, XIII e XVI; ex Euripide, in Hecubda;
ex Cicerone, T'usc. Disp. I, 30; Orautiones passim; De Di-
— ‘circa Dalmatiam et Corvatiam visitare.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 191
vinat. I, 4; Epist. V, 12; ex Eusebii Pamphili Praepar.
cuangel, lib. Tyicap 3, lib. VI, cap. I, lib. VII, cap. I,
lib. VI, cap. 2, Eccles. hist., lib. I e X, ex Flavii Tosephi
Antig. Iud. XVII, 6; ex Valerio Maximo, lib. VII, cap. 2;
ex Prisciano, De mensuris; ex Plinio. Nat. hist., XXII, 1,
ἜΣ 4:9D; 9, 9) 10.195 19. 15,47; 18; 20; 21, 22,28, 24,
25; ex Pontano. De fortitudine (Venezia, 1512, lib. II, 10);
ex Ausonio. Epigramm. XIII, XXIII, XXXIX, CXIX,
PRIN V,, LEX LXAXVIREXRXVITRRLXXIX IXXX:;
LXXXI, LXXXII, LXXXTII, XLII; ex Ovidio. Eleg. et
Am., I, II, 35; ex Virgilio. Aen. I, 64-107, 181-8, 142,
148-154, 173-179, 198-214, 227-261, 326-334, 423-9, 463-4,
503-8, 522-574, 595-630; ex Calpurnio. Ecl. III, 90; XI,
20-25; ex P. Gregorio Tifernio. (Cfr. Delitiae CC italor.
poetar., P. II, p. 1173-4); ex Plutarcho. Vitae. Aristides,
cap. VI, Cato Muior, cap. V et passim; ex Plauti Aulu-
laria, v. 282-749; Captivi, v. 42-937 137" ‘ Porciae fa-
miliae geneographia ’ Autogr. di Pandolfo Collenuccio
137" ‘ Versus graeci in latinum deducti per Ὁ. Pandul-
phum Collenucium Pisaurium, legum doctorem, ex Octa-
viano eius fratri elargiti ’. |‘ Primum Deum honora postea
autem parentes’ — ‘ Fugere autem fideiussionem Thales
Milesius dixit ”. 158" <Graecae inscriptiones in latinum
translatae et graecum alphabetum magnum) 1405-1457
Excerpta e Tito Livio. Hist., lib. I, II, IV, IX, X 1467
‘ Desperatio Christofori de Cambiago ’. | ‘ Proh scelus et
diri damnanda potentia fati’ — ᾿ Exercens misero cogit
amore mori. ‘ Cunus Philelpho ’. | ‘ Quid me sollicitas
tam crebro Marte, Philelphe ’
mentula tua clauda est’. ‘ Responsio ad supraseriptum
vatem per Porcellium ’. | ‘ Istic digna ὕπο vetule vescica
priapo ° — ‘ Me quoque cum trevio, care Philelphe, voca ’.
— ‘ Desine; nam semper
9
τ ἢ Porcelius pro quadam juvene Romana ’. | * Vult pater ut
v)
iungar greco Romana marito ᾿ — ‘ Per caput hoc juro cer-
vus et alter erit ". ‘dem in mulierem ’. ‘ Vis replere
olidam, mulier, stomacosam cavernam ’ — ‘ Policitisque
puer: diviciisque senex ’ 146" ‘ Gabrielis Theodori Sa-
lonigenae ad Hieronymum Manfredum Bonon. artium et
132 CODICI LATINI
medicinae doctorem carmen ἡ. | Dulcibus elicuit meretrix
me perfida verbis’ — ‘ Sydera si qua nocent, vel medi-
cina juvat ’. ‘Gabrielis Theodori. Implorat auxilium a
M.° Gabriele Veronensi ’. | ‘ Diligo participem nostri te
nominis atque’ — 'Inguinis accepto pressa puella gemet ’.
‘ Gratiarum actio ’. | ‘ Quot fluctus Benacus habet, quot
littus harenas”. ‘ Votum debitum Priapo”.| Votum pingue
feram, tibi Priape ’ 147"-8 ‘ De ponderibus et mensu-
ris’ 149 ‘' De calendis, Nonis et Idibus ’ 149-152"
‘ Vetustarum seripturarum interpretatio ’. (Spiegazione di
sigle e abbreviazioni epigrafiche) 153 ᾿ Provinciarum
ac civitatum, fluminamque ac montium, aequorum, sinuum
atque insularum nova nomina ex certis auctoribus nostri
temporis ’ 154-155 Excerpta ‘ Ex libro de temporibus
Eusebii, Hieronymi ac Prosperi, qui postea Eusebio addi-
derunt ἢ 156-166 Excerpta lat. Ex Plauto in $Sticho.
Passim. ἡ Idem in Truculento *. Passim. ἡ Ex Plauto. Cap-
tivi duo’. Passim. ᾿ Ex Plauto in Curculione, in Amphi-
trione, in Asinaria, in Aulularia, in Pseudulo, in Baechide,
in Mostellaria, ex Menechmo, in Milite, in Mercatore, in Pe-
nulo, in Persa, in Rudente’. Passim. 167 Excerpta lat.
‘ Ex Diodoro Siculo. 5bi0l. hist. I, 1 168-171 Excerpta
ex Plauti Amphitryone passim., ex Aulularia v. 2-248 °
173-176" Excerpta lat. ex Polybio. MHist., lib. I passim.
185 ‘ Oratio fratris Phylippi artis litterarie indaga-
toris diligentissimi ’. | " Temeritate insipientiaque ? —
‘ Batizatique fuerint ’ 187 ‘ Oratio habita per me Ce-
sarem Nappeum in introitu officiiù Vallis Hamonis Brisi-
ghelle. 13 aprilis 1452’ 188" ‘ In Barbatiam mor-:
tuum de anno 1478”. Epigr. lat. 188* ‘ Pomponii
oratio edita Romae iu principio studii 1482 ’. | ‘ Littera-
rum exercitationes ἡ — ‘ turpi ejectione penam dabo ’
190-197 ‘ Epithaphium compositum a M.° Baptista pre-
dicto (Mantuano) pro Bartholomaeo Mini de Rubeis 1482 ?.
‘ Epithaphium eiusdem compositum a Io Baptista Refri-
è)
gerio °. ‘ Epitaphium Federici Ducis Urbini compositum
a Refrigerio”.‘' Carmina Refrigerii ad Iacobum Luparum ?.
‘ Epithaphium Leonorae ducisse Ferrariae per Magistrum
CC SIE
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 153
Baptistam ". ᾿ Eiusdem pro Margarita filia Marchionis Man-
‘ tuae post nativitatem statim defuncta ᾿. ‘ In mortem ΔΙ.“
Comitis Galeatii Pepuli. 1491”. ‘Super speculo. Carmina
Octaviani Collenutii Pisaurensis ἢ. ἢ Eiusdem pro imagine ”.
‘ Ad Benedictum Morandum ”?. ‘ Epitaphia Xanti Benti-
voli composita a Mario Philelpho ’. ‘ Aliud pro eodem per
Lippum ’. (Cfr. Giorn. stor. d. lett. ital. XLV, 3). ‘ Car-
mina mibi missa a d. Agamennone Marescotto de Calvis
de anno 1487 ?. ‘ Carmina composita a Io. Baptista Re- |
frigerio et scripta in camera aundientiae Magnificorum d.
Sexdecem sub figuris imperatorum ibidem pictis ’. ‘ Flo-
riavi Dulphi carmina ’. ᾿ Epitaphia Philippi Beroaldi ’
194" * Vocabula obscuriora in duabus epistolis Plinii exi-
stentia, declarata ut infra per Philippum Beroaldum de
anno 1484 ° 195-7 ‘ Eiusdem Philippi Beroaldi Epi-
gramma ”. © Francisci Cossae pictoris lerrariensis ’. ‘ Ro-
berti Severinatis Venetorum Imperatoris ad ducem Cala-
brie tempore belli ferrariensis ?. Epigr. ‘ 1494. Contulitur
Apollo quis erit victor an Carolus Gallorum rex an Al-
phorsus Neapolitanorum rex’. Epigr. ‘ Epitaphium d.
Alexandri de imola compositum a M.° Baptista carme-
lita Mantuano ’. ‘ Eiusdem M.' Baptiste in Imaginem
Virginis Mariae Lauretae ’. ‘ In oratorem Venetum et Ve-
netos ’. Epigr. ‘ Colloqutio Io. Bentivoli ac Angeli et eius
coniugis ’. ‘ Epitaphium eiusdem ?’. ‘ Aliud. ἃ. Ludovici
Bolognini”. ἡ Aliud ᾿ 209" ‘ Cesar Napeus Rev. D. Fal-
coni Sinibaldo Camere apostolice clerico °. (Bononie, die
4 Iulii 1479) 210" ‘ Oratio composita et habita per me
Cesarem Mathei de Napeis die .. octobris 1460 in prin-
cipio Studii domini Merchadantis Budrioli de Mascaris pre-
ceptoris mei hon. ἢ 210" ‘ Cesar Napeus Io. Baptiste
Refrigerio ᾿ (Dat. Bononiae, die 10 Martii 1476) ‘ Io. Bap-
tista Refrigerius Caesari Napeo ’ (Ulgiani, XV Maii 1476)
211" ‘ Hieronymus Ranutius eques Comes artium et
medicine doctor ac Sexdecim vir. s. p. d. Rev. Card. Με:-
fitensi. Composita a me Caesare Napeo ᾿. Bononiae, XVIJ
febr. 1479) ‘ Refrigerius Napeo s.’ (Ex urbe, II Martii 1479)
211” "' Pandulphus Collenucius Pisaurensis Caesari Na-
9
134 CODICI LATINI
peo tuo 5. p. d.’ (Pisauri, XVIIJ Martii 1479). «Cfr. Ma-
lagola, Vita di Ant. Urceo detto Codro, Bologna, 1878, p. 505)
212" ‘Caesar Napeus Colae Montano. 5. p. d.’ (Bono-
niae, die X aprilis 1479) ᾿ Refrigerius Caesari Napeo suo s.’
(Bononiae, XXIJ Maij 1479) ‘ Caesar Napeus Retrigerio
suo 5. (Romae, XXV Maij 1479) 212” ‘ Caesar Na-
peus R."° domino Falconi Sinibaldo s. p. d.’ (Bononiae,
10 apr. 1480) ‘ Io. Βαρὺ. Refrigerius Caesari Napeo 5. ἃ. ’
(Samoadiae, 13 apr. 1480) 213” ' Caesar Napeus Io. Bapt.
Refrigerio 5. p. d.’ (Bononiae, 14 Junii 1480) ‘ To. Bapt.
Refrigerius Caesari Napeo s.’ (Samodiae, 23 [πη] 1480)
213" ‘Io. Bapt. Refrigerius Caesari Napeo s.’ (Samo-
diae, 26 Iunii 1480) 214" * Caesar Napeus Rev. D. Fal-
coni Sinibaldo ” (Bononiae, 18 Sept. 1480) ‘ Caesar Napeus
Rev. Τὴ. Sinibaldo Falconi” (8. d.) 214" ᾿ Caesar Na-
peus Rev. D. Falconi Sinibaldo ’ (5. d.) ‘ Oratio facta et
habita per me Caesarem Napeum in introitu otficii Capi-
taneatus Vallis Hamonis Brisighelle, die 13 Apr. 1482 ’
215" ‘Caesar Napeus Io. Βαρὺ. Refrigerio 5. (Brisi-
ghellae, die 22 Apr. 1482) 215" ‘ Philippus Beroaldus
Caesari Napeo s.’ (Bononiae, IV Cal. Maij 1482)
216" ‘ Caesar Napeus Philippo Beroaldo s.’ (Brisighellae,
V Non. Majas 1482) 216" ‘ Caesar Napeus Refrigerio
suo s.’ (Brisighellae, V Non. Majas 1482) ‘ Caesar Napeus
Refrigerio suo s.° (Brisighellae, die .. 1482) ‘ Caesar Na-
peus Refrigerio s.’ (5. d.) 217" ‘ Caesar Napeus Refri-
gerio s.’ (Brisighellae, die .. 1482) 217" ‘ Caesar Na-
peus Refrigerio s, p. d.’ (Brisighellae, die 2 Maij 1482)
‘ Caesar Napeus Refrigerio s.’ (Brisighellae, 2 Maij 1482)
218" ‘ Caesar Napeus Refrigerio s.’ (Brisighellae, VIII
Id. Maij 1482) ‘Philippus Beroaldus Caesari Napeo s.’
(Bononiae, VI Non. Iulii 1482) 218" ‘' Magister Baptista
Mantuanus Carmelita Caesari Napeo 8. p. ἃ." (Bononiae,
die VIII oct. 1482) 219" ' Caesar Napeus Rev. Magi-
stro Baptistae Mantuano ᾿ (Brisighellae, III Cal. Nov. 1482)
‘ Magister Baptista Mantuanus Caesari Napeo s.’ (Bono-
niae, II die Nov. 1482) 219" ‘ Caesar Napeus Refrige-
rio 5.᾽ (5. ἃ.) ‘ Agamennon Marscotus Calyus Caesari Na-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 155
peo ’ (die 1° Augusti 1486) 220" ‘ Caesar Napeus Pan-
dulpho Collenutio Pisanrensi ? (Bononiae, III Κα]. Iulias
1497) ‘ Caesar Napeus d. Ioanni Iouchet Britoni s. p. ἃ."
(Bononiae, 19 oct. 1507) 220" ‘ Oratio Caesaris Napei
ab eo edita et habita die 6 Ianuarii 1508 in convivio seu
prandio facto per M.°°s dominos Antianos Consules et Ve-
xilliferum Iustitie populi et com. Bononiae Rev. D. Gu-
bernatori et M.eis ἃ, Tribunis Plebis dum ipse Caesar esset
de numero prefatorum DD. Antianoram’ 221" Caesar
Napeus nomine Societatis notariorum ad Rev. D. Cardi-
nalem Papiae Bononiae Legatum ’ (Bononiae, die .. 1509)
‘ Refrigerius Napeo s.’ (Bononiae, 31 Augusti 1484)
221" ‘ Supplicatio notata per ipsum Cesarem de anno 1508
faceta obtenta tamen ἢ 222” ‘ Caesar Napeus Antonio
Zocholo 8. p. ἃ." (Bononiae, Id. Oct. 1510). Idem eodem-
(Bononiae, VI Κα]. Apr. 1511) 228: ‘ Caesar Napeus Hip-
polyto Frontoni s. p. d.’ (Ex S. Caesario, 8 Id. Martii 1513)
‘ Caesar Napeus Tydeo Frontoni s.’ (S. Caesario, III Id.
Marti 1518) 235" ‘ Io. Βαρὺ. Retrigerii Bon. ad Al-
phonsum Calabriae Ducem inclytum ’ Oratio Z00t ns Bi
Baptiste Mantua[ni] Carmelitae Divae Mariae Lauretae
pro voto carmen ’. | ‘ Litteris Adriaci virgo custodia salve ἢ
Κα]. Martiis 1483 9917 © Iudicium Georgii. Maonii
insnlani ad principatus Italiae de impendentibus periculis
anno domini 1470? Distici. | ‘ O caeci Hesperiae proceres,
o ITanitor urbis ’
cere vatem ’. ‘ Ad s. ἃ. n. Papam”. | ‘Tu cui aperire
datum est animus et claudere coelum ἡ — ‘digna mihi
— ᾿ Cum multi incipient verum me di-
numeris coelum et sua metior astra ’ 331" ‘ Ad Regem
Ferdinandum
sequentur È — ‘ Iusticia regni proceres populosque me-
mento ᾿. ‘ Ad dominos venetos ’. | © At vestra, o Veneti,
nimis aucta potentia crescet ° — ‘ Multiplicique dolo eter-
nos domabitis hostes ἢ 332" ‘Ad ducem Mediolani ’. |
‘ Anguiger ancipiti dux exercebere Marte ᾿
frater tibi formidabitur unus’. ‘Ad ἃ. Florentinos”. |
‘Mendacem appellare utinam Florentia vatem’ — ‘ Aspi-
ciat tante res ut presentior urbis ’. ‘ Ad Ducem Mutine ?. |
?.| 5 Te quamquam eventus, Rex Ferdinande
q q ) )
— * Exque tuis
136 CODICI LATINI
Insidias cecosque dolos curae inclite Borsi? — ᾿ Hec sat
erit dixisse mihi, haud te plura monebo ᾿ 343-355 ‘ Ve-
tustates quaedam variis ex locis collectae ᾿. | ‘ Epigrama
sepulchri ad Polam ’. ‘ Testamentum Porcelli de quo me-
minit S. Hieronymus in principio libri XIJ comentario-
rum in Esaiam prophetam ’. Seguono altre iscrizioni la-
tine trascritte da monumenti di Roma, Urbino, Barcellona,
Aragona, Pola, Venezia, Fano, Vicenza, Rimini, Brescia,
Mantova, Ferrara, Verona, Milano, Forlimpopoli 358-366"
‘ Practica sive usus dictaminis Magistri Lanrentii de Aqui-
legia Parisiis compillata ’. (Per altri codd. cfr. Liruti. Let-
terati del Friuli. I, 337. È assai diversa e più ampia della
Practica dictaminis di Giovanni Bondi d’Aquileja pubbl.
dal Rockinger. Briefsteller τι. Formelbicher II, 949)
394-6 ‘ Pontici Virunii Comment. ad M. Prince. Pandul-
phum Malatestam ’. Dedica del Commento alle Tuscu-
lano di Cicerone 897-406 “I. C. S. V. In 0. H. F. Ph.
et ME. P. C. Oda ad famam. | Diva fraenatrix animi ruen-
tis°.|]‘ Ad gratias”.| ‘Qui mihi versiculos *. ' Ad coele-
stem mentem quae regit nos ’.|" Foecunda coeli rore, vena
foecunda ’. (Epigr.) ‘ Ad Parcam”. | ‘ Quae reduces per
orbes ’. (Ode) ‘ Ad Auroram ’. | ‘ Matuta mater, vividis
quae rotulenta guttis ’. (Epigr.) ‘ Ad Populos arbores ?. |
‘ Electriferao Phaethontiades ’. (Ode) ‘ Trenus ?. | ‘Si
desiderium et lacrymae solamen esse possunt ’. (Epigr.)
‘Ad animam Fracastorei ’. | ἡ Verona flet, natura luget,
ordines ’. (Epigr.) ‘ Alloquutio ’. | ‘ Virginum decus so-
rorum ’. (Ode) ‘ Epicedium ’. | ‘ Qui Fracastorei Phebum
divina canentem ’. (Epigr.) ‘ Ad Benacum ”. | ‘ Corniger
pelagisreme ’. (Ode) ‘ Ad aviculas et aquas et ventos ’. |
‘ Dicite sylvicula cohors ’. (Carmen) ‘ Liesus ’. | ‘ Equis
tristibus excitus querelis ’. (Carmen) ‘ Ad animam Fraca-
storei ’. | ‘ Vigilia, lacrymae *. (Carmen) ‘ Amoebeum ?. |
‘ Dic Parnase decus Dei ’. ‘ Ad solem ’, | ‘ Mollis sidereae
decus ’. (Ode) ‘ Ad ipsum ’. | ‘ Divinae animae ’. (Epigr.)
‘Ad vitam hane ’ | ‘ Heu falsa quies ’ (Epigr.) ‘ Pean ? |
‘ Quis nova, quis, o vetera carmina quis expediet ’ (Epigr.)
‘Ad ipsum’. | ‘Cum damnum attonitus rustrum fles ?.
Ἵ
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 157
bj
(Epigr.) ‘ Monodia ’. | © Plenus unde novus mihi ’. (Epigr.)
‘ Melos ? | ‘ Non si recentis fluminis impetu ?. (Ode) ‘ Con-
secratio *. | ‘ Ante aras, redolentibus ’. (Epigr.) ‘ Epita-
phium ’. | ‘ Hic situs est Fracastoreus Hieronimus urna ἢ
406 ‘ Marii Guiduccii Florentini De calendis Maii ”. |
‘ Candidas Maii renovat calendas ’. Ode 418 * Hippo-
lyti Capilupi in Villam Iuliam Imlii III P. M.”.| 0 for-
tunatae volucres, quae Iulia rura ᾿. (Epigr.) ‘ Eiusdem ἡ |
‘ Cynthia defle, at cui modo funera nati’.(Epigr.) ‘ Eiusd.
ad Laelium fratrem ’.|' Mantua Virgiliam genuit”.(Epigr.)
‘ In Michaelem Angelum Bonarotum Icannis Francisci Fa-
’ 9
.
bri”. | ‘Dam sua conversum Bonaroti marmor in ora”.
(Epigr.) ‘ In effigiem Lygdami pueri ab'eodem sculptam ’.|
‘ Venus haud finxit Narcissum ’. (Epigr.) ‘ In morte Ae-
?. | Cur homini non Phaebns mo-
rienti, candide Blance ’. (Epigr.) ‘ Ludovici Buccafer. E pi-
taphium eiusdem ’. | Corpus ut Icariam ᾿. ἡ De Iulio III
P. M. eiusdem ’.| ‘ Ab laevo huc errore’ (Epigr.) 419:
‘ Ioannis Casae ad Fortunam ?. <Cfr. Carmina seleeta. Ve-
ronae, 1732, I, 361). ‘ Alberici Longi Votum ad Apolli-
nem. Ode ’. | ‘ Dive quem certa horribilem sagitta’. * Al-
berico Longo Franci(seus) Fabius” Ode. | ' Cur Deos po-
᾿ς 420% ᾿ Ioannis Casae ’ (Carmen). |
ἢ
milii Blanci. Kiusdem
Ἵ
5015 minus audientes
‘Ut capta rediens ᾿ 421" ‘ Hieronymi Fracast(orei)
(Carmina). «Cfr. H. Fracastori Poemata. Patavii, 1718, p.137,
136) 424” ‘De Camillo Ursino urbis custode ?. | ‘ Qui
Romam ut servet ’ 424% ᾿ Mar(ci) Anto(nii) Flaminii ?
(Carmina). <Cfr. M. A., Io. Ant. e Gabrielis Flaminiorum
Carmina. Patavii, 1743, p. 164, 28, 30, 34, 70, 96, 73)
426” ‘ Adami Fumani Veronensis ’ | ‘ At (bene qui modo
se novit) qui carmina vates ’ 427" Adami Fumani Ve-
ronensis ᾽ (Carmen). (Cfr. Delitiae CC italor. poetar. P. I,
Ρ 1101» 28.455." Petri Bembi Carmina ". <Cfr. Op.
cit.vP-.I, p. 147, 353, 146, 376) 438-450 ‘ Lysiae Phi-
laenii (Pauli Riccii) Carmina incipiunt ’.‘ Ad Annam Par-
theneam Pontanorum Dominam ?. ‘In Fantutii de Fantu-
tiis obitum ?. ‘ Ad Cassandram Troianam ’. ‘ Ad Hilarium
Taurum ’. ‘ De Floria ᾿. ‘ Ad Angelum Danesium ?. ‘ In
ἊΝ ΣΌΣ
ως 3 ' ᾿ς x
138 CODICI LATINI
9
puerum ’. “Ad Octavium Danesium ’. ‘ Ad Hilarium Tau-
rum et pueros Danesios ’. ‘ Declamatio ?. ' Ad Octa-
vium. ‘ Ad Ludovicum ’. ‘ De quodam puero sordidulo ?
‘In D. N. Ie. Christi nata. ’. ‘ Ad Memminm. De sole,
nubibus, tonitrn, fulmine, pluvia.’ 452-4 ' Fratris Bapt.
Carmelitae Mantuani ad Pamphilum Saxum sylva de vita
rustica ’. <Cfr. B. Mantuani Opera. Antuerpiae, 1576, II, 268)
469-470 " Anto(nius) The(baldeus) ad IJanum Muzarel-
lum:*. <Ofr.: Giorn. stor.d. lett. ital.; Suppl. n.° 8} ip.185)
Cart., sec. XY e XVI, mm. 300x210, di carte 554 n. da 5
a 558, delle quali molte sono bianche, in gran parte autogr., prov.:
' Ex Biblioth. Iacobi Biancani Bonon. ἡ.
84 (52, Busta II, n.° 2).
‘ Francisci Manfredi soc. Iesn De impraesia Dissertatio ?. |
᾿ς Ὁ. Bonaventurae cuius hoc
Ἵ
‘ Difficile iter ingredimur
ipso die festum agit. disputavimus. Finis
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 219, di carte 26. n. n., prov.: ‘ Ex
Biblioth. Iacobi Biancani Bonon ’
85 (52, Busta II, n.° 3).
1) ‘ Pandulphus Colenuccius, Responsisio et declaratio non-
nullorum locorum in apologia nostri. Ad meum Caesarem
Napeum ’. | ‘ Latine illa littera ᾿ — ‘ Apologi isti legun
tur”. ὁ Pandulphus tuus’. Ms. autogr. 2) ‘ Andreae
Alciati oratio in Bononiensi Gynnasio, in principio Studii
anno 15388, die quarta Novembris secunda suae conductionis
anno ’ 3) {Lettera autogr. lat. di Gio. Batt. Retfrige-
rio a Cesare Nappi. Bologna, 31 agosto 1484) 4) ‘An-
dreae Alciati pro D. Philippo Bombello contra D. Sigi-
smundum de Muglio. MDXL”.|"Paucis agendo arbitror ἢ —
‘ Salvo semper saniore iudicio ’. Con firma autogr. e si-
gillo 5) ‘Ioannes Carolinus Io Baptistae Montalbani ”.
(Patavii, in Borgo Zuco, V. Cal. Aprilis MDLXIX) | ‘ Quan-
tum tibi debeam ἡ 6) <Lettera autogr. lat. di Fr. Bat-
tista Mantovano a G. B. Refrigerio. Roma, 25 agosto 1488). |
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 139
‘ Recepi tuas ᾿ 4) < Lettera latina di Giusto Riquio a
Claudio Achillini. VI Kal. Apr. s. a.) | ἡ Quam hic dixi ’
8) {Lettera lat. di Girolamo Aleandro a Giusto Riquio.
Roma, 12 giugno 1627). ‘ Vim quandam Midae ® 9) {Let-
tera autogr. lat. di Floriano Nani a Giusto Riquio. Roma,
Id. Decembr. 1626) ‘ Expectatissime tandem ἢ 10) Let-
tera autogr. lat. di Floriano Nani a Giusto Riquio. Romae,
XII Kal. Quintil., 1627). ‘ A Patre Ioanne Severino "
11) Lettera lat. di Mons. Girol. Sommaia ad Andrea To-
relli, Pisis, Id. febr., 1627). ‘ Scaenam epistolae tuae ’
12) {Lettera lat. di Giulio Dardanovni a Filippo Corio.
Milano, 11 febbraio 1648). ‘ Non insalutato discessisti ἡ
13) {Lettera lat. autogr. di Lucrezio Pignori a Giusto
Riquio. Padova, 20 giugno 1627). ‘ Constitueram origines
nostras Ὁ 14) {Lettera lat. autogr. di Fabio Colonna a
Giusto Riquio. s. 1., 30 Nov. 1625). ᾿ Etsi iamdiu’ 15) {Let-
tera lat. di Federico Cesi a Giusto Riquio. Acquasparta,
91 giugno 1624) ‘Quas postridie ᾿ 16) <Lettera latina
autogr. di Gio. Batt. Vindthier a Giusto Riquio. Roma,
22 dic. 1626). ‘ Has a confecto itinere ’ 17) ᾿ Apolo-
getica declamatio in novum S. Scripturae interpretem qui
primo Patavini Lyceiingresssu ad Canticorum Cantica pro-
ludens contra nostrates Doctores satyram effutiebat Dicta
crastina die coram adversario pro opportunitate Aristo-
telis textus explicandi ad lectionis calcem a Hieronymo
Bendando ’ 18) ‘ Ad Blasium Cialdinum Bononien. Ec-
clesiasticorum oratorum praestantiss. Carmen’. | ‘ Blasi,
flos hominum eruditiorum ἢ.
Miscell. di opuscoli, in parte autogr.
86 (52, Busta III, n.° 1).
‘ Venditio Alamannae uxoris q. Compagnoni facta Iohanni
filio olim Petri castaldo unius vineae in Montisello die IX
intr. Iunio an 1176”.
Pergam., orig. del sec. XII, mm. 197 Xx 182, prov.: ‘ Ex Bi-
blioth. Francisci Negri Bonon. ’
140 CONICI LATINI
87 (52, Busta III, n.° 2).
‘ Testamentum Zambonelli q. Petri castaldi Bonon. Nonis
Octobris, 1196 ”. 1
Pergam. orig., sec. XII, mm. 190 x 148, prov.: ' Ex. Bibliotheca
Francisci Negri Bonon.
88 (52. Busta III, n.° 3).
‘ Inramentum foederis initi inter Faventinos ac Bononien-
ses ’. (1150) | ‘ Cal. Decembris Jjurarunt ἡ — ‘
persecuturos ἢ
edicto nostro
Cart., sec. XVII, mm. 291 X 210, di carte 4 n. n., prov. dalla
Biblioteca di Gio. Fr. Negri.
89 (52, Busta III, n.° 4).
‘ Henrici VI Imp. privilegium concessum Catthaneis de
Montebellio anno 1196 ’. | ‘ Imperialis excellenciae nostrae
benignitas ᾿ — ‘ Datum apud Placentiam per manum Al-
berti Imperialis aule protonotarii, V Idus setembris ”.
Cart. sec. XVII, mm. 445 X 445, prov. dalla Bibl. di Gio. Fr.
Negri.
90 (52, Busta III, n.° 6).
‘ Chronica civitatis Boroniae Fr. Hieronymi de Bursellis
ex autographo exscripta”. 315-1418. Ctr. Muratori, Rer. Ital.
Scr. (XXITI, 867-916) dal 1418 al 1497. Questo ms. com-
prende la parte inedita ommessa dal Muratori.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 205, di carte 91, n. n.
91 (2-0Basta ΠῚ: πιο Ὁ}.
‘ Excerpta ex instrumento donationis bonorum spectan-
tium ad plebem S. Quirici de Casio factae per Octavianum
Ubaldini Bononiae Episcopum Priori et Canonicis S. Fri-
diani civitatis Lucensis anno 1293, die 9 februarii ’
Cart., sec. XVIII, di carte 2 n. ἃ.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 141
92 (52, Busta III: n.° 8).
‘ Provisio super reformatione Guardie civitatis. Bon. Ca-
pitula postulationes et supplicationes ad Papam Nicho-
laum V cum civitate Bononiae ᾿. ‘Die XXIIIJ augu-
sti 1447° — ‘Thomas de Fagnano scripsit sub annis
domini nostri M° CCCC XLVIIJ die decimo nono Aprilis
Temporis Nicolai pape quinti ?.
Cart., sec. XV, mm. 830 X 225, di carte 7 n. n., con coperta
membr.
93 (52, Busta III, n.° 9).
‘ Evandri de Rubeis Bonon. De Rubeorum origine car.
men ’. | © Accipe cardineo Princeips decorande galero ’. È
seguito da un esastico lat. del Co. Ottavio de’ Rossi, un
tetrastico di Battista Filarete e un distico di Luca Saxi-
l.neus.
Membr., 566. XVI, mm. 208 X 144, di carte 10 n. n., con fregio
miniato a c. 3" e lo stemma di Bernardo Rossi da Parma Vesc. di
Treviso e Vicelegato di Bologna. Prov. da Iacopo Biancani.
94 (52, Busta III, n.° 10).
‘ Cessio castri ad portam Galeriae castrorumque Plebis
Centi, Medicinae, Bolognesii ac Sancti Petri facta Bono-
niensibus a Braccio de Montono anno 1416, die II Ianua-
rii’. «Cfr. L. Frati, Storia docum. di Castel S. Pietro del-
l'Emilia. Bologna, 1904, p. 285).
Un foglio cart., del sec. XVIII.
95 (52, Busta III, n.° 12).
‘ Epitaphia clarorum virorum gentis Albergatae ᾿. Si ri-
feriscono ad Alberto Albergati, Vianesio Albergati, Ludo-
vico Albergati, Gio. Ant. Albergati e Domenico Albergati.
Cart., in fol., sec. XVIII, carte 2 n. n.
96 (52, Busta III, n.° 20).
‘ Officinm sive Lectiones cum oratione propria S. Parisii
Bononiensis Monachi Camaldolensis’ (30 Iulii 1729).
Cart., sec. XVIII, carte 4 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
142 CODICI LATINI
97 (52, Busta III, n.° 21).
‘ Officium sive Lectiones cum oratione propria in festo
S. Bononii Abatis Ord. Camaldolensis ἢ
Cart., see. XVIII, carte 4, n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
98 (52, Busta III, n.0 22).
‘ Monumenta cultus B. Luciae de Stifonte Bonon. Dioecesis
virginis Ord. Camaldolensis ἢ
Cart., sec. XVIII, carte 20 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
99° (52; Busta. III, πὸ 99).
‘ Bononiensis, sive Imolensis moderationis monitorii coram
Card. Camerario pro Antonio Maria Campeggi Ducciae
Marchione contra fiseum eiusque adhaerentes ’. Vi è unita
una ‘ Bulla [Pii Papae IV] infeudationis castri Ducciae
Illustriss. DD. Campegiis. (Die VII Septembris MDCXXI)”.
Cart., sec. XVIII, carte. 14 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
100 (52, Busta IV, n.° 1).
‘ Emptio Magistri Andreae de Simonis cap. S. Catherinae
de Saragotia ᾿ (26 luglio 1484).
Perg. orig., seco XV, mm. 325 X 225, di carte 2 n. n.
101:(52, Busta IV, n:°:2).
{Atto di vendita di una casa di Iacopo Andrea del fu An-
nibale de’ Mangini bolognese a Pietro del fu Iacopo Ta-
ruffi notaro bolognese. 31 agosto 1555).
Perg. orig... sec. XVI, mm. 272 X 195, di carte 2. n.
102 (52, Busta IV, n? 3).
‘ Istromento di M. Girardo Latrisis (Girardus de Landusis
de Imola) del pagamento della plegieria de’ Fieravanti del
Zoppo di ducati 500 et asolutione delle saline generale ”.
(10 marzo 1539).
Perg. orig., sec. XVI, mm. 568 x 840.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 145
103 (53).
‘Ad S. D. N. Gregorium XV De sanctitate vitae et mi-
raculis B. Ludovici Bertrandi Ord. Praed. Relatio trinm
Rotae Auditorum Io. Baptistae Coccini Rotas Decani, Al-
phonsi Manzanedo de Quifiones et Iacobi Cavalerii Rotae
Auditorum ’
Cart., sec. XVII, mm. 195 X 255, carte 39 n. n., leg. in perg,,
prov. da Papa Benedetto XIV.
x
104 (54).
‘ Fr. Prudentius Ifiiquez. Sacra Congregatione Particulari
a Sanctiss. deputata. Tirasonen. Beatificationis et canoni-
zationis ancillae Dei Ven. Mariae a Iesu de Agreda, Obser-
vationes antepraeliminares super revisione operis cui ti-
tulus: Mistica Città di Dio etc. ab eadem Ancilla Dei
exarato ’.
Cart, sec. XVIII, mm. 220 X 800 di carte 58 n. n., leg. in perg,
prov. Alberghini.
105 (55).
‘ De sanctitate et miraculis quibus in vita et post obitum
claruit ancilla Dei et Virgo Soror Maria Magdalena de
Pazzis Ord. Carmelitar. Observantium Religiosa ad S. D. N.
Urbanum VIII P. O. M. Relatio Ioannis Baptistae Coc-
cini, Alphonsi Manzanedo de Quinoves et Philippi Piro-
vani ἢ
Cart., sec. XVIII, mm 197 X 960, di carte 65 n. n., prov. da
Papa Bened-tto XIV.
106 (56).
‘SS. D. N. Urbano VIII P. O. Valentina canonizationis
B. Nicolai Factor. Relatio Ioannis Baptistae Coccini, Al-
phonsi Manzanedi et Philippi Pirovani °
Cart., sec. XVII, mm. 194 X 262, di carte 45 n. n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
144 CODICI LATINI
107 (57).
‘ De sanctitate vitae et miraculis servi Dei F. Paschalis
Baylon Laici Professi Ord. Min. Discalceator. Regularis
Observantiae ad 5. ἢ. N. Paulum V. P. O. M. Relatio Fran-
cisci Sacrati, Io Bapt. Coccini et Alphonsi Manzanedìi de
Quifiones ”.
Cart., sec. XVII, mm. 199 x 265, di carte 34 n. n., leg. in perg,,
prov. da Papa Benedetto XIV.
108 (58).
1) "De sanctitate vitae et miraculis servi Dei Paschalis
Baylon Laici professi Ord. Min... pro canonizatione ad
S. D. N. Paulum V. P. O. M. Relatio Francisci Sacrati,
To. Bapt. Coccini et Alphonsi Manzanedi de Quifiones ᾿
2) ‘Super validitate processus remissorialis et com-
pulsorialis’ [eiusdem Canonizationis] 9) ‘ De virtutibus,
prophetiae dono, fama sanctitatis, veneratione reliquiarum
ac frequentia sepulchri ’ [B. Paschalis Baylon] 4) ‘ Sum-
marium tertium concernentium sanctitatem vitae, necnon
prophetiae donum, sanctitatis famam, venerationem reli-
quiarum, ac frequentiam sepulchri ’ 5) ‘ De ipsius Beati
miraculis post vitae transitum ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 210, di carte 192 n. n., leg. in
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
109 (59).
‘SS. D. N. Gregorio Papae XV Hispaniarum canoniza-
tionis servi Dei fr. Petri de Alcantara Ord. Min... Re-
latio trium Rotae Auditoram Io. Bapt. Coccini, Alfonsi
Manzanedo de Quifiones, Iacobi Cavalerii ?.
Cart., sec. XVII, mm. 195 X 268, di carte 39 n. n., leg. in perg,
prov. da Papa Benedetto XIV.
110 (60).
‘SS. D. N. Clementi Papae VIII Barchinonen. canoniza-
tionis B. Raymundi de Penyafort Ord. Praed. Relatio trium
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA, 145
Auditorum Seraphini Olivarii Razzalii, Petri Francisci
Giptii, Francisci Peniae ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 197 X 261, pp. 174 n., leg. in cartone e
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
111 (61).
‘SS. D. N. Clementi Papae VIII Barchinonen. canoniza-
tionis B. Raymundi de Penyafort Ord. Praed. Relatio trium
Rotae Auditorum Seraphini Olivarii Razzalii, Petri Fran-
cisci Giptil, Francisci Peniae ’.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 277, di carte 112 n., leg. in pelle
rossa., prov. da Papa Benedetto XIV.
112 (62).
‘ SS. D. N. Paulo Papae V Relatio R. P. Τὴ. Alexandri
Ludovizii Auditoris Rotae super sanctitate vitae et mira-
culis servi Dei Philippi Nerii ”.
Cart., sec. XVII, mm. 198 X 266, di carte 32 n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
113 (63).
‘ Card. Decio Azzolini. In causa Beatificationis et cano-
nizationis ven. serv. Dei Card. Bellarmini super dubio, an
constet de virtutibus theologalibus fide, spe et charitate,
et Cardinalibus Prudentia, Tustitia, Fortitudine et Tempe-
rantia, in casu et ad effectum de quo agitur °
Cart., sec. XVII (1676-89), mm. 195 XK 271. di carte 59 n. a
pp. 1-118, leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
114 (64).
‘ Sacra Rituum Congregatione Romana Beatificationis servi
Dei Card. Bellarmini vota B. M. Card. Brancatii in revi-
sione librorum ad RR. PP. Consultorum in Congregatione
praeparatiorie habita die 7 septembris 1675 ”.
Cart., sec. XVII, imm. 195 X 261, di carte 68 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
Studi ital. di filol. class. XVI. 10
146 CODICI LATINI
115 (65).
‘ SS. D. N. Paulo Papae V Hispaniarum seu Ord. Discal-
ceator. B. Mariae de Monte Carmelo. Canonizationis B. Vir-
ginis Teresiae de Iesu monialis praedicti ordinis ac eiusdem
novae Reformationis fondatricis Relatio trium Rotae Au-
ditorum Francisci Sacrati, Io. Bapt. Coccini, Alphonsi Man-
zanedo de Quifiones ’
Cart., sec. XVII, mm. 198 X 265, di carte 84 n. n., leg. in perg,,
prov. da Papa Benedetto XIV.
116 (66).
‘ SS. D. N. Paulo PP. V Hispaniarum Beatificationis ser-
vae Dei Matris l'heresiae de Iesu... Relatio trium Rotae
Auditorum Francisci Sacrati, Io. Bapt. Coccini, Alphonsi
Manzanedo de Quifiones ?.
Cart., sec. XVII (1613-14). mm. 199 x 269, di carte 33 n. n.
leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV. i
117 (67).
‘ Ioannes Paulus Mucantius. Acta ad canonizationem servae
Dei virginis Theresiae de Iesu pertinentia ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 207 X 280, di carte 75, n. a pp. 1-149,
prov. da Papa Benedetto XIV.
118 (68).
‘Processus Inquisitionis factae super miraculis fr. Thomae
de Aquino). i
Cart., sec. XVII, voll. 2, mm. 197 Xx 268, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
119 (69).
1) ‘ Epistola Gregorii Corrarii Patricii Veneti Eccl. Rom.
Proton. et Patriarchae Venet. ad Novitium Carthusien. de
commodis vitae Regular”. <Cfr.: Agostini, Scritt. Venez.
I, 132-133, n.° XV, ove sono indicati altri codd. di questa
epist. ined.) 2) ‘ Soliloquinm ad Deum Gregorii Corrarii
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 141
Patricii Veneti 5. R. E. Prothonotar. et Patriarchae Ve-
netiarum de vita sua et de vita et obitu bon. mem. An-
tonii [Corrarii] Episc. Ostiensis et patrui sui’. <Cfr., Op.
cit., I, 133, n. XVII, ove sono indicati altri codd. di que-
stop. ined.) 8) ‘ Oratio Zachariae Trevisan Nobili Ve-
net. Oratoris pro Illustriss. Duc. Dominio Venetiar. ad
Gregorium XII” — ‘ Die penultimo Decembris Millesimo
quadringentesimo secundo ’. <Cfr., Op. cit., I, 324 e sgg.,
ove sono indicati altri codd. di questa oraz.. ined., asse-
gnandole erron. la data 1407) 4)‘ Oratio altera Zacha-
riae Trevisan Nobili Veneti oratoris pro Illustriss. Duc.
Dominio Venetiar. ad Gregorium XII” — ‘ Petri Sancte,
postrema noctis vigilia XXIJ Iunii, 5. a. ’. Cfr., Op. cit.,
I, 325, n.° II. È ined.) 5) ‘ Epistolae Ludovici Fosca-
reni Divi Marci Procuratoris ex cod. Fuscareno ’. ! Acta
contra fratres Humiliatos degentes in Monasterio S. Mariae
ab Horto in Consilio X, anno MCCCCLXI ". Le epistole
sono quattro delle 302 contenute nel cod. Foscarini. <Cfr.,
Op. cit., I, 104-5). Gli ‘ Acta’ vanno dal 29 ott. 1461 al
7 ott. 1463. <Cfr. Flaminio Cornelio. Ecclesiae Venetae. Ve-
nezia, 1749, p. 23-37),
Cart., sec. XVIII, miscell., mm. 206 x 300, di carte 165, leg.
mezza perg., prov. da Ubaldo Zanetti.
120 (70).
Documenti riguardanti lo scisma d’Occidente ed altri di
amministrazione ecclesiastica) 1) (Lettera di Gregorio XII
a Benedetto XIII. 11 dicembre 1406) 2) <Cifrarii del
sec. XV). Vi sono fra altri questi nomi : ‘ Card. de Flisco,
P. de Luna, Rex Ladislaus, Marchio Montisterrati, Nobiles
de Malatestis, Card. Placentinus, F. de Montepolitiano R. d.
legato et domino Arpino, Card. Pisanus, Rex Francie, Uni-
versitas Parisiensis, Concilium generale, Marchio Ferrarie,
Ugucio de Contrariis, Loisius de Prato, Bononia, Carolus
de Malatestis; Nicolaus da Flisco, Lucas de Flisco, Mar-
garita de Fosdinovo, Constantia de Villafranca, Antonius
de Mulatio, Marchiones de Montibus, Otto de Terziis, An-
148 CODICI LATINI
tonius de Mulacio, Illi de Villafrancha, Marchione® de
Leone, Nicolaus de Malaspinis, Domini de Carpo, Nicolaus
marchio Estensis, Dominus Paduae, Dominus Mantuae ’
8) ‘ Copia Bullae Imperatoriae ad Angelum Corarium
[Gregorium XII) pro conservatione Concilii Generalis? —
‘ Datum Laudi, anno 1413, 20 Decembris ’. ‘ Copiae litte-
rarum quae transmittuntur per Imperatorem seu Regem
Romanorum ad omnes pro concilio celebrando ? — ‘ Mensis
Novembris 1418, Inductione VI’ —4)<Lettera di Carlo VI
Re di Francia sullo scisma d’Occidente) ‘ Datum Parisiis,
die XVIIJ mensis februarii, anno MCCCCVIJ ’ 5) (Com-
promessi, citazioni, sequestri, ordini di esazione ed altri
atti amministrativi riguardanti le rendite spettanti alla
Camera Apostolica nella diocesi di Breslavia. 1433-1435)
6) ‘ Modus in eligendo servatus ’. Norme seguite nel-
l'elezione, forse dei Canonici dei Capitolo di Breslavia.
Cart., seco XV, mm. 390 x 230, carte 41 1. n., leg. in cart,
prov. da Ubaldo Zanetti.
121 (73).
1) <C. Iulii Solini Polyhistor). In fine: ‘ Iulius Solinus
explicit studio et diligentia domini theodisii invictissimi
principis ’. Cfr., C. Iulii Solini Polyhistor (Biponti, 1794,
in-8) 2) 35" ‘ Super Virgilium ’. | ‘ Disciplina ho-
9 9
minis sui intellectus est socius” — ‘ flectendus est stilus
‘ In principio igitur huius libri ’.... (Manca il seguito)
86" ‘ Super Lucanum ’. | ‘ Lux in tenebris lucet’ —
‘cui sit lans et gloria in secula seculorum. Amen’ 37" ‘Ad
exhortationein ad scientias et primo ad gramaticam ?. |
‘Queramus domino nostro regi ᾿ -— ‘ vos servet, vos bene-
dicat. Amen” 40" ‘Super Virgilium ’. | ‘ Secundum Cri-
— ' Brevis in volatilibus apis es' © 43° Ser-
°.| ἡ Ut sententia dicendorum ’ — ‘ in
3
5]
sostomum È
mo super Valerium
sermone super Virgilium
Cart., seco XY, mm. 300 x 210, di carte 44, n. n., leg. m. pelle.
Prov.: “Ἔχ Bibliotheca Marsiliana ’
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 149
122745. Busta on 1)
‘ Gregorii PP. XI Instructiones pro gubernio civitatis Bo-
noniae ᾿. <Ofr., Codex diplomat. dominii temporalis δ. Sedis.
III, 527-531, 516-527).
Cart., sec. XVIII, mm. 322 X 220, carte 59 n.
123 (74, Busta I, n.° 8).
1) ‘| Litterae R.® Anglici Episcopi Albanensis et S. Ro-
manae Ecclesiae in Italia Vicarii Generalis, quibus dona-
tur via vulgo de’ Bagnaroli strate ante Ecclesiam S. Iacobi
in urbe Bononia RR. Priori et Conventui fratrum Eremi-
taram Monasteri d. Ecclesiae ”. (Dat. Bononiae, VI Idus
Martii MCOCCLXVIII) 2) ‘ Leonis PP. Andreae Grif-
fonis commissario in civitate Bononiae ’. (29 luglio 1513)
8) ‘ Leonis PP. X litterae dilectis filiis Antianis Qua-
draginta Consiliariis Com. Bon. ἡ. 11 e 20 agosto 1513)
4) ‘ Esemplum investiturae factae ab Archiepiscopatu
Ravennae Ill." Pirrho et Herculi de Malvetiis collationa-
tum cum dicta investitura’. (4 Iulii 1525) 5) ‘ Cle-
mentis Papae VII litterae favore Bononiensium ad Duces
Ferrariae ac Urbini”. (23 Ianuarii 1534) 6) <Lettera
lat. del Reggimento di Bologna a Papa Paolo III, Bolo-
gna, 27 dic. 1534).
Cart., sec. XV-XVII, miscell., di carte 70 n. n., in fogli sciolti.
124 (74, Busta I, n.° 4).
‘ D. Alberti Brudrioli [de Panolinis] petitio Ill.»° D. Ga-
leatio Paleotto ?. (Die 30 Mail 1623).
Cart., sec. XVII, di carte 4 n. n.
125 74, Busta I, n.° 17).
(Concessione di beni appartenenti al monastero di S. Maria
in Cosmedin a Ravenna fatta dall’ Ab. Antonio al Comune
di Bologua. 19 luglio 1378).
Cart., sec. XIV, mm. 310 x 205, carte 3 n. n.
150 CODICI LATINI
126 (74, Busta II, n.° 17).
1) ‘ Positiones in controversia agitata inter Comune Mu-
tinae et Saracenum de Lambertinis ’. (10 agosto 1279)
2) ‘Gregorii IX PP. litterae fratri Iohanni Ord. Praed.
ut e Bononia in Etruriam se conferat ad componendam
' pacem inter Florentinos et Senenses. (26 giugno 1233)
3) ‘ Clemens V PP. dilecto filio Magistro Galhardo de
la Casa Canonico Ecclesiae S. Severini Burdegalensis The-
saurario totius Provinciae Romaniolae civitatis et dicecesis
Bononiensis ac Comitatus Brectenoril ?. (24 luglio 1309)
4) ‘ Clemens V PP. dilecto filio Magistro Galhardo de
la Casa’. (24 luglio 1309) 5) ᾿ Instrumentum quietan-
tiae factae Communi Ravennae a Iuliano Malvetio pro
debito librar. 2600 Ravignanarum ’. (5 nov. 1320) 6) ‘ Bo-
noniensium litterae Tohanni X.XII PP. ut F. Franciscum
Boattieri Ord. Praed. ad aliquam ecclesiasticam dignitatem
promovere dignetur ’. (22 luglio 1322) 7) | Clemens V
PP. populo et Comuni Bononiae ”. (s. a.) ‘ Bononienses laudat
eo quod S. Sedi opem adversus Venetos tulerint Potestatem
et Capitaneum populi civitatis Bononiae, qui nunc sunt et
pro tempore fuerint, ipscrum durante regimine in ipsius
et Apostolicae Sedis familiares, perpetno admittendos esse
decernit ’.
Cart., see. XVIII, di carte 19 n. n.
127 (74, Busta III, n° 1).
‘ Vota Emin. et Rev. Cardinalium et Rev. Prelatorum Con-
gregationis a S. D. N. Clemente XI constitutae pro novo
alveo construendo flumini Reno versus septentrionem ad
Padum Venetum. Die III septembris 1717”.
Cart., sec. XVIII, di carte, 3 n. n.
128 (74, Busta III, n.° 2).
‘ Ravennates publica quaedam vectigalia hoc instrumento
Bononiensibus remittunt ’. (1257). <Cfr., Ghirardacci, Mist.
di Bologna, I, 192).
Cart., sec. XVIII, di carte 4 n. n.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. Toi
129 (74, Busta ITI, n.° 11).
‘ Io. Philippi Monteforti Centensis in patria parrochialis
Ecclesiae SS. Sebastiani et Rochi Rectoris dissertatio de
vino myrrhato Christo ante erucifixionem oblato ”.
Cart., sec. XVIII, di carte 16 n. n.
130 (74, Busta III, n.° 40).
‘ Brevis Urbani VIII super nova erectione et venditione
locorum hactenus extinetorum Montium, tum secundi An-
nonae reformati, tum quatreni pro singula libra mercium ἢ
(Die XV nov. 1641).
Cart., sec. XVII, di carte 4 n, n.
131 (75).
Von. I.
402-465. ‘ Hieronymi Agucchii Card. S. Petri in Vincula
vita a Ioanne Baptista fratre conscripta ’
Von. II.
145-157 © Exemplum testamenti Hentii Regis excerptum
ex Archiviis fratrum Predicatorum S. Dominici de Bono-
nia 18 VI ante Martii MOCLXXII). <Cfr., L. Fratr
La prigionia del Re Enzo, Bologna, 1902, p. 128).
Dart., sec. XVIII, voll. 3, prov. dal Canon. Anton Francesco
Ghiselli.
132 (93).
Wasc SII.
‘ Orationes latinae Bononiensium, sive de rebus Bononien-
sibus 1) ‘ Oratio de virtutibus patientiae et perseve-
rantiae in adversis ab N. N. filio Antonii de Albergatis
per modum epistolae scripta ad fratrem suum Catalanum,
μὴ
Bononiae, Idib. febr. 1429 ᾿ 2) ‘ Oratio legatorum Ca-
roli VIII Regis Francorum ad Bononienses, ac Bononiensium
responsio. 26 aprilis 1495 ° 3) ‘© Andreae Alciati Oratio
in Bononiensi Gynnasio, in principio Studii anno 1538 ᾿
4) ‘ Aliquot capita excerpta ex suffragio, quod tulit
Ill. et Rev. Card. Paleottus in concistorio semipubblico pro
152 CODICI LATINI
canonizatione B. Hyacinthi Poloni Ord. S. Dominici, die
ultima martii 1594 ° 5) ‘Fulvii Bentivogli orationes
quatuor ἢ 6) ‘ Ubaldi Felicis de Meis Galaxia, sive de
urbis Bononiae laudibus oratio ’ ©) Matthaei Bazzani
Bonon. Oratio ad egregiam virginem D. Lauram Mariam Ca-
tharinam Bassi... habita in Palatio Magno Publico, IV
Idus Maias MDCCXXXII ?.
Fasc. IV.
‘ Orationes funebres Bononiensium, vel pro Bononiensibus
1) ‘ Leonardi Marsi oratio dicta a Caesare Armando
discipulo in funere Io. Baptistae Pii ’ 2) ‘ Oratio in fu-
nere Emin. Card. Pallotti, habita in almo Montisalti Col-
legio ’ 8) ‘ Oratio habita ab Ex.®° et R. D. Thoma
Buldrino, in funeribus perillustris et ex.®i Aeneae Vizanii.
1602, Octob. ’ 4) ‘In funere Excellentiss. D. Aeneae
Vizani ad perillustr. D. Pompeium Vizanium Pauli Matii
Mutinensis carmen ’. (1602) 5) ‘In funera Alexaudri
Ursi Magnae Crucis Hierosolimitanae Equitis Oratio ’ [Doct.
Nanni]. 1635 6) ‘ Oratio in funere Card. de Asculo Col-
legii Montisalti Bononiae protectoris ἢ Ὁ ! Elogia DD.
Caesaris et Achillis de Grassis’ [firm.: Benedictus Georgis-
τε
chus Montherculensis] 8) ‘ Oratio D. Ulyssis Gozzadini
in funere Em. Card. Hieronymi Boncompagni Archiep.
Bonon., habita die III febr. 1684”.
Cart., sec. XVI-XVII, in sei fasc., prov. dal Canon. Amadei e
da Papa Benedetto XIV.
133 (94)
‘ Ludovisi Card. Nicolò. Consilium Summo Pontifici [Gre-
gorio XV] pro regimine ecclesiastico et politico oblatum ?.
Cart., sec. XVIII, di carte 22 n. n., leg. in perg., prov. da Papa
Benedetto XIV. Con firma autogr.
134 (100).
1) ‘ Albertani Brixiensis De doctrina dicendi et tacendi ’. |
‘ Initio mei tractatus’ — ‘ Explicit liber de doctrina di-
cendi et tacendi ab Albertano causidico brixiensi de hora
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 155
sancte agathe compilatus et sub M. CC. XLV. de mense
decembris 2) 5"-23r ‘In Christi nomine ‘incipiunt
rubrice consolationis et consilii ’. <Cfr. Albertani Bri-
xiensis Liber consolationis et consilii, ed. Thor Sundby. Hau-
niae, 1873, in-8) 8) 23"-60" ‘ Incipit liber de amore
et dilectione dei et proximi et aliarum rerum et de forma
vite liber primus ’. [ἢ Initium mei tractatus ® — ᾿ Explicit
liber de amore gt dilectione dei et proximi et aliarum re-
rum et de forma vite quem Albertanus causidicus brixiensis
è)
per hora sancte agathe compilavit ac scripsit cum esset
in carcere domini imperatoris Federici in civitate Cremone,
in quo positus fuit cum esset capitaneus gavardi ad de-
fendendum locum ipsum anno domini millesimo ducente-
simo octavo de Mense augusti in die sancti alexandri, quo
obsidebatur civitas Brixe per eumdem imperatorem, Indi-
ctone XI” 4) 60-62" ‘ Hic est sermo quem Alber-
tanus causidicus brixiensis de sancta agatha composuit et
dedit inter causidicos Ianuenses et quosdam notarios super
conformatione vite illorum, tempore domini manuelis de
madio potestatis Ianue curente M. CC. XLIII in domo vi-
ridaril domini petri de nigro causidici in die sancti ni-
cholai’. | ‘Congregatio nostra’ — ‘qui sine fine vivit
et regnat ’ 5) 62°-65" ‘ Sermo factus super illumi-
natione et super spirituali et corporali refectione et que
sint necessaria in refectione ’. | ‘ Orate deum fratres® —
‘ in secula seculorum amen ἢ 6) 65‘-68° ‘ Incipit sermo
secundus quem albertanus causidicus brixiensis composuit
et dedit inter fratres minores et causidicos brixienses in
congregatione quam faciunt more solito’. | ‘ Fratres mei’ —
‘qui sine fine vivit et regnat. amen’ 1) 68°-71"‘ Sermo
factus ad cognoscendum que sint necessaria in convivio et
quomodo debeamns intelligere super egenos et pauperes
secundum prophetam dicentem: beatus qui intelligit super
egenum et pauperem etc.’ ] ‘ Domine labia mea aperies’ —
‘ qui sine fine vivit et regnat. amen Ὁ SETT N00 6e
est sermo quem albertanus causidicus de sancta agatha com-
posuit et dedit inter causidicos brixienses apud fratres mi-
nores in congregatione solita. sub M. CC. quinquagesimo
154 : CODICI LATINI
in media quadragesima. Sermo albertani super doctrina
timoris *lomini ᾿. | ‘ Rogate deum fratres ᾿ — * vivit et
? 9) 72°-73" «Petrus Damianus) ‘ De omni-
9
bus ordinibus omnium hominum in hoc seculo viventium ἡ.
(Cfr. 5. Petri Damiani. Opera omnia, Bassano, 1783, IV, 58).
reguat amen
Membr., sec. XIV, mm. 300 X 220, di carte 75, n., a 2 col., con
lettere iniziali a colori e mezze figure miniate, leg. in mezza pelle.
Nel marg. inf. della carta 1" e notato: ‘ Anno 1248 confectam
Prov.: ‘Ex Bibliotheca fratrrum $S. Pauli in Monte Bononie ’
135 (101).
1) <Liber lapidum pretiosorum et de virtutibus et quali-
tatibus eorumdem). | ἡ Gemmis a gummis nomen posuere
priores ἡ 14" ‘ Effectus miri pro ad abigno comitan-
tur”.| ‘ Explicit liber lapidum pretiosorum et virtutibus
et qualitatibus eorumdem ἢ 2) 14"- 225 «Altro lapida-
rio lat., in prosa). ‘ De saphyro lapide et qualitatibus et;
virtutibus eius ’. | ‘ Saphyrus De lapide saphyro ᾿ — ‘In
colore est lucidissimus ἢ 5) 23-24" <De virtutibus si-
gillorum in lapidibus pretiosis). ‘ De virtute sigilli sculti
in lapide pretioso ’. | ‘ Si inveneris in jaspide ’ ‘ po-
stea resolve cum eadem fece ἡ 4) 951-81: <Albertus Ma-
gnus. Liber aggregationis seu liber secretorum). Cfr.: Al-
bertus Magnus. De secretis mulierum, (Amstelodami, 1643,
in 12, pp. 183-170) δ) 31-32" <Aichauus. Liber vitae).
‘Cum ego Tohannes essem in Alexandria civitate egypto-
rum reperi in quodam libro qui vite appellatur hec duo-
decim experimenta ab ipso scripta que inferius de serpen-
tibus corio sunt scripta .. Ilum autem librum fecit aichauus
fysicus... Ego autem de arabico transtuli in latinnm ’. |
‘ Primum experimentum est’ — ‘ per dies duos et dimi-
dium ’ 6) 92.5.51 <Collectio quamplurimorum secreto-
rum). ‘ Mense Ianuar. sol in aquario. Medio’ — ‘in
Ἵ
tertia liberabitur ”.
Membr., sec. XIV, mm. 00 X 143, di carte 76 n., leg. mezza
pelle. Prov.: ‘ Ex Biblioth. Io. Iacobi Amadei ’
È DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 155
136 (102).
‘ Albertus Magnus. De anima ac de generatione et cor-
ruptione”’. (Cfr.: Alberti Magni Opera omnia. Lugduni, 1651,
vol. JI, p. 201 e'sgg.: e vol. III, p. 1 e sgg.).
Cart., sec. XV, mm, 288 X 200, di carte 143 n., a 2 col., leg.
i) 9 ᾽ ᾽ b) te)
mezza pelle. ‘ Liber iste scriptus est per me Iohannem Minoccii de
Senis anno domini 1421, die vero 13° octobris, et anno dom. 1422,
die XVIII aprilis’. Prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte
Bononiae ”.
137 (103).
1) ‘ Albertus Magnus. Liber predicamentorum Aristotelis ’.
{Cfr.: Alberti Magni Opera omnia, vol. I, p. 94 e sgg.)
2) ‘ Albertus Magnus. Liber de sex principiis ’. Cfr.:
UpcitSvol.cI, Sp. 194 8 55.) 9) ‘ Albertus Magnus.
Perihermenias”. <Cfr.: Op. cit., vol. I, p. 237 sgg.) 4) Ex-
positio Admonii graeci commentatoris in Periermenias Ari-
stotelis feliciter incipit ἡ. |” Multum quidem inter sapien-
tes’ — ‘ nunc pro diffiniri acceperunt ’ 5) ᾿ Loyca Do-
mini Alberti Magni Alamani Episcopi Ratisponensis”. Cfr :
Ὁ τοῦ τ ΟΙ: ΠΡ ρὲ. L ‘e-sgg: 6) <Guillelmus de Ockam.
Maior summa logices). Anepigr. <Cfr. l’edizione di Vene-
zia, 1521).
Membr. e cart., sec. XV, mm. 800 Xx 213, di carte 234 n. n.,,
parte a 2 col., parte a pag. intera, leg. mezza pelle. Prov. dal Con-
vento di S. Paolo in Monte.
138 (104).
‘ Anetores Alchimiae quamplurimi diversique tractatus.
Viennae transcripti anno Domini 1476 ° 1) 17-24" ‘ Ma-
gistri Nicolai de Comitibus de Marchia Trevisana liber
qui Speculum alchimiae nuncupatur ?. | ‘ Ut ad perfectam
scientiam’ — ‘et omnino denegatam’ 2) 25"-40" ‘ Liber
qui Rosarium appellatur Magistri Iohannis Dastini An-
glici ’. Cfr. Mangetus, Biblioth. chem. IT, 309) 3) 411-48"
‘ Epistola cuiusdam Parisiensis super scientiam lapidis, 1476,
die 20 augusti ’ 4) 49-59" ‘ Tractatus magistri Ber-
nardi de Treveris de Alamania super lapide philosophico
156 CODICI LATINI
missus ad d. Thomam doctorem philosophum atque Comi-
tem Palatinum, anno dom. 1385 in die S. Dionisii ἡ. | Ob-
sequiis mihi possibilibas ἢ ‘et Virginis gloriose bene-
dicte ’ 5) 60" ‘Consolatio pauperum Georgii Ryplae
Angli Canonici ’. | ‘Opus nobilissimum ἡ — ‘in sae-
cula saeculorum ἢ 6) 617-104" * Liber Florentii de la-
pide philosophico ’. | ‘ Studio namque florenti ᾿ — ‘ per
infinita saecula saeculorom ἢ 7) 104-108" ‘ Tractatus
Aristotelis de lapide philosophorum ad Alexandrum ?. {Ὁ Εν.
Theatr. chem. Argentorati, 1660, V, 787) 8) 109"-123 ' Ro-
sarius et thesaurus philosophorum secretus a Magistro Ar-
naldo de Villanova editus ᾿. «Cfr. Mangetus. Biblioth. chem.
I, 662) 9) 1241-125" ‘ Epistola Arnaldi de Villanova
ad Regem Neapolitanum de lapide philosophorum ᾿. <Cfr.
Op. cit., I, 683) 10) 126"-129" ‘ Flos lilii magistri Ar-
naldi de Villanova ’. | ‘ Exemplum scientiae nostrae ᾽ —
‘in infinitum procedere’ 11) 129-134 ‘ Secretum ma-
gistri Arnaldi de Villanova ad Regem Aragonnm de com-
positione elixiris ad album et rubeum ᾿. | ‘ Cam ego de
voluntate divina ᾿ — ‘est hoc opus perfect. in 100 diebus ’
12) 185"-138" ‘ Liber Magistri Arnaldi de Villanova
de secretis naturae ’. | ‘ Scito filii” — ‘ multiplicationem
lapidis ” 13) 138"-141” * Liber fratris Helie de Assisio
ordinis minorum de secretis naturae ’. | ‘Amicum induit’ —
‘ illam inveniet ἢ 14) 142"-146" ‘ Liber fratris Armin-
gaudi Pineti ord. pred. de secretis naturae ’. | Quoniam hu-
manus intellectus’ — ‘se reddet certiorem’ 16) 146-157"
‘ Testamentum Arnaldi a libro Hugueti in gallico 1488 in
nov. 23 die ’. <Cfr. Mangetus, Biblioteca chem., I, 704)
16) 158"-162" ‘ Incipit liber Ortulani philosophi super textum
Hermetis ’. | “ Dixit philosophus ® — ‘
phici compositione ’ 17) 163"-167" ‘ Astenus philoso-
°.| ‘ Nota quod
cum corpora candidaveris ® — ‘de aliis spiritibus et cor-
poribus ’ 18) 167-170" ' Liber invenis experti qui di-
citur novum lumen ’. | ‘ Pater et domine reverende ? —
‘ pervenire faciat ad optatum ’ 19) 171"-183" ‘ Semita
recta fratris Alberti Magni’. <Cfr. Alberti Magni, Opera
in lapidis philoso-
phus de fermento lapidis philosophorum
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 157
omnia, Lugd., 1651, T. XXI) 20) 184"-196" ' Liber uti-
litatis nostrae secretorum Floridii ’. |" Liber iste’? — ‘ et
fiet bonum ’ 21) 197"-206" " Opus Nicolai Fabri de ope-
ratione metallorum ’. | { Quia radix’ — ‘ hec dicta sutfi-
ciant de metallis Ὁ 22) 207'-208" ‘ Flos florum magistri
Arnaldi de Villanova *. <Cfr. Arnaldi Villanovani, Opera
omnia. Basileae, 1585, p. 2042) 29) 209-216" * Liber
Nicolai de Tauro ’. | ‘ Secreta operatio È — ‘res quedam
extranee’ 216-221" ‘Quartum Platonis scolasticorum . |
‘ Dixit Plato” — ‘ omnibus diebus vite sue ’ 222-226"
‘Summa valde utilis super lapide philosophorum ’. | © In-
cipit vera recepta’ — ᾿ 1489 in februario? 26) 227-232"
‘ Practica ad lapidem ’. | ‘ Recipe primo limature ? —
‘ Japis tuus ᾿. |“ Explicit scriptum de libro fratris Tohannis
de Matiscone ® 20) 233r-235" ‘ Speculnm secretorum phi-
losophorum Alberti Magni de secretis naturae ᾿. | ‘Ad in-
structionem multorum ᾿ — ‘ penuriam librorum ’ 28)
235-237" ‘ Liber XII aquarùum Alberti Magni ?. | ‘ Ovo-
rum vitella’ — ‘omne corpus” 29) 237-241" ‘Opus que-
stionum Vincentii [Bellovacensis] extracte a suo speculo ”. |
‘ Primo queritur’ — ‘ infusibilem ’ 30) 241-244" * Ma-
gisterium fratris Heliae ord. min. de elixire ad album et
rubeum ’. | ‘ Cum de infrascriptis’ — ᾿ a supradictis de-
scendens ’ 31) 245'-253" ‘ Liber Guylelmi de Dya de
lapide philosophorum et de auro potabili’ | ‘ Gratulanti
" — “latine interpretatur® 32) 254-255" ‘ Practica
auri potabilis ?. | ‘ Mollifac de gamma” — ‘ tale signum ᾿
33) 256 ‘ Tractatus de celidonia secundum Raymun-
Ἵ e
mihi
dum de Lastras ’. | ‘ Nota quod quinta essentia sicut
dictum est’ 34) 257"-258" ‘ Opus B. Thomae de Aquini ?. |
‘In primis enim diebus’ — ‘ temporalibus inhiare ’
35) 259"-261" ‘ Incipit declaratio cuiusdam operis B. T'ho-
mae de Aquino ’.|‘ Opus sive receptum ἡ
mationes Ὁ 36) 265.267” © Ad lunam faciendam de Ve-
è]
— * tres subli-
nere per metrum scribitur ἡ. | ‘ Medicina vera ’ — ‘ scripsi
pro te’ 37) 268"-270" ‘ Raymundi Lulli Epistola de
accurtacione lapidis philosophorum ad Regem Aragonum.
1484". <Cfr. Mangetus, Bibl. chem. I, 863)» 38) 271"-283"
158 CODICI LATINI
‘ Tractatus de investigatione auri potabilis editum a quo-
dam solemni medico ’. | ‘ Beatissime Pater’ — ᾿ non per-
mittit ” 39) 284-286" ‘ Iohannes Damascenus. Tracta-
tus elixiris vitae ’. | Creator omnium rerum ? — ‘ scien-
tiam et eius practicam ἢ 40) 287"-291 ' Gebri arabis
libellus de investigatione perfectionis, interprete Osian-
der *. <Cfr. Mangetus, Bibl. chem., I, 558 e sgg.)
41) 292"-299" ‘ Eiusdem liber fornacum ’. | ‘ Consideravi-
mus’ — ‘et est bonam” 42) 299" ‘ Eiusdem de inventione
veritatis’.|‘Consideravimus in nostri voluminibus ? — * ul
timo de medicinis ἢ 43) 301'-308" ‘ Rosarius Angli ?. |
Florent rose’ — ‘rubedinis decoratus’ 44) 308"-309” ‘' Te-
stamentum rosarii angli’. | ‘ Multa quidem ’ — ᾿ digesta et
tincta ? 45) 309 ' Summa estracta de novo testamento
cuiusdam philosophi ad Philippum Regem Francorum ?.
‘ Lapides sunt duo’ — ‘novi testamenti ἢ 46) 310" * Do-
mini beati de Monte Calerio ducalis medici pro auro pota-
Ἵ
bili °.| ‘ Amalgama ᾿ — ‘ ne respirent ” 47) 310-315"
‘Lumen luminum ᾿. | ‘ Incipit liber’ — ‘ amplius muta-
bitur ’ 48) 316'-327" ‘ Liber qui dicitur compta Ra-
515... [- ' Quicumque est in luna’ — ‘ipsum ab alio ’
49) 328"-338" ‘ Extractum de libro Archiloi philosophi ’. |
‘ Congelatio argenti’ — ‘in opere rnbeo ut scis ’.
8 s
Cart.. sec. XV, mm. 300 X 222, di carte 333 n., leg in perg.
Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara ᾿.
139 (105).
1) p. 1" ‘Hec est tabula algorismi ostendens quid signi-
ficat unaqueque figura quolibet loco posita et ponit exem-
plum 2) pp. 8-55 ‘ Incipit liber qui dicitur semita
recta ? [Alberti Magni] | ‘ Omnis sapiencia ἡ — ‘ erit ely-
xl 3) pp. 55-66 ‘ Incipit liber qui dicitur ultimum
philosophiae secretum ᾿. | " Hec est porta lapidis’® — ‘ in
solem preciosum ” 4) pp. 67-83 ‘Liber Rudiani ?.
‘ Liber divinitatis’ — ᾿ valeas imitari 5) pp. 84-106
‘ Incipit exponitor fratris Racaydibic ’. | ‘ Hic liber caris-
sime Johannes” — ‘sapientum antiquorum? . 6) pp. 107-121
‘ Incipit libellus ab Alberto compositus ”. | ‘ Quoniam igno-
ε
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 159
rantia’ — ‘dum regnat Iupiter "Ὁ 7) pp. 121-138 ‘ In-
cipit liber magistri Arnaldi de Villanova de secretis na-
ture” — ‘ Scito fili” — ‘ multiplicacionem lapidis Ὁ
8) pp. 139-148 ‘ Incipit epistola Aristotelis missa Alexandro
de secreto secretorum ἡ
ιν
. | “ Hinc est nostre intencionis ᾿ —
9) pp. 149-234 ‘ Incipit liber
Ebubacre ’. ! ‘Cum diversi’ — ‘ Crucibolum Ὁ 10)
pp. 235-280 ‘ Incipit fons montium aquarum puteus ᾿.
‘ Liber duodecim aquarum ’. | ' Fons montium ᾿ — ‘ non
presumet ἢ 11) pp. 281-309 ‘ Incipit liber Hermetis ’. |
‘ Cum in tanta etatis’ — ἡ ut iam dictum est ’. | ‘ Explicit
liber 30** verborum Hermetis ’ 12) pp. 310-338 ‘ In-
o)
est bonitas omnis’
cipit summa Avicenne in arte alkimie ’. | ‘Tractata sunt’ —
‘ completur 4° rotis ’ 13) pp. 841-388 ‘ Incipit liber
qui vocatur lilium floris ’°. | ‘ Natura circa solem’ — ‘ di-
citur ’ 14) pp. 389-435 ‘ Incipiunt expositiones turbe
philosophorum sive secretum alkimie ?. | ‘ Cum erba phi-
losophorum ᾿ — * Bracus °
3
Membr., sec. XIV, mm. 195 X 195, di pp. 435 n., ἃ 2 col., prov,
‘ Ex Biblioth. Comitum Caprara ’.
140 (106).
‘ Albertus Magnus. De animalibus ’. (Cfr. Alberti Magni
opera, Lugduni, 1651, vol. VD. i
Cart., sec. XY, mm. 410 X 289, a 2 col., di carte 801 n. più 44
n. n., leg. in perg.
141 (108).
‘ Illustratio Gregorianae correctionis. Nodus difficultatis so-
lutus de veris epactarum ciclis. Disputatio unica de Pa-
schate recte celebrando ...summa brevis elaborata ab An-
drea Philippo Alcazar et Doria natione Hispano ’
Cart., see. XVIII, di carte 36 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
142 (109).
Vor: dI.
‘ Alechemycorum tractatuum collectia ”. 1) 1°-52° © Li.
160 CODICI LATINI
ber experimentoruam Raymundi Lulli et sociorum suo-
rum. (Cfr. Mangetus, Bibl. ‘chem., I, 826) 2) 53"-70"
‘ Incipit prima pars Raymundi Lulli De magisterio, seu
de investigatione secreti occulti ’.!' Alchimia est ars ar-
tificialis? — ‘ aut furno secreto ’ 3) 72"-81" ‘' Liber
Iucis mercuriorum eximii philosophi Raymundi Lullii?.
(Cfr. Mangetus, I, 824) 4) 82"-84" “ Quaestiones pauli-
nae et olympiadis Raymundi Lullii?.|"Qnare Palma con-
gelat? — ‘ 5) 85-88" ‘ Quaestiones inter
Raymundum et monachum super arte alchimica ’.|' Dum
Raymundus’ — ‘ custodiae Tehsn Christi commendavi ’
6) 901-102" ‘ Appertorium abbreviatum Raymundi Lullii ?. |
‘ Sapientes dicunt ᾿ — ‘inflamari’ 7) 103-109" ' Magia
vaturalis magistri Raymundi Lullii ’.|Accipe nigrum’ —
‘ quousque sufficiat ’ 9) 116'-118" ‘ Ars operativa Ray-
mundi Lulii’ |‘ Hoc opus’ — ‘ supradictum est ’
11) 121"-127" ‘Secreta secretorum Raymundi Lulii’.| Re-
cipe Cinamomi’ — ‘ ligno sint’ 15) 188"-140" "' Opus
conservationis vaturae humanae et metallicae ’. | ' Accipe
materiam’ — ‘laus et honor ἢ 15) 155-160" ' Opus ex-
pertum parisiis et ab ipsomet philosopho comiti contigiano
exhibitum. Anno domini 1540. | ' Accipe tartarum ᾿ —
‘ secretum philosophorum ἢ 17) 169"-174" ' De tribus
ignibus philosophorum”.|"Quia secandum ’ — ἡ potest fieri
in eo’ 18) 1751-179” ‘Opus maximae nobilitatis et
grandissimae utilitatis ad album ’. | ‘ Recipe primo? —
‘ Vale Deserris ἢ 20) 185r-193" ‘ Honorii Papae de la-
pide animali ’.|" Ad honorem proficiente’ — ‘in bonum
22) 208-210" “ Dicta domini Rauerii Angli de lapide
philosophorum ’. | * Dicit quod subiectum * — ' que est in
base ’ 23) 211"-214" * Dieta domini Renati?. | ‘ Dicit
dominus Renatns® — ‘est sententia” 24) 2187-220" ‘Opus
ut in palma ’
ε
è)
)
lapidis animalis ’. | ‘ Recipe nobiliorem ’ — ' donec libe-
retur”.
Vor. II
‘ Alchemycorum tractatuum collectio ’ 1) 1'-115" ‘ Li-
ber de magui lapidis compositione, seu operatione qui
Textns alchimiae seu alchimistarum nuncupatur. (Cfr. Thea-
12. 2. '908
seni
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 161
trum chemicum, vol. III, p. 1 sgg. 2) 122"-126" ‘ Epi-
stola Georgii Riplay ad Regem Edoardum ᾿. | ‘ Hono-
rande rex’ — ‘sit honor et gloria ’ 3) 1295-1727
‘ Georgii Riplaei in suum 12 portarum librum prolo-
gus ”. <Cfr. Mangetus, Biblioteca chem.., II, 276)
4) 175-179" ‘ Philorciam Alchimistarum Georgii Riplay ἡ. |
‘ Postquam ego ἡ — ‘in aeternum deus ’ 5) 191"-206"
‘ Medulla philosophiae Georgio Ripla Anglo Canon. au-
thore ® <Cfr. Opuscula quaedam chemica G. Riplei, Fran-
cofurti, 1614, p. Se sgg. 6) 207"-212° ‘ Pupilla alchi-
miae Georgii Riplay’.| In primis intellige’ — "in saecula
sempiterna ἢ ©) 215"-217" * Tractatus de terra terrarum
Georgii Ripley ’.| ‘ Veritas de terra orta est ᾿ — ‘ foliatì
creatio ἡ.
Cart., sec. XV, voll. 2, in-8, leg. in pelle.
143 (110).
1) 15-64" ‘ Speculum artis naturalis ἡ. | © Ut ad reram? —
‘ Explicit liber Saturnì de occultis naturae ἢ 2) 64°-T7"
‘Sarne philosophus. Lilium intelligentiae philosophorum ἢ. |
“Ad compositionem ἡ — ‘ vitam aeternam consequì ἢ
3) 81"-100" ὁ Diva ego sum Phenix ἡ. | ‘ Profecto foret ᾿ —
‘ beatus et felix Ὁ 4) 101"-118" * Alphidius philosophus.
De lapide philosophorum ’. | ' Incipit liber Alphidii ἡ —
‘ Deo concedente ’ 5) 121" Hortus divitiarum sapien-
tiae et scientiae ἡ. | ‘ Incipiam scribere ἡ — ‘ per Iesum
Christum D. N. amen ‘. |
Cart., sec. XVI, mm. 185 X 125, dì carte 250 n., leg. in perg.
144 (111, Busta 1).
1) <Cianus Petrus Maria). ‘ Tractatus de sillogismo ἡ. ‘Ad
usum Bartholomei Aldrovandi ’. | ‘ Logica considerat ἡ —
‘anno 1691, dictante Petro M.* Ziano, seribente Bartolomeo
de Aldrovandis ° 2) ‘ Montis intellectiones atque sen-
sationes quas publice examinandus proponit B. A. <Bar-
lomaeus Aldrovandus) sedi sapientiae sacrat’ 3) ‘ Discursus
philosophicus disputationi expositus a me Bartholomaeo Al-
Studi îtal. dì filol. class. XVI. li
162 CODICI LATINI
dovrando in Accademia anni 1698 ᾽ 4) ‘ De finibus ’
5) ‘ Praecepta logicalia artem bene cogitandi expo-
nentia ’ 6) ‘ Logica ’ 7) ‘Conclusioni filosofiche di
Gio. Francesco Erri ed altri scritti dell’Aldrovandi: ἡ De
Dei essentia ’) 8) Raymundi Lulli Encyclopedia)
9) ‘ Logica seu Regimen intellectus ad usum Bartholomaei
de Aldrovandis ? 10) ‘ De Metaphisica Entis existentis ’
11) ‘ De Entis conceptu ’ 12) ‘ De subsistentia
Entis ’ 13) ‘ De unitate Entis existentis ’.
Busta, contenente 24 opuscoli, in parte autografi di Bartolomeo
Aldrovandi, see. XVII.
145 (111, Busta II).
1) ‘ Ds physica praemotione ᾿. Fasc. 5 2) Metaphysicae
tractatus ad usum Bartholomaei Aldrovandi. | ‘ Practatus
metaphysicus brevi claroque ordine concinnatus iuxta re-
centiorum placita a Rev. P. Magistro Aloysio Sabatini M. O.
in Bononiensi Archigymnasio publico Metaphysicae Lectore ’
3) ' Barometri mutationes, ad usum Bartholomaei de
Aldrovandis ’ 4) ‘ Disputatio de motu, ad usum Bartho-
lomaei de Aldrovandis ’ 5) ‘ De artibus humanis, ad
usum Bartholomaei Aldrovandi ’ 6) ‘ Animastica D. ἢ.
ARE SM 7) ‘ Tractatus de anima, seu de corpore
animato ᾿ 8) ‘ Physica ’.
Busta contenente 12 opuscoli, in parte autogr. dell’Aldrovanili.
See. XVII e XVIII.
146 (111, Busta III).
1) ‘ Geometria ἢ 2) ‘ Trigonometria ἢ 9) ‘ Mecha-
nica ° 4) ‘ Analytica ’ 5) © Optices ᾿ 6) ‘ Sectio-
i 1) ' Meteorologia ’ 8) ‘ De coelo et;
mundo ’ 9) Tractatus de systemate coelesti iuxta recen-
tiorum observationes elaboratus a Bartholomaeo Aldro-
vandi ... anno salutis 1708 ?. :
nes conicae
3usta contenente 82 opuscoli, autogr. dell’Aldrovandi. see, XVIII.
Se
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 163
147 (111, Busta IV).
1) ‘ Revolutiones morales ’ ὦ) ‘ De gratia’ 3) ‘ Tra-
ctatus de providentia Dei, ad usum Bartholomaei Aldro-
vandi ᾿ 4) ‘ Tractatus de Christianismo, ad usum Bar-
tholomaei Aldrovandi’ δ) ‘De Deo, ad usum Bartholomaei
Aldrovandi ’ 6) ' De sacramentis ἢ ()‘ In Triden-
tinum Concilium ἢ 8) ‘De speciebus eucharisticis, ad
usum Bartholomaei Aldrovandi ’ O De STrinitate®
10) ᾿ De divino amore ’ 11) ‘ De contemplatione ”.
Busta contenente 22 opuscoli, autogr. dell’Aldrovandi, sec, XVIII.
148 (111, Busta δ).
1) ‘ Bartholomaeus Aldrovandus. Cursus medicus ’ 92) ‘De
virtutibus in genere ἢ 3) ‘ Annotationes quae fiunt dum
meditatur sapientissimus Malebranchius ’ 4) ‘ De vir-
tutibus ᾿ 5) ‘ Tractatus de contractibus ”.
Busta contenente un vol. e 10 opuscoli, autogr. dell’Aldrovandi,
sec. XVIII.
149 (118).
‘Ad clarissimum Principem Iohannem Bentivolum II de
Aragonia virtutis et potentiae Io. Baptistae Campanatii Di-
sputatio °. | ‘ Apud maiores nostros’ — ' melius sperare
subeant ἡ.
Cart., sec. XVIII, di carte 4 n. n., prov. da Ubaldo Zanetti.
150 (119).
1) ‘ Privilegium Teodosii II Imp. pro erectione Studii ge-
neralis Bononiae ’. Copia del sec. XIV, prov.: ᾿ Ex Bi-
bliotheca I. I. Amadei " 2) {Altra copia, membr., del
sec. XIV, incollata su tela) 9) {Altra copia, cart., del
sec XVI») 4) ᾿ Gaspari Mariani de Varrano Lenzi Re-
sponsum viro Batavo, circa ea quae Bononiae de studiis
praecipue notabilia sunt ?’. (Bononiae, XIII Kal. Febr., 1719)
5) ᾿ Adnotata quaedam de Theodosiana Bononiensis
Academiae origine ac de viris illustribus qui in ea docue-
runt Ὁ 6) ‘ Consilium populi et massae populi civitatis
164 CODICI LATINI
Bononiae pro reconciliatione Studii scholarinm dictae ci-
vitatis. Die XI Madii MCCCXXTI”. <Cfr. Giorn. stor. d.
Arch. tosc. V, 237-47, 309-331) 7) ‘ Eugenii IV P. M.
Balla qua datium mercantiae civitatis Bononiae assignat
pro solutione stipendiorum Doctoribus in eadem civitate
legentibus. Dat. Bononiae, 1 nov. 1438 ’ 8) ‘ Nicolai V
P. M. Bulla pro taxatione stipendi Doctorum Bononiae
legentium ac pro eorumdem conductione. Dat. Romae,
IX Kal. Maii 1448’ 9) ‘ Nicolai V Bulla qua nume-
rum Doctorum Bononiae legentium decernit eisque rubri-
cas legendas assignat. Dat. Fabriani, Kal. Augusti 1450 ’
10) ‘ Rotulus Studii Bononiensis de anno 1457 ° Membr.,
orig., prov.: ‘ Ex Biblioth. I. I. Amadei "Ὁ 11 * Patti
P. M. Bulla qua Thesaurario suo in civitate Bononiae di-
ligentiam, fidelitatem atque expensarum moderamen et
promptam ex redditibus Gabellae aliisque stipendiorum so-
lutionem Doctoribus in Gymnasio docentibus. Dat. Romae,
prid. Id. Martii 1465 ” 12) 1π|1 IT Pi M.(Bulla qua
pro magis prompta solutione stipendiorum Doctoribus in
Bononiensi Gymnasio legentibus administrationem datii Ga-
bellae Grossae nuncupati Collegio tam iuristarum quam
artistarum concedit. Dat. Romae, VII Id. Ianuarii 1509 ?
13) ‘ Litterae testimoniales datae a notario publico
archivista quod in rotulis Doctorum Artistarum qui Bono-
niae publice in Gymnasio docuerunt ab anno 1438 ad 1691
duo tantum inveniuntur ex ordine Praedicatorum. 1695 ’
14) ‘ Excerpta criticarum observationnm ad historiam
Bononiensis Gymnasii, quam scripsit Co. Alexander For-
maliari” 15)‘ Catalogus eorum qui in Bononiensi Gy-
mnasio publice docuerunt ex rerum Bononiensium seripto-
ribus typis impressis excerptus atque alphabetico ordine
a Si 3 : ᾽
digestus
Busta di 34 opuscoli di formato e tempo diverso, col titolo:
‘ Monumenta ad historiam Gymnasii ’
151 (128).
‘ Ioannis Baptistae Coccini Veneti Sacrae Rotae Decani
Glossemata ad Bullam S. D. N. Gregorii XV P. M. de ele-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 165
ctione Rom. Pont. ad Ill. et Rev. Principem D. Lodovicum
Card. Ludovisium 5. R. E. Vicecancellarium ?.
Cart., sec. XVIII, di pp. 757 n.. più 45 n. n., leg. in perg., prov.
da Papa Benedetto XIV.
152 (129).
‘ Iohannis de Friburgo Theutonici de Ordine predicatorum
opuscula theologico moralia ἢ 1) 1"-80" © Incipit confes-
sionale fratris Iohannis theutonici de ordine predicatorum
pro rudibus ’. | ‘ Simpliciores et minus expertos ° — ‘ IThesu
Christe redemptor ἡ 2) 331-52" ‘ Incipit speculum mun-
dicie cordis et pure confessionis plene docens confiteri ἡ.
‘Quia fundamentum’ — ‘universitas vitiorum’ 3)52"-64"
‘ Confessio et informatio cuiuslibet peccatori confiteri vo-
ε è) 9
lentis ’.|" Quilibet peccator ® — ‘ cognoscere gravitatem
4) 7-79" © Tabula de titulis quinque librorum de-
cretalium per alphabetum ordinata ’. |‘ Accusationibus ? —
‘ De sismaticis ἢ Ὁ) 80"-135" © Informatorius simplicium
sacerdotum in cura animarum ᾿. | ‘ Cum in arte natura-
lis” — ‘ eorum orationibus ’ 6) 136-201" ‘ Tractatus
ε
de usuris Alexandria ord. min. ᾿. [ Utrum sine sedis apo-
stolice licentia’ — "ut sunt mendacia ’ 1) 83"-4" ! Ver-
sus ortographie de compositis ’. | * Cor fragrans’ — ‘ et
expuit expes ° 8) 85"-88" ‘ Auctoritates Boetii .|‘ Si
operam medicantis’ — ‘iniuriam’ 9) 881-983" ‘ Quedam
verba notabilia fratris Iacobi de Tuderto ’.
| | Ego exa-
ν è]
mino me ipsum’ — ‘ transformationem in deum
10) 93" ‘ Verba fratris Iohannis de lavernia de gradibus
anime per quos potest perfecte ascendere in deum ’. |
‘ Primus status’ — ‘ad revelationem "Ὁ 11) 937-108"
‘ Tempora quibus Beatus pater noster sanctus Franciscus
incipit ordinem minorum fratrum. ordinem sancte clare,
ordinem penitentum et obitus et canonizationis ipsius ἡ. |
‘ Anno domini MCCCVIJ ? — ‘ in egressu suo. Amen ’.
Cart., sec. XIV, mm. 205 X 136, di carte 231 n. 1-201, 82-109,
a 2 col., leg. mezza perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca fratrum S. Pauli
in Monte ’
166 CODIC1 LATINI
153 (130).
1) ‘ Hec quedam conclusiones sunt et correlaria circa ma-
teriam obedientiae elicita ex dictis sacrorum theologorum.
Bona[vemtura]. Alexander de Alexandria. Sancti Thomae et
Ricar. approbata consiliis multorum magistrorum et docto-
rum iuris civilis et canonici ’. | ‘ Religiosi quicumque ἢ —
‘ et probitatem partem 2) ᾿ Infrascripte sunt ordina-
tiones familiae factae in diversis congregationibus: vide-
licet Romae, Assisii, Aquilae, Bononiae. Iterum secundo
Romae et iterum Assisii et Ausimi simul in unum reducte
in generali congregatione apud Ausimum celebrata anno
domini M CCCC LXI die VJ Maii.| ‘Primo quod nul-
lus’ — ‘ octavam resurrectionis 3) ‘ Incipit tractatus
de modis significandi, qui dicitur grammatica speculatia et
artificialia ’. | ' Ut dicit philosophus” — ‘ figura prima
casus ” 4) ‘ Incipit quidam tractatus de ortographia ut
recte sciamus scribere ’. | ‘ Utile est autem ᾿ — ‘ gravatur
Ἵ
Ἵ
b)
Cart. e membr., sec. XVI, mm. 135 X 100, leg. mezza pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum 3. Pauliin Monte ’.A piè della 1° carta r.
è notato: ‘ Iste liber est ad usum fratris Ioannis Placentini de Ce-
reolis, quem ipse propria manu scripsit anno domini 1504 mensis
111}:
154 (132).
1 11-20" ‘ Introductorium Alchabitii ’. | Postulata a do-
mino’ — ‘ interpretatus a Iohanne hispa. ’ 2) 217-27%
‘ Theoricha planetarum ”.|"Circulus eccentricus ᾿ — © majo-
ris quantitatis ’ 3) 27"-28" ‘ Theoricha motuum beatitu-
dinis planetarum ’. | ‘ Theoricam motuum’ — ‘ibi est
luna verissime ἡ 4) 28"-31" ‘ Liber de prenosticatione
sive prescientia dispositionis temporum ’. | ‘ Ad prenotan-
‘ deputati sunt ’ 5) 31"-40" ‘ Liber pulceri-
mus philosophie naturalis ’. | Incipiam et dicam ᾿ — ᾿ sa-
piens et sublimis ἢ 6) 41"-74" ‘ Theorica planetarum
magistri Campanii quam misit ad dominum papam Urba-
num ’. | ‘ Clementissimo patri’ — ‘supra dictum est ἢ
7) 74-80" ‘ Liber cursus lune ’.| ‘Quicumque cur-
sum lune’ — ‘ miliaris in terra’ 8) 815-93% [uber
dam ἢ
vi
i
DELLA BIBL. UNIVERS, DI BOLOGNA. 167
Alfragani ’. | ‘ Differentia prima’ — (Mutilo in fine)
9) 98"-119" ‘ Tractatus astrolabii’ — (Mutilo in princ.). |
‘a cuspide’ — ‘ad totam planitiem ’ 10) 120-122" ‘ Tra-
Ἵ è)
ctatus quadrantis | ‘Geometrie due sunt species? —
‘ compositio quadrantis’” 11) 123"-126" © Tabulae solis ". |
‘Scito de compositione ® — ὦ. 23. 5989, 1277-1383 © In-
è) è)
cipit algorismus ’. | ‘ Omnia que’ — ᾿ quam tubicis
13) 1353"141" ' Tractatus de spera Iohannis de Sacrobosco ’. |
‘ Tractatus de spera” — ‘ cito dissolvere’ 14) 142"-149"
‘ Calendarium fratris Fuci de Ferraria ”.
Membr., sec. XIV, mm. 235 X 172, di carte 142 n. più 7 n. ἢ...
con lettere iniziali miniate, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iohannis Garzoni
Bonon. ’
155 (1538).
‘ De Basilicae Vaticanae antiquissima et nova structura
Tiberii Alpharani Hieracen. cum catalogo rerum celebrium
ut facile quisque per elementa alphabetica et numeros
omnia dignoscere possit ; collect. anno MDLXXVLIJ ?.
Cart., in fol.. sec. XVIII, di carte 70 {8 n., leg. ini perg., prov.
da Papa Benedetto XIV.
156 (140).
1) ‘ Descriptio rerum omnium nune existentinm in Mu.
saeo heredum q. D. Peregrini de Zanonis ’. (1701) 2) " Io-
annis Iacobi Amadei adnotata de lapide Bononiensi ἢ
3) “Το. Iacobi Amadei Methodicum Apographe eorum quae
sub triplici classe fossili, scilicet, maritima ac vegetabili
Hieronymi Donduzzi Bonon. naturae Cimeliarchium exor-
πα νὺ ἐν (1719-1720),
Cart., in fol., sec. XVIII, in parte autogr.
157 (141).
1) ‘Io. Iacobi Amadei placitum habitum in congregatione
Societatis SS. Sacramenti in ecclesia S. Mariae de Masca-
rella. Quod francationes fieri deberent eadem qualitate mo-
netarum quae erat de tempore contractus ἡ 2) ‘ Luctli
168 CODICI LATINI
Marescotti restrictus iuris sive supplex libellus ad Card.
Bononiae Legatum ut Senatus Bononiae solvat fructus
creditoribus Montis Innocenti novi reformati cum Dupla
Gallica ?.
Busta contenente 17 opuscoli volgari e latini, prov. in parte
dal Canon. Amadei.
158 (142).
{Romolo Amaseo. Lettere a varii, parte latine, parte vol-
gari dall’a. 1535. al 1540).
Cart., mm, 212 X 155, sec. XVI, di carte 44 n. n., originale, leg.
in pelle, prov. dal Canon. Gio. Giac. Amadei.
159 (144).
‘ S. Ambrosii Mediolanensis Archiepiscopi. De Officiis libri
tres. De poenitentia libri duo *. <Cfr. S. Ambrosii, Opera
omnia, Venetiis, 1751, T. III.
Membr., mm. 367 Xx 180, see. XV, di carte 169 n. n., con lettere
iniz. miniate, leg. in perg.. prov. da Papa Benedetto XIV.
160 (146).
‘ Theodori Amidenii Elogia summorum Pontificum et S. R.
E. Cardinalium suo aevo defunetorum ad Philippum ne-
potem ?.
Cart., mm. 260 X 180, sec. XVIII, di pp. 419 n., leg. in perg.
prov. da Papa Benedetto XIV.
161 (147).
1) 1-6" ‘ Tractatus de arte numerandi et proportionibus ?. |
‘ Unitas est principium ἡ — ἡ δι sextum limitem et ultra ’
2) 11"-102" [Summa] ‘artis notarie Magistri Rolan-
dini Passagerii ’. «Cfr. Rolandini Passagerii, Summa artis
notariae. Venetiis, 1512, in fol...
Membr., sec. XIV, mm. 264 X 184, di carte 110 n. n., con let-
tere iniz. miniate, leg. mezza pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iacobi
Biancani Bonon. ἡ
ἐὰν ὅν!
=
— gl Pi
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 169
162 (150).
' Anastasii Bibliothecarii Historia Ecclesiastica ἡ. Cfr. Ana-
stasii Bibliothecarii, Mist. Eccles., Parisiis, Typ. R., 1649,
1 101:}.
Cart., sec. XVII, mm. 330 X 295, leg. in perg.
163 (152).
1) ‘ Testamentum Il. et Rev. D. Card. Poggii Bonon.
Anno 1554. (11 sett. 1554) 9) ‘ Testamentum D. Ab-
batis Hippoliti Fornasari ’. (8 apr. 1680) 3) ‘ Copia
testamenti olim Magnifici D. Francisci Tarlati de Pepolis ’
(20 ott. 1330).
Cart., miscell., sec. XVIII, prov. da Ubaldo Zanetti.
164 (153).
1) 15-352°* ‘ Incipit liber cyrurgie equorum compositus ex
diversis libris ”.
predictis ”.
e
in locis
| ' Explicit liber de arte merescalcie equorum
| 'Quoniam inter cetera’ —
compositus per magistrum Rugum egregium merescalcum
domicellum reverendi patris domini Neapoleonis sancti
Adriani dyaconi cardinalis ’ 2) 33"-49" ' Liber Moamyn
falconarii. De scientia venandi per aves et quadrupedes
ut solacium habeatur’. | ‘ Reges pluribus delectationi.
bus? -- ‘ ranis et sanabitur’ 95) 53"-56" ‘ Incipit tra-
ctatus Algorismi secundum magistrum Iohannem de Sacro-
bosco ’. <Cfr. Io. de Sacrobosco, Sphaera emendata., Antuer-
piae, 1573, pp. 241-256) 4) 56-48" ‘ Incipiunt cautele
algorismi’ | Incipiunt cautele algorismi’. [ἢ Tu habes. 12.
panes’ — ‘ sed inequale ’ 5) 59"-67" ‘ Incipit speculum
maius sacre artis alehymie 7. | ‘ Ad laudem beatissime Vir-
e
ginis, etc. Et quia necesse est” — ‘ ac penitus denegatum ’
6) 67‘-70" ‘ Incipit speculum alkimie minus editus a
fratre Simeone de Colonia ’. | ‘ Multipharie ’ — ‘ hec est
figura ’ €) T1"-74" ‘* Incipit perfectum magisterium et
gaudium magistri Arnaldi de Villanova ’. <Cfr. Mangetus,
Bibl. chem., I, ΟἿΌΣ 8) 74°-75* ‘Incipit opus leonis ’. | ‘ In
magna quantitate ’
— “et gaude cum eo’ 9) 756" ‘ In-
170 CODICI LATINI
cipit opus solis magistri Arnaldi de Villanova ’. | " Δο-
cipe mercuri puri partem’ — ‘ dissolve atramenta ’
10) 76-78" ' Opus maius quod edidit Alfonsus de Innia”. |
‘Quod amorem vestri domine’ — ‘ad invenisse letabi-
tor ’ 11) 79 ‘ Scito, fili, quod in hoc libro’ — ‘ to-
tum magisterium Ὁ 12) 80"-82" © Absque tituli absolute.
Et est opus peregrinum ?’. | ‘ Qui creavit omnia ᾿. | * in
ista arte ’ 12) 83"-90" ‘ Incipit Semita bene detecta ‘.
‘ Nunc pater’ — ‘ similes illis ἢ 13) 90 99. Haec
cipit liber eximii doctoris Raymundi Lulii de compositione
lapidam preciosorum que via artis Alkimie ᾿. <Cfr. Mange-
tus. Bibl. chem, I, 780) 14) 101-118" ‘ Liber charitatis
alkimie Geberi philosophi ’. | ‘ Incipit liber’ — ‘ dei adiu-
toris’ 16) 118"-120" ‘ Incipit epistola accurtationis lapi-
dis Magistri Raymundi Lulii ’. <Cfr. Mangetus, I, 863)
16) 121"-124" “ Incipit disputatio Scoti super arte alkimie ’. |
‘Queritur utrum’ — ᾿ 50115 et lune’ 17) 124‘-125" ‘ Liber
angelicus ’. | ‘ Incipit liber angelicus revelatus’ — ‘ipsum
filiis adde’ 18) 126"-127" ‘ Incipit rosa novella magistri
Arnaldi ’. |‘ Divina potentia’ — ‘ melius operatur
19) 127-128" ‘ Incipit secretum magistri Arnaldi”. | ‘ Accipe
in dei nomine’ — ‘cuncta creavit’ 20)128"-135' ‘ Epistola
prima et secunda Raymundi de terminis molitis et super la-
pide philosophico et practica dictarum epistolarum ?. | © Uni-
versis et singulis’ — 'perfecta medicina’ 21) 135-143"
‘ Incipit sanctus Asrop sive senex meridianus ’. | ‘ Ut ad
perfectam scientiam’ — ‘ dat sapientiam sapientibus ’
22) 144"-147" © Incipit lumen luminum minus Dedali phy-
losophi in arte lapidis’. ! ‘Cum rimarer’ — ‘
᾽
᾽
omnibus
23) 147°-159" ‘ Incipit liber secretorum de
voce Bubacari magi et filii gerecti arabi ’. | ' Liber iste’ —
t
hominibus
cum spiritibus ’.
Membr., palinsesto, sec. XIV, mm. 260 X 180, di carte 161 n.,
con lettere iniziali miniate, leg. mezza pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth.
Comitum Caprara ’.
165 (159).
‘ Fr. Antoni Andreae Ord. Min. Provinciae Aragoniae
er
ἊΨ
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 171
Commentarii in Metaphisicam Aristotelis ?. (Cfr. Andreas
Antonius, Quaestiones super XII libb. Metaphysicae Aristo-
Πρ 715) 51:1. a. δ. ‘(so0; XV).
Cart., sec. XY (1464), mm. 8554 X 252, di carte 98 ἡ. -[- 6 n. n.,
a 2 col. In fine: ‘ Iste liber est mei magistri Io. Garzonis de Aretio
quem emi a M.° Iacobo de Fussanico magistro theologiae ord. min.
florenis duobus larg. die 4 IJanuarii 1468 Ferrariae ’.
166 (172).
‘ Ariosti Alessandro. Enchiridion seu interrogatorium con-
fessorum pro animarum curanda salute ’. <Cfr. le ediz. di
Venezia, 1512; Parisiis, 1520; Lugduni, 1523; Brixiae, 1579).
Cart., sec. XV, mm. 170 X 112, di carte 142 n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. S. Pauli in Monte ᾿
167 (174).
1) ‘ Aristotelis Stagyritae peripatetici philosophorum prin-
cipis. Liber primus incipit Metaphisicae ’. (Bessarione Card.
Niceno interprete. Cfr. Aristotelis, Opera, Basileae, 1542,
SARE) proibitive ‘spo. 2) ‘ Aristotelis Stagyritae ...
Liber primus incipit phisicorum in quo traduntur omnia
comunia philosophiae naturalis principia’. | ‘ Quoniam
᾽
quid intelligere ᾿ --- ‘ qui sit benedictus in secula seculo-
Tuas: 3) ‘ Aristotelis Stagyritae... Liber primus in-
cipit coeli et mundi ἡ. | ‘ De natura scientia ’ — ‘ sit nobis
hoc modo ᾿ 4) ‘ Aristotelis Stagyritae ... Liber primus
incipit generationis et corruptionis ’. | ‘ De generatione
autem’ — ᾿ non esse’ 5) ‘ Aristotelis Stagyritae ...
Liber primus incipit Metherologicorum ’. | * De primis
quid igitur causis naturae ’ — ‘ et alia talia ’ 6) ‘ Ari-
stotelis Stagyritae... Liber primus incipit de anima ’. |
‘ Bonorum honorabilium ’ — ‘ aliquid alteri ἢ O) Ari-
stotelis Stagyritae ... Liber incipit de sensu et sensato ”. |
‘ Quoniam autem de anima ? — ἡ
et somno et vigilia ᾿
8) ‘ Aristotelis Stagyritae ... Liber incipit de memoria et
reminiscentia”. | ‘ De memoria autem et memorari’ — ‘can-
sam dictum est Ὁ 9) ‘ Aristotelis Stagyritae... Liber
incipit de causa motus animalium ᾿. — ‘ De motu autem
10 CODICI LATINI
e ᾽
eo’ — ᾿ generatione dicere 10) ᾿ Aristotelis Stagyri-
tae... Liber incipit de causis longitudinis et brevitatis vi-
tae” — ‘ De eo autem quod est’ -— ‘ De animalibus me-
thodus ’ 11) ‘ Aristotelis Stagyritae... Liber incipit
de iuventute et senectute ’. | ‘ De iuventute autem et se-
nectute’ — ‘ rationem magis ’ 12) ‘ Aristotelis Stagy-
ritae... Liber primis incipit de somno et vigilia ἡ. | " De
somno autem et vigilia’ — ‘divinatione dictum est ἢ
18) ‘ Aristotelis Stagyritae ... Liber incipit de respi-
ratione et expiratione ’. | ‘ De respiratione enim ’ — ἡ di-
| 14) ‘ Aristotelis Stagyritae ...
Liber incipit de progressu animalium ?. | ἡ De partibus au-
tem opportunis’ — ‘de anima contemplari ”.
etum est de omnibus
Cart., sec. XY, mm. 198 X 298, di carte 290 n. n., di cui le ul-
time 10 sono bianche, con lettere iniziali a colori e oro e fregio ini-
ziale miniato. Prov. da Gaspare Codebò e poscia dal Co. e Sen. Gio-
vanni Fantuzzi (1761).
168 (180).
{Tractatus Alchimiae) 1) 5:-11" ‘ Liber de pratiqua
aquarum loris madii datum Pape Bonifacio VIIJ a domino
Iohanne filio sororis carnalis dicti domini Pape ’. | ᾿ Cum
animadverterem ἡ — ‘in secula seculorum ἡ 2) 155-14)
‘Qui fuerunt primi inventores huius artis ’. | ‘ Inventor
autem’ — ‘ continetur, etc. ’ 3) 15r-24" “ Incipit liber
magistri Iacobi de Senis sub trinitate trium verborum et
sub verbis lapidis preciose ’. | ᾿ Hie liber est ἡ" — ‘ perci-
pere ratione ’ 4) 25r-44" * Liber seu tractatus Iohannis
Conditoris ’. | ‘ Reverende in Christi pater’ — ‘ad pre-
sens sufficiant ἢ 5) 45r-49r ‘ Liber Hermetis philosophi
triplex ’. <Cfr. Mangetus, Bibl. chem. I, 401) 6) 50r.55”
‘ Vera recepta ad congelandum et fixandum Mercurium in
lunam et ad transmutandum omnia metalla in veram lu-
nam ᾿. |‘ Prima vocatur’ — ‘in omnibus proprietatibus ’
7) 56'-60r ‘ Incipit conclusio sammaria valde utilis ad
intelligentiam testamenti, codicilli et aliorum nostrorum
librorum ᾿.
8) 611-69r ‘ Incipit libellus seu Tractatus Morieni philo-
‘ Aqua vero nostra’ — ‘ quod est vera ’
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 175
sophi ἡ. | ‘ Omoriene primum’ — “ purissimum convertetur Ὁ
9) 731-130" ‘© Incipit Summa Geberi philosophi per-
fectionis magisterii ’. (Cfr. Mangetus, £Li0l. chem. I, 519)
10) 132-137" ‘ Incipit Speculum alkimie magistri Ar-
naldi de Villa nova’. (Cfr. Op. cit., I, 687) 111) 138-146”
‘ Incipit exposicio Summe Geberi secundum Andomarum
philosophum ’. | ‘ Fuit vir unus’ —- ‘sic in textu’
12) 147:-171" * Liber qui pars textus alkimie nuncupatur ’. |
‘ Scias, fili karissime ? — ‘in isto seculo et in alio. amen ἢ
18) 173r-183r ‘ Epistola quedam per quendam Pari-
slensem missa responsiva super scientiam alkimie maioris ’. |
‘ Domine mi’ — ‘ quousque sufficiant ’ 14) 184-190
‘ Practica Magistri Raymundi Lulli de compositione lapidis
philosophorum ᾿. | ‘ Opus namque margaritarum ᾿ — ‘ per
omnia secula seculorum. amen ἢ.
Cart., sec. XV, mm. 135 X 190, di carte 211 n., leg. in mezza
pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Comitum Caprara ’.
169 (181).
‘ Opuscula alckemica 1) Raymundus Lullus. De con-
sideratione quintae essentiae ’) . | ‘ Prima figura’ — ‘ tran-
sformatio ’ 2) <Eiusd. operis liber III). | ‘ Linee que
veniunt ’ — ‘ utilitate christianorum ’ 3) ‘ Questiones
ε È
arboris philosophalis ’. | ‘ Et in ista parte ᾿ — ‘ ut in pau-
᾽
lina ’ 4) ‘ Incipiunt questiones disputate per monachum
per Raymundum ?. | ‘[ ]um Raymundus’ — ᾿ suppositio
et falsa ’ 5) ‘ Incipit liber Ortholani philosophi de la-
pidis philosophici compositione ’. | ‘ Inter philosophos ᾿ —
‘ benedictum in eternum ’ 6) ‘ Epistola magistri Ar-
naldi de Villa nova ad magistrum Iacobum de Tholeto ?. |
‘ Magister Iacobi” — ‘ potuerint invenire ’ 7) | Lapi-
darius Raymundi Lalli’. | ' Dieu en vertu’ — ‘ iustum
ab iniusto ’ 8) ‘ Practica magistri Raymundi de com-
positione lapidis philosophorum nec non lapidum precio-
sorum per principia lapidis vegetabilis ’. <Cfr. Mangetus,
Bibl. chem. I, 780) 9) ‘ Incipit practica que dicitur se-
cunda pars secunde partis appertorii ’. | ‘ Tu in virtute’ —
174 CODICI LATINI
᾽
‘ opere allegati 10) ‘ Extractum de 3.° libro nostre
quinte essentie ’. | ‘ Completa prima liquefactione”? — "omni
metallo melius” 11)‘ Raimundi Lulli Magia naturalis ᾿. |
‘ Incipit compendium artis naturalis’ — ‘in hac arte ’
12) ‘ Arnaldus de Villanova. Tractatus qui dicitur per-
fectum magisterium ’. | ‘ Venerande pater’ — ‘anno ab
incarnatione M°.CC°.XVI. Deo gratias ’ 13) ᾿ Questiones
facte a reverendo Archiepiscopo Remensi ad predictum
magistrum ’. | ‘ Primo queritur’ — ‘ diligens investigator ἢ
14) ‘ Apertorium abreviatorium Raymundi Lulij ’. |
‘ Sapientes dicunt ’ — ‘quare in testamento etc. ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 200 X 150, di pp. 179 n.; leg. in perg., prov.:
‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara ᾿.
170 (182).
‘ Zibaldone. 1488 ᾿ 1) 11-12" <Formularium variarum
epistolarum). Vi sono alcune lettere indirizzate al Comunedi
Firenze, ai Lucchesi, a Pietro Gambacorti, al Marchese d'Este,
a Lodovico e Lippo Alidosi, a Manfredo di Chiaramonte, a
Benedetto Acciaiuoli, al Doge di Venezia 2) 131 ᾿ Oratio.
Alexandri ad exercitum suum ?.| ‘ Non ignoro, milites’ —
‘ perducitur omnia ’ ... (Mutila) 3) 13" ‘ Ephitaphium
Hectoris°.j' Defensor patrie iuvenum fortissimus Hector? —
‘ Condidit et moriens hic tumulavit humi 4) 14r-20"
‘ Dicta Terentiana ’. | ‘ A non fare troppo una cosa l'è
molto utille’ — ‘ Acersor idest vocor ’ (lat.-ital.)
5) 20" ‘ Mafei Vegii Laudensis de virtute Agnusdei schulti
in cera alba donati a Summo Pontifice ’.
è)
‘ Salve nostra
— "0 magni salve mistica
salus, agnus mitissime, salve
forma dei’ 6) 21" Oratio Demostenis ad Alexandrum ’. |
‘ Nichil habet rex Alexander’ — ‘cum hec feceris conse-
cuturus es’ 7) 21" ‘ Oratio Legatorum Scytharum ad
Regem Alexandrum ?. | ‘Si dii habitum corporis tui? —
°.|‘ Hec Barbarus 8) 22" ‘ De-
mostenes orator apud populum Atheniensem ’. | ἡ Apud
vos in questione’ — ‘ne similes simus Tebanis
9) 23‘ ‘ Epistola Regis Caroli ad Regem diffidando Ara-
‘ velis esse considera
9
bi
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 175
gonensem ’.| ‘Si de sane mentis consideratione ’ — ‘ exer-
citus absentare ἡ 10) 24 1-27" ‘ Responsiva ad epistolam
suprascriptam ’. | ‘ formose pulchritudinis’® — ‘ effectua-
liter orbis terre ’ 11) 27-28" ‘ Oratio Alexandri ad
exercitum suum ἢ. | “ Non ignoro millites ᾿ — ‘locum in-
veniam ?. |‘ Die XXV® Octobris 1438 discesi a Monteflascone
et accessi Bononiam sive Ferrariam ἢ 192) 291 “© Oratio
pro introitu Potestatis Senarum coram Dominis pronun-
tiata per Vicarium eiusdem Potestatis ’. | ‘ Admiror pa-
riter et obstupeo ᾿ — ‘ summa pax et summa iustitia ’
13) 29" ‘ To. Pa. [Iohannes Papazzonius] 1) ad S.® Ku-
genium quartum dei gratia sedis apostolice Papam oratio
(1436) ’.|‘ Antea quam ad huius tui divini Pontificatus ᾿ —
‘ studio nostro attribuere ἢ 14) 30° ‘ Epithaphium Se-
nece ’. | ‘ Cura labor meritum sumpti pro munere hono-
Ἵ >
res’. | ‘ Namque animam celo reddimus ossa tibi
15) 32r-33" ‘Oratio in Bononiae laudem ’. | ‘ Maxima
semper superioribus temporibus’ — ‘ nisi civitas nostra Ὁ
16) 36" ‘ Filippus Maria Anglus Dux Mediolani etc. Do-
minis Sexdecim Reformatoribus ’. | ‘ Permoleste fertis ’ —
‘ quamlibet instantiam. Dat. Mediolani, die XVIIJ Mar-
tii MCCCCXLI 17) 36" ‘ Per eamdem ad eosdem ’. |
‘ Molesta et ingrata’ — ‘ad omnia vota vestra. Dat. Me-
diolani, die VIIIJ Iunii MCCCCXLI 18). 9 τ “Per
eumdem ad eosdem ’. | ‘ Conqueror et doleo ’ — ‘ et in
viam rectam et sanctam dirigere. Dat. Mediolani, die X Iu-
nii MCCCXLI 19) 38" ‘ Beatissimo Patri et CUle.m°
Domino meo d. Eugenio quarto ... Filippus Maria etc. ’. |
Acquievistis petitioni meae’ — ‘ad queque vobis grata.
Dat. Mediolani, die VI Augusti MCCCOXLI ° 20) 39
‘ Oratio recitata per Iohannem de Papagonibus coram
M.° Domino Astorgio de Manfredis domino faventino in
civitate Faventie tunc potestatem et in fine eius offitii
ubi XVIII mensibus stetit et in restitutione sceptri ’. |
‘ Etsi scio, Princeps inclite’ — ‘ Excellentie tue comendo
et offero. Dixi 21) 895 ‘ Alia oratio per eundem re-
ε
1) Manca negli Scrittori bolognesi del Fantuzzi.
176 CODICI LATINI
citata post restitutionem sceptri primo tamen recitatis his
versibus in ipsius sceptri consignatione et presentatione ’. |
‘ Ecce rudem Princeps qua me pretoris honore ᾿ — ‘! fare
cosa a quella gratissima ἢ 22) 41 ‘ De Bononia quo
modo antiquitus vocabatur ’. |‘ Nicolaus Perotus 1) Iohanni
Guidotto viro gravi atque praestanti salutem. Potes ex
hoc facere ᾿ — ‘ tractare ac flectere potes. Vale’ 23) 42°
‘ Iacobus Soldns Florentinus ad Iohannem Papagonum ’. |
è)
‘Tuo alto ingegno e in dicendo stile’ (terz.) 24) 44: ‘ Lit- -
tera transmissa per d. Ducem Filippum Mariam Anglum ete.
Comiti Francisco Sfortie ?. | ‘ Multis efficacissimis ratio-
nibus ° — ᾿ perficereque deberet. Dat. Mediolani, die X Ia-
nuarii MOCCCXL’ 26) 49" ‘ Festìvitates totius anni ’. |
‘ Principio Iani fit circumeisio Christi” — ‘ Ultima dat
Papam Silvestrum mensis et anni ’ 26) 54" ‘ Fabria-
nensibus per Florentinos ’. | ‘ Amici karissimi, dolemus
quod cum sciamus’ — ‘acquirere libertatem. Dat. Flo-
rentie, etc. ’ 27) 54* * Priores artium et Vexillifer iu-
stitiae comunis Florentiae ’. | ' Serenissime atque in-
victissime princeps. Scimus inurbanum’ — ‘ Vestre Se-
renitatis gratia continere. Dat. Florentiae, etc. ᾿
28) 36" ‘ Littera transmissa Romanis per Florentinos ’. |
‘ Incliti domini fratres honorandissimi. Excitaverunt nos’ —
‘ condictionibus invenire. Dat. Florentie, etc.’ 29) ὅδ:
‘ Regi Francie per Florentinos ’. | ‘ Nuper in litteris’ —
‘ Felicinm successuum incrementis. Dat. Florentie, etc. ἢ
30) 601 ‘ Exortatio facta per ser Collutium cancellarium
Florentinum per modum arenghe, sive sermonis de de-
fendendo civitatem Bononiae a Comite Virtutum ’. |‘ Re-
verendi domini in hac oppinione concordant ᾿ — ‘ nos de-
prehendat ᾿ 31) 66" ‘ Regi Francie per Florentinos ”. |
‘ Oportet nos sepius pulsare’ — ‘ utilitatem omnium in-
stituti. Dat. Florentie, etc. ° 32) 68" ‘ Comiti Corado
d’Alchibergh et Comiti Ugoni de Monteforti ’. | ' Quanta
sit virtus vestra’ — ‘ possibile defuturum. Dat. Floren-
1) Cfr. il Giorn. de’ letterati. (Venezia 1713, T. XIII, pp. 455-468)
ove non è indicata questa orazione.
29. 2. 005
d
cit ae
-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 10
1 33) 691 ‘ Epistola edita per Ianuenses tran-
ε
tie, etc.
smissa Duci Mediolani in revolutione eorum
Illustrissime Princeps’ — ‘ vellit hic nobiscum. Dat. Ia-
nue, die XXXVIIJ decembris 1436 ’ 84) 70° “ Oratio
M.° ac Ill. domine Batiste sororis Comitis Urbini ad Im-
peratorem quando fuit in Urbino ’. Cfr. Mittarelli, biblio-
theca codd. mss. Monasterii ὃ. Michaelis prope Muranum,
Venetis, 1779, p. 701) 35) 72 ‘ Responsiva per Comune
Florentie d. Marchioni Estensi super notificationem mortis
. |. Scimus,
Comittis Armaniaci’. | ‘ Ex eodem fomite ? — ‘ refferi-
mus inpendia gratiarum. Dat., etc. ° 36) 72” ‘ Luchanis
per Florentinos ’. | ‘ Non putet vestra dilectio ᾿ — ᾿ ali-
quid cogitasse. Dat., etc. ᾿ 37) 72" ' Arnulfus Episcopus
Lexoniensis Roberto Linconensi Episcopo ’. | ‘ Litteras ve-
stre dilectionis ° — ‘ operis exhibitione concrepat. Va-
lete, etc. ’ 38) 73: ‘ Idem Egidio Rotomagensi Archi-
diachono ’. | ‘ Epistolas que aliquando’ — ‘reducat ad
formam. Dat., etc. ’ 39) 74 * Idem ad Henricum Pisa-
num ’. | ‘ Post discessum vestrum ’ — ‘ inveniant equi-
tatem. Dat., etc.’ 40) 14“ “ Arnulfus Lexoniensis Epi-
scopus Alexandro pape de promotione sua et intrusione
Octaviani ’. | ‘ Benedictus deus’ — ‘ vel mandatis audeat
obviare ’ 41) 75 ‘ Rescriptum ἃ. pape Alexandri ’. |
‘ Litteras a tua nobis prudentia’ — 'excomunicasse re-
cognoscas. Dat. Anagne, Kal. Aprilis ” 42) (x ‘Ad H.
Pisanum et Iohannem neapolitanum ac Iacintum Cardina-
les per Arnulfum ’. |‘ Audita Sancte Romane Ecelesie ᾿ —
‘ totam impendere facultatem "ἡ 43) {τ ‘ Arnulfus ad
Danielem priorem Sanete Barbare ’. |‘ Ad gerendam sol-
licitudinem ’ — ‘ab omni Ecclesiarum introytu submove-
mus’ 44) 781 © Arnulfus ad G. Sanetimonialem ?. | © Quo-
tiens litteras tue devotionis’ — ‘ valeas integritatis offerre ”
45) τ᾽ ‘ Arenga domini Marci de Ca[netulis] in pre-
sentia d. Alexandri pape quinti pro Universitate Bono-
niae ’. | ‘ Consuevere urbes ? — ‘ per infinita secula bene-
dictus. Amen ’. <Cfr. Fantuzzi, Scrittori bolognesi, III, 7-8)
46) 80* ‘ Comiti Antonio de Urbino per Florentinos ’. |
‘ Recepimus litteras vestras ᾿ — ‘ nullatenus incitetur. Dat.
o)
Ἵ
Studi ital. di filol. class. XVI. 12
178 CODICI LATINI
Florentie, etc. ’
47) 81" ‘ Lictera directa per ser Co-
latium cancellarium suo nomine domino Ubaldino Priori
Sancti Stefani ᾿ (24 nov. 1389). (Cfr. Epistolario di Coluccio
Salutati, a cura di F. Novati, II, 217) 48) 81" ‘ Epi-
taphium sepulture domini Lapi sepulti in urbe’. | ‘ Ca-
stiglionchiades hoc sera et postuma Lappi’ — ‘Hunc Ubal-
dinus constituit tumulum ἢ 49) 821 * Regia Yerusalem
per Flor. ° | ‘ Explicari non potest’ — ' cum honore no-
stro facere poterimus omictemus. Dat., ete. ’ 60) 82* ‘ Ei-
dem Regine per Florentinos ’. | ᾿ Si conaretur nostra
‘ in sue manus fortitudine videatis. Dat. Flo-
51) 83" ‘ Pape per Florentinos ?. | ‘ Quo-
tidie rerum effectibus’ — ‘respectibus contentari, Dat.
Florentie, etc. ’ 52) 845 ‘ Anconitanis per Florenti-
Ἵ di μένειν
devotio? —
rentie, etc. °
nos ’.| 5 Audivimus dilectionem vestram extrinsecnus
ut iuvetur. Dat. Flor., etc.’ 53) 84” ‘ Urbano sexto per
Florentinos °. | ‘ Civitatem nostram ’ — ἡ ut speramus et
pacificus appellari. Dat. Flor., etc. ᾿ 54) S5r ‘' Comen-
datio que usitatur ad laudem officialinm eorum completo
officio coram populo ’. | ‘ Vade et tu fac similiter? —
« cusi piaccia a dio che sia, ete.° 55) 861 © De iurisdictione
Imperii et auctoritate Romani Pontificis ᾿. | © Quoniam
apud multis” — ᾿ a merito sue passionis ’ δ6) 91r ‘ Epi-
taphium Bracii de Montone ’. | ‘ Emulus Hectoree virtu-
15. — ‘ perusina capit ’ 57) 9lr ‘Francisci Sfortie
Vicecomitis Ducis Mediolani...ad Iacobum Antonium Mar-
cellum Patavinum Venetum et Equitem aureatum de obitu
Valerii filii consolatio, composita per Franciscum Phylel-
phum ?. Cfr. Cicogna, Bibliogr. Veneziana, p. 447).
58) 94” ‘ Epitaphium d. Ducis Mediolanensis Francisci
Sfortie per Lippum Platisium ’. | ‘ Martius horrendis” —
‘ victor ubique vices ’ 59) ‘ Aliud epitaphium prefati
i. d. Ducis... compositum per Benedictum Morandum ’. |
‘ Sum dux Insubrum ᾿ — ‘ cetera parta manu ’ 60) 95°
Aliud epithaphium per Lippum Piatisium ’. | ‘ Armatas
acies’ — ‘ contegor hoc tumulo ᾿ 61) 951 ‘ Epitaphium
Archiepiscopi Mediolanensis ’. | ‘Inclitas ille pater? —
‘ gaudia mundi ’ 62) 95" ‘ Epitaphium D. Iusti de Val-
Si
ἐς
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 179
montone de Comitibus.. per Basinium poetam mantua-
num’. | ‘Iuste poeta iaces’* — ‘legis amore tue
63) ‘ Epitaphium Regis Entii.. editum per dominum Ro-
τὶ
landinam preconsulem societatis notariorum ᾿. | ‘ Tempora
currebant’ — ‘tendere fines ’ 64) ‘ Epitaphium in-
ventum Rome a paucis diebus citra in quodam lapide
subterraneo ’. |‘ Tu quicque subis’ — ᾿ quoque soror erat Ὁ
65) 96 ‘ Sanctus Augustinus ’. (Estratti di sentenze
e massime morali) 66) 98r ' Cincius dilecto filio Petro
de Ramponibus notario nostro in Patrimonio Beati Petri
in Tuscia ?. | © Gravis querela nobis? — ‘ prudenter exe-
quatur. Dat. Bononiae, die XXIJ mensis Ianuarii 1488 ’
67) 99* ' Abbas Casinensis Spoletanus d. P. de Ram-
ponibus per Castel. Spo. ’. | ‘ Renuntiatum est mihi” —
‘ Tibi item obsequens vale. Ex arce Spoletina, XXVIIIJ
Maii ’ 68) 100" “ Cardinalis Florentinus Apostolice sedis
Legatus hominibus civitatis Spoleti ἡ. | ‘ Necnon distri-
ctus’ — ' plenam fidem. Dat. Rome, in Monte Iordano,
die X Iunii MCOCCCXXXVIIJ Ind. prima ’ 69) 100
‘ Littera offitii potestatis Interapnensis ’. | ' Iohannes tit.
S. Laurentii in Lucina Presb. Card. Florentinus... nobili
viro Petro de Framis de Rocchacontrata ᾿ — 'appensione
roborari. Dat. Rome, in Monte Iordano, die XIJ Iunii ’
(0) 1011 ‘ Electio cuiusdam Magistri grammatice ’. |
‘ Viro eloquentissimo Io. de Firmo ’. | ‘ Cum grammati-
cale dogma ’ — ‘ sigilli impressione muniri. Dat., etc. ’
71) 101°‘ Acceptatio dicti magistri ’. | ‘ Sperate recomis-
sionis’ — ‘ dignas gratias cumulatas ’ 72) 1021 ‘ Rev..
Abbatis Cassinensis. Rev. D. Petro de Ramponibus ’. |
' Reddite sunt michi’ — ‘littere deferantur. Ex arce
Spoletina, die XXVIIJ Iunii 1488 ’ 3) 10206 Dado:
hani Haucud per Florentinos dum erat in Lombardia in
territorio Comitis Virtutum ᾿
virtutis’ — “et patrocinium defuturum. Datum Floren-
tie, etc. 74) 103" ‘ Copia litterarum transmissarum
Summo Pontifici a Morboxano Turco domino magno ?. |
‘ Morbosanus hebreus
Ἵ
.|* Non possumus in vestre
>
— ᾿ Dalmatiam et Croatiam visi-
tare. Dat. anno Machometi quadragesmo quinto, in introitn
180 CODICI LATINI
mensis Galdau ἢ 75) 105 ‘ Ieronimus in oratione ad
Kucharistiam ’. | ‘ Quot hodie te sacerdotes ᾿ — ᾿ pene
particeps ’ 76) 105 ‘Cuiusdam Francisci Ianuensis
novum anecupium extorquendi pecuniarum ?. | © Mira lo-
? — ‘ miro cuditur aucupio ’ (€) 1061 " Re-
sponsiva Collutii”. |‘ Colutius Salutatus Antonio ser Chelli
et sotio 8. p. d.° (7 agosto 1383). «Cfr. Epistolario di Co-
luccio Salutati, a cura di F. Novati, II, 80) 78) 1071 * Ver-
sus de modo et forma bene vivendi ’. | ' Si cnpis esse bo-
num’ — ‘solamen sit semper omnibus. Amen Ὁ 49) 110:
‘ Littera transmissa per collegium dominorum Cardina-
linm Bononiensibus ’ (23 agosto 1440). <Cfr. Atti e Mem.
della R. Deputaz. di st. patria per la Romagna. Ser. III,
vol. XXV, p. 330, Bologna, 1907) 80) 110° ‘ Respon-
siva Prioram Artium Florentie ad litteras dominorum An-
tianorum Bononiae et aliorum Regiminum ?.| © Si unquam
civitas’ — ‘ Dat. Florentie, die XX Augusti 1440 ’
81) 112" ‘ Filippus Maria Anglus Dux Mediolani Bono-
niensibus pro Iacobo Bazelerio ?. | ‘ Quo magis attendi-
mus ἢ ‘ permaxime complacebunt ’ 82) 113r ‘ Per
Lucanos Bononiensibus ?. | ‘ Non sine iocunditate ᾿ — ‘ ex
animo commendamus. Dat. Luce, die VII Iunii 1499 ?
83) 113)" ‘ Priores gubernator et Capitaneus populi civi-
tatis Senarum Bononiensibus ’. | ‘ Intelligimus ex litteris
vestris’ — ‘ Dat. Senis, VIII Iunii M CCCC XL.
84) 114" ‘ Franciscus dei gratia dux Venetiarum dominis
Antianis [Bononiae]®. | ‘ Scimus M. V.’ — ‘ aliter provi-
dere ’ 85) 116" Versione latina della Novella X, Gior-
nata X del Decameron di G. Boccaccio. «Cfr. Manni /st.
del Decamerone, p. 608) 86) 123" ‘ Ad excitandum omnes
principes contra Theucrum ’. <Oratio Timothei Maffei Ve-
ronensis). Cfr. Maffei, Verona illustrata, (Verona, 1751,
P.I, pi 189) 87) 1921: ‘ Missa contra pestem quam D.
Papa Clemens VI invenit ”. | ‘ Ista oratio ’
quar vasa
— ᾿ perturba-
tione liberemur, per ἃ. n. etc. ᾿ 88) 135" ‘Sedulius
poeta ?. | ‘ Salve saneta parens ᾿ — ‘ femina Christo Ὁ
80) ‘ Errores ex libro Galeoti Narnensis inter aliis prin-
cipales sunt isti”. | ‘ Quod miraculo ἢ
— ‘ ferventis olei
siae
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 181
90) 155" ‘ Copia litterarum per Regem Ferdinandum D. Lo-
dovico Duci Novo Mediolani anno 1479 de mense Augu-
sti’. | ‘Si Furium Camillum’® — ‘ Dat. in nostra civi-
tate, XXVII Sept.” 91) 136" ‘Christoforus Santius
Phanensis ad M. D. Iohannem Bentivolum ?. <Cfr. Giorn.
stor. della lett. ital., vol. XLV, p. 6).
Cart., see. XV, mm. 205 X 150, di carte 148 n., leg. in perg.,
prov. dal Canon. Gio. Giacomo Amadei.
171 (189).
‘ De sacris diptychis Dissertatio, auctore Iosepho Simonio
Assemanno ἢ
Cart., sec. XVIII, in fol., di carte 94 n., prov. da Papa Bene-
detto XIV.
172 (196).
‘ Avenionensis Ecclesiae Monumenta ’ 1) | Epistola Ca-
roli I Siciliae Regis ad Clementem IV Pont. de victoria
et conquista regni Siciliae contra Manfredum occupatorem
et detentorem dicti regni’ (27 febbr. 1266). <Cfr. Ray-
naldus, Annal. eccles., XIV, 1266, 13) 2)‘ Epistola eiusdem
ad Clementem IV de morte Mantredi’ (1 mar. 1266). |
“Triumphum mihi concessum ᾿ — ‘ tradi feci’ 95) <Epi-
stola Clementis Papae IV dilecto filio S. tituli S. Martini
presb. Card. Marchiae Anconitanae, II Non. Martii 1266).
Cfr. Martene, Thesaurus, II, 286 4) {E pistola eiusdem
Archiepiscopo Narbonensi. VIII Id. Martii 1266). <Cfr. Op.
cit. LI, 287) 5) <Epistola eiusdem nobili viro Comiti
Pictaviensi et Tholosano. VIII Id. Apr. 1266). «Cfr. Op.
cit., II, 305) 6) Epistola eiusdem Caroli I regi Siciliae.
Jtd: apr: 1266). <Cfr. Op. cit.;:11}-306) 7) <Epistola
Caroli I Siciliae regis ad Clementem IV Pont.). | ‘ Cum
° — ‘| liberasse
Papae IV Potestati, Consilio et Communi Reatino). | ‘ Aegre
9) <Epistola eiusdem Ca-
è)
omni reverentia 8) (E pistola Clementis
9 è]
fero? — ‘ poterit imputari
roli regi Niciliae). | ‘ Litteras in hac die’ — ‘ didicerint
obedire ’ 10) «Epistola eiusdem Ven. Hostiensi et Bel-
182 CODICI LATINI
lectensi Episcopo). | ‘ Infirmitati tuae” — ‘ proximo intra-
turus ἢ 11) <Epistola einsdem Regi Siciliae). | ‘ Rhomam
guerra’ — ‘ desideriis incalescas ® 12) <Epistola eiusdem
Regi Franciae). | ‘ Natalis soli memores? — * iniungas ’
13) <Epistola eiusdem Regi Siciliae). | " Litteras di-
lectorum filiorum ? -- ‘ aliquando expectare ° 14) <Epi-
stola eiusdem regi Franciae). (Cfr. Op. cit., II, 288)
15) <Epistola eiusdem regi Siciliae). | ‘ Nuper habitum ? —
‘“ cum eodem ἢ 16) <Epistola eiusdem Comiti Pictaviensi
et Tholosano). ‘Cfr. Op. cit., II, 291) 17) Epistola einsdem
Alfanto de Tarascone. Cfr. Op. cit., II, 300) 18) «Epi-
stola eiusd. O. saneti Adriani Diac. Card.). <Cfr. Op. cit.
II, 301) 19) ‘ Dona et privilegia a Ludovico Pio Eccle-
siae Avenionensi concessa ex Archivio Archiepiscopali Ave-
nion. deprompta ’. ‘Diploma di Lodovico I il Pio. 18 ott.
820). | ‘ Si. erga loca divinia ? — ᾿ feliciter, amen
20) <Altro diploma di Lodovico il Pio. 16 maggio 821). |
‘ Si petitionibus fidelium ᾿ — ᾿ feliciter amen 21) (Α!-
tro diploma di Lodovico il Pio. 4 apr. 825). | ‘ Si petitio-
nibus eorum? — ‘ Ludovico piissimo imperatore’ 29) <A1-
tro diploma di Lodovico I il Pio. 8. a.). | ‘ Si vestigia prae-
decessorum ᾿ — ‘ insigniri iussimus ® 23) ‘' Erectio novi
ordinis S. Rufi deprompta ex autographo in Archivio Ca-
nonicorum Ecclesiae Metropolitanae Avenionensis ?. | ‘ Pa-
teat cunctis ᾽
Ἵ
— 'Actum in Avenionensi civitate, sub die
Calendarum Tanuarii anno millesimo trigesimo octavo (1088),
Indictione ὙΠ᾿ 24) ' Epistola R. P. Andreae Valla-
derii Soc. Iesu ad Τὸ. P. Tacobum Sirmondum Romam missa ἢ
(17 Cal. Maii an. 1600). | ‘ Supra ultimis literis’ — ‘ volun-
tate ° 25) <Bulla Iohannis X.XII P. M. IV Id. Decembr.
MCCCXXXT). | ‘ Ad ea curis exitamur ’ 26) Urbanus
VIII dilectis filiis civitatis Avenionensis. Die XXIX martii
M DC XXITIII»). | ‘ Avenionensem urbem ’ 27) <«Bulla
Gregorii X P. M. Die XXV Apr. MCCLXXIV.. | Nove-
rint universi quod dudum inter excellentiss. principem d.
Karolum ’, etc.
Cart., sec. XVII, mm. 900 X 220, di carte 80 n., leg. in perg.
Prov. da Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 189
173 (198).
1) ‘ Beati Augustini De doctrina christiana ’. «Cfr. S. Au-
gustini, Opera. Venetiis, 1729, T. III, P.I, p. 1 sge.
2) (5. Hieronymi Epistolae). <Cfr. S. Hieronymi, Opera.
Veronae, 1734, T. I, p. 13, 16, 20, 252, 316, 42, 428, 1,
28, 969; T. II, p. 41, 205; T. XI, p. 112).
Cart., sec. XV, mm. 200 X 148, di carte 242 n. n., di cui le
carte 91-97, 159-61 e 195-197 sono bianche. Prov.: ‘ Ex Bibl. S. Pauli
in Monte Bononiae ’. In fine vi è notato: ‘ Ad usum fratris Bernar-
dini de Bunonia per Rev. P. fratrem Laurentium de Parma pro-
vintie Bononie ’
174 (199).
‘ Liber B. Augustini Yponensis Episcopi incipit foeliciter.
De trinitate ’. «Cfr. S. Augustìini, Opera. Venetiis, 1733,
T. VIII, pp. 749-1003).
Cart., sec. XV, mm. 290 X 203, di carte 220 n. n., leg. mezza
pelle. Prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte’.
175 (200).
S. Augustini De octoginta quatuor quaestionibus; Liber
Enchiridion ad Laurencium; De vita christiana ’. <Cfr.
panAugustini, Opera. Venetiis, 1191. IT. VI, pp. 1-80;
pp. 195-244; pp. 183-192).
Membr., sec. XIV (1368), mm. 270 Xx 165, di carte 110 n. n., leg.
in pelle. Prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte”. Sull’ul-
tima pag. è notato: ‘ Anno Domini Dei N. I. C. millesimi CCC LX!
VIII presentem librum istum’... Il resto è raschiato.
e
176 (202).
{S. Augustini Regula, cum expositione Hugonis a S. Vi-
ctore). Mutila in principio. Testo lat.-ital. ‘
Adoncha per sì facto modo ? — ‘
Amen. Explicit. 1493 maii. | Compiuta è la Regula de
sono di fora.
e non cada in tentatione.
messer sancto Augustino con la expositione de Ugo da
Sam Victore. Deo gratias ᾿.
Membr., sec. XV, mm. 245 X 162, di carte 50 n. n., leg. in asse
Cop. di pelle. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Iucobi Amadei ’, che notò
essere stata impressa questa Regola a Venezia nel 1561, in Firenze
nel 1613 e nella £70/. Ital., p. 233.
184 ‘CODICI LATINI
177 (203).
1) ‘ Beati Aurelii Augustini. ad. heremitas foeliciter ser-
mones incipiunt ’. (Cfr. S. Augustini, Opera. Venetiis, 1781,
T. VI, pp. 305 e sgg. I sermoni sono in numero di 31)
2) ‘ Lanrentii Iustiniani patricii viri primi Venetiarum
patriarcae. de humilitate liber incipit ᾿. <Cfr. S. Laurentii
ITustiniani, Opera omnia. Venetiis, 1751, T. II, pp. 360-418).
Membr., see. XV, 210 X 145, di carte 105, n. di cui le ultime
3 bianche, leg. in pelle, con lettere iniziali miniate e titoli a co-
lori e oro.
178 (213).
‘ Bassi (Ferdinandi) opuscula ’
Fasc. I. 1‘ De fossilibus nonnullis agri Bononiensis
2% De lapide montis Affiani 3 De marino sedimento
ex Bononiensi agro fossile dissertatio secunda 4 De fos-
silium testaceorum, crustaceorum aliorumque animalia ac
vegetabilia referentium corporum natura atque origine
5 De arena flava Bononiense cornua Ammonis ferente
5 De cete, seu Balena Boops Dissertatio € Methodus
rei herbariae ex I. I. Schaeffero 8 De plantarum vege-
tatione ac fructificatione excerpta 9 Praeclariss.° viro
Caietano Monti Ferdinandi Bassi epistola 10 Morbosae
cuiusdam plantae Mays historia et anatome. 1757 11 De
Hyacintho orientali caule et tunica bulbifera. 1759
12 De Platina, seu argento parvo del Puito 13 De Pla-
tina, seu de auro albo del Puito 14 De tribus plantarum
novis speciebus 15 Relazione mandata all’ Assontaria di
è)
governo ’.
Fasc. II. ‘ De Porrectanis thermalibus aquis ᾿.
Fasc. V. ‘ Iter ad Alpes anno 1753 et 1754. Dis-
sertationes ᾿.
Fasc. VI. ‘ Schoedae et’ excerpta ’.
Fasc. IX. ‘ Plantarum nonnullarum icones ’
Busta contenente 9 fascicoli autogr.
179 (215).
‘ Collectio herbarum marinarum ἢ. :
Fuci Corallinae et
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA, 155
Keratophita quae ad naturalem historiam ampliandam col-
legit A. B.’ {Antonius Baldanus).
Busta di pelle, prov. da Papa Benedetto XIV, contenente piante
disseccate, custodite entro 72 fogli progressivamente numerati.
180 (219).
‘An Summus Pontifex sibi eligere possit successorem. Di-
sputatio Dominici Banderiae Presbiteri philosophiae ac sa-
crae theologiae nec non u. i. Doctoris ?.
Cart., in fol., sec. XVII, prov. Orsi.
181 (221).
‘ Barbatia Andreas. Lectura super Decretalibus ’. <Cfr.: A.
Barbatia. Commentaria super I, II et III partem Decreta-
lium. Venetiis, 1508-1511, tomi 5, iu fol.).
Cart., sec. XV (1464), mm. 4200 X 282, a due col., leg. mezza
pelle. In fine: ‘ Anno millesimo CCCC°® LXIIII, die prima octobris ’
182 (224).
9) ‘ Veterum Statutorum civitatis Bononiae Liber decimus
5) <Bando contro alcuni de’ Canetoli e Francesco Ghi-
silieri. 4 luglio 1445) 6) {Lettera lat. di Raniero Ber-
tocchi Min. Conv. a Iacopo Boncompagni. s. d.) 22) ‘ Phi-
lippi Beroaldi Bonon. oratio habita in enarratione questio-
num Tusculanarum et Horatii Flacci continens laudem
’
Musices ’. |‘ Magna res est ac venerabilis’ — ‘attente
audiatis. Dixi ”.
Cart., see. XVIII, mm. 5300 X 220, miscell. di 39 opuscoli, leg.
m. perg., prov. da Ubaldo Zanetti.
183 (227).
‘ Bartholomaeus a S. Concordio. Summa de casibus con-
scientiae, seu Summa Pisanella ’. <Cfr.: Bartholomaeus Pi-
sanus de S. Concordio. Summa de casibus conscientiae. Ve-
netiis, per Nicolaum Girardengum de Novis, 1481, die XII
mensis Maii, in 89).
Cart., sec. XV, mm. 300 X 203, di carte 302 n. n., a 2 col., leg.
mezza pelle. La prima pag. ha una miniatura che rappresenta un
frate Domenicano in cattedra e sei scolari. Prov.:‘ Ex Biblioth. fra-
trum S. Pauli in Monte”.
186 CODICI LATINI
184 (228).
‘ Bartholomaeus a S. Concordio. Summa de casibus con-
scientiae, seu Summa Pisanella ’. Mutilo in fine.
Cart., sec. XVII, mm. 292 X 202, di carte 1111 n. n., a 2 col.
Prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum ὃ. Pauli in Monte”.
185 (229).
‘ Bartholomaeus a Ὁ. Concordio. Summa de casibus con-
scientiae, seu Summa Pisanella ”.
Membr., sec. XV, mm. 195 X 130, di carte 395 n. n., a 2 col.,
leg. in perg. Prov. da Papa Benedetto XIV.
186 (240).
1) 1-13 8 Ὁ M* LE. E. E. Incipit PriapeaViroiln@Mar
ronis ad illos qui sunt lecturi librum ’. <Cfr.: P. Vergilii
Opera. Venetiis, per Gregorium de Gregoriis, 1522, die XX
mensis Novembris, fol. xxxIx-xLI) 2) 14"60" ‘ Ovidii Na-
sonis Liber primus de arte amandi foeliciter incipit’ —
‘ Explicit liber Ovidii de arte amandi per me Fulgentium ’
8) 61"-75" ‘ Memorabilium naturae archanorum liber
primus autore Antonio Mizaldo (Mizauld) Monluciano ’. |
‘ Nemo est qui dubitet?® — “in principio libri” 4) 76"-98"
‘ Hermaphroditi libellus primus incipit ad Cosmum Flo-
rentinum ex illustri progenie Medicoram virum clarissi-
mum ᾿. (Cfr.: Antonii Beccatelli Panormitae Hermaphro-
ditus. Cobourg, 1824) 5) 98"-101” ' Antonius Panormita
Poggio Florentino v. c. s. p. d.’. | ' Epistolae tuae ? —
‘ desiderium sitis et corculum. Ant.° Panormita et avetote Ὁ
6) 114-115" ‘ Antonius Panormita Petro Lunensi re-
spondit quod nolit scribere bella nostra temporis tametsi
sint splendida ’. | ‘ Scilicet etruriis sunt inclita gesta sena-
tus’ — 'Euhet ad superos lauta talia polos ’ 0) 115"-116"
‘ Epistola Guarini Veronensis Iohanni Lamolae ’. Veronae,
IV Non. Febr. [1426]. <Cfr.: R. Sabbadini. Guarino Vero-
nese e il suo epistolario. Salerno, 1885, n.° 374).
Cart., sec. XV, mm. 200 X 140, di carte 125 n. Dopo la carta 101
vi è una trasposizione di carte per cui le carte 114 sgg. vanno an-
teposte alla 102. Leg. mezza pelle. Prov. ‘ Ex Bibliotheca Ulyssis
Aldrovandi ’.
"VA
ΨΥ
LE
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 187
187 (241).
‘Tacobus Bartholomaeus Beccarius. Institutionum rei her-
bariae I. P. Tournefort Epitome Ὁ
Cart., sec. XVIII, mm. 162 X 100, di pagg. 488 n., più 20 n. n.
Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iacobi Barthol. Beccarii ’
188 (242).
‘ Tacobus Bartholomaens Beccarius. Index quorundam sim-
pliciur ’
Cart., sec. XVIII, mm. 150 X 110, di carte 54 n. n. Prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Jac. Bartholomaei Beccarii ἢ
189 (246).
‘ De controversiis inter Patres quosdam ex ordine Praedi-
catorum et P. Ludovicum Molinam ex societate Iesu Illn'
è)
Card, Bellarmini sententia
Cart., sec. XVII, mm. 200 < 145, di carte 44 n. n., di cui le ul-
time 8 bianche. Prov. da Papa Benedetto XIV.
190 (247).
1) ‘ Chronologia et quaestiones de temporibus sceripturae
R. P. M. Roberti Bellarmini ἢ 2) ‘ Index scriptorum
ecclesiasticorum R. P. 1). Roberti Bellarmini ἢ 3) ᾿ Evan-
gelinm secundum D. Iohannem expositum per IR. P. D. Be-
nedietum Pereiram ’ 4) © R. P. Ὁ. M. Benedicti Pereirii
de Hebdomadibus septuaginta Daniellis in cap. IX °
‘ Per Claudium Theobaldutium sub eiusdem Benedicti
voce in his scriptis redact.’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 140, di carte 220 n. n., leg. in perg.
191 (248).
‘ Bellaga y Morcada Card. Ludovicus. Propositiones ad
breviorem numerum redactae iis signatis, quibus in Pro-
patulo typis mandato correspondent ?.
Cart., sec. XVIII, imm. 300 X 199, di carte 104 n. n., leg. in
pelle rossa. Prov. da Papa Benedetto XIV.
188 CODICI LATINI
192 (249).
1) ‘ Beltrandi fratris Ord. Min. ac sacre theologie Magi-
stri Sermones et expositio epistolarum totius anni”. |
' Scientes Dominica prima adventus?’ — ‘et delectatio
summa. Ad quam nos per ἃ." 2) ' In festo pentecostes
expositio litteralis epistole M. B[eltrandi] ordinis mino-
rum ?. :
ita nobis concedat Yhesus Christus amen ”.
| ‘Cum complerentur dies pentecostes ᾿ — ᾿ Quod
Cart., sec. XV, mm. 205 X 150, di carte 293 scritte, più 4 bianche
in fine, con lettera iniziale e fregio miniato; leg. in mezza pelle.
Prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte ’
193 (252).
1) ‘ Francisci Bencii ad I, II, III et IV Catilinariarum
orationes commentarius ἡ. 7
| ᾿ Lucius Serg. Catilina’ —
‘ quae nunc extat ’ 2) ‘ In Pisonianam orationem per
R. P. Franciscum Bencium Soc. Iesu Notae ’. | ‘ Haec
oratio habita” — ‘de pompa triumphali ’ 3) © Franci-
sci Bencii in Senecae Thebaidos annotationes ’. | ‘ Lipsius
putat’ — ‘Ioannes Baptista Ramponus ἢ 4) © In unde-
cim Aeneidos Francisci Bencii per tempus absoluta expli-
catio ’. | ‘ Est descriptis’ — ‘ et lib. 8”.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 142, di pp. nn. 162 -|- 96 - 42 4 21
leg. in perg. ἴσον. da Papa Benedetto XIV.
è)
194 (254).
‘ Sanct. Memor. Benedicti XIII Constitutio in qua decer-
nitur ratio et praescribitur ordo pertractandi et definiendi
causas ecclesiasticas in Regno Siciliae ultra Pharum, cum
notationibus ad singula eius capita italico sermone exaratis
a tunc Em. et Rev. D. N. Prospero Card. Lambertino nune
SS. DN. ‘Benedicto PP. XIV *.
Cart., sec. XVIII, mm. 455 X 300, di carte 65 n. n., con fregi
marg. a colori e oro, leg. in pelle. ‘ Ant. Alexander Scarselli scrip.
et pinxit ’. Prov. da Papa Benedetto XIV.
195 (286).
Repertoriuin seu Dictionarium morale Petri Berchorii
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 189
Ord. S. Benedicti in tres tomos distributum, scriptum Pa-
risiis a Conrado Wild Ratembergensi anno M CD XXXI ?.
Membr., see. XV, voll. 3, in fol. Prov.: ‘ Ex Biblioth. Bene-
dieti XIV ᾿.
196 (288).
‘ Betti Claudii Mutinensis philosophica scripta, sive Lectio-
nes in universum Aristotelis philosophiam ’
Cart., sec. XVII, voll. 11, in 4°.
197 (299).
‘ Clandii Betti et Capponi opuscula et schedae
Tom. I. 1) Magistri Hieronymi Gaddi de Capacellis
Bonon. Ord. S. Francisci Min. Conv. Quaestiones de prae-
sentia Dei. 1526 2) Peregrini Capponi Porrectani In-
troductiones ad Syllogismos 3) Peregrini Capponi scripta
logica et metaphisica seu fragmenta 4) Peregrini Cap-
poni Fragmenta medicorum.
Tom. II. 1) Claudii Betti Fragmenta philosophica-
9
rum lectionum 2) Gulielmi Entisberi sophistarum prin-
cipis opuscula 3) F. Aegidii Columnae Summa super
lib. Rhetoricoram Aristotelis 4) Fragmenta philoso-
phica, medica, mathematica, astronomica variorum.
Tom. III. 5) Claudii Betti Lectiones in libros Ari-
stotelis de naturali auscultatione.
Tom. IV. 6) Claudii Betti Opuscula et schedae
7) Praefata sive praelectiones totius artis logicae.
Tom. V. 8) In librum Praedicamentorum Aristotelis
praelectiones 9) Expositio in libros Aristotelis de in-
terpretatione 10) Praedicamentorum Categoriae
11) Quaedam excerpta ex eiusdem Betti lectionibus privatis
super librum Aristotelis de similaribus qui quartus Me-
teorologicorum falso inscribitur 12) Commentarii in li-
brum Aristotelis de terraemotu 13) Commentarii in
libram quartam Aristotelis, vel potius librum de corpo-
ribus similaribus. Pridie Non. Nov. 1570 14) Claudii
Betti Lectiones in libros Praedicamentorum Aristotelis.
190 CODICI LATINI
Tom. VI e VII. 15) Claudii Betti Commentarii in
Aristotelis libellos de somno et vigilia. Pridie Non. Apr.
9719). (Voll 2f71m ΤΟΙ
Tom. VIII. 16) Claudii Betti Rationes sive interpre-
tationes libri de sensu et sensato Aristotelis. (1570).
Tom. IX. 17) Claudii Betti Lectiones in parva na-
turalia Aristotelis. 1570.
Tom. X. 18) Claudii Betti Lectiones in octavum li-
brum Aristotelis de caelo et mundo publicae habitae Bo-
noniae. (1573).
Tom. XI, XII, XIII. 19) Claudii Betti Lectiones in
libros Ethicorum Aristotelis ad Nicomachum. (1570) voll. 3.
Tom. XIV. 20) Claudii Betti Lectiones in Aristote-
lem de prima philosophia. (1572).
Tom. XV. 21) Claudii Betti Lectiones in libram VII
Metaphysicorum Aristotelis.
Tom. XVI. 22) Claudii Betti Fragmenta philosophi-
carum lectionum super Posteriora Aristotelis.
Cart., sec. XIV, voll. 16, in fol.
198 (293).
‘ Ioannis Bianchini Tractatus decem arithmetici, algebraici,
geometrici, astronomici ’. | ‘ Arismetrica dico quod deter-
— ' grisium cum albedine ”.
9
minatur ἢ
Cart., sec. XV, mm. 345 X 225, di carte 118 n. più 8 bianche n. n.,
leg. mezza pelle. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Herculis Bottrigari ’.
199 (297).
‘ Biblia sacra veteris et novi Testamenti ”.
Membr., sec. XIV, mm. 255 X 165, voll. 2, a 2 col., con lettere
iniziali miniate, leg. in pelle. Prov.: ' Ex Bibliotheca Benedieti XIV
BM
200 (298).
‘ Biblia sacra quae fuit ad usum B. Alberti de Sarteano ᾿
[a Sarthiano].
Membr., sec. XIII, mm. 190 X 180, di carte 485, a 2 col., con let-
tere iniz. miniate, leg. in pelle nera. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Bene-
diet XIV ΡΥ Μῶν,
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 191
201 (299).
‘ Bibliotheca Albornotiana continet manusceriptos codices,
qui adservantur in Regali ac Maiori Collegio Hispanorum
gratia ab Eximio Card. Albornotio Bononiae erecto anno
1748.
Cart., sec. XVIII, mm. 290 X 200, di carte 86 n., leg. in perg.
202 (300).
‘ Bibliotheca Bononiensis scientiarum et artium Instituti
libros iuxta materiarum seriem digessit Ludovicus Maria
Montefani Caprara a. D. MDCCXLVI ?.
Busta contenente 41 fascicoli, sec. XVIII.
203 (301).
1) ‘ Ludovici Buccaferrei philosophi Bonon. Lectiones in
secundum librum physicorum Aristotelis ’. ‘ Cod. saec. XVI,
non unica manu scriptus, sed auditoribus variis ex ore le-
gentis excerptus et scriptus. Plurima scripsit Ulysses Al-
drovandi Auditor ’ 2) ‘ Expositio in tertium librum
Metheorologicorum Aristotelis, quam legit die II Novem-
bris an. 1537 ad diem XXV Ianuarii an. 1538’ 8) ‘Expo-
sitio in primum et secundum librum Aristotelis de anima ”.
In fine: ‘ Ego Franciscus Bordinus Corriggiensis scripsi
sumptibus D. Ulyssis Aldrovandi ’ 4) ' Lectiones in li-
bros Aristotelis de Memoria et reminiscentia, de somno et
vigilia, et in coeteros qui dicuntur Parva naturalia ”. ‘ His
lectionibus finem imposuit Magister die 6 Martii an. 1545,
in schola magna’ 5) ‘ Expositio in primum librum
physicorum Aristotelis. Habita in Bononiensi Archigymna-
sio an. 1542 et 1543 ’ 6) ‘ Expositio in secundum Me-
theororum librum Aristotelis. Habita Bononiae, in Gymnasio
an 1537 et 1538. In fine: ‘ Ego Mainetus finivi librum
die 18 Ianuarii 1588 ᾽.
Cart., sec. XVI, mm. 330 X 285, voll. 6, leg. mezza perg. Prov.
da Ulisse Aldrovandi.
204 (304).
‘ Achillis Bocchii Bon. Praelectiones in libros de legibus
192 CODICI LATINI
M. T. Ciceronis, habitae Bononiae in Academia Bocchiana ἢ
1556.
Cart., sec. XVI, mm. 810 X 250, di pp. 98 n. più 21 n. n., leg.
in pelle con un medaglione di A. Bocchi incastrato nella rilegatura
del cod.
205 (305).
1) ‘ Achillis Philerotis Bocchii De Bononiensium rebus ab
urbe condita usque ad annum Christi 1263. Libri XVII °
2) ‘ Achillis Bocchii Equ. Bonon. Historiae patriae ab
urbe condita usque ad annum sal. 1263 ’ 3) ‘ Oratio
Toannis Lascarii ad Carolum Caes. Aug. ex libris historiar.
A. Bocchii Bonon.” 4) ‘ Pyrrhi Bocchii Bononiensis
Historiae patriae quam post Achillis patris mortem con-
tinuabat ab urbe condita liber XIV, qui suorum primus
anno MCCLXIIII ’. | ‘ Liber iste exhibitus fuit Senatui
Bononiensi a M.°° Equite et Sen. D. Io. Maria Bolognino,
nomine D. Pyrrhi Bocchii die 20 Iunii 1564 ”.
Cart., see. XVI (1520), voll. 18, in fol., con lettere capitali e
fregi miniati, leg. in perg.
206 (306).
‘ Farrago communium locorum Decretalium, necnon Con-
stitutionum consuetudinum inclyti Regni Hungariae per
Ludovicum Bodo de Szelefarnos iuratum notarium comita-
tus de Ungh. In ordinem alphabeticum congesta anno 1636 ”.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 160, di carte 220 n. n., leg. in perg.
207 (313).
1) ‘ Iohannis Bonandreae De modo conscribendi epistolas et
alia opuscula ’. | ‘ Brevis introductio ad dictam. Bononia
natus ἡ — ‘ Explicit liber Bonoiati. | Manus scriptoris sal-
vetur omnibus oris. | Deo gratias amen ’ 2); Mare
ceronis De amicitia libellus ἢ 3) ‘ Fabula Boccatii de
Tancredo principe Salernitano et Gismonda eius filia, tra-
ducta de vulgari in latinum per 1). Leonardam Aretinum ’
4) ‘ Epistola Saphos ad Phaonem Siculum eius ama-
29. 2. '908
AE
SE
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 193
torem. foeliciter incipit’. | “ YNquid ubi aspecta est è —
‘ Ut mihi leucadiae fata petantur aquae ’ 5) ‘Oratio
in laudem matrimonii ’. | ‘ Permagna profecto mihi’ —
‘ pulera faciat cum prole parentem. Dixi °
Cart., sec. XY, mm. 200X 150, di carte 97 n. n., leg. mezza
pelle. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Garzoni Bonon.'.
208 (314).
‘ Algebra geometrica inventa a Paulo Bonasono Bono-
niensi ᾿. | ‘ Ad Ill. et Excell. 1). Aloysium Caraffam Stur-
norum Principem Montis Draconis Traiectique Ducem ᾿
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 205, di carte 51 n. n, leg. in perg.
Prov. Biancani.
209 (317).
‘ Bononiensis codex diplomaticus, hoc est Romanorum Pon-
tificum atque Imperatorum epistolae ac diplomata, quibus
celeberrimam Bononiae urbem eiusque cives eximiis hono-
ribus ac privilegiis decorarunt, ex secretioris Vaticani Ta-
bularii codicibus aliisque nunc primum eruta ac recensita;
iussu Benedicti XIV P. M. Accedunt et alia monumenta
Bononiensia atque in haec omnia chronologicus index ac
summaria recensio, cura et labore Philippi Antonii Ron-
coni Pisaurensis ac secretioris Vaticani Tabularii custodis ἢ
‘ De rebus Bononiensibus epistolae et diplomata ’.
(1342-1503) ‘ Vetera Ecclesiae Bonon. monumenta ᾿
(572-1342) ‘ Vetera civitatis Bonon. monumenta ?. (785-
1541) ‘Vetera Gymnasii Bonon. monumenta ”. (1159-1341).
Cart., sec. XVIII, voll. 33, in fol., prov. da Papa Benedetto XIV.
210 (322).
‘ Invigoritorum Academiae sub protectione Ill.» et Rev.
D. Alexandri Ludovisii Bononiae Archiepiscopi. Liber a
die Nona Decembris anni 1614? [ad diem 8 Decembris 1639].
Cart., see. XVII, mm. 295 X 205, di carte 60 scritte n. n., più
molte bianche in fine, leg. in perg. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iacobi
Biancani ’
Studi ital. di filol. class. XVI. 13
194 CODICI LATINI
211 (323).
‘ Statuta et privilegia almae Universitatis Iuristarum Gy-
mnasii Bononiensis ’. [Bononiae], apud Alexandrum Bena-
tium, 1561 ‘ Declaratio Statutorum super modo et or-
dine servandis in disputationibus scholarium ’. ἡ De pena
Consil. ad Congregat. vocatorum et non venientium ᾿. (Die
13 Augusti 1563). ‘ De electione Rectorum ?. (Die 27 Sep-
tembris 1563). ‘ Breve a P. M. Pio IV pro confirmatione
veterum statutorum, cum privilegiis de novo concessis
Rectori et scholaribus almi Gymnasii Iuristarum civitatis
Bononiae ’. (Die 25 Sept. 1563). ‘ Decretum de praeceden-
tia et modo incedendi per DD. Consiliarios Studii et DD.
Doctores legentes in festivitatibus Universitatis et exe-
quiis scholarium defunetorum ?. (Die 21 Nov. 157 : ). ‘ Quod
in creatione Consiliarioram tractatibusque illorum in Uni-
versitate fiendis nullo modo Doctorati scholaresque etiam
alienigeni ex privilegio affectis civibusque Bon. admittan-
tur ?. (Die 24 Nov. 1574). ‘ Quod pecuniae pro nivibus
exigendae non consumentur ’. (29 Iulii 1577). ‘ De emolu-
mentis Notarii Universitatis *. (Die 1° Nov. 1575). ‘ Quod
electio Rectoris utriusque conventus scilicet iuristarum et
artistarum fiat divisim ’. ‘ De titulis per Universitatem
scholaribus conferendis ’. (Die 22 Apr. 1583). ‘ De privi-
legiis scholaribus concessis ’. ‘ De salario secretarii Uni-
versitatis quolibet anno solvendo ’. (Die 4 Maii 1584). © De
suffragiis mortuorum ’. (Die 24 Maii 1584). ‘ De Consilia-
riis electis ad argum.’. (Die 7 Dec. 1584). ‘ De sede et loco
argumentantiùm in publicis disputationibus ᾿. (Die 19 Dec.
1589). ‘ De denonciatione hospitiorum ’. (Die 25 Oct. 1588).
‘ De non amovendo et cassando arma et ornamentum Uni-
versitatis ?. (Die 14 Apr. 1567). ‘ De matriculatione schola-
rium observanda ’. ‘ De observando statuto ’. (Die II Mar-
til 1591). Aliaeque constitutiones et provisiones usque ad
diem 6 Decembris 1610).
Cart., sec. XVII, mm. 290 X 200, leg. mezza perg. Prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Antonii Francisci Ghiselli ’.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 195
212 (325).
1) ‘ Statuta collegiorum medicinae et artinm Bonon.”. (Die
VI Febr. 1507).
Busta contenente 4 fasc., sec. XVI, prov. da A. F. Ghiselli.
213 (326).
1) ‘ Aristotelis fragmentum libri de iis quae sub auditu
cadunt, sive de audibilibus, Francisco Patricio interprete ’
2) ' Mathematicae operationes omnes quae in magnae
ΟἹ. Ptolemaei Pelusiensibus Alexandrini compositionis astro-
nomicae Almagesti vulgo nuncupatae, lib. XIIJ continen-
tur. Ab Hercule Bottrigario geometrice ac arithmetice pro-
pria eius manu demonstratae, Bononiae, 1560 ?. 9) | M.
Aurelii Imp. vitae, virtute predite morum atque nobilium
exercitiorum, una cum profundis ac philosophicis senten-
{115 liber nuperrime ab Hispana loquela latinis verbis tra-
ditus. Die XX Octobris anno MDXLVIII. Hercule Bot-
trigario insudante ac elaborante ’ 4) ‘ Sermo Rev. Do-
ctoris Ord. Fratr. Minor. S. Francisci in festo S. Gregorii.
De signis sapientiae et de signis stultitiae et alia varia.
Ms. de anno 1456 ”.
Tre buste contenenti varii opuscoli del sec. XVI, prov. da Er-
cole Bottrigari.
214 (327).
‘ Jacobi et Iohannis Ludovici Bovii Bonon. Consilia ’.
Cart., sec. XVI, mm. 425 X 300, voll. 4, leg. in perg.
215 (329).
1) 1°-15" ‘ Prefatio in epistolas Hypocratis e greco in la-
tinum conversas per... [Iohannem Aurispam] ad Nico-
laum V Summum Pontif.’. | ‘ Philippus Mediolanensis vir
inter medentes ’ — ‘cognitionem accedere velis. Vale
2) 17°47" <Platonis epistolae e greco in lat. conversae
per Leonardum Aretinum). ‘ Audivi ex Archidamo te cen-
sere’ — ‘nihil est opus cohortatione ’ 8) 48"-60" ‘ In-
Li
196 CODICI LATINI
cipit prohemium Xenophontis phylosophi de vita tirannica
traducti a Leonardo Aretino ad Nicolaum Niccolum virum
doctissimum ?. | ‘ Xenophontis philosophi quemdam libel-
lam’ — ‘ausi sumus attingere ’. | ‘ Xenophontis de ty-
rannica vita liber incipit ’. | ‘ Cum ad Hyeronem tirannum
Symonides poeta’ — ‘ nemo tibi invidebit ᾿ 4) 63-66"
‘ Iacobi Bracellei Genuensis Descriptio ore ligustice ad
Blondum Flavium ". | ‘ Reversus in patriam’ — ‘a no-
stris esse traditur ° 5) 67585" ‘Comentaria imperato-
rum rom. a Iulio Ces. edita per Franciscum Petrarcham
usque ad tempora sua’. (Benvenuti de Rambaldis Liber
Augustalis). Cfr.: Fr. Petrarchae Opera. Basileae, 1581,
Teo 6) 86"-89° ‘ Palladii Carmina de arte insitionis ’
Cfr.: Palladii Rutilii Tauri Aemiliani viri inlustris opus
agriculturae ex rec. I. C. Schmittii. (Leipzig, B. G. Teubner,
398x189) 7) 89'-92" ‘ Cedippe Acontio Heroidum
Ovidii ultima epistola *. <Cfr.: Ovidii Opera omnia. Augu-
stae Taurinor., T. I, p. 889, vv. 1-144).
bj
Cart., sec. XV, mm. 230 X 148, di carte 92 n., leg. mezza pelle.
‘ Antonius Pedevilla dono dedit Bibliothecae ᾿.
216 (333).
‘ De morbis particularibus exc.® D. Constantini Branca-
leonis lectiones publicae anno MDLXXII ’.
Cart., see. XVII, mm. 205 X 150, di carte 98 n. n., leg. mezza perg.
217 (336).
‘ Bravi Hispani S. R. Rotae Auditoris Causaram coram
ipso in S. R. Rotae Auditorio agitatarum positiones, vota
ac decisiones ab an. 1581 ad a. 15883 ?.
Cart., sec. XVI, voll. 2, in fol., prov. da Papa Benedetto XIV.
218 (337).
‘ Breviarium ad consuetudinem Romanae Curiae ἢ
Membr., sec. XY, mm. 290 X 200, voll. 2, con bellissime minia-
ture e lettere capitali elegantemente miniate. Prov.: ‘ Ex Biblio-
theca Benedicti XIV ’.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 197
219 (338).
‘ Breviarium secundum consuetudinem Romanae Curiae ἡ.
Videtur fuisse ad usum Iuliani Card. Della Rovere qui
fuit Iulius TI P. M.
Membr., sec. XY, mm. 300 X 200, di carte 490 n. n., a 2 col.,
con lettere iniziali elegantemente miniate e un ricco fregio margi-
nale a colori e oro nella prima pagina collo stemma della famiglia
Della Rovere. Prov. da Papa Benedetto XIV.
220 (339).
‘ Breviarium vetus patriarchale iuxta ritum Novocomensis
Ecclesiae. Cod. ms. an. 1420”.
Membr., sec. XY (1420), mm. 220 X 148, di carte 598 n. n., a
2 col., leg. in pelle rossa. Prov. da Papa Benedetto XIV,
221 (341).
‘ Breviarium in Gallia scriptum
Membr., sec. XIV, mm. 240 X 157, di carte 480 n. n., a 2 col.,
leg. in pelle. Prov. da Papa Benedetto XIV.
b)
229 (342).
‘ Breviarium ad consuetudinem Romanae Ecelesiae ἢ.
Membr., sec. XV, mm. 197 X 148, pp. 1050 n., a 2. col., leg. in,
pelle. Prov. da Papa Benedetto XIV.
223 (343).
‘ Breviarium Cartusianum ad usum Cartusiae Bononiensis Ὁ
Membr., sec. XV, mm. 180 X 126, di carte 243 n., con lettere ,
iniziali miniate, leg. in pelle rossa. Prov. da Papa Benedetto XIV.
224 (344).
‘ Breviarium ad consuetudinem Romanae Curiae ’
Membr., 566. XV, mm. 180 X 126, di carte 266 n. n., a 2 col,
leg. in pelle rossa. Prov. da Papa Benedetto XIV,
225 (345).
‘ Breviarium ad consuetudinem Romanae Curiae ?.
Membr., sec. XIV, mm. 195 X 118, di carte 234 n. n., a 2 col,,
leg. in pelle.
198 CODICI LATINI
226 (346).
‘ Psalterium ᾿.
Membr., sec. XIV, mm. 164 X 104, di carte 292 n. n., con 8 ele-
ganti miniature in principio che occupano un’intera pagina, molte
altre nei margini e lettere iniz. miniate, Leg. in pelle. Prov. da Papa
Benedetto XIV.
227 (347).
‘ Breviarium quod SS. D. N. Benedicto Papae XIV Dio-
nysius Pieragostini Episcopus Septempedanus S. Severini
obsequentissime offert, die 29 Iunii MDCCXLII ’.
Membr., sec. XIV, mm. 184 X 100, voll. 2, a 2 col., leg. in pelle.
Prov. da Papa Benedetto XIV.
228 (348).
(Breviario de’ monaci di S. Giustina di Padova, congrega-
zione approvata nell’a. 1408 da Gregorio XII P. M.)
Membr., see. XV, mm. 180 X 100, di carte 280 n. n., a 2 col., leg
in pelle. Prov.: ‘ Ex Biblioth. Io. Iacobi Amadei ᾿.
229 (349).
‘ Breviarium fratram Minorum secundum consuetudinem
Romanae Curiae ”.
Membr., sec. XY, mm. 120 X 85, di carte 320 n. n., a 2 col., con
stemma miniato nella prima pag., dopo il Calendario (quattro ca-
stelli in campo rosso); leg. in velluto rosso.
230 (350).
‘ Breviarium fratrum Minorum ”.
Membr., see. XIII, mm. 120 X 195, di carte 190 n. n., a 2 col.,
leg. in pelle. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca fratr. S. Pauli in Monte ”.
231 (351).
‘ Brevia a Summis Pontificibus concessa Cardinalibus ἃ
Latere Legatis qui Bononiae variis temporibus praefue-
runt ’. (11 Genn. 1523-3 Apr. 1560).
Membr., sec. XVI, mm. 271 X 180, di carte 72 n. n., leg. in pelle
nera; prov.: ‘ Ex munificentia Alexandri Fabri Excelsi Senatus Bo-
nonien. Cancellarii anno 1762’.
Là
Ae) «li
DELLA BIBL. UNIVFRS. DI BOLOGNA. 199
232 (352).
‘ Brevia Apostolica et Magnorum Pontificum epistolae ad
Achillem Card. Grassi Bononiae Episcopum. Autographa
omnia’. (Dal 20 Agosto 1506 al 21 Aprile 1516).
Parte membr., parte cart., sec. XVI, leg. mezza perg., prov. dal
Marchese Sen. Carlo Grassi (1763).
233 (357).
‘ Leonardi Bruni Aretini Epistolarum libri novem ?. Cfr.:
Leonardi Aretini Epistolae. Florentiae, 1742, tom. 2, in 8°).
Cart., sec. XV, mm. 190 X 185, di carte 126 n. n., leg. in. perg.
234 (358).
‘ Leonardi Bruni Aretini Historiarum Florentini populi
libri XII’. <Cfr.: Leonardi Aretini Mist. flor. libri XII.
Argentorati, 1610, in fol.).
Membr., sec. XV (1429), mm, 355 X 255, di carte 817 n. n., leg.
in mezza pelle, con lettere iniz. elegantemente miniate, alcune delle
quali furono tagliate; prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Iacobi Amadei ”.
Alla fine del lib. VI si legge: ‘ Ego Antonius Marii filius notarius
et florentinus civis absolvi Florentiae II Id. Iun. MCCCOXXIILJ ”.
235 (359).
‘ Leonardi Bruni Aretini De bello Gothorum ?. <Cfr.: Leo-
nardi Aretini De dello Italico adversus Gothos gesto libri IV.
Basileae, 1531, in fol.).
Cart.. see. XY, mm. 290 X 220, di carte 70 n. n., leg. in pelle,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Marsiliana ’.
236 (363).
' Budislavii Natalis Bosnii Sylva, sine observationes in hi-
storiam naturalem et rem pharmaceuticam ἢ
Cart., see. XVI, mm. 200 X 158, di carte 277 n.; prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Ὁ. Aldrovandi ”.
237 (364).
‘ Bubali, sive Dal Bufalo, Marcelli Romani S. R. Rotae
Auditoris Causarum coram ipso in S. R. Rotae Auditorio
200 CODICI LATINI
agitatarum positiones, vota ac decisiones ab anno 1581
ad 1588’.
Cart., sec. XVI, in fol., voll. 8.
238 (365).
‘ Fratris Burcardi theotonici de ordine predicatorum Summa
theologiae moralis ’. | ‘ Symonia dicitur heresis’ — ‘de
ipsa parochia ”.
Membr., sec. XIV, mm. 238 X 165, di carte 124 n., a 2 col., leg.
mezza pelle. Prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte”.
239 (366).
‘ Iohannes Buridanus. Commentarium in Aristotelis libros
Ethicorum ’. <Cfr.: Io. Buridani Quaestiones in libros po-
liticor., ethicorumque Aristotelis. Parisiis, 1518).
Cart., sec. XIV (1395), mm. 840 X 230, di carte 450 n. n., a 2 col.,
con lettera iniz. miniata, leg. mezza pelle. Prov.: ‘ Ex Biblioth. lo-
hannis Garzoni ’. In fine: ‘ Explete sunt omnes questiones omnium
librorum Ethicorum Aristotelis secundum egregium doctorem Iohan-
nem Buridanum anno domini 1395, die 29* madii ’.
240 (372).
Busta I. 1) ‘ D. Ludovici Cati ferrariensis iuris pe-
ritissimi interpretatio in Rub. C qui ad mitt. ad bon. Fer-
raria profitentis, anno MDXLIIII ’.|' Premittenda sunt
ea’ — ‘ delega s.’ 2) ‘ Declarationes quorumdam Con-
cilii Tridentini decretorum a Cardinalibus sacrae Congre-
gationis eiusdem Concilii, ac diversos Episcopos et Prae-
latos missae, quibus additae sunt nonnullae declarationes
Pii IV et Pii V, Gregorii XIII et Sixti νυ.
Busta II. 1) 1"-85" ‘ Hieronymi Zanettini 1. c. Bo-
noniensis Repetitio in titulum de Actionibus, facta die XX
Tanuarii 1489, ac eiusdem Consilia’ 2) 85"-86, 122r-144",
1481-156", 159-169" ‘'Iohannis de Campegio Consilia et
responsa iuris ἢ 9) 92'-96" ‘ Alberti cuiusdam Allega-
tiones iuris ἢ 4) 97"-103" ‘© Tasonis de Mayno Mediol.
Consilia ? 5) 104-111" ‘ Bartholomaei Socini Senensis
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 201
Consilia ᾿ 6) 112"-120" ' Consilium almi Collegii Turi-
starum Bononiensis ἢ 1) 170-176”, 180-276, 284-305”,
307"-332" ‘ Lecturae in nonnullos Digestorum titulos ’
8) 3337-3401 ' Agamennonis de Monzardinis i. ὁ. Bonon.
Conclusio et Repetitio in 1. pro dote ff. soluto matrimonio.
Disputatio habita Bononiae in publico Gymnasio, die XVII
Apr. 1491, prout legitur a ὁ. 999.
Cart., sec. XV*e XVI, voll. 2, in fol., leg. in pelle; prov. Orsi.
241 (375).
‘ Canonum antiqua collectio ". | ‘ ... omittere. Cuius aucto-
ritatis sanctionem ᾿ — ‘in concilio LXX...”.
e
Membr., sec. XII, mm. 195 X 110, di carte 150 n. n., mutilo in
principio ed in fine, leg. in pelle rossa. Prov. da Papa Benedetto XIV.
242 (376).
‘ Homeliae et Canones antiquìi ’.| ‘ Incipit seriem genera-
tionis Ihesu Christi D. N.° — ‘ in aliam partem declinando”.
Membr., sec. XII, mm. 235 X 190, di carte 142, n. n., scrittura
carclingia, leg. in pelle rossa.
243 (377).
‘ De sanctorum canonizatione tractatus. Ad Ill." et Rev.
in Christo Patrem et Dominum D. Vincentium Lauren-
tium Card. Montis Regalis ’. In fine: ‘ Anno Domini 1592,
die 20 Ianuarii ”.
Cart., sec. XVI, mm. 280 X 208, di carte 58 n. n.; prov. da Papa
Benedetto XIV.
244 (378).
‘ De Summi Pontificis auctoritate et sententia in canoni-
zatione sanctorum ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 260 X 198, di carte 80 n. n.; prov. da
Papa Benedetto XIV.
245 (379).
‘ Petri Cantinelli Faventini Chronicon rerum Bononien-
sium ab an. Christi 1228 ad an. 1306, ex veteri codice ta-
202 CODICI LATINI
bularii Eugubini descriptum ’. <Ofr.: Mittarelli. Rer. Fa-
ventinar. Scriptores. Venetiis, 1771, pp. 221-315).
Cart., sec. XVIII, mm. 290 x 200, di carte 230 n. n., leg in cart. ;
prov.: ‘ Ex Biblioth. Benedicti XIV ’.
246 (380).
‘ Cantucci S. R. Rotae Auditoris Causarum coram ipso in
S. R. Rotae Auditorio agitatarum positignes, vota ac de-
cisiones, ab anno 1581 ad a. 1586 ?.
Cart.. sec. XVI, in fol., voll. 6,
247 (881).
‘ Cantus ecclesiasticus iuxta ritum Dominicanum in Do-
minica palmarum, in feria V, in coena Domini, feria VI,
in Parasceve, in die Paschae, in festo Ascensionis Domipvi,
Purificationis B. V. Mariae, in Acceptione Praelatorum et
Legatorum et Principum secularium, item de officio se-
pulturae ?.
Membr., sec. XIV, (1350 circa), mm. 140 X 105, di carte 78 n. n.,
con neumi musicali, leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Iacobi
Amadei ’.
248 (388).
‘ Accurata collectio singulorum capitulorum generalium
Ord. Minorum S. Francisci de Paula, maxime eorum quae
sunt in usu et debent a Fratribus Minimis exacte obser-
vari’. (Bononiae, die 1* Februarii 1659).
Cart., see. XVII, mm. 290 X 200, di carte 310 n. n., leg. in perg.,
prov.: ‘ Ex Biblioth. S. Benedicti Bononiae ’,
249 (389).
‘ Tohannis et Io. Baptistae Capponi ac Laurentii Grimaldi
Astronomia et genetliaca scripta ”.
Cart., sec. XVII, in 4°, voll. 22, leg. in perg.
250 (390).
‘ Tohannis Capponi Genethliaca, et De viribus planetarum ᾿.
Cart., sec. XVII, in fol, voll. 9 originali, leg. in perg.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 203
251 (391).
Vot. I. 1) ‘ Peregrini Capponi Porrectani curationes
morborum variorum, sive Cosultationes medicae ἡ 2) ‘ Io-
hannis Capponi senioris Tractatus chirurgicus de vulne-
ribus ?.
οι. II. ‘ Peregrini Capponi epistolarum medicarum
libri duo, quorum alter ad theoricam, alter ad praxim per-
tinet.’.
Von. III. 1) ‘ Peregrini Capponi Porrectani episto-
larum, collegiorum et consiliorum medicinalium opusculum
in duas partes divisum ’ 2) ᾿ Peregrini Capponi Por-
rectani tractatus de theriaca ’.
Von. IV. ‘ Peregrini Capponi carmina
Von. V. 1) ‘ Peregrini Capponi carmina’ 2) ‘Prae-
ludia grammaticalia ἡ 9) ‘ Carmina hilaria ad diversos ’
4) ‘ Commentatio in M. Tullium Ciceronem De inven-
tione 5) ‘ Ad Franciscum Canevarium epistola Ὁ
6) ‘ Ad eumdem epistola medica de regimine vitae in eius
morbo ᾿ ©) ‘ De medicamentis quae ex argento vivo
fiunt Dissertatio ad Annibalem Capponi ex fratre nepotem ’
8) ‘ Peregrini, Iohannis iunioris aliorumque e Cappo-
niorum familia fragmenta et schedae ad res philosophicas,
medicas atque astronomicas spectantes ?.
è)
Ἵ
Cart., see. XVII, in fol., originale, in 3 buste.
252 (392).
‘ Benedicti Caprae expositio in tit. 22, libri 2 Decretalium
et super tertio Decretalium ”.
Cart., sec. XY, mm. 400 X 275, voll. 2, leg. mezza pelle, prov.:
‘ Ex Bibliotheca Comitum de Ursis Bononiae ’. In fine è notato:
‘ Scripte per me Fulgentium Urbinatem, die ultima Madii 146
7 ᾽
253 (395).
‘ Caprara Alexander. De Episcopali benedictione, ad Ga-
brielem Card. Paleottum libri quatuor ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 800 X 230, di carte 41 n. n., originale.
204 CODICI LATINI
254 (400).
‘ Miscellanea carminum poetarum recentiorum. Multa sunt
inedita Navagerii praesertim et aliorum ’. Carmina Domi-
nici Sauli, Ricardi Pacei Danieli Rhenerio Patritio Ve-
neto, Gregorii Giraldi, Hieronymi Vidae Palladii Blossii,
Ludovici Ariosti, Andreae Navagerii, Hieronymi Aleandri,
| Iacobi Sannazzarii, Francisci Mariae Molzae, Io. Benedicti
Lampridii, M. A. Casanovae, Iohannis Cottae, Marii Equi-
colae, Marci Ant. Flaminii, Francisci Berni, Francisci Fa-
fri Alberstadensis, Petri Bembi, Antonii Tebaldei, Andreae
Maronis, B. Sangae, Bernardini Thylesii, Antonii Amiter-
nini, Pierii Valeriani, Antonii Sacellii, Io. Mariae Catanei,
Iacobi Sadoleti, Michaelis Sylvii Card. Visentini, Laelii
Capilupi. Inoltre: 11" ‘ Epistola Egidii Cardinalis ἢ. Io.
Matheo Giberto ’. | ‘ Vespertilo in antro’ — ‘' mortales
adorent 382" ‘ Privilegio di Petreio coronato poeta
dall'Accademia Romana ’. |‘ Academia Romana omnibus
mortalibus sal.’ — ‘ Kal. Iulii, anno II Hadriani VI P. ΝΜ."
94: <Privilegium Pauli Iovii) 35" (Privilegium Pal-
ladii Blossii. Dat. Romae, XVI kal. Sextiles) 90: <P
vilegium Francisci Vigilii: XVI Cal. Iulii MDXXIII)
39” <Privilegium Petri Gravinae. Καὶ. Martii MDXX.
Romae) 41" <Privilegio con cui Leonardo Loredano Doge
di Venezia nomina il Card. Giovanni de Medici, Giuliano
e Lorenzo suoi nipoti nobili e patrizi della Repubblica di
Venezia. 5 Nov. 1512) 76" ‘ Oratio edita per Victoriam
Columnam Marchionem Piscariae ᾿. | ἡ Da precor, Domine ’
— ‘ Per Dominum, etc.’.
Cart., sec. XVI, mm. 200 X 148, di carte 198 n. n., leg. in perg,.,
prov. Biancani.
255 (401).
1) ‘ Claudiani poete de raptu Proserpine liber foeliciter
incipit ’. <Cfr.: CI. Claudiani quae extant, Venetiis, N. Pez-
zana, 1716, p. 198-216) 2) ‘ Hieronimi Bononii scribae
Tarvisini Epigramma pro funere Iohannae honestissimae
a viro iniuste dum dormiret interfectae ᾿.
..| * Aliud ?. |\* Hic. iaces duri
| ᾿ Leta mari-
tali iaceo Ioviana furore ’
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 205
‘ crimen Ioviana mariti ’. | ‘ Aliud ?. | ‘ Hic iaces exem-
plum rari Ioviana pudoris’. | ‘ Aliud ᾽. | ‘Cum rigidi
Toviana manu confixa mariti’ 5) ‘ Petri Bravi ? (Epigr.). |
‘ Haec miris natura modi coniunxerat in me’ 4) ‘Sermo
S. Ambrosii Episcopi ’. | ‘ Oportet nos, fratres carissimi? —
‘ patiantur iniuria ἢ 5) ‘ Epitaphium Ambrosii Vice-
male Mediolanensis ’. | ‘ Suspensus laqueo meritis pro cri-
mine furtis ’ 6) ‘Item precatio altaris versibus ’. |
᾿ Christe dei soboles immensi forma perentis ? — ‘ Ascendit
p ©) ‘ Saphos ”. | ‘ Cum mea me
mater gravida gestaret in alvo”. ‘Saphos”. | ‘ Quanta
tua est probitas quanta est prestancia formae ’ 8) ‘! Suo
observandissimo Domino Francisco Sanuto cum humili co-
mendatione salutem ’. | ‘ Salve virtutis columen mirabile,
salve’ — ‘ meque pone tuos. Octavo Idus Februarii ᾿
9) ‘ Cecilii Cypriani Episcopi Chartaginiensis versus ’.
(Cfr.: S. Caecilii Cypriani Opera. Parisiis, 1726, p. 159)
10) ‘ Epitaphium Severini Boetii ’. |‘ Roma potens ’....
‘ Epitaphium Iohannis Bocacii de Certaldo ’. | ‘ Hac sub
mole ° ... ‘ Epitaphium Francisci Petrarce prope eccle-
siam de Arquato in monumento super 4 columnis ΄. |‘ fri-
gida Francisci lapis ©... ‘ Epitaphium Elpe uxoris ?. | © Elpe
dieta fui’... ‘ Epitaphinm in eclesia heremitorum Pa-
duae ’. | ‘ Forlivias iacet ’... ‘ Antonius Panormita ’. |
‘Quantum Romuliolae sanctum videre Catones ? — ‘ Tan-
tum laeta suum vidit Verona Guarinum ’. | ‘Guarinus
Veronensis ’. |‘ Musarum decus Antoni per secula salve ἢ
11) ‘ De passione D. N. Ihesu Christi ’. | ‘ Quisquis
ades mediique suis iam lumina templi’ — ᾿ Perpetno felix
metum regnabit in aula ’ 12) ‘ De Monica ?. | ‘ He tibi
teque mihi genus, aetas et cor equantur ’ — ‘ Gaudeo
quod verbis sum superata tuis ἢ 13) ‘ Facetia memo-
riae dignissima ’. | ‘ Viderat ancìllas corpus vestire pe-
solium dexterior patre
remtae ᾽ — ‘ Vel dum vestita simia mente venit ’
14) ! Exprobatio Vergilii in vetulam ’. |‘ Si menini (?) fue-
rant tibi quatuor helia dentes ’ 15) ‘ Ovidius. De avi-
è)
bus ?. | ‘ Dulcis amica veni noctis sollatia prestans’ —
‘Quae cantu cantans exuperat volucres ’ 16) ‘ Versus
206 CODICI LATINI
Vergilii ad Octavianum ?. | ‘ Alme puer decus ethneum ἡ
stirps certa tonantis’ — ‘ Atque duces validasque urbes
regesque superbos ” 17)‘ Colegium medicorum Salerni
scripsit infrascripta carmina Regi Anglerii’. | ‘Si vis
incolumen, si vis te reddere sanum ἡ — ‘ Ex desiderio po-
teris cognoscere certo ἢ 18) ‘ Item precatio altario ver-
sibus in passione sanctorum ᾿. | ‘ Dignum summe parens
famulos ad sacra paratos’ — ‘ De cruce sumpta dei, ra-
diisque micantia Christi ἢ 19) ‘ Altaris precatio versi-
bus’. | " Dignum sancte pater tibi laudem voce preco ἡ —
‘Quem docuit Christus sacrorum maximus auctor ἢ
20) ‘ Item verba sacramentorum. ? | ‘ Quod omnes trigenis
primaeva exordia vitae’ — "O genitor que sunt Christi
signata cruore ’.
Cart., sec. XV, mm. 195 X 155 di carte 54 n. n., leg. in pelle.
256 (402).
‘ Vincentii Carnisalii Canonici Reatini de Christi passione
carmen ’. | ‘ Ut pius Altitonans crudeli morte redimit ? —
‘ Turba senum et reliqui proprios petiere penates ᾿. ‘ Ad
D. Io. Matheum Rev. Card. Medices secretarium ’ (1572).
Cart., sec. XVI, mm. 200 X 122, di carte 40 n. n., leg. in pelle.
Prov. dal Canon. Amadei,
257 (411).
‘ Tohannis Cassiani Collationes ’. <Cfr.: Io. Cassiani Opera
omnia. Francofurti, 1722, p. 217 sgg.).
Membr.. see. XV, mm. 140 X 98, di carte 244 n. n., a 2 col.,
leg. in perg. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Papae Benedicti XIV P. M.”.
258 (412).
‘ Tacobus Castellanus. De canonizatione sanetorum ἡ.
Cart, sec. XVII, mm 270 X 195, di carte 106 n., leg. in perg,
prov. da Papa Benedetto XIV.
259 (413).
‘ Tractatus novus de canonizatione di editus per
DELLA HIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 207
clarissimum D. Iacobum Castellanum de Fava Canonicum
Lateranensem ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 200 X 150, di carte 75 n. n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
260 (441).
‘ De cantu eclesiastico conservando tractatus cum duplici
hymnodia, scilicet nova, antiqua et seraphica per P. fr.
Ludovicum Cavalli Ord. Min. Reg. Observantiae ’. ‘ Du-
plicatum ex originali ms. in Bibliotheca Vaticana asser-
vato desumptum °
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 120, di carte 86 n. n., leg. in perg.,
prov. dal Card. Monti.
261 (442).
‘ Magistri Pauli de Caureanto Ord. Minor. Lectoris in As-
sisio liber tam theoricae quam practicae veritatis alchy-
micae ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 280 X 190, di carte 89 Di ΡΙὰ 11 n.1
bianche in fine, leg. in perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Ca-
prara ”.
262 (443).
‘ De Causis intereuntis Reipublicae Liber 2 ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 2.0 X 160, di carte 53 n. - 6 n. n. bianche
in fine, prov. da Papa Benedetto XIV.
263 (445).
‘ Iohannis Francisci Cecchini S. Theologiae Doctoris ac
S. Petronii Canonici scripta theologiae moralis .
Cart., sec. XVIII, mm. 203 X 150, di carte 208, n. n., leg. in cart.,
prov. Zecchini.
264 (446).
‘ Liber correctionum Io. Francisci Cecchini ex Humani-
tate, anno Domini 1721’.
Cart., sec. XVIII, mm. 220 X 152 di carte 310, n. n., leg. in
cart., prov. Zecchini.
ti
ἃ
:
208 CODICI LATINI
265 (447).
‘ Tohannis Francisci Cecchini Bonon. S. Theol. Doct. ac
S. Petronii Canon. Tractatus theologici ᾿
Cart., sec. XVIII, mm. 250 X 200, di carte 160, n. n., leg. in
cart., prov. Zecchini.
266 (449).
‘ Directorinm canonizationis sanctorum in quo universa
canonizationis materia tractatur, et quomodo hoc tempore
causae beatificationum et canonizationum sint inchoandae,
prosequendae ad finem usque perducendae explicatur. Au-
ctore Virgilio Cepario Soc. Iesu ”.
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 200, di carte 246 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV. ]
267 (453).
‘ Commentariorum C. Caesaris de bello Gallico liber pri-
mus feliciter incipit. Tulins Celsus recensuit ”.
Cart., sec. XV, mm. 350 X 245, di carte 173 n. n.,, con rubr. e
lettere iniziali a colori e oro con arabeschi; leg. m. pelle. Prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Marsiliana ’.
268 (455). i
‘ F. Caesarii Mariae de Humilitate Mariae, Eremitae Ord.
Serv. et SS. Theologiae professor Romae anno 1739. Re-
latio super universalis reformationis opus quod de imme-
diata voluntate Mariae Immaculatae Virginis et SS. Dei
genitricis Christi, iam vero ab altissimo et unigenito Dei
filio orbis christiani successive universi potentissimae et glo-
riosissimae reformatricis erectae et constitutae in urbe pa-
ratum SS. Domino Clementi Papae XII ?.
Cart., sec. XVIII, voll. 4, prov. da Papa Benedetto XIV.
269 (456).
‘ Inscriptiones et epitaphia Bonon. ἢ
Cart., see. XVIII, in fogli sciolti.
24. 3. 908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 209
270 (457).
‘ Chemicorum manuscripta ”.
Von. II. 1) ‘ F. Raymundi Lulli Liber trium ver-
borum ’. <(Cfr.: Ars aurifera. Basilea, 1593, I, 352)
121" ‘ Practica Raymundi Lulli edita anno domini 1209 in
Avinone”.|‘ Accipe urinam’ — ᾿ est absconsa’ —1311'De
secretis secretorum Raimundi Lulli. | Materia est id’ —
‘in seculorum secula amen ἢ 8) 1" ‘ Arnaldi de Villa-
nova Liber de investigatione lapidis ’. | ‘Dividitur au-
tem’ — ‘ Explicit testamentum Magistri Arnaldi de Vil-
lanova in Montemartino 1502 ’ ((" ' Alberti Magni
Alchymia ᾿. | ‘ Callixtenes unus philosophus” — ‘ siccum ’
101" *' Liber Phoenix, sive Tractatus de lapide phi-
losophico ’. | ‘ Cum tanta’ — ‘'observantur ?.
Vor. III. 3) ‘Isaaci Hollandi Vegetabilium et mi-
neralium libri tres’. | ‘ Operare prius’ — ᾿ foras pone ’
4) ‘ Tractatus duo de iapide philosophorum confi-
ciendo, unus de auro potabile, alter auctore Oliverio de
Oliveriis Tudertino ’. (Veronae, typ. Angeli Tami, 1620)
8) ‘ Fragmenta rerum chemicarum et alchemicarum ἢ
Vor. IV. 8) ‘ Praeparationes metallicae ’
VV οοη
ollam’ — ‘ex omni re
Vol. V. 1) ‘ Raymundi Lulli opuscula *. Artis in-
tellectivae theorica ’
potentem ᾿
᾽
«1 'Sunt errantes’® — ‘ Deum omni-
p. 64 ‘ Eiusdem practica artis intellecti-
e ὃ
vae’. | ‘ Corruptio et depuratio’ — ‘cursum naturae
p. 103 ‘ Epistola accurtationis ’. | ‘ Cum ego Ray-
mundus’ — ‘laudans deum ’ p. 127 ‘ Investigatio se-
creti magistri Raymundi ’. | ‘ Ista est secunda pars? —
‘ plus valebit ’ p. 194 ‘ Compendium artis naturalis ’. |
‘Incipit compendium’ —‘ reducere in illa’ ΟΡ. 136‘ Com-
pendium animae transmutationis metallorum ’. <Cfr. : Man-
getus. Bibl. chem. I, 853) 2) ‘ Raymundus Lullus. De
tercia distinctione ’. | ‘ Liber tercins’ — (Mutilo in fine)
3) ‘ Magnus lapidarius Raymundi Lullii ”. | ‘ Sciens
igitur® — ‘ per omnia secula seculorum amen” 6) ‘| Ge-
beri philosophi Liber de imitatione veritatis ’. | © Conside-
ταν — ‘ intitulatur ’ 131 ‘ Testamentum Geberi
Studi ital. di filol. class. XVI, 14
210 CODICI LATINI
>
philosophi ’. | ‘ Ex omnibus’ — ‘ perfecta medicina ?
181 ‘ Liber fornacum secundum Geberum ?. | ‘ Sublima-
tur’ — ‘ confirmant ἢ 7) ‘ F. Raymundi Lulli scala
sapientiae ?. | ‘ Ut dicit’ — ‘et in aevum "Ὁ 8) ‘ Ray-
mundi Lulli theorica testamenti ’. <Cfr.: Mangetus. I, 707).
Vor. VI. 2) ‘ Tohannis Damasceni Liber intitulatus
Domum Dei ?. | ‘ Laus sit Deo” — ‘ quocumque voluerit °
3) ‘ Magistri Balduini de Rombertis Practica lapidis
philosophici. Anno Dom. 1432, die 20 sept.. | ‘ Omnis
medicina? — ‘ suis proprietatibus ° 4) ‘ Practica lapi-
dis, seu medicinae philosophorum ?. | ‘ Sicut tota specu-
latio” — "cum aqua salsa ? 5) ‘ Racaydyby ᾿. ‘ Liber
trium verborum cum aliis opusculis’. | ‘ Hic est liber
Racaydyby ᾿ — ‘ Expliciunt quaestiones editae per Vin-
centium post suum speculum quae extractae sunt a dicto
suo speculo ’.
Von. VIII. 1) ‘ Liber de tompositione alkimie, quem
edidit Morienus Romanus, quem Robertus de arabico in la-
tinum transtulit ’ (Mautilo in principio). <Cfr.: Mangetus.
1,509) 8) 'Vincentius Bellovacensis. De Saturno. 1602 ’. |
‘ Saturnus ex sole’ — (Mutilo in fine) 4) © Bernardi de
Grauia Commentum super parvo Rosario Arnaldi de Vil-
lanova ’. | ‘ Ingenium ergo remotionis° — ‘ fidelibus prae-
stolavit ἢ 5) ‘ Opuscula alchemica ”.
Vor. X. 1) ‘ Turba philosophorum, seu codex veri-
tatis in arte’. <Cfr.: Mangetus. I, 445) 2) ‘ Florentii
Liber tertius, cuius pars prima est quod spiritus quintae
essentiae qui dicitur lapis et non lapis, nec habet natu-
ram lapidis est in animalibus et vegetabilibus sicut et in
mineralibus ’. | © Lapis breviter® — ‘ Explicit liber Flo-
rentii philos. de compositione magni lapidis philos. seri-
ptus in civitate Viennae, die XXX Ianuarii 1477
731 ‘ Tractatus de Chelidonia secundum Raymundum de
Lastras medicum Regis Francorum ’. | ' Nota quod? —
‘ut dictum est’ {Ὁ ‘ Incipit liber Ortulani super
textus Hermetis ’. | “ Dum philosophus’ — ‘ magni la-
pidis compositione ’ 99r ‘Speculum secretorum philoso-
nhorum Alberti Magni ἡ | ‘In nomine Domini?” — ‘amen ἢ
5
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 211
116" ‘Summa super lapide philosophorum ?. | © In
nomine domini’ — ‘ Rosarii Arnoldi ’ 138" ‘ Astanus
philosophus de phermento philos. ’. | ‘ Nota quod cum ’ -—
‘ Deo gratias amen ’ 157" ‘ Testamentum Arnaldi a
libro Hugueti in Gallico. 1455 ". «Cfr.: Mangetus. I, 704)
166" ‘ Elixir vitae. Damasceni ’. |‘ Ego Iohannes Da-
mascenus’ — ‘quae data sunt ’ 172" ‘ Incipit tracta-
tus Aristotelis de lapide philosophorum ad Alexandrum ”. |
‘ Alexander’ — ‘ sine spe ” 185" “ Quartum Platonis
scolasticorum ἡ. | ‘In nomine Dei’ — ᾿ intellige hoc ’
191" ‘ Extracta ex Speculo alchimiae Magistri Nico-
lai de Comitibus ’ 3) ‘ Mariae sororis Moysis Liber ?. |
‘ Dilectione mei cordis’ — ‘ possunt in igne separari ’
40° ‘ Liber centum versuum Merculini ᾿. |‘ Fili do-
9 3)
ctrinam panam ᾿ — ‘ hic cape centum 4) “Speculum
Alchimiae Bakonis”. | ‘Speculum Alchimiae ᾿ — ᾿ ubi
vult spirat Ὁ p. 33-14 ‘ Vetus Testamentum Gemma
salutaris nuncupatum ᾿. | ‘ Vere bene” — ‘a lapide phi-
losophico ° p. 81 sgg. ‘ Rogerii Bakonis opus ’. | ‘ Cum
ego Rogerius ’ -- ‘ auxilio unius diei ”.
Von. XII. 2) ᾿ Expositiones turbae philosophorum
super secretum Alkimiae ’. | ‘ Cum turba philosopho-
rum? — ᾿ exaltari ’ 8) ‘ Turba philosophorum ?. <«Cfr.:
Mangetus. I, 445) 5) ‘ Codicillus Ὁ. Raymundi Lulli ?.
(Cfr.: Mangetus. I, 880) 6) ‘ Liber quartus aquarum Ma-
gistri Raymundi Lulli’.|‘ Reverendo patri salutem ᾿ —
‘ patientia virtus ᾿ 7) ‘ Sermo Alphidii super opus
maius de philosophia insipientibus occulta et prudentibus
manifesta ’. | ‘ Ex authoritate ® — ‘ tingit in solem ’
8) ‘ Veridicus de lapide magno’. | ‘ Scias tres mu-
tationes ᾿ —- ᾿ et e contrario ’
Vor. XIV. 1) ‘ Magistri Cardonis de Spasonis ex-
tractio ex dictis sapientum ’. | ‘ Incipiam ergo ᾿ — ἡ ipso-
rum mensium’ — pp. 123-137 ‘ Incerti authoris De alchi-
mia 7. | Cum universa ᾿ — ‘ omnis terra ἢ pp. 139-154
‘ De transmutatione metallorum authore incerto ’. | ‘ De-
finitio scientiae ᾿ — ‘intellectus consistit ’ pp. 155-212
‘ Arnaldi de Villanova liber efficax de arte nostra dignis-
212 CODICI LATINI
sima’. | ‘ Ratio precipit.’ — ‘ praesens sufficiat °
3) | F. Raymundi Lulli De Mercuriis . | ‘ Fili, necesse est ’
— ' corporis liquefacti ”.
Vox. XV. 3) ‘ Ars exprimentorum Alberti Magni ?. |
‘ Sciendum vero’ — ‘' viscositate malve ’ 6) ‘ Bernardi
de Alvernia De probatione verae et perfectae transmuta-
tionis *.|‘ Non obstante quod ° — ‘fidelibus praestolavit ᾿.
Vor. XVI. 2) ‘ Annotationes alicuius glossatoris, qui
in tres libros magistri artis generalis glossas scripsit et
in quibusdam annotationibus suis vocatur Acecursins ἡ. |
‘ Finito proemio’ — ‘de lapidibus et de terra’ 3)‘ Opus
philosophorum ?’. | ‘ Alchimia est ars’ — ‘ cadat in me-
dicinam ἢ 4) ‘ De lapide philosophorum ?. | © Audi cum
auribus ? — ‘de omnibus rebus considerandum ’ 5) ‘ Co-
dicillus Raymundi Lulli”. <Cfr.: Mangetus. I, 880).
Vor. XVII. 4) ‘ Arnaldi de Villanova Opusenla ’. |
‘ Necesse est’ — ‘in tuis operibus ᾿.
Von. XVII!. 3) ‘ Frater Armingandus Pinetus Ord.
Praed. De secretis naturae ’. | ‘ Quoniam humanus intel-
° — ' te reddet certiorem ’. ‘ Explicit liber primus
Theoricae fratris Armigandi Pineti de secretis naturae edi-
tus ab ipso MCDLII, de mense Iullii. Et transcriptum
per me Ioannem delachell. 1476 de mense decembris in
civitate. Viennae ’ 4) ‘ Tabula scientiae maioris ’. (Mu-
tila in principio) — ‘ et reflexione ?.
Vor. XIX. 1) ‘ Dialogus inter naturam et filium
philosophum ’. | ‘ Iam agitur’ — ‘ sit benedictum
40" ‘ Tractatus de diversis preparationibus lapidis lazuli ?.
(Mutilo in principio) 2) ‘ F. Raymundi Lulli Scala sa-
pientiae ’. | ‘ Ut dicit venerabilis philosophus’ — ‘ nomen
glorificetur hic ’ 3) ‘Clavis scientiae maioris in phi-
losophicum opus numquam ante hac visum per Arnaldum ’. |
‘ Primo habet in leone’ — ‘ iuvenis et fortis ’ 4) 'Ex-
positio summae Geberi secundum Andomarum philoso-
phum *. | ‘ Fuit vir unus’ — ‘ Et lauda deum'
5) ‘ Liber qui Rosarius appellatur Magistri Iohannis Dastini
Angli’.| Desiderabile desiderium ’ — ‘ incomparabiliter
preciosissimus. Die XVI Augusti 1476, in civitate Viennae ”.
Ἵ
lectus
bi
(NG Va P
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 215
Vor. XXI. 1) ‘ Arnaldi de Villanova Thesaurus the-
saurorum et Rosarium philosophorum ᾿. <Cfr.: Mangetus.
I, 662) 9) ‘ Francisci Hotomani Disputatio an Alchi-
mia in bene morata civitate toleranda sit’. | ‘ Consulta-
tioni nobis’ — ‘ esse testentur. Anno 1574’ 4) * Tra-
ctatus operis philosophorum cuiusdam fratris Franciscani
ad Pontificem ’. | ‘ Quanta admiratione’ — ‘ vel ad lu-
nam ἢ 5) ‘ Secreta artis stultorum ’. | ‘ Incipiunt se-
creta” — (Mutilo in fine) 6) ‘ Opuscula cabalistica ᾿.
Vor. XXII. 1) ᾿ Receptarium ’ 2) ! Adonay ’. |
‘ Corpus et anima? — ‘ cavendum ’. ‘ Comentum Pagani
philosophi super Geberum ?. | ‘ Geber enim dicit ’ — ‘ et
simplici minera ἡ.
Von. XXIII. 1) ‘ F. Raymundi Lulli testamentnm ἡ.
{Cfr.: Mangetus. I, 707) 3) 126 ‘Quaestiones Ray-
mundi Lulli a Georgio Riplay citatae ac positae post eius
librum Scalam nominatum ?. | ‘Quia ut dicit Raymun-
das’ — ‘laudabis deum ’ 144: ᾿ Tractatus intitulatus
Medulla alchimiae compilatus a Georgio Riplay ’. |‘ Tuae
excellenti dominationi ἡ — ‘ Finitur tractatus Medulla al-
chimiae dictus per D. Ripley compillatus anno D. 1476 ”.
Vor. XXIV. 2) ‘Ioannis Duns Scoti Dominus vo-
biscum, et alia opuscula ἢ
‘ solis et lunae ”.
Von. XXV. 1) ‘ Opuscula alchemyca ’. | ‘ Quidam
investigator ’ — "et quasi consumunbtur ἢ 2) ‘ Liber
Aros philosophi ’. | ‘ Quidam Rex’ — ‘in saecula secu-
lorum amen ἢ 8) ‘ Astanus philosophus. De fermento
lapidis philosophorum ’. | ‘ Nota quod cum corpora’ —
‘ spiritibus et corporibus ἡ 4) ᾿ Commentum Magistri
Bernardi de Gravia super parvo Rosario Magistri Arnaldi
de Villanova ’.|‘ Ingenium igitur ’ — ‘ docet excitative ’.
Vor. XXVI. 2) ‘ Rogerii Bachonis de Alchemia li-
bellus, cui titulus fecit: Speculum Alchemiae ’. | ‘ Multi-
fariam ἢ
.| 5 Universa mundi machina?” —
>
— ‘ Deus noster in aeternum ἢ 4) ‘ Bernart
Trevisan. Tractatus brevis super transmutationem metal-
lorum ad Archiepiscopum Treveren. Comitis de Treves ’. |
‘ Pateat universis’ — ‘ sine fractione ?.
214 CODICI LATINI
Von. XXVII. 2) ‘ Tractatus de salibus et alumini-
bus ?. |" Cum rimarer ᾿ — ‘et reserva. Explicit liber A ver-
rois de secretis naturae ’ p. 49 94 ' Liber colligatio-
num Averrois ’. | ‘ Utilia qnaedam’ — ' magnum erit ’
3) ᾿ Ioannes Dastinus. De natura metallorum Libri qua-
?. |] 'Omne datum’ — ‘ mundanorum victoriam ”.
Vor. XXVIII. 3) ‘ De intentione Alchemistarum ἡ |
‘ Non obstante quod’ — ‘ intelligas magisterium
4) ‘ Liber Hortulani philosophi super textum Hermetis ?. |
‘ Dixit philosophus --- ‘lapidis phisici compositione ’
Vor. XXIX. 2) ‘ Tractatus super facto Alkimie a
quibusdam philosophis in hac arte peritis compositi. Et
primo Speculum Alkimie ’. | ‘ Multipharie multisque mo-
dis’ —- ‘ et ultimo rubens ἢ 4) ‘ Epistola cuiusdam Pa-
risiensis super scientia lapidis, sed quidam volunt esse
Guillelmi Parisiensis. De ovo philosophico ᾿. | ‘ Domine
mi’ — ‘ quousque sufficiant ᾿. ‘ 1476, die 20 Augusti ?.
Vor. XXX. 2)‘ Ex lib. Raymundi Lulli de inten-
tione operantium, et alia opuscula ° 9) ‘ Rosarius An-
gliae Io. Dastini Angli’. | ‘ Desiderabile desiderium ? —
‘ Et hic huius finis ’ ‘ Liber maximi secreti *. | ‘ In
minimis’ — ‘mundi praetiosum ’. ‘ Tractatus Ioannis The-
bani’. | ‘ Artis occultum quaerentes? — ‘
mine ’. 24 Tan. 1502.
Vor. XXXI. 2) ‘ Raymundi Lulli Scala sapientiae ’. |
‘ Ut dicit venerabilis philosophus -- ‘ per picturam ἢ
Vor. XXXII. 1) ‘ Expositio aut explanatio Ray-
mundi in capitulo de compositione aceti nostri ’. | ' Com-
positio aceti’ — ‘ potentia ad actum ’ 8) “ Occham.
Practica et opus solificii ᾽. (Mutilo in principio) — ‘ penes
è)
tuor
Ἵ
in coeli cul-
sapientiam operantis
Von. XXXIII. 3) pp. 1-51 ‘ Lilium florum’.|‘ Ars
ista ceteris’ -— ‘ omnia explicavi ° pp. 52-68 ‘ Epi-
stola accurtationis lapidis Raymundi Lulli”’. | ‘In vir-
tute sancte trinitatis ᾿ — ‘ a corruptione etc.’ ΡΡ. 69-72
‘ Amphorismi super alkymia ’. | ‘Canon philosophorum? —
‘ sic teneatur ’ 4) ‘ Liber maximi secreti totius mun-
danae gloriae ’. | ‘Si in minimis’ — ' mundi praetio-
DELLA BIBL. UNIVEI:S. DI BOLOGNA. Bilo
9 »)
sum 6) ‘ Clavis Paradisi ’. | ‘ Quoniam per quam? —
‘ fiat unguentum ἡ 9) ! Turba philosophorum, seu co-
dex veritatis in arte ’. {Cfr.: Mangetus. I, 445).
Von. XXXIV. 2) pp. 1-30 ‘ Raymundi Lulli. De
figura elementali ’. | ‘ Ars docet’ — ‘
pp. 51-70 ᾿ Eiusdem animae transmutatio ’. | ‘ In nomine
sanctae trinitatis’ — ‘ alius de tela ’ pp. 71-86 ‘ Pra-
ctica que dicitur 2* pars apertorii ’. | ‘ Cum in virtute? —
‘ opere allegato ”.
Vor. XXXV. 4) ‘ Manuscriptus cuiusdam philoso-
phi Parisiensis circa annum 1586 ?. | ‘ Nunc superest ’. —
‘ (Mutilo in fine).
Vor. XXXVI. 3) ‘ Raymundi Lullii Artis intelle-
ctivae theorica ’. | ‘ Sunt errantes multi’ — ‘ad deum
omnipotentem pp. 47-74 ‘ Practica ᾿. | ‘ Corruptio et
depuratio naturae ’ pp. 15-88 ‘ Epistola accurta-
tionis ®. <Cfr.: Mangetus. I, 863) ἃ pp. 89-93 ‘ Investi-
gatio secreti Magistri Raymundi super opere magno ’. |
‘ Ista est secnnda pars’ — ᾿ plus valebit pp. 94-111
‘ Compendium artis naturalis ’. | ‘ Incipit compendium ”
‘ quousque sufficiat’ pp. 112-164 Sperma metallorum ?. |
‘ Sperma metallorum ? — ‘ex marga philosophorum
4) ‘ Incipt liber P. R. ff. ’. | ‘ Domino suo phil.’ — ‘ plu-
ribus occultatum ”.
Vor. XXXVII. 4) ‘ Tractatus de lapide philosopho-
rum. | ‘ Sequitur hic? — ‘in omnibus proprietatibus ?.
cum terra ’
Ἵ
bi
è) ls
o)
Cart., sec. XV e XVI, vol. 38, miscell., di vario formato.
271 (458).
1) ‘ Liber qui Donum Dei dicitur, alias mixtionum tracta-
tus Iohannis Dastini Anglici ’. | ‘ Laus sit deo’ — ‘ qui-
cumque volueris ’. | ‘ Habui a D. Francisco Sophia Ila-
nuensi cive, quem... manu propria transcripsi in Genua
dum officio Vicarii ducalis ibi pro rege nostro Ludovico XII
fungerer, Ego Blasius Maurel Combralliensis, et finem im-
posui die X Martii anno MDXI 2) ‘ Iohannis Dastin
| ‘In artificialibus’ —
Ἵ
.
Anglici secretum secretorum
216 CODICI LATINI
‘ mundi archanum ἢ
3) ‘ Tractatus Ioannis Dastini An-
glici super lapide philosophorum, qui Rosarius magnus et
desiderabilis nuncupatur ᾿ — ‘ Desiderabile desiderium ἡ —
‘augmentatur medicinam ἢ 4) ‘ Quaestio an medicina
debeat fieri de metallo, etc. ’. | ‘ Dico corpora ἢ — ‘ de-
cocta notabis ’ 5) ‘ Opus novum super transmutatione
metallorum ’. | ‘ Quoniam excellentissime ’ — ‘in opere
agit ’ 6) ‘Iohannis Duns Tractatus super lapide philo-
sophico ’. | ‘ Quanta admiratione ᾿ — ‘ diademate corona-
ὑπ 7)‘ Eiusdem liber intitulatus Dominus vobiscum ’. |
‘ Universa mundi machina’ — ‘ per certos gradus ’
8) ‘ Tractatus eiusdem Iohannis Duns ad regem Angliae ”. |
‘ Noveritis, excellentissime Rex ἡ — ‘ad finem pertracta-
tur? . 8)‘ Bermundi Achardi Valentini opus quod ipsemet
fecit Valentiae anno domini 1508’. ᾿ Ex 17 de mer-
cure ?. — (Mutilo in fine) 9) ‘ Tractatus primus operis
magni tam ad album quam rubeum Petri de Duns ? | ‘ Si
in minimis’ — ‘ secretorum philosophorum ’ 10) ‘ Tra-
ctatus secundus de veritate et virtute lapidis magistri Petri
de Duns”. | ‘ Lapis philosophorum ? — ' medicina corpo-
ralis ’ 11) ‘ Exctratus a libro R. Lulli artis intellecti-
vae’. | " Prior sol’ — ‘ vivere tutum ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 200 X 140, di carte 320, leg. in perg.
Ἵ
272 (459).
‘ Chemiae tractatus, sive de possibilitate trasmutationis me-
tallicae ’.|" Dubitant quamplurimi ᾿ — ‘ arcanum tartari ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 295 X 203, di carte 160 n., prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Iacobi Bartholomaei Beccarii *.
273 (462).
‘ Magni Archivii scripturarum pro regali jurisdictione Re-
gni Neapolis. Ex omnibus regiis Archiviis Philippi IV Hi-
spaniaram Regis per D. Bartholomaeum Chioccarello ex-
cerptarum, suisque sedibus, prout una quaelibet materia
exigebat, locatarum et in unum collectarum ?. |
Cart., in fol., 806. XVIII, tomi 18, in voll. 12, prov. da Papa
Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. Da
274 (463).
1) M. T. Ciceronis orationes pro Sexto Roxio, pro Lutio
Murena, pro Archia, pro Milone, pro G. Pompeio, pro
Quinto Ligario, pro M. Marcello, pro Rege Deiotaro ’
2) ἡ Nonii Marcelli De proprietate verborum ?. | ἡ Abiu-
rare est rem creditam negare? — ' fauces preoccuparem ’
8) ‘ Festus Pompeius. De verborum significatione
(Cfr.: Sex. Pompeii Festi. De verborum signif. Amstelo-
dami, 1700, 4°).
Membr. e cart., sec. XV, mm. 240 X 160, di carte 328, n. n., leg.
in perg., prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte”.
Ἵ
275 (464).
‘ M. T. Ciceronis Rectorica ad Gaium Herennium ἡ. «Cfr. :
M. T. C. Ehetor. ad Herenn. libri IV. Lipsiae, 1828).
Cart., sec. XV, mm. 205 X 142, di carte 83 n. n., leg. in perg.,
prov.: ‘ Ex. Biblioth. fratrum 5. Pauli in Monte”.
276 (465).
‘ M. T. Ciceronis Philippicarum ; De senectute; Pro Mar-
cello (Cap. 5-11); Pro Quinto Ligario; De amicitia (Cap 4-27);
Paradoxa ᾿ (II-VI).
Cart., sec. XV mm. 250 X 200, di carte 114 n. n., alcune delle
quali sono trasposte e altre mancano, leg. in pelle. Prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Io. Garzoni Bonon. ᾿.
277 (466).
‘ M. T. Ciceronis Orationes adversus Valerium, pro P. Sex-
tio, contra Sallustium, in L. Pisonem, in L. Catilinam,
de provinciis Consularibus, in Vatinum, pro C. Rabirio
Postumo pro Aulo Cluentio Avito, cum notis antographis
Baptistae Guarini ’.
Cart., see. XV (1475), mm. 295 X 205, di carte 33 n., leg. in pelle,
,
prov.: ‘ Ex Biblioth. Ioannis Garzoni Bonon. ”.
278 (467).
1) ‘ M. T. Ciceronis epistolae ad familiares, cum notis au-
tographis Baptistae Guarini Veronensis ’ 2) ‘ Oratio
218 CODICI LATINI
Iohannis Lamolae ad Nicolaum Pontificem ?’. | ‘ Quod iam
plures’ — ‘dimittis servum tuum ἢ 3) <Oratio Marci
T. C. pro lege Manilia) 4) ‘ Oratio G. P. ad potesta-
tem patavinum et de landibus eius, eum hortando ne pa-
ciatur doctores ditere ’. | ‘ Etsi maxime oportebat ᾿ — ‘ glo-
riam alatura ’ 5) ‘ Epistola suavis et rethoricalis ad
dominum Dominicum de Capranica per magistrum Feral-
dum de Feraldis de Imola doctorem medicine celeberri-
mum”?. | ‘ Quod iamdiu vehementer optavi’ — ᾿ sceveri-
tatì tuae videamus ° 6) ‘ Oratio de laudibus phisicae et
medicine. G. P. ?. | ‘ Non mediocri voluntate ’ — ‘ anu-
7) ‘ De laudibus iuris c. et canonici per
G. P.’. | ‘Cum sepe ac multum’
pertum °
lum aureum ἢ
— ‘clausum et ap-
Membr. e cart., sec. XV (1436), di carte 216 n.-\ 28 n. n., leg.
in pelle, prov.: ‘ Ex Bibl. Iohannis Garzoni Bonon.”. In fine: ‘ Epi-
stolarum familiarium M. T. Ciceronis liber feliciter explicit, scriptus
per me Iohannemantonium quondam ser Antonii de Monticulo civem
faventinum, die sabati Kalendis septembris millesimo quatringente-
simo trigesimo sexto Indictione decima quarta... Recipiens exemplar
a disertissimis viris ser Iohanne Baptista et ser Nicolao M. et potentis
d. d. mei Guidantonii de Manfredis cancellariis fidis et mihi dome-
sticis ’.
279 (468).
M. T. Ciceronis. De oratore, et orationes pro A. Cae-
cina; de lege agraria oratio I, II et III; pro C. Rabirio
Postumo; pro Q. Roscio Comoedo; in M. Antonium Phi-
lippica prima ἢ
t
Cart., sec. XV (1476), mm. 295 X 205, di carte 77 n. n., leg. in
pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Iohannis Garzoni ’. In fine: ‘ Seriptum
per me Iohannem Garzonem 1476, 27 Aprilis in Studio Bononie ’.
280 (469).
‘ M. T. Ciceronis Orationes ?.
Membr., sec. XY (1466), mm. 305 X 225, a 2 col., di carte 252 n.,
leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Iohannis Garzoni ’. Sulla prima
carta è notato: ‘Istud opus in quo continentur Orationes Ciceronis
est [mei Iohannis Garzoni], quod emi a quodam iudev in Studio
Bononie duc. quinque, 1466, die 7 Maii et fuit ’....
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 219
281 (470).
1) ‘ Versus duodecim sapientum positi in epitafio Marci
Tullii Ciceronis ?. | ‘ Hic iacet arpinas manibus tumula-
tus amici’ — ‘ Hic plus sol micat cruciatus propter ho-
nestum Ὁ 2) ἡ M. T. Ciceronis De somnio Scipionis ?
3) ‘ M. T. Ciceronis Tusculanarum quaestionum libri
quinque ’. (Mutilo in fine).
Cart., sec. XV, mm. 295 X 200, di carte 82 n. n., leg. in perg.,
prov.: ‘ Ex Biblioth. Iohannis Garzoni Bonon.”.
282 (471).
‘ M. T. Ciceronis Tusculanarum quaestionum libri V. De
natura deorum libri III. De divinatione libri II’.
Membr., see. XV, (1406), mm. 320 X 225, con lettere iniz. miniate,
di carte 147 n. n., leg. in pelle. In fine: ‘ Iste liber est mei Pele-
grini de... M. T. Ciceronis de divinatione liber ultimus explicit feli-
citer anno Domini MCCCCVI de mense Iunii, manu mei Spine Az-
᾽
zolini
283 (472).
‘ M. T. Ciceronis Tusculanarum quaestionum ad Brutum.
De finibus bonorum et malorum ad Brutum ?.
Cart., sec. XV (1456), mm. 800 x 210, di carte 189 n. n., leg. in
pelle. In fine: ‘ Meldulae, VI Id. Septembris 1456. Angelus Valdius
Iturus'.
284 (473).
ΝΜ, T. Ciceronis Tusculanae quaestiones
o)
Membr., sec. XIV, mm. 220 X 150. palinsesto, di carte 129 n. n.,
prov.: ' Ex Biblioteca Iohannis Garzoni Bonon.’. Sulla 2* carta è
notato: ‘Istas quaestiones tusculanas ego Magister Bernardus de
Garzonibus emi in Studio bononiensi a quodam bidello floreno uno
auro et bonon. 21. 1436, die XX Hoctobris ᾿
285 (474).
‘ M. T. Ciceronis De officiis. De senectute. Paradoxa ad
Brutum. De amicitia ”.
Membr., 566. XIV, mm. 175 X 120, di carte 293 n. n., leg. in
pelle.
220 CODICI LATINI
286 (475).
‘ Introductio ad universum ius pontificium tribus libris ab-
soluta, sive de personis, rebus et iudiciis ad mentem iuris
pontificii sub doctissimo atque clariss.? Domino Iacobo Cen-
cio Romano in almae urbis Universitate iuris Caesarei pri-
mum, deinde sacrorum canonum ordinario antecessore, anno
Domini 1657 ?.
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 150, di carte 70 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
287 (476).
‘ Tiberii Cincii Card. et Episcopi Aesini Collectio litte-
rarum, decretorum, scripturarum variarum et decretorum
ad Aesinae Ecclesiae regimen spectantium ”.
Cart., see. XVII, parte ms., parte stamp., mm. 270 X 200, leg.
in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
288 (477).
‘ Cencii Camerarii Liber censuum S. R. Ecclesiae
dex ms. saec. XVI descriptus ex autographo anni 1192 in
arce S. Angeli servato ”.
* 48 Cioe
Cart., sec. XVI, mm. 305 X 215, di carte 447 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
289 (478).
‘ Cyrilli Archiepiscopi Alexandrini Liber qui appellatur
Thezaurus adversus hereticos a Giorgio Trapezuntio tradu-
ctus ad inclitum Alphonsum Regem Aragonum et utriusque
Siciliae dicatus ’. <Cfr.: Preclarum opus Cyritli Alexan-
drini Thesaurus nuncupatus. Parisiis, Wolphgangus Hopi-
lius, 1514, fol.).
Cart., sec. XV, mm. 295 X 200, di carte 153 n. n., leg. in pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. 5. Pauli in Monte”.
290 (479).
‘ Petri Ciruelli Darocensis Sphaera mundi ”.
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 205, di carte 205 n. n., leg. in cart.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 221
291 (481).
‘ Clementis VIII P. M. (Hyppoliti Aldobrandini S. R. Rotae
Auditoris) causarum in S. Romanae Rotae auditorio coram
ipso agitatarum positiones, vota, et decisiones ab anno 1581
ad 1585”.
Cart., see. XVI, voll. 5, in fol., prov. da Papa Benedetto XIV.
292 (483).
‘ Constitutiones, epistolae, diplomata aliaeque apostolicae
sanetiones a S. M. Clemente XII P. M. promulgatae in
singulos Pontificatus annos? (1732-1738).
Busta contenente 73 opuscoli.
293 (487).
‘ Codex diplomatiens Achillis Card. de Grassis ’. Precede
un epigr. lat. col titolo: ‘ Ad D. Salvatorem Melegottum
R. D. Card. de Grassis a secretis Petri Francisci Modesti
Ariminensis epigr. ’. | ἡ Sic salvus semper nostro sis prae-
side salvo ?.
Cart., sec. XYI, mm. 280 X 205, di carte 400 n., leg. in pelle,
autogr. del Card. Salvatore Melegotti, prov. dal Canonico Amadei.
294 (488).
‘ Collectae cleri exempti in civitate et comitatu Bononiae
ab a. 1390 ad a. 1402”.
Cart., sec. XIV, mm. 300 X 220, originale, carte 51 n. n., prov.
dall’Ab. Andrea Placido Ansaloni Rettore della chiesa del Comune
di Gaggio.
295 (489).
‘ Philosophia ad recentiorem mentem logicam, metaphisi-
cam tribus tomis complectens in P. Bononiae Archigy-
mnasio a R. P. D. Bonifacio Collina Monacho Camaldulensi
S. Theologiae professore tradita mihi Michaeli Herculi Eu-
gubino anno Domini 1732 ᾽.
Cart., sec. XVIII, voll. 3, leg. in perg.
299 CODICI LATINI
296 (491).
‘ Liber de viris illustribus editus a fratre Iohanne de Co-
lumpna de Roma Ord. fratr. Praed.’. |‘ Denm et moribus? —
‘ vitam finivit ’.
Membr., sec. XIV, mm. 290 X 220, a 2 col., di carte 72 n. n., con
lettera iniz. miniata, leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Henrici
Card. Henriquez, deinde Benedicti XIV P. M. ”.
297 (494).
‘ Comituli S. R. Rotae Auditoris Causarum in S. R. Rotae
Auditorio coram ipso agitatarum positiones, vota ac deci-
siones ann. 1587-1588 ’.
Cart., sec. XVI, mm. 300 X 200, prov. da Papa Benedetto XIV.
298 (495).
‘ In librum qui Cantica Canticorum dicitur Commenta-
rium ?. | ‘In principiis librorum ’ — ᾿ venisti ad me”.
(Mutilo in fine).
Cart., sec. XVI, mm. 205 X 140, di carte 179 n. + 22 n. n., leg.
in perg.
299 (496).
Tn C. Valerium Martialem commentaria). | ‘ Petiisti a
me Genete * — ‘ esset Plinius °. | ‘ Barbara, quia neque
greca” — ᾿ gallicinium appellamus”.
Cart., sec. XV mm. 300 X 200, di carte 296 n. n., leg. m. perg.,
prov. da Ulisse Aldrovandi.
300 (497).
‘ Disputationes in duos libros Aristotelis de generatione
et corruptione; in libros de anima atque in libros metaphy-
sicorum. Io. Baptista Selvagus scripsit anno 1644’. | ‘ Multa
hic interpres’ — ' cuius sumus ’.
Cart., see. XVII, mm. 190 X 120, di carte 477 n. n., leg. in pelle.
301 (498).
‘Commentarii in universam philosophiam, qui tradeban-
tur in Aquilano Societatis Iesu Collegio anno 1684, Ioan-
ei e.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 295
è)
nes Palsonius Interocrinus seripsit ’. |‘ Quaeram initio ᾿ —
‘ flavus seu albus”.
Cart., see. XVII, mm. 200 X 150, pp. 772 n., leg. in perg.
302 (499)
1) ‘ In Porphirii isagogem et Aristotelis dialecticam com-
°.| ‘Preludia in Porphirium,’ — ‘ ineffabilis
2) ‘ Commentaria in cathegorias Aristotelis
quaestiunculae aliquot proemii loco °. | .' Prima proposi-
tio’ — ᾿ finis quaestionis’ 9) ‘ Aristotelis Stagiritae De
interpretatione libri duo ?. | ‘ Obiectum adeguatum’ —
mentarii
vivitas ’
‘ finis priorum ᾿ 4) ‘ In libros duos Posterioris resolu-
tionis, seu de demonstratione Commentarius ’. | ἡ Om-
nium dialecticae ᾿ — "'optimo maximo ° 5) ᾿ Disputa-
tiones aliquot ad libros Aristotelis de demonstratione ’. |
Ἵ
‘ Scientiam hic vocamus ’ -— ᾿ traditam intellexisset ἢ
6) ‘ Breve dialecticae totius compendium in libellos sex
digestum ’. | ‘ Haec ars’ — ‘et ultra’.
Cart., sec. XVI, mm. 220 X 170, di carte 168 n., leg. in pelle.
303 (500).
1) 1-62" ‘ Commentum Magistri Bernardi de Gama, alias
de Grava super parvo rosario Magistri Arnoldi de Villa-
nova ’. | ‘ Ingenium igitur’ — ‘docet excitative ’
2) 651071 © Liber appellatus Thesaurus thesaurorum, Ro-
sarius philosophorum, ac omnium secretorum maximum se-
cretum de verissima compositione naturalis philosophie ” etc.
{Cfr.: Mangetus. I, 662) 3) 107"-115" ' Novum lumen ?.
{Cfr.: Mangetus. I, 676) 4) 115-125" ‘ Perfectum ma-
gisterium Arnoldi de Villanova, alias flos florum ?. <Cfr.:
Mangetus. I, 679) 5) 126"-129" ‘Epistola eiusdem su-
per alchimia ad Regem Neapolitanum ’. <Ivi. I, 683)
6) 129"-133" ‘ Alia eiusdem epistola que dicitur gloriosis-
sima margarita ᾿. | ‘ O quam gloriosissima ’ — ‘ seculorum
secula amen ’ Ὁ) 133-141" ‘ Liber Magistri Arnoldi de
Villanova de secretis naturae ’. | ‘ Scito fili’ ‘ hamet
et theber : 8) 142r-157" ‘Ex libro Arnoldi de Villa-
DIA CODICI LATINI
nova quem intitulavit Liber lapidis vite philosophorum ’. |
‘ Canities? — ' serpentum ’ 9) 157-163" ‘ Speculum
alchimie ’. | ‘ Multipharie ᾿ — ‘ splendet aperte °
10) 163‘-168" ‘ Liber 30 verborum Aristotelis de lapide
philosophorum ’. | ‘ Iam scito’ — ‘ et partibus ᾿
11) 177-182" ' Alique auctoritates alchimie ?. | ‘ Nota de
lapide’ — ‘de stomacho ’ 12) 182"-186° ‘ Distinctio
secretorum sapientum ’. | ‘ Incipit distinetio ᾿ — ‘ multi-
plicatur’ 15) 186"-190" ‘Opus perfectum ad lapidem phi-
losophorum ?. | Ego vero’ — “et de sole’ 14) 196-200"
‘ Extracta ex speculo Nicholai Comitis ’. | ᾿ Septem sunt
operationes ᾿ — ᾿ corpus suum ἢ 15) 200"-1" ὁ Extracta
ex tractatu dicto secretum meum ’. | ‘ Argentum ’ —
‘ coagulum mercurii ἢ 16) 201"-2" ‘ De stella alkymie
Tohannis Bombelen anglici ’. | ‘ Deus gloriosus ᾽ — ἡ va-
leat immutari ’ 17) 202"-4" ‘ Ex philosophorum frag-
mentum libro theorice ’. ᾿ Capitulo primo ᾿ — ᾿ princi-
pium Ὁ 18) 2041-9" ‘ Excerpta ex libro qui intitulatur
lilium florum ?. |‘ Prima veritas’ — ‘completur opus ?
19) 209*-215" ‘ Conelusiones ex Geberis theorica collecte ?. |
‘ Ad intrandum’ — ‘alia vero non” 20) 215"-217" Ὁ Ex
libro sapientiae Rogerii Bachonis ’. | ‘ Post prescriptas ᾽ —
‘ referre de hoc® 21) 217‘-8" ‘ Ex libro Dabetti de secretis
Hermetis ’. | ‘ Iste autem Hermes?” — ‘et diebus °
22) 218-224: ‘Septem operationes lapidis maioris ’ | ‘ Prima
operatio ᾿ — ‘ longius laboris ’ 28) 224'*-5" ‘ Opus mu-
lierum et ludus puerorum ?. | ‘ Operis huius ” — ‘ de opere
mulieris’® 24) 225-954" ' Anthidotum philosophorum ’. |
è)
‘ Hec enim ἡ — ‘ superfluum ’ 25) 254"-264" ' Textus
libri coronae sapientum ’. | ‘ Sapientum corona’ — ‘ sunt
connexe ’ 26) 264-211: Extracta ex libro angelico ’. |
‘ Sapientes philosophi” — ‘ ipse laudetur” 210) 271r-283"
‘ Extractus ex libello qui intitulatur Theosophia palmarum?’.|
‘Qui dividitur’ — ‘invidia reserare " 28) 285r-290"
‘ Liber trium verborum qui dicitur liber trinitatis’. |
‘ thesaurum habet ’ 29) 291"-304" ‘ Tractatus Iohannis
Tetynensis ?. | ‘ Quoniam ut ait philosophus’ — ‘ tibi do-
mine ἢ 30) 305"-8" ‘ Summa theorice Platonis ’.! ‘ Cum
24, 3. 908
FAAC]
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 925
res” — ‘ habentibus 81) 308r-338' © Summa practice
Platonis ’. | ‘ Opera dei” — ‘ hoc fiat”.
9
Cart., see. XV, mm. 140 X 100, di carte 371 n., leg. in pelle,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara”.
304 (501).
‘ Ex codicibus 11]. et Excell.m Domini Io. Angeli Ducis
ab Altaemps Assertiones seu commentationes in iure civili
Antonii de Solis, Hectoris Rodriguez, Alvari Rivadeneyra
sive Ribadeneira, Emannelis Alfonsi Lusitani, Vincentii
Villares, Gil. Ramirez ’
Cart., sec. XVI, mm. 200 X 140, di carte 360 n. n., leg. in perg.
prov. da Papa Benedetto XIV.
305 (506).
‘ Synodus Diocesana Amerina ab Ill.®° et Rev.m D. Ioanne
Baptista Renzolio Episcopo Amerino celebrata diebus octava
et nona Aprilis 1725.
Cart., sec. XVIII, mm. 275 X 200, di carte 87 n. n., leg. in
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
306 (507).
3ononiensis Synodus Diocesana a Iacobo Card. Boncom-
)agno Bononiae Archiepiscopo celebrata anno 1699 ?.
5
Cart., seco XVII, mm. 280 X 210, di carte 210 n, n., prov. da
Papa Benedetto XIV.
307 (508).
‘Ad S.Concilinm Tridentinum, nempe a sessione V ad XXV
adnotationes ’
Cart., sec. XVIII, mm. 265 X 195, di carte 170 n. n., prov. da
Papa Benedetto XIV.
308 (509).
‘Ad S. Concilium Tridentinum adnotationes ab initio Con-
cilii usque ad sessionem XXV inclusive ᾿.
Cart., sec. XVIII, mm. 205 X 200, voll. 2 leg. in pelle, prov. da
Papa Benedetto XIV.
Studi ital. di filol. class. XVI. 15
226 CODICI LATINI
309 (510).
‘ Ad S. Conciliam Tridentinum adnotationes iuxta sessio-
num ordinem dispositae ’
Cart., see. XVIII, mm. 270 X 200, di carte 960 n., leg. in perg.,
prov.. da Papa Benedetto XIV.
310 (511).
‘ Ad aquarum S. Congregationem pertinentia ἢ 1) Faz
ventina taxae inter comunitatem Bagrariae et comunita-
tem Solaroli an. 1695 ᾿ 2) ‘Imolensis aquarum et atten-
tatorum inter communitatem Bagnariae et communitatem
Lugi ann. 1695-96-97 ’.
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 200, fasc. 2.
311 (514).
‘ Index monumentorum spectantium ad historiam sacro-
santi Concilii Tridentini et Bononiensis et universae chri-
stianae reipublicae negotia an. 1547, 1548 et 1549 gesta,
ea omria ex schedis et codicibus secretioris Apostolici Va-
ticani Archivii collegit digessitque Iosephus Co. Garam-
pius eidem Archivio praefectus ἡ
Cart., see. XVIII, mm. 275 X 200, di pp. 428 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
312 (519).
‘ Conclavium acta ab Eugenio IV ad Gregorium XIII et
Miscellanea ἢ 1) ‘ Ex libro Ioachini Abbatis prophetia
de successoribus Pontificibus a Martino V usque ad Anti-
christum ἢ 2) ' Aeneae Silvii Piccolomini Senensis de
morte Eugenii IV creationeque et coronatione Nicolai V
oratio ” 3) ‘ Conclave quo Calistus Papa III creatus est
a Papa Pio II descriptum ’ 4) * Ex Diariis Stephani
Infessurae. Xysti IV Papae obitus, conclave et creatio In-
nocentii VIII P. M’ 5) ‘ Alexandri VI -Papae obitus
et Pii III creatio” (1503) 6) ‘ Obitus Pii Papae III et
Iulii II creatio " 4) ‘ Privata et secreta capitula pro
Rev. Dom. Cardinalibus ante electionem Pauli III ’
DELLA BIBL., UNIVERS. DI BOLOGNA. 22°
ν᾽
8) ‘ Iulii Papae III conclave et creatio 9) ‘ Conclave
Papae Iulii III”.
Cart., sec. XVII, mm. 270 x 205, di carte 653 n. n., leg. in perg.,
prov. Pepoli.
313 (530).
‘ S. Congregatio Concilii Tridentini. Ianuensis dispensa-
tionis inter Ioannem Iacobum Imperiali et Annam Mariam
Pallavicini coram S. Congregatione Concilii Tridentini. In-
tegra causae positio ’.
Busta di 3 fasc. a stampa e mss., prov. da Papa Benedetto XIV.
314 (531).
‘ Resolutiones S. Congregationis Concilii Tridentini a ses-
sione IV usque ad finem ?.
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 150, di carte 288 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
315 (532).
‘S. Congregationis Concilii Tridentini declarationes et de-
cisiones corrispondentes sessionibus S. Concilii a sessione IV
ad sess. XXV inclusive ’.
Cart., see. XVII, mm. 260 X 205, di carte 700 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
316 (533).
‘ Declarationes quorumdam Concilii Tridentini decretorum
ad diversos Episcopos et praelatos, seu ad alias particu-
lares personas rescriptae, quibus additae sunt nonnulla de-
clarationes Pii V, Gregorii XIII et etiam Sixti V, singulis
suis sessionibus et capitibus ordine accomodatae ?.
Cart., sec. XVII, mm. 295 X 200, di carte 375 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
317 (534).
‘ Ex S. Congregationis Concilii Tridentini libris Memo-
ΕΝ
228 CODICI LATINI
rialium et Decretorum excerpta, iuxta sessionum ordinem
τ Ἵ
digesta
Cart., see. XVIII, voll. 5, leg. in perg., prov. da Papa Bene-
detto XIV.
318 (535).
‘ S. Congregationis Concilii Tridentini resolutiones causa-
rum coram ipsa propositarum ab anno 1562 usque ad 1669
inclusive ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 330 X 225, voll. 4, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
319 (536).
‘ S. Congregationis Concilii Tridentini resolutiones cansa-
rum coram ipsa propositarum, una cum votis R. P. 10. Al-
toviti secretarii, ab anno 1681 ad 1689 inclusive ’.
Cart., sec. XVII, mm. 330 X 225, voll. 4, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
320 (537).
‘S. Congregationis Concilii resolutionum variarum synopsis
ecclesiastica ex selectioribus eiusdem decretis collecta, per
materias ordine alphabetico disposita, cum additione usque
ad an. 1719. Cura et opera F. Thomae de Villanova a
S. Nicolao Carmelita Discalceato ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 225, voll. 3, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
321 (538).
‘ S. Congregationis Concilii resolutiones selectae quatuor
voluminibus comprehensae. Tom. I a sessione IV ad sess.
XXII. Tom. II a sess. XXIII ad sess. XXIV de reforma-
tione matrimonii. Tom. III ad totam sess. XXIV. Tom. IV
a sess. XXV usque ad finem”.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 225, voll. 4, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBI. UNIVERS. DI BOLOGNA. 229
322 (539).
‘S. Congregationis Concilii declarationes ab anno 1591
ad 1604. Accedunt declarationes aliae Summorum Ponti-
ficum ac eiusdem Congregationis cum suis sessionibus et
capitulis per ordinem accomodatae ”.
Cart., sec. XVII, mm. 198 X 160, di carte 265 n. n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
323 (540).
‘S. Congregationis Concilii declarationes ad varios Epi-
scopos et Praelatos missae, seu ad alias particulares per-
sonas rescriptae, in quibus comprehenduntur nonnullae aliae
declarationes Summor. Pontificum suis sessionibus et ca-
pitibus per ordinem accomodatae. Quibus additae sunt docti
cuiusdam viri et in dicta S. Congregatione diu versati
eruditae annotationes ’.
Cart., sec. XVII, mm. 205 X 805, di carte 494 n, più altre bian-
che n. n., leg. in perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Federici Marioni i. c.
Eugubini, deinde ex Biblioth. Benedicti XIV ”.
324 (541).
‘S. Congregationis Concilii declarationes a sessione I ad
sessionem XXV ?.
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 200, di carte 346 n., leg. in perg,,
prov. da Papa Benedetto XIV.
325 (542).
‘ Fagnani Prosperi i. 6. opus in sacrum Conciliam Tri-
dentinum a sessione I ad finem’.
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 205, voll. 2, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
326 (544).
‘ Positiones causarum, Acta, Informationes, Documenta
S. Congregationum particularium variis temporibus a Sum-
mis Pontificibus deputatarum ?.
Cart., sec. XVII, mm. 278 X 200, di carte 500 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
N
30 CODICI LATINI
327 (545).
‘ Acta et scripta, necnon supplices libelli in causis relatis
in Sac. Congregatione ecclesiasticae immunitatis ab anno
MDCCXII ad MDCCXVII, una cum resolutionibus singu-
larum per Dioceses ordine alphabetico dispositarum sub-
notatis ’
Buste 9, contenenti molti fasc. mss., sec. XVIII, prov. da Papa
Benedetto XIV.
328 (546).
‘ Ad S. Congregationem SS. Inquisitionis et Indicis spe-
ctantia ”.
Buste 4, contenenti fasc. mss., sec. XVIII, prov. da Papa Be-
nedetto XIV.
329 (547).
‘ Collectio diversorum decretorum S. Offitii urbis a Sac.
Congregatione Eminentissimorum diversis temporibus ae-
ditorum quae novissime ordine alphabetico digesta sunt ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 280 Xx 205, di pp. 647 -|- 8 bianche n. n.,
leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
330 (548).
‘ Coram S. Congregationibus particularibus, variis tempo-
ribus Summi Pontificibus deputatis pro variis materiis po-
sitiones, causarum informationes, acta, documenta ἡ
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 200, di carte 520 n. n., leg. mezza
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
331 (549).
‘ Ad Congregationes varias spectantia opuscula ’.
Busta I. 1) ‘ Acta concistoralia ’. ‘ Computorum "ἢ
2) ‘ Consulta ἡ (1752).
Busta II. 1) ‘ Dataria ’ 2) ‘ Episcopi et Regu-
lares ’ 8) ! Fabricae S. Petri ’ 4) ᾿ Reformationis Ὁ
5) ‘S. Spiritus 6) ‘ Spoliorum ᾿ €) ' Visita.
tionis Ap. ’.
Buste 2, contenenti varî opuscoli a stampa e mss., in fol.,
see. XVIII, prov. da Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 291
332 (551).
‘ Consilia et responsa medica diversorum. Codex magna ex
parte ineditus, ms. in terra Plebis Centi anno 1592”.
Cart., sec. XVI (1592), mm. 300 X 200, di pp. 577 n., prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Io. Iacobi Bartholomaei Beccarii ex legato an. 1766’,
333 (552).
1) Monumenta antiquissima et recentiora Ecclesiae S. Mariae
Maioris Bononiae ab. a. 534 usque ad a. 1688 ᾿ 2) ‘ Con-
stitutiones 5. Mariae Maioris Bononien. ἢ 3) ᾿ Decla-
ratio et reformatio constitutionum Uberti Episcopi Bonon.
pro Collegiata ecclesia S. Mariae Maioris facta a Dominico
Simone de Hentia Vicario generali D. Bartholomaei Epi-
scopi Bononien. et potissimnm circa priorem et cappellanos
curatos dicta ecclesiae ’. (Die 19 Maii 1403) 4) ‘ Index
alphabeticus DD. Canonicorum ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 905 X 207, miscell., leg. in perg., prov.
da U. Zanetti.
334 (553).
‘ Constitutiones iuris pontificii et caesarei DD. Doctorum
Collegii [Bononiensis], editae anno MDXCI ?.
Cart., sec XVIII, mm. 330 X 235, di carte 240 n., leg. in perg.,
Prov.: ‘ Ex Bibliotheca DD. Co. de Ursis ’.
335 (554).
‘ Constitutiones Collegiorum sacri iuris pontifici et iuris
civilis Bononiae, cum indicibus rubricarum et matriculis
Doectorum utriusqne Collegii ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 370 X 220, di carte 131 n., leg. m. perg.
336 (555).
‘ Constitutiones almi Collegii iuris pontificii civitatis Bo-
noniae ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 260 X 200, di carte 522, leg. in perg.,
prov. da Ubaldo Zanetti.
232 CODICI LATINI
337 (556).
Constitutiones Capitulares perinsignis Collegiatae Basi-
licae S. Petronii Bononiae, editae ab Em. ev Rev. Card.
Angelo Reatino, una insimul cum additionibus ”.
e
Cart., sec. XVIII, mm. 170 X 108, di pagg. 321 n. - 27 n. n,
leg. in pelle.
338 (557).
Contareni Gasparis Nob. Veneti primae philosophiae com-
pendium. Ad. F. Paulum Iustinianum Eremitam Camaldu-
li
lensem ἡ.
Cart., sec. XVI (1527), mm. 805 X 225, di carte 70 n. n., leg.
in perg.
339 (561).
‘ Historia plantarum 1). Valerio Cordo Simesusio authore ”.
Cart., sec. XVI, mm. 210 X 150, di carte 134 n. 4+- 81 n. n., leg.
in perg., prov. da Ulisse Aldrovandi.
340 (566).
‘ Historia Ierosolimitana abreviata, scripta de mandato
Rev. P. D. Rolandi Dei gratia Leuwcadensis Episcopi, per
me Iaconum Conradum de Parma scriptorem et notarium
ipsius D. Episcopi in anno Domini millesimo trecentesimo
nono, septime indictionis ἢ
Cart., sec. XVI, mm. 200 X 135, di carte 230 n. n., leg. in perg,
prov. Marsili. ‘ Scritto di mano di M. Federico Ferri ’.
341 (569).
‘ Cortesius Abundantius. In libros Rhetoricorum Aristo-
telis commentarius ”.
Cart., sec. XVII (1601), mm. 203 X 130, di carte 252 n. n., leg.
in perg.
342 (570).
‘ Liber ruralium comodorum a Petro de Crescentiis com-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 253
pilatus. Praefixa est epistola F. Aymerico de Placentia
Magistro Generali Ord. Praed. ”.
Cart., sec. XIV, mm. 285 X 205, di carte 186 n., a 2 col., leg. in
pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
343 (571).
‘ Petri Crescentii Ruralium commodorum opus ”.
Cart., sec. XV, mm. 280 X 205, di carte 333, n., leg. τὰ. perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Marsiliana Ὁ
344 (593).
‘ P. Candidi Decembrii Mediolanensis. Ad. Ill. Principem
Ludovicum Gonzagam Mantuae Marchionem De naturis ani-
malium ’. | ᾿ Cum Neapoli ociosus degerem ἡ — * inmi-
scuerint. An. 1475’. | ‘ Explicit liber iste a P. Candido
Decembrio compositus de anima, scriptus per me Iohan-
nem Franciscum D. Cataldini de Callio Cant. tune ludi
preceptorem: 1475: die XX° Aprilis”.
Cart., sec. XV, mm. 280 X 210, di carte 174 n., leg. m. pelle,
prov. da U. Aldrovandi.
545 (595 O).
3) ‘ Officium B. M. V. et defunctorum cum aliis precibus ἡ.
Membr., see. XIV, mm, 150 X 100, di carte 96 n. n., con lettere
iniz. miniate, leg. in pelle.
6) ‘ Secreta et receptae pro variis morbis ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 150 « 106, di carte 94 n., leg. in perg.. prov.
dal Canon. Amadei.
346 (595 E).
6) ‘ Diarium Paridis Grassi tempore Pontificatus Leonis X
ab a. 1518 usque ad obitum eiusdem Pontificis ’.
Cart., sec. XVI, mm. 305 X 220, di carte 59 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
347 (595 F).
3) ‘ Turbatus Romani Imperii status eiusque origo et causa,
234 CODICI LATINI
hoc est informatio circa praesentes Imperii discordias ea-
rumque authores ’. A. P. A. Anno MDCOXIV.
Cart., sec. XVII, mm. 205 X 140, di carte 22 n.
5) ᾿ Secreta chymica varia ΄.
Cart., sec. XVI, mm. 220 X 155, di carte 122 n.
348 (595 G..
1) ‘ Tractatus physonomiae D. Alexandri Magni philoso-
phiae et medicinae 1). Collegiati ᾿. (1658).
Cart., sec. XVII, mm. 195X 260, di carte 22 n. n.
2) ' Marcelli Severoli Consultatio canonica de nullitate or-
dinationis clericoraum Neapolitanorum ’. (1686).
Cart., sec. XVII, mm. 195 X 270, di carte 42 n. nt
3) ‘ Consulatio iussu Summi Pontificis evulgata circa im-
minutionem festorum de praecepto enixe expetitam con-
cinnata ’.
Cart., sec. XVII, mm. 170 X 200. pp. 55 n.
Ὁ) ‘ Formulae inscribendarum epistolarum, vulgo Titula-
rium /.
Cart., sec. XVI, mm. 270 X 200, di carte 2 n. n.
13) ‘ Actus consecrationis Basilicae Vaticanae per Urba-
num VIII P. M. expletus die 18 nov. 1626 ’.
Cart., sec. XVII, mm. 280 X 195, di carte 4 n. n.
349 (595 I).
1) ‘ Tabula chronologica literaram Apostolicarum et di-
plomatum quibus suprema sedis Apostolicae anctoritas in
Romanum Imperium vindicatur ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 200, di carte 23 n.
5) ‘ Oratio obbedientialis pro Rege Poloniae habita ab eius
oratore in concistorio publico... aprilis 1579’.
Cart., sec. XVI, mm. 280 X 210, di carte 7 n. n., prov. dal Canon.
Amadei,
6) ‘ Genealogiae Principum et Magnatum ἡ
Cart., sec. XVI, mm. 290 x 210, di carte 16 n.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 235
9) ‘ Petri Morelli De Translatione corporum BB. Aposto-
lorum Petri et Pauli ad catacumbas. Disputatio historico-
critica ’. (IV Kal. Decembris a. ἢ. MDCCXLVI..
Cart., sec. XVIII, mm. 285 X 210, di carte 73 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
350 (595 K).
4) ‘ Formulae decretorum in iudiciis civilibus ’
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, di carte 16 n. n.
Ὁ) ' Oratio Ludovici Blosii de urbe Romana eiusque im-
perio ‘.
Cart., sec. XVI, mm. 800 X 210, di carte 17 n.
10) ‘Codex orationum variarum ineditarum ’ TER
‘Pro Marco Thieneo Academiae Affumatorum Principe,
anno 1542 ’ 161-21" ' Sebastiani Reguli oratio ἡ
22"-23" ' Achillis Bocchii oratio in exordiis lectionum pu-
blicarum ἢ 26531" ‘ Achillis Bocchii In proemio dispu-
tationis ἢ 94:-405 ‘ Camilli Paleotti orationes habitae
die 26 oct. 1546, 3 nov. 1547, 29 oct. 1549, 21 Ianuarii 1549 ’
50-52" ‘ Pro D. Tullo Crispo Genuensi ut Doctoratus
insignia assequatur. 1550 Augusti ’ 534" ' Habenda
Patavi pro Doctoratu Guidi Plovenii Vicentini. MDLI Sep-
tembris ’ 56" ‘ Ad Legatum Crescentium pro Capitulo
Bonon. MDLI Martii ’ 57" ' Habita oratio nomine Ca-
pituli Bonon. ad Rev. Episcopum Bonon. Ioannem Cam-
pegium, die nona Maii MDLIV ’ 58r-9" ‘ Die 12 Ia-
nuarii 1560 habita in capella Sixti, qui fuit tunc locus
Aud.bus constitutus, ut ea die ibi Rotam aperirent et iu-
risdictionem inchoarent ’ 60" ‘ Die 7* octobris 1549 pro
aggregatione in Collegium Bonon. ἢ 64° ‘Pro; D-Sigi
smondo Zanettino. 1555 ’ 63" ‘ Pro Ὁ. Antonio Gypio
Doctore. 1549 ’ 64" ‘ Ad petenda Doctoratus insignia ἢ
73" ᾿ Excerpta ex aliis et raptim Die 4° Novembris 1550”
74" * De ludo imperfecta oratio ’ (65 Prob.
Fran.°° Pescheria Brixiensi MDLI Deccmbris ἡ (65*-Bro
236 CODICI LATINI
D. Io. Baptista de Benedictis Equite Marchiano MDXLVI
Decemb. pro assequendis Doctoratus insignibus ἡ.
Cart., sec. XVI, mm. 300 X 215, di carte 79 n., prov. dal Canon.
Amadei,
351 (595 1)).
9) ᾿ Gaudentii atque Alypii Harmonicarum Institutionum
fragmenta e graeco in latinum sermonem translata; quibus
accessit Magni Aurelii Cassiodori De musica libellus atque
Bedae Venerabilis musicae institutio tam speculativae quam
quadratae, necnon Plutarchi Cheronei Commentarii musices
ab Hermano Cruserio latinitati donatus ’
Cart., sec. XVI, mm. 820 X 230, di carte 28 n. ‘ Hercules Bot-
trigarius transcripsit 1596 ?.
10) ‘ Speculum Maiestatis sine macula est B. V. Maria,
necnon Manuductrix ac Protectrix Benedicti XIV et totius
Romano Catholicae Ecclesiae pulcherrimis orationibus pro-
posita a P. Hermanno Minetti ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 215, di carte 9 n. n. prov. da Papa
Benedetto XIV.
352 (595 N).
1) ‘ Flores rerum arithmeticarum ex variis auctoribus ex-
cerpti ’.
Cart., sec. XVII, mm. 105 X 60, di carte 89 n., leg. in perg.
2) ᾿ Tabulae aritmeticae ’.
Cart., sec. XVI, mm. 120 X 80, di carte 16 n. n., leg. in perg.
3) ‘ Problemata arithmetica ’.
Cart., see. XVII, mm. 150 X 105, di carte 40 n. n., leg. in perg.
4) ᾿ Problemata et tabulae arithmeticae Christophori quon-
dam Iacobi Grassini de Florentia ’.
Cart., sec. XV, mm. 145 X 110, di carte 112 n., leg. in pelle,
prov. Biancani.
8) ‘ Exemplum in tabulas Prutenicas Frasmi Reinoldi ab-
breviatum ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 245 X 180, di carte 10 n. n.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 237
10) ‘ Pauli Bonasoni De circularibus divisionibus proposi-
tiones ’.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 150. di carte 23 n. n.
11) ‘ Problemata geometrica ’
Cart., sec. XVI, mm. 219 X 148, di carte 26 n. n.
353 (595 P).
2) ‘ Logica sive Ars cogitandi ac disserendi ad eorum usum,
qui primo hoc studium suscipiunt accomodata. Auctore
Petro Francisco Peggi ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 250 X 190, di carte-365 n. n.
3) ‘ Metaphysica intentionalis, sive Ontologia. Eodem au-
ctore ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 250X 190, di carte 26 n. n.
4) ‘ De causis. Tractatus. Eodem auctore ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 250 x 190, di carte 49 n. n.
354 (595 Q).
1) ‘ Antiquorum notabilia, seu posterum documenta ’.
Cart., sec. XVII, mm. 165 X 105, di carte 47 n., leg. in perg.
2) ‘ Chiromanticum et Metoposcopicum opusculum, auctore
Ioanne de Rubeis patritio Novariensi ’.
Cart., sec. XVII, mm. 130 X 90, di carte 120 n. n., leg. in perg.
5) ‘ Sermones varii et dicta SS. Patrum et antiquorum
Ecclesiae scriptorum ’.
Cart., sec. XV, mm. 180 X 180, di carte 106 n. n., leg. m. perg.
6) ‘ Elementa logicae ’.
Cart., see. XVII, mm. 210 X 150, di carte 117 n. n.
©) ‘ Metaphisica scolasticorum ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 250 X 210, di carte 365 n. n.
355 (595 R).
‘ Ioannis Antonii de Sancto Georgio Mediolanensis S. R. E.
Card. ab Alexandro VI P. M. anno 1492 renuntiati Vota
concistorialia ἡ
Cart., sec. XV, mm. 270 X 160, voll. 5, leg. in perg.
258 CODICI LATINI
356 (595 S).
1) ‘ Oratio in funere ἡ. D.- Petri Card. 5. Stxti habita ca
Rev. P. D. Nicolao Episcopo Modrusiensi ’. (1474) ‘ Ora-
tio dieta a Petro Marso in funere Ill." Hieronymi Forocor-
neliensis et Foroliviensis Comitis ’. (1488).
Cart., see. XVII, mm. 200 X 145, di carte 23 n. n., leg. in perg.,
prov.: ‘Ex Bibliotheca Pepulea olim Riaria ᾿.
3) ‘ Deploratio Italiae ’. | ‘ Ausoniae bello quondam for-
tissima gentes’ — ‘Abrutamque iubent gemitus compe-
scere voce
Cart., sec. XVI, mm. 220 X 160, di carte 12 π΄, prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Pepulea ’
8) ‘ Pacta conventa, foedera, diplomata de rebus Bohemi-
cis. 1619-1620 ’ 1) ᾿ Patentes Caesareae 31 Iulii datae
anno 1618, in quibus Boemici status sub utraque in mora
spatium 14 dierum ab incepto desistent rebelles declaman-
tor: ° 2) ' Brevis informatio ad literas Directorum Boe-
micorum nuper Domino Electori Moguntino scriptas ’
3) ' Sacrae Cesareae Maiestatis propositio Norimbergae in
Dieta correspondentium Evangelicorum Electorum Princi-
pum et statuum ab Il].»° D. Io. Giorgio Comite de Hohen-
zollern Card. Legato facta 24 nov. 4 decembris, n.° 1619 ᾿
4) ‘ Correspondentium resolutio data Caesareo Le-
gato Norimberga 28 nov. 8 decemb., n. 1619’ δ) ‘ Copia
Sacrae Caesareae Maiestatis edictalis cassationis novae ele-
ctionis et coronationis Regis Bohemiae attentatae ’.
Cart., sec. XYII, mm. 290 X 210, di carte 25 n. n., prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Pepulea olim Riaria ’.
357 (595 T).
1) ‘ Regulae observandae pro Missionariis ’.
Cart., sec. XVII, mm. 250 X 200, di carte 185 -|- 15 n., leg. in perg.
4) ᾿ Aristotelis Ethica ’.
Cart., see. XV, mm. 300 X 210, di carte 79 n. n., prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Pepulea ’
358 (595 V).
1) ᾿ Compendium Apostolicarum constitutionum, brevium
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 239
et decretorum ad materiam iurisdictionis privilegiorum et
praxis SS. Inquisitionis ’. (4 decembris 1745).
Cart., see. XVIII, mm. 250 X 180, di carte 230 n., leg. in perg.
2) ' Concilii Tridentini canones Pontificuam nonnullorum
sanctiones et epistolae ad Episcopos aliosque ecclesiasticos
viros ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 260 X 200, di carte 129 n., leg. in perg.
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Pepulea ’
359 (595 Χ).
1) ‘ Nicodemi Folenghi carmina. Ad Illustrissimum Prin-
cipem Federicam Urbini D. Nicodemus Folengus Mantua-
nus’.|°Quinque Cytheriaco princeps sine numine libros? —
‘ insertis verba de ’.
Membr., sec. XV, mm. 180 X 125, di carte 47 n. n., leg. in perg.,
prov. Biancani.
2)‘ Epitaphia diversa in et super monumenta diversorum
hominum et locorum existentia’. ‘ Ioannis Barbulii. 1625 ’.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 140, di carte 42 n., prov. Biancani.
3) ᾿ Leonardi Aretini De bello Gothorum fragmentum ’.
(Cfr.: l’ed. di Basilea, 1531, pp. 513-546, fino alle parole:
APRandemyvero" τ. ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 205 X 150, di carte 48 n. n., prov. Biancani.
14) ‘ Epistola anonymi S. R. E. Cardinalis ad alium S. R. E.
Cardinalem super nonnullis observatis in eius tomo XI et
postremo historiarum ad monarchiam Siciliae spectantibus ἢ
(1560 circa).
Cart., sec. XVI, mm. 275 X 110, di carte 4 n. n., prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Io. Iacobi Amadei ’
16) «Processo fra il Vescovo di Faenza e quello d’Imola).
Cart., sec. XIV, mm. 309 < 220, di carte 45 n. n.. prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Iacobi Biancani ’
17) ᾿ Catalogus Bibliothecae Bonfiliolae quae prostat Bo-
noniae ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 230, di pp. 116 n.
240 CODICI LATINI
360 (596 AA).
1) ‘Acta quaedam pro extensione officii ac missae in festo
translationis almae domus Lauretanae ἡ.
Cart., sec. XVIII, di carte 6 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
2) ᾿ Ferrariensis associationis, sive aperitionis ovis coram
Cong. signaturae gratiae anno 1719 inter March. Raymun-
dum Laderchi Moutecuccoli et Co. Eustachium Crispi ἡ.
Cart., see. XVIII, di carte 10 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
3) ‘ Informatio in causa beatificationis et canonizationis
ven. servi Dei Hieronymi Aemiliani ἡ.
Cart., sec. XVIII, di carte 50 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
4) ᾿ Officia sanctorum Ecclesiae Anagninae cum actis pro
eorumdem approbatione et decreto S. Congreg. rituum ἡ.
Membr., sec. XVI, mm. 285 X 205, di pp. 42 n., prov.: ‘ Ex Bi-
blioth. Benedicti XIV ”.
5) ‘ Decreta sacrae Congregationis peculiariter deputa-
tae circa Metropolitanos eligendos ab Episcopis exemptis
anno 1725 ’.
Cart., see. XVIII, di carte 8 n. n., prov. da Papa Benedetto XIV.
10) ‘ Novariensis iurium parocchialium 1727 inter monia-
les capuccinas et parrochum S. Crucis civitatis Novariae ἡ.
Cart., sec. XVIII, di carte 4 n. n.
11) ‘ De clericis pauperibus absque patrimonio ordinatis ἡ.
Cart., sec. XVIII, di carte 4 n. n.
12) ‘ Benedicti XIV P. M. indultam Sylvio Valenti Card.
synodum celebrandi in Archimandritatu suo ’. (14 Ianua-
mil. L/04):
Cart., sec. XVIII, di carte 2 n. n.
361 (596 BB).
1) ᾿ Bernardini dal Gambaro Bon. i. u. ἃ. Repetitiones in
nonnullos utriusque iuris textus. Anno 1518 ΄,
Cart., sec. XVI, mm. 310 X 220, di carte 228 n.
11. 4. ’908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 241
362 (596 CO).
17) ‘Catalogus librorum Hispanicorum, qui extant in Bi-
bliotheca PP. Hibernoram e Collegio S. Isidori de urbe ’.
Cart., sec. XVIII, di pp. 12 n.
19) ‘ Collectio sententiarum ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 255 X 210, di carte 45 n. n., leg. in perg,
prov.: ‘ Ex Biblioth. Jacobi Bartholomaei Beccarii ”.
22) ‘ Testimonia de Berengario Italiae rege, de Rodulpho
Burgundiae rege, de Hugone Provinciae Comite, de Ot-
tone ‘I, de uxore Lotharii Italiae regis, de S. Adelhayde ‘.
Cart.. sec. XVIII, di carte 13 n. n.
363 (596 EE).
2) ‘ Ulysses Aldrovandi. De peticulis ’.
Cart., sec. XVI, mm. 240 X 120, di carte 29 n. n., leg. in perg,,
prov. dal Canon. G. G. Amadei
3) ‘ Ulyssis Aldrovandi Enchiridion rerum admirandarum
selectiorum ’.
Cart., sec. XVI, mm. 210 X 148, di pp. 166 n., leg. in perg,
prov. dal Co. Sen. Cesare Malvasia (1766).
5) ‘ Ulyssis Aldrovandi Antidetarium simplicium medica-
mentorum cum explicatione vocabulorum ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 220, di carte 63 n., prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Io. Iacobi Amadei ”.
6) ‘ Historia litteraria, vitae scriptorumque Iacobi Bru-
ckeri ἡ.
Cart., sec. XVII, di carte 6 n. n.
4) ᾿ Carolus Fridericus Hundertmarck, de vita scriptis-
que suls /.
Cart., sec. XVII, di carte 4 n. n.
8) ‘ Abraham Gotthelf Kaestner Lipsiensis, de vita scrip-
tisque suis’.
Cart., sec. XVII, di carte 2 n. n.
9) ‘ Iohannes Christophorus Gottschedius Lipsiensis, de
vita scriptisque suis ‘.
Cart., sec. XVII, di carte 1 n. n,
Studi ital. di filol. class. XVI. 16
242 CODICI LATINI
10 ' Schedae mss. ex Bibliotheca clarissimi viri Iacobi Bar-
tholomaei Beccarii, quas cl. D. Bibiena in recensione sua
reiecit ’.
Cart., sec. XVII, fogli sciolti.
11) ‘ Caietani Monti oratio in collatione laureae doctoralis
in phil. et medicina Erasmo Koremans Bruxellensi ’. (1766).
Cart., sec. XVIII, di carte 6 n. n.
364 (596 FF).
Ὁ) ᾿ Caeremoniale Episcoporum in celebratione missae Pon-
tificalis ’.
Cart., sec. XVIII, di carte 4 n. n.
15) ‘ Alberti Haller alioramque epistolae ’. (19 febr. 1744,
50 nov. 1750, 15 gen. 1750, 6 ag. 1758).
Cart., orig., sec. XVIII, di carte 8 n. n.
16) ‘ Conclusiones ex universa grammatica, quas propu-
gnandas publice exhibet Co. IToseph Bulgarini Mantuanus ἡ.
Cart., sec. XVIII, di carte 2 n. n.
19) ‘ Inscriptio satyrica Iano Planco Ariminensi in obitu
Card. Piccolominei ’. (1768).
Cart., sec. XVIII, di carte 1 n. n.
.
365 (596 GG).
11) ‘ Discursus astrologicus de genituris ’.
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 155, di carte 10 n. n.
12) ‘ Signa ventos antecedentia ’.
Cart., sec. XVIII, di carte 2 n. n.
366 (596 110.
5) ‘ Capheronianorum belli inter Mutinenses et Lucenses
scriptores praecipui... collecti a D. Lino Ferrario Bonon.'.
‘Anno MDCXIII ’.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 140, di carte 55 n. n.
8) ‘ Logica. Liber secundus ’
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 143, di carte 210 n.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 245
9) ‘ Physica et Metaphysica. Liber tertius ‘.
Cart., see. XVII, mm. 200 X 143, di carte 140 n.
10) ‘Ius can. necnon civile, scriptum a me Felice An-
tonio de Riccardis Ortonae ainno 1701, docente Excell. D.
Joanne Andrea Grimano ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 200 Xx 140, di carte 145 n. n.
367 (596 KK).
1) ‘ Cyrogia equorum ’. | ‘ Cum inter cetera’ — ‘ et liga
super caturam
Membr., see. XIV, mm. 255 X 190, a 2 col., di carte 26 n. n.
leg. in perg.
368 (596 LL).
2) ‘ Liber viatici. Opus Constantini Afri Monachi Cassi-
nensis ἡ. | ‘ Omnem quidem’ — ‘ multum valent ’.
Membr., sec. XIII, mm. 185, di carte 62 n., leg. in perg., prov.
da Iac. Bartol. Beccari.
5) ' Caii Svetonii Tranquilli De vita duodecim Caesarum
libri XII.
Cart., sec. XV, mm. 240 X 175, di carte 230 n. n.. con lett. iniz.
miniate, leg. in perg., prov. da Fr. Cristiano Saverio Agostiniano (1768).
369 (597).
‘ Decisiones et causae sacrarum congregationum ’.
Buste 8 di schede o carte mss., see. XVIII.
370 (608).
‘ Diarium Pamphilium, sive de diebus et mensibus histo-
TiGISA:
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 150, di carte 397, n., leg. in perg.
371 (609).
‘ Diarium sanctorum, sive festa sanctorum quae singulis
anni diebus occurrunt, ac de quibus festa celebrantur in
ecclesiis ac diocesibus per universum orbem ᾿
Cart., sec. XVIII, voll. 2, prov. da Papa Benedetto XIV.
244 CODICI LATINI
372 (610).
‘ Diatriba de suprema apud Romanum Pontificem pasto-
rali cura ac potestate in universalis ecclesiae Christi re-
gimine ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 190, di pp. 272 n., leg. in perg,
prov. da Papa Benedetto XIV.
373 (611).
‘ Dicta memorabilia nonnullorum scriptorum veterum ac
recentiorum, latinorum atque italorum ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 280 X 200, di pp. 263 n., leg. in perg,
prov. da Papa Benedetto XIV.
374 (614).
‘ Diplovatatii Thomae. Opus de praestantia Doctorum, di-
catum Ioanni Sfortiae Pisauri Domino. Ab ipso originali
accuratissime rescriptum a Carolo Fabri, anno 1770’.
Cart., sec. XVIII, mm. 430 X 300, di carte 264 n., leg. m. pérg.
375 (617).
‘ Dicta sapientum ad animi et vitae culturam ’. |‘ Prin-
cipio generi animantium ἡ — ‘ operis exactio ’.
Membr., 800. XV, mm. 152 X 103, di carte 72 n.. con fregio mi-
niato nella 1° carta recto, prov.: ‘ Ex Biblioth. Io. Iacobi Amadei ”.
376 (618).
‘ Diodori Siculi Historiarum priscarum libri a Pogio Flo-
rentino in latinum traducti ’.
Membr., sec. XV, mm. 335 X 230, di carte 207 n., di elegante
scrittura, con bellissimo fregio miniato nella prima pag., leg. in
pelle. Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Andreae Matthaei Aquaviva Hadria-
norum Ducisin Bibliothecam Regiam Neapoli primum a Ferdinando I
rege traductus, deinde in Bibliothecam Regiam Parisiensem a Ca-
rolo VIII Galliarum rege, demum a Ludovico XV Galliarum rege
Benedicto XIV P. M. D. D.’
377 (619).
‘ Diodori Siculi Historiarum priscarum libri a Poggio in
latinum traducti ἡ
Membr., sec. XY, mm. 260 X 1CO. di carte 179, n. n.. con let-
tere iniz. min., leg. m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Ioannis Garzoni
Bonon. ᾿
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 245
378 (620).
‘ Dioscorides. De materia medica ’. Precede l’indice dei
nomi (cc. 3-11) 12 Versus Diascoridis in comendatione
libri et sue scientie ’. | ‘“ Quod natum phebus docuit. quod
Chiron Achillem ’ — ‘Pro caris rebus pigmentis et spe-
ciebus È — 18.21 ᾿ Sinonima nomina ἢ 22" ‘ Incipit pro-
logus Diascoridis libri ’. [ Multi voluerunt auctores ἡ —
‘ provocantia urinam ‘.
Membr., sec. XII, mm. 225 X 130, di carte 105 n. n., leg. in
pelle, prov. da U. Aldrovandi. Diversifica dalle edizz. Cfr. led. di
C. G. Kihn (Lipsia, 1829).
379 (625).
‘ Ioannis Francisci Cecchini Institutiones theologiae scho-
lasticae. 1750 ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, di carte 450 n. n., prov. Zecchini.
380 (627).
‘ Turcicae linguae ad terminos latinos redactae syutaxis,
auctore Co. Io. Bapt. Montalbano ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 210 X 157, di carte 55 n., leg. in pelle,
prov. da Ubaldo Zanetti.
381 (629).
‘ Sidonii C. Sollii Apollinaris epistolarum libri VIII, car-
mina et panygericus dictus socero suo Romae ’. <«Cfr.: C.
Sollii Apollinaris Sidonii Opera. Parisiis, 1609, in 4°.
Me.mbr., sec. XV, mm. 240 X 150, di elegantissima scrittura,
con fregio marg. e lettere iniziali miniate con molta finezza. La
prima pag. ha uno stemma raffigurante sette palle rosse in campo
d’oro, di carte i47 n. n., leg. in pelle. Prov. dal Co. Alberto Buschetti
per dono del Sen. l’iriteo Malvezzi.
382 (633).
‘ Dissertationes canonicae et theologicae ’.
Cart., sec. XVII e XVIII, mm. 220 X 195, di carte 450 n. n.,
leg. in perg.. prov. da Papa Benedetto XIV.
246 CODICI LATINI
383 (634).
‘ Divisio agrorum spectantium ad varias Hungariae eccle-
sias ab anno Domini 1500 ad annum 1527 ’.
Cart., sec. XVI, mm. 330 X 225, di carte 100 n., leg. in perg.
‘ Codex originalis in regia civitatis Budae bibliotheca repertus anno
receptae a Turcis civit. 1686 a Co. Ferdinando Aloysio Marsili, qui
eumdem transtulit Bononiam ”.
384 (633).
‘ Dominici Iohannis Ord. Praedicator. theologi florentini
De origine urbis Florentiae ’ 3° ' Argumentum sequen-
tis operis ’. |‘ Sacrum iustitiae signum vexillifer alme ’
5" ‘ Dominici Iohannis Ordinis Predicatorum theologi flo-
rentini de origine urbis Florentie liber primus incipit ἡ. |
‘ Urbs a romanis olim preclara colonis’ — ‘ Emicat insi-
gni meritorum laude suorum ’.|‘ Finis sexti . et. ultimi
libri. de origine . urbis . Florentie . M . D. 10 ’. Precede una
lettera di Leonardo Cernotti al Card. Gregorio Petrochino.
(1598) 1).
Membr., sec. XVI (1510), mm. 240 X 150, di carte 31 n. n., di
elegante scrittura, con lettere iniz. elegantemente miniate e il ri-
tratto dell'autore nella lettera iniziale, leg. in pelle, prov. da Papa
Benedetto XIV.
385 (048).
‘ Raynaldi Duglioli opuscula mss. ἡ.
Buste 2, che contengono molte carte sciolte, sec. XVIII.
386 (649).
‘ Egesippus. De excidio Hierosolymitano ’. (Cfr.: Egesippi
De rebus a Iudaeor. principibus in obsidione fortiter gestis
deque excidio Hierosolymorum libri V. Francofurti, 1554, fol.).
Cart., sec. XV, mm. 298 X 120, di carte 167 n. n., leg. m. perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Marsiliana ’.
1) Un altro cod., ma anepigr., di quest’ op. è nella Bibl. Mediceo-
Laurenziana di Firenze, cod. Gaddiano L (Ofr.: Bandini Catal.JII, 864).
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 247
387 (650).
‘ De eiectis e religione tractatus et questiones /’.
Cart., sec. XVII, mm. 280 X 120, di carte 96 n. n., leg. m. perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
388 (653).
‘ Elenchus illustrium Bononiensium virorum qui vel ec-
clesiasticas dignitates, vel civiles in patria magistratus ac
praesertim Senatorum munus obtinuerunt ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 230, di carte 91 n. n., leg. in perg.
389 (654).
‘ Tacuinus sanitatem (sic) sex rerum in medicina ad narran-
dum sex res necessarias. Et in narratione nutrimenti, cibo-
rum et potuum. et indumentorum et nocumenti ipsorum. Et
in remotione Documentorum iuxta consilia meliorum ex an-
tiquis. Composuit hunc autem librum Elbucassem. Elma-
char. filius habdim. filii buctilan. medici de Baldach ’. |
‘T'acuinussanitatis ’ — ‘ Iohannicius per I. latinum ysaac ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 900 Xx 240, di carte 48 n. n., con lettera
iniz. miniata, leg. m. pelle.
390 (655).
‘ Emblemata varia figuris et literis expressa ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 265 X 180, di carte 192, n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
391 (656).
‘ F. Emanuelis Calece contra Graecorum errores libri qua-
tuor, F. Ambrosio Camaldulensi interprete ’.
Membr., sec. XV, (1426), mm. 285 X 200, di carte 211, n. n., con
lett. iniz miniate, leg. in pelle. In fine: ‘ absolvi III Kal. Maias
anno Domini M CCCC XXIII ego Antonius Marii filius florentinus
civis transcripsi Florentiae .II.Idus Martias anno Domini M.° CQCC
XXVI”. |‘ Donatus fuit liber iste per Rev. D. Nicolaum tituli Sanctae
Crucis Cardinalem ᾿.
249 COPICI LATINI
392 (657).
‘ Brevis perpensio et elucidatio suffragii unanimis, et as-
sensus communis Capituli Generalis Carmelitaram Discal-
ceatorum primitivae Congregationis Hispanicae ex mente
illibata... S. Theresiae roborati... quam... humillime
exponit Fr. Emmanuel a Virgine Procurator generalis eius-
dem Congregationis ‘.
Cart., sec. XVIII, mm. 310 X 210, di carte 32 n. n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
393 (660).
‘ Epilogismus de heroicis gestis sanetorum, sive ex vitis
sanctorum et ex ecclesiasticis historiis excerpta, super cun-
ctas fere virtutes morales... Iussu Prosperi Card. Lam-
bertini, qui postea fuit Benedictus XIV P. M. ab anonymo
congestus ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 312 X 215, di carte 44 n. n., sleg., prov.
da Papa Benedetto XIV.
394 (661).
‘ Episcopale, seu caeremoniale Episcoporum ἢ
Membr., sec. XV, mm. 280 X 200, di carte 213 n., a 2 col.; le
cc. 1 e 3 sono adorne di un elegante fregio miniato, le lettere iniz.
sono pure miniate. Vi è lo stemma della famiglia della Rovere nei
due fregi, colle lettere iniziali B. R. (Bartolomeo della Rovere). Prov.
dalla Biblioteca del Card. Filippo Monti.
395 (662).
1) 1'-9" (Boccaccio, G. Nov. 15 della giorn. IV del Deca-
meron, trad. in lat. da Leonardo Bruni). | ‘ Leonardus Are-
tinus Bindactio Recasolano’ — ‘ sepeliri ambos fecit
2) 9-36" Leonardi Bruni Aretini Epistolae. Cfr.:
l’ediz. di Basilea, 1535, pp. 4-54) 9) 8371-57" ' Leonardi
Aretini ysagogicon moralis discipline aa Galeoctum Rica-
solanum ’. |‘ Si ut vivendi Galeocte ἡ — ‘ sollicitudinis ’
4) 113'-120" ‘ Rectorica Laurenci Vallensis incipit ἡ. |
‘ Docet Cicero in quarto libro ? — ‘ satis egregio potue-
ritis ’ 5) 121"-141" <Sinonimia). ‘Ci. Lucio Venurio
MPA
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 219
sapod. 6) 142r-155" ᾿ Sinonoma Bartholomaei Facii ’
7) 1561-164" “Τὴ. Valensis Laurencii opus incipit ’. |
‘ Certum habeo ἡ — ‘ Gembus provolutus ’ 8) 165-168"
‘ Francisci Philelphi apud ducem Mediolani de matrimo-
nio oratio incipit ’.| ‘ Etsi ea de re que neminem habet ’ —
‘ rite confecta sunt ’ L6eSt169" Manti Viriaci
ad discipulos de evitandis blanditiis admonitio ’. | ᾿ Sixte
puer mentem ἡ — ‘ casta Minerva fovet "Ὁ 10) 171"-213"
‘ Faceczie Pogi incipiunt ἡ. (Cfr.: Poggi Florentini Fa-
cietarum libellus. <Londini, 1798, in 12) 14) 213-216"
{Orationes latinae) 15) 220-270" ' Francisci Aretini in
Phalaridis agrigentini epistolas ad illustrem principem Ma-
letestam Novellum de Maletestis ’. <Cfr.: Phalaridis epi-
stolae Francisco Aretino interpret:. Lugduni, 1550, in 83.°
16) 271‘-273" <Lanrentii Vallae epistolae). | ‘ Danieli
suo s.° | 5615 quantopere ’...| ‘ Vivae Pamonio:s. d. ’. |
‘ Si vales studesque gaudeo ’ ... | ᾿ Hieronymo suo s. ’. |
‘ Quod autem ad te....’.| Guarino Veronensi ’. | ‘ Li-
cteras equidem ἡ — ᾿ Neapoli, 8 calendas Novembres, 5. a. ’. |
‘ Carmen ἡ. | ' Uror ego quom te video formose inventi ἢ
17) 274”-6* ‘ Oratio ’. | ‘ Non sine causa ’ — ‘' felixque
sit oro ’ 18) 2781-308" ‘ Precepta extracta a Servio per
Danielem Decurionem ἡ. | ‘ Una etsi’ — ‘loco dixeri-
mus ‘.|' Hunc librum excripsit Antonius Securus de monte
Arduo in anno domini M° CCCC° LX XT°, IIITJ Ind., mense
Cart., sec. XV, mm. 210 X 148, di carte 270 n. -- 38 n. n., leg.
in asse e m. pelle, prov. : Εχ Biblioth. Francisci Zambeccari ἡ. Sembra
essere appartenuto nel sec. XV a certo Gabriele da Prato (v. a c. 274).
La prima parte è scritta da certo: Acchinus.
396 (668).
2-3) ‘ Eugenii IV Papae epistolae ᾿ (X Kal. Mar. 1439;
Non. Iun. 1439) 4) ᾿ Benedicti XIV Papae literae apo-
stolicae in forma brevis, in causa canonizationis B. Nicolai
Albergati’. (Romae, 1744, in fol.) 5) ᾿ Confirmatio re-
solutionis congregationis sacror. rituum in causa B. Nicolai
Albergati ’ 6-7) ‘ In festo B. Nicolai Albergati Episcopi
250 CODICI LATINI
lectiones pro secundo nocturno eius officii ’ 8-9) ‘ Elo-
gium apponendum in martyrologio ’ 13) ᾿ Testimonia
Romauor. Pontif. de B. Nicolao Albergato Card. S. Crucis.
Epistola Martini V ad B. Nicolaum ’. (9 giugno 1419)
15) ‘ Libellus de religione christiana ex Epiphanio in la-
tinum a me Petro de Monte ’. (Ex cod. Vat. 2694, fol. 49”)
16) ‘ Francisci Philelphi prefatio ad Nicolaum Card.
tituli S. Crucis in vitam Licurgi ex Plutarco ’.
Cart., sec. XVIII, in fol., prov. da Papa Benedetto XIV.
397 (669).
‘ Ioannis Eusebii Nierembergensis stromata XIV ’.
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 160, di pp. 410 n.
398 (670).
‘ Vita Constantini Imp. ab Eusebio [Pamphilo] conscripta
Pauli III P. M. iussu e graeco in latinnm traslata ’. <COfr.:
Potthast Bibl. hist. M. Aevi. I, 436).
Cart., sec. XVI, mm. 845 X 240, di carte 67 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
399 (671).
' Eusebii Pamphili Praeparatio evangelica ex graeco in la-
tinum traducta per honorabilem virum Georgium Trape-
suntium ’. Cfr. l’ed. di Colonia, 1539).
Cart., sec. XV, mm. 340 X 280, a 2 col., di carte 87, n. - 4 n. n.,
leg. m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. 5. Pauli in Monte”.
400 (672).
1) ‘ Expositio regulae S. Francisci ἡ. | ‘ In hiis germanicis
partibus’ — ‘amor iste singularis ’ 2) ᾿ Registrum in
omnes S. Scripturae libros’. | "Sex prohibet’ — ‘venio iam’.
Cart., sec. XIV (1360), mm. 210X 135, di carte 239 n., leg. m.
pelle. ‘ Codex primum ad usum F. Raphaelis de Gorlitz, deinde in
arce Budensi ab Aloysio Ferd. Co. Marsili Bonon. repertus anno 1686
inter reliquos libros et codices Bibliothecae quae olim congesta fuit
a Matthia Corvino Hungariae rege ’.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA.
401 (673).
‘ Extimum totius cleri Bononiensis ab anno 1366 de mense
Decembris die XV ad annum 1374 die XXII Martii ’
LO
σι
μα
Cart., sec. XIV, mm. 800 X 220, di carte 57 n. n., prov. da D.
Andrea Placido Ansaloni Rettore della chiesa del com. di Gaggio e
Vicario generale dell'abbazia di Nonantola l’a. 1775.
402 (675).
‘ Fabri Io. Matthaei enarrationes musaei proprii ἡ. |‘ Mu-
saeum hoc donatum fuit Ferdinando Aloysio Co. Marsili,
dum in obsidione arcis Landaw versabatur ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 200 di pp. 18 n., con fig. a penna
e chiaroscuro, prov. da Co. L. F. Marsili.
403 (679).
‘ Falcucci, sive de Falcutiis Nicolai de Florentia Tracta-
tus de venenis ἡ. |‘ Sublimis deus’ — ‘ frigiditas ipsius ’
Cart., sec. XV, mm. 330X 225, a 2 col., di carte 91 n., leg. in
perg., prov. da Ulisse Aldrovandi.
404 (682).
1) ‘ Bononien. praetensi infanticidii pro Lucia Zucchini ’
2) ‘ Bononien. homicidii pro Iacobo Casolani ’
8) ᾿ Bononien. super poligamia similitudinaria ac aliis’
(1742) 4) ᾿ Ill.m° et πὸ πὸ D. Card. Boncompagno consulta
pro D. Comite Hieronymo Ranutio Bononien. ’.
C'art., sec. XVIII, miscell., prov. da U. Zanetti.
405 (689).
‘ Lectiones Excellentiss. Doctoris D. Dominici Fellini super
morbis particularibus. Die... octobris 1575 ‘.
Cart., sec. XVI, mm. 310 X 220, di carte 1835 n. n.
406 (690).
‘ Ferrari Francisci philosophi Bonon. Rhetoricae compen-
dium trifariam divisam in inventionem, dispositionem et
252 CODICI LATINI
elocutionem. Accedunt tractatus duo, nempe de figuris motus
annis exprimentibus et de regulis bene componendi italico
idicmate expositis. Alexander Garofoli discipulus seripsit ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 200X 145, di carte 112 n., leg. in perg.
407 (692).
‘ F. Thomae Mariae Ferrari Ord. Praed. Manduriensis Card.
tit. S. Clementis Responsa theologica super quaestionibus de
ritibus Sinicis ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 275 X 205, di carte 145 n. n., leg. in perg.
408 (698).
‘ Fiorini Petri Iacobi Bonon. Institutiones medicae. Ioseph
Bacolinus ex Rocca Contrata eiusdem auditor ac discens de-
ditissimus grati animi ergo hoc scripsit anno Domini 1654 ’.
Cart., sec. XVII (1654), mm. 200 XX 150, di carte 374 n., leg. in perg.
409 (700).
‘ Forma perfecti oratoris, sive de arte rethoricae breves
et faciles praeceptiones ’.
Cart., sec. XVII, mm. 190 X 150, di pp. 320 n., leg. in perg.
410 (701).
‘ Forma perfecti oratoris, seu de arte poetica breves et
faciles praeceptiones ἢ
Cart.. sec. XVII, mm. 190 X 130, di pp. 203 n., leg. in perg.
411 (704).
‘ Bononiensis Archygimnasii historia ab origine et incre-
mento, a dignitate et auctoritate, ab amplitudine et splen-
dore eiusdem deducta, cum auctario de Bononiensibus Ar-
chidiaconis authore Alexandro de Formaliariis Bononiensis
Ecclesiae Archidiacono. Tom. I ’.
Cart., see. XVIII, autogr., nm. 310 X 245, leg. τῇ. perg., prov.
Aa Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 2553
412 (705).
‘Dominici Formicae Theologia moralis ἡ.
Cart., 566. XV, mm. 320 X 280 a 2 col., prov.: ‘ Ex Bibliotheca
fratrum S. Pauli in Monte”.
413 (706).
‘ Taxa ecclesiarum cum formulis iuramentorum valde no-
tabilibus ’.
Membr., sec. XV, mm. 800 X 205, di carte 118 n. n., con fregio
miniato nella 1' pag., leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
414 (707).
‘ Titularinm et Formularium secretariae Francisci Sfortiae
Mediolani Ducis. Ms. anno 1461 ’.
Cart., sec. XY (1461), mm. 215 X 140, di carte 52, prov. da Papa
Benedetto XIV, al quale fu donato da Dionisio Pieragostini Vesc. di
S. Severino il 80 apr. 1741. In calce alla 1" carta è notato: ‘ Iste
liber est Aurelii ἃ. Io. Lodovici de Farnetis de Pisauro nat. ex ἃ.
Michilina sorere imea quem mihi concesserunt propter multas boni-
tates ipsius libri ad usum meum secundum eorum beneplacita 1512 ’.
(Cfr.: Arch. stor. lomb., vol. XVIII, 1898).
415 (708).
‘ Formularitim minutarum Bullarum cancellariae Aposto-
licae ’.
Cart., sec. XV, mm. 295 X 210, di carte 335 n., più. 17 n. n.,
prov.:‘ Ex Bibliotheca Augustini Zanetti Bonon. Episcopi Sebastensi ’.
A c. 3" è notato: ‘ Iacobus Fabri clericus Lugdunensis Diocesis ha-
buit hoc formularium a spectabili domino Tyberio de Casio cive et
notario Bononiense in recompensam copie huius formularii demptis
expectativis pro codem d. Tyberio fact. Bononie tam in domo sua
quam in palatio et camera D. Ambrosii precipiam Capitanei et Ba-
emo
.
riselli de mense Martii 1257
416 (709).
‘ Fornasari Hippolyti Ab. Bonon. Satyra otii soluta et
vineta oratione de rebus snis ΄.
Cart., parte ms., parte stamp., see. XVII, mm. 320 X 220, di
carte 58 n., leg. in perg., prov.: ‘ Ex Biblioth. Jacobi Biancani ’
254 CODICI LATINI
417 (714).
1) ᾿ Expositio regulae trium ordinum sub seraphico n. patre
Francisco militantium, secundum quatuor magistros ’. | ‘ Re-
verendo in Christo patri fratri Aymoni’ — ‘ disponatur.
Valete in domino ’ 2) ᾿ Copia cuiusdam apostolici pri-
vilegii SS. D. Clementis Papae VI’. | ‘Incipit prologus
et forma regulae sororum ordinis S. Clarae ’. | ‘ Tenorem
quarumdam litterarum ἡ — ‘ per omnia observatur ’
9) ‘ Hec sunt que fuerunt conclusa et ordinata in congre-
gatione nostra generali Mediolani celebrata anno Domini
1457, die 13 1π|π|1 4) ᾿ Declarata et ordinata in capi-
tulo generali celebrato in sacro conventu Arae coeli anno
Domini 1458, die 19 maii’ δὴ ᾿ Ordinationes capituli pro-
vintialis Bononiae ἢ 6) ‘ Quedam ordinationes et que
determinata et expedita fuerunt per R. P. V. fratrem Lu-
dovicum de Ferraria tune Vicarium Provintiae Bononiae et
per patres diffinitores et omnes patres vocales etiam pre-
sente Rev. Patre V. G. fratre Baptista de Levanto ’.
Cart. e membr., sec. XV, mm. 110X 95, di carte 71 n. n., leg.
m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. S. Pauli in Monte ”.
418 (716).
‘ Francisci Caroli Mariae Restrictus facti et iuris, cum
restrictuù responsionis et summariis. In Moguntina iuris
metropolici. Contra Episcopum Fuldensem ἡ.
Cart., sec. XVIII, voll. 2, leg. in marocchino rosso, prov. da
Papa Benedetto XIV.
419 (717).
‘ Fridericus II Imp. De aucupio, sive de arte venandi cum
avibus libri sex. ’ <V. Bibliotheca accipitaria, London, 1891,
pilo:
Membr., sec. XIV, mm. 270X 200, a 2 col., con lettere iniziali
miniate, di carte 133 n. n., leg. in perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Co.
ac Sen. Cornelii Pepoli Bonon. ᾿
420 (718).
‘ Froger Mauritius. Tractatus physiognomiae traditus Lu-
3) i
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 255
tetiae in Collegio Caenomanensi, mensibus Tunio, Iulio et
Augusto, anno Christi 1622. Ms. ex ore magistri ab audi-
tore excerptum ‘.
Cart., sec. XVII, mm. 209X 158, di pp. 276 n., leg. in perg,,
prov. Marsili.
421 (722).
‘ Augustini Galesii Bonon. Tractatus de fortitudine, pru-
dentia, iustitia cum emblematibus ἡ.
Cart., sec. XVI, mm. 310 X 210, autogr., di pp. 288 -!- 177 carte
n., leg. in perg., prov.: ‘ Ex Biblioth. Bartholomaei Beccarii ex le-
gato an. 1766”.
422 (723).
1) ᾿ Notabilia perpulera excellentissimi Doctoris Augustini
Gallesii in libros Aristotelis Posterioricos ’ 2) ' Inci-
piunt notanda Exc." philosophi D. Augustini Gallesii in
libros Ethicorum Aristotelis duos ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 150, voll. 2, prov. da Ulisse Aldro-
vandi.
423 (731).
‘ Garzoni Iohannis scripta medica ’. Vol. I. ‘ Physiologi-
cum ’. Vol. II. ‘ Therapeuticum ’. Vol. III. ‘ Therapeu-
ticum ’.
Cart., sec. XV (1434-1467), mm. 340 X 242, voll. 3, autogr., leg.
in pelle.
424 (732).
1) ‘Ioannis Garzoni expugnatio urbis Granatae, sive de
bello Mauritano ‘ 2) ' Vita S. Nicolai Episcopi ’
9) ‘ De inventione SS. Crucis ἢ 4) ‘In L. Senecam ἢ
5) ‘ De S. Proculo martyre ? 6) ‘' Oratio ad Pium III
IRSEME.: ©)‘ Oratio contra tyrannos ’ 8) ‘ Oratio de
laudibus S. Dominici ἢ 9) ‘Oratio de laudibus B. V.
Mariae "Ὁ 10) ‘ Perbrevis oratio cum disputandum est ‘’
11) ᾿ Oratio antequam legantur puncta in Collegio iuri-
256 CODICI LATINI
starum pro Doctoratu ἡ 12) ‘ De obitu B. Simonis pueri
a Iudaeis interfecti ’ 13) ᾿ De proprio Ciceronis imi-
tandi studio ‘ 14) ‘ De vita et cruciatibus S. Hypoliti
ac morte. Ad F. Iohannem Torfaninum Ord. Praed. ’
15) ‘| De vita S. Felicini ad eumdem ’ 16) ‘ Quod fatum
nihil est. Ad eumdem ἢ 17) ‘S. Antonii Abbatis vita
ad clariss. virum D. Ioannem Blanchfeldum Berliniensem ’
(Bononiae, Benedictus Hectoris, 1503, pridie [Κα]. Iunias).
Cart., see. XV, mm. 200 X 150, di carte 171 n. n., leg. m. pelle.
425 (733).
‘ Toannis Garzoni Caroli VIII Galliarum regis ingressus
in Italiam ’.
Cart., see. XY, mm. 210 X 160, di carte 120 n. n., leg. m. pelle.
426 (734).
‘Ioannis Garzoni Poliphemi historia ’.
Cart., sec. XV, mm. 210X 150, di carte 110 n. n., leg. m. pelle,
con note autogr.
427 (735).
‘Ioannis Garzoni De Principis otficio. Ad Illustriss. Prin-
cipem Guidonem Ubaldum Monferetrium Urbini Ducem ’.
Cart., sec. XV, mm. 200 X 150, di carte 25, n. n., leg. m. pelle.
428 (736).
‘ Ioannis Garzoni De amicitia. Cui accessit vita S. Petri
martyris per eundem, ac nonnulla de contemptu mundi et
laudibus religionis ἡ.
Cart., 8506. XV, mm. 210X 160, di carte 48, n. n., leg. m. pelle.
429 (737).
‘ Ioannis Garzoni Vitae SS. Augustini et Gregorii Magni.
Oratio de laudibus Pandulphi Malatestae. Oratiuncula ante
disputationem ἡ.
Cart., sec. XY, mm. 210 X 15), di carte 78 n. n., leg. m. pelle.
11. 4. ᾽θ08
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA.
430 (738).
‘ Ioannis Garzoni sanctorum vitae. S. Katarinae virg. Ale-
xandrinae et martyris. SS. Nerei et Achillei martyrum.
B. Alexii confessoris. S. Eustachii martyris. SS. Primi et
Feliciani martyrum. S. Georgii tribuni et martyris. S. T'ho-
mae Aquinatis Doctoris. S. Margaritae virg. et martyris.
Oratio in funere Andreae Bentivoli ’.
Cart., sec. XV, mm. 205 XX 150, di carte 91 n. n., leg. in pelle.
431 (739).
1) ‘Ioannis Garzoni gratiarum actio post disputationem ἡ
2) ‘ De christiana felicitate libellus ad Antonium Galea-
tium Bentivolum Protonotarium Apostolicum ἢ 3) Ora-
tio funebris pro Andromacho Millano ’ 4) ‘ Oratio di-
cenda in funere fratris Ludovici Prioris S. Salvatoris ἢ
Ὁ) ᾿ Oratio in adventu Magistri Generalis Ord. Praed. ’
6) ‘ Oratio in funere Nestoris Morandi ’ 7)! Lau-
datio familiae Bentivolae ’ (1497) 8) ᾿ Gratiarum actio
post lauream susceptam ἡ 9) ‘ Oratio in subeundo An-
tianorum Magistratu ’ 10) ‘ Oratio legatorum ad Sum-
mum Pontificem ἢ 11) ‘Oratio pro pace ad Senatum
Bononiensem ἢ 12) ᾿ Consolatoria ad Aristotelem quem-
dam in morte parentis ἢ 13) ‘ De cruciatibus et nece
SS. Virginis Christinae libellus ’ 14) ‘ Horatio in fu-
nere Hieronymi Ranuzzi ἢ 15) ‘ Oratio panegyrica Ioan-
nis Bentivoli ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 210 X 250, di carte 95 n., leg. m. perg.
432 (740).
1) ‘ Iohannis Garzoni De varietate fortunae ἡ 2) ‘ De
Ioanne Verdegio Hispano suspenso epistola ἡ 3) ‘ Ad
Rev. Fr. Ludovicum Orolandinum Foroliviensem dignissi-
mum Monasterii S. Salvatoris urbis Bononiae principem
de signo a Christo optimo perpetrato libellas’ 4) ‘ Ora-
tio in fanere Ludovici eius coniuncti ἢ 5) ‘ Vita S. Theo-
dori martyris ’ 6) ‘ Oratio funebris ’ 7)‘ Oratio al-
tera’ 8) ‘Oratio in funere Peregrini Zambecharii ‘
Studi ital. di filol. class. XVI. 17
258 CODICI LATINI
9) ‘ Oratio in funere Nestoris Morandi ἢ 10) ᾿ Oratio ad
Alexandrum VI P. M. pro exhibenda oboedientia nomine
Senatus populique Bononiensis ‘ 11) ‘ De amicitia li-
ber ’ 12) ‘Ad lectiones in Archigymnasio praefatio ‘
13) ‘Gratiarum actio pro Doctoratu suscepto’ 14) Ad
lectiones praefatio altera ἡ 15) ‘ Post Doctoratus prae-
fatio altera’ 16) 'Fiusdem argumenti altera’ 10) ‘Ora-
tinncula cum dantur Doctoratus insignia in 5. theologia ’
18) ‘ Eiusdem argumenti altera ’ 19) ‘ Post Docto-
ratus insignia gratiarum actio ’ 20) ‘ Altera eiusdem
argumenti ἢ 21) ‘ Ad lectiones praefatio ἡ 22) ' Ad
lectiones praefatio altera ’ 23) | Cum dantur Doctoratus
insignia oratio ’ 24) ‘ Eiusdem argumenti oratio al-
tera ’ 25) ᾿ Exhibens insignia bachalaureatus oratio ’
26) ‘ Pro Doctoratu gratiarum actio ’ 27) (sera
petendis Doctoratus insigniis ’ 28) ‘ Pro Doctoratu gra-
tiarum actio ’ 29) ‘ Ad Alexandrum VI P. M. pro exi-
benda oboedientia nomine Senatus populique Bononiensis
oratio ’.
Cart., sec. XV, mm. 210 « 148, di carte 220 n., leg. in m. pelle.
433 (741).
1) ᾿ Iohannis Garzoni vita S. Antonii Abbatis ’ 2) Vita
S. Thomae Aquinatis ’ 3) ‘ Epistola ad fr. Bonifacium
Casalensem ’ 4) 'Oratio cnm Tribuni Plebis magistra-
tum ineunt ἢ 5) ‘Ad Hieronymum Palmerium epi-
stola ’ 6) ᾿ Oratio in nativitate Domini ἡ 7) | De
duobus martyribus et fratribus quibus nomen erat Foelix ἡ
8) ‘ De S. Cecilia virgine et martyre ’ 9) | Impe-
rator Pontifici agit gratiam post susceptam coronam ἢ
10) ᾿ Oratio quae laudes continet D. Ladislai serenissimi
regis Missiae Minoris et Pannoniae atque inclyti Moraviae
et Slesiae Ducis ἢ 11) Ad Ioannem Paxium Ripanum
S. Theologiae Doctorem epistola Ὁ 12) ‘ De laudibus
mercatorum ἢ 13) ‘Oratio legatorum Bononiensium ad
Saummum Pontificem ἢ 14) ‘ Altera einsdem argumenti ἢ
15) ᾿ Oratio Imperatoris cum ei snscipienda est co-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 259
rona aurea apud Pontificem ’ 16) ‘ Oratio in funere An-
tonil.. 17) | Gratiarum actio post Doctoratus insignia ’
13) ‘| Epistola apologetica ᾿ 19) ‘| Quaestio de au-
ctore librorum ad Herennium ἡ 20) ‘ Adversus eos qui
nonnullos esse inferos arbitrantur ad Conradum Nisema-
num È 21) ‘ De S. Lucia virgine et martyre ad F. Bo-
nifacium Casalensem #22) ‘ De bello Granatensi. Ad Bar-
tolomeum Gislardum ’ 23) ‘ Vita B. Petri martyris ’
24) ‘ De laundibus astrologiae. Ad Iacobum Petramo-
larium ἢ 25) ‘ Oratio legatorum Bononiensium ad Sum-
mum Pontificem ἢ 26) ‘ Altera eiusdem argumenti ἡ
27) ‘ De laudibus Antonii Pensii oratio ἢ 28) ‘ De
Ferro et Aposa ’ 29) ᾿ Oratio legatorum Bononiensium
ad Summum Pontificem ἡ 30) ‘Oratio in funere Vin-
centii Palaeotti ’ 31) ‘ Declamatio adversus tyrannos ἡ
92) ‘ Oratio pro libertate "Ὁ 33) ‘ Oratio in funere
culusdam magni S. Theologiae professoris ’ 34) ‘ Oratio
in adventu Magistri Generalis ’ 35) ‘ Declamatio in eos
qui illos vituperant qui vacant oratoriae Ὁ 36) ‘ Oratio
legatorum Bononiensium ad Summum Pontificem ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 5310 X 209, di carte 199 n., leg. τῇ. pelle.
434 (142).
1) ‘ Iohannis Garzoni amplissima laus Iohannis Bentivoli ἡ
2) ‘ Oratio in adventu Generalis ’ 9) ‘Quod ho-
mini nulla desit arbitrii libertas ’ 4) ‘ Oratio in funere
Andreae Bentivoli ἡ 5) ᾿ Epistola Magistro Andreae Se-
nensi ἢ 6) ‘ Epistola ad Magistrum Andromacum ’
©)‘ Epistola ad quemdam cuius petit amicitiam’ — 8)‘ Epi-
stola ad quemdam de contemptu mundi ’ 9) ‘ Oratio in
funere Peregrini Zambecharii ’ 10) ‘ Oratio in funere
Antoni; 11) ‘In funere eiusdem oratio altera ’
12) ᾿ Oratio in funere Ludovici ἢ 13) ‘ Oratio in
funere Antonii ’ 14) ‘ De laudibus religionis ’
15) ‘Oratio in funere Cassandrae Lambertazzi’ 1060) ‘Oratio
in funere Andromachi Milani ‘’ 17) ‘ Oratio in funere
Ludovici Prioris S. Salvatoris ’ 18) ‘ Oratio in funere
260 CODICI LATINI
Nestoris Morandi ἢ 19) ᾿ Oratio in funere Franciscae
Lambertazzi ἡ 20) ‘ Oratio in funere Hieronymi Ra-
nuzzi ἡ 21) ‘Oratio in funere Francisci Bassi "Ὁ
22) ‘ Oratio in funere Antonil ἢ 23) ' Oratio in funere
Zeorgi Mazoli ’ 24) ‘ Oratio in funere Alexandri ’
25) ‘ Epistola de obitu Antonii Bolognetti "ἢ 26) ‘ Epi-
stola de laudibus Malatestarum ’ 27) ‘ Praefatio cum
est disputandum ἡ 28) ᾿ Epistola consolatoria ad Ari-
stotelem ἡ 29) ‘ De landibus matrimonii ἢ 30) ‘ Gra-
tulatur uni ob dignitatem susceptam ἡ 31) ‘ De laudibus
eloquentiae ‘’ 32) ‘ Oratio in funere Matthiae Hun-
gariae regis ἢ 33) ‘ Oratio legatorum Bononiensium ad
Pontificem ἡ 34) ‘ De laudibus medicinae ἢ 35) ‘ De
laudibus legum ἢ 36) ‘ De laudibus theologiae ἡ
37) ‘ De laudibus musicae ἢ 38) ‘ De laudibus astrolo-
giae ‘ 39) ‘ Oratio ad Io. Georginm Principem Saxo-
niae ᾿ 40) ‘ Oratio Pontificis coronam imponentis capiti
Imperatoris ἡ 41) ‘ Responsio Imperatoris coronam su-
scipientis ad orationem Pontificis ’ 42) ᾿ Commendat
se et familiam suam Imperatori ’ 43) ‘ De laudibus
B. Hieronymi ἢ 44) ᾿ Gratiarum actio post Doctoratus
insignia ἢ 45) ‘ Hortatur ad iustitiam ᾿ 46) ᾿ Oratio
in funere Antonil ἢ 47) ᾿ Quod fortuna nihil est ἡ
48) ‘ De laudibus B. Pauli Apostoli ’ 49) ‘ Oratio in
adventu Generalis ’ 50) ᾿ Oratio de laudibus Bentivo-
loram’ 51) ‘ Gratiarum actio post Doctoratus insignia ἢ
52) ‘ Legatorum Bononiensium oratio ad Pontificem ἢ
53) ‘ Oratio altera ’ 54) ᾿ Oratio ad Ludovicum
Sfortiam ἢ 55) ᾿ Gratiarum actio ob Generalatus digni-
tatem ἢ 56) ‘Oratio de Natale Domini ἢ 57) ' Cum
dantur Doctoratus insignia in theologia ἢ 58) ‘ Altera
eiusdem argumenti ‘ 59) ‘ Oratio in susceptione mu-
neris Rectoratus ἡ 60) ‘ Oratio legatoram Bonon. ad
Pontificem’ 61) 'Oratio pro pace ineunda ’ 62) ‘ Ora-
tio de laudibus Iohannis Bentivoli ’ 63 ' Oratio in fu-
nere Tohannis Zambecharii ἢ 64) ᾿ Epistolae aliquot ‘.
Cart., sec. XY, mm. 305 X 210, di carte 204 n., leg. m. pelle.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 261
435 (743).
‘ Johannis Garzoni historia varia ἢ 1) ‘| Hieronymi Chari
ad Ioannem Pacem Ripanum theologum elegia ’ 2) | Ad
Dominum Magistrum Ioannem Garzonem quem Galienum
appellat Ioannes Lucas Castellinus lanificii rector. Epi-
gramma È 8) ' Ioannis Garzonis ad Ill. Principem D.
Federicum Saxoniae Ducem, Doringiae Lantgravium, Mi-
snae Margravium de bello ab Alberto Principe cum Fede-
rico et Theodorico liberis gesto. Libri duo ἢ 4) | Ora-
tio funebris ad Erfordenses in obitum Federici Ducis ’
Ὁ) ᾿ Gratiarum actio post Doctoratus insignia ’ 6) | Ora-
tio funebris’ 7) ‘ Alia oratio ’ 8) ‘ Alia oratio ’
9) ‘Ad Fr. Ioannem Ripanum epistola ἡ 10) ‘ Oratio
gratulatoria ad Principem quemdam ἢ 11) ‘ De laudibus
Episcopi Ratisponensis ‘ 12) ‘ Oratio legatorum Bono-
niensium ad Pium III P. M.’ 13) ‘ Errata in libris
Lactantii adnotantur ‘.
Cart., sec. XVI, mm. 305 X 210, di carte 204 n., leg. m. pelle.
436 (744).
‘ Toannis Garzoni De vita S. Dominici libri duo. Ad Fr. Vin-
centium Malmignatum Ferrariensem. Accedit vita S. Tl'ho-
mae Aquinatis ΄.
Cart., sec. XV, mm. 310 X 210, di carte 39 n. n., con lett. iniz.
min., leg. m. perg.
437 (745).
‘ Ioannis Garzoni De eruditione Principum libri tres ‘
Cart. e membr., sec. XV, mm. 900 x 210, di carte 71 n. n., con
lettere iniz. miniate, mutilo in principio, leg. m. pellle.
438 (746).
‘Ioannis Garzoni opuscula varia ’ 1) ‘ Declamationes
aliquot ’ 2) ‘ Oratio in funere Virgilii Malvetii ’
9) ᾿ Oratio funebris in laudem Antonii Linensis’ 4) ‘ Ora-
tio funebris in laudem Baptistae Manzoli ’ 5) ‘ Oratio
in laudem theologiae È 6)‘ Vita B. Virginis ’ 4) Ora-
υ 200 CODICI LATINI
tio in laudem logices et physices ‘ 8) ‘| Amplissima laus
theologiae ἢ 9) 'Oratio de laudibus matrimonii ’
10) ‘ Oratio in adventu Legati ’ 11) ‘ Epistola de obitu
Antonii Bolognetti ’ 12) ‘ Heliogabalus ’ 13) ‘| Car-
men ’. | ‘ Iam nox hibernas bisquinque pergerat horas? —
‘ Atque agit in segetes terre et imittit aratra ’.
Cart., sec. XV, mm. 330 X 225, di carte 57 n. n., mancante in
prine., leg. m. pelle.
439 (747).
‘Ioannis Garzoni De crisibus, sive de signis crisis in
morbis ἡ.
Cart., see. XV (1471, die prima Maii), mm. 310 X 205, autogr,
di carte 71 n. n., leg. m. pelle.
440 (748).
‘ M. Tullii Ciceronis Philippicae, cum notis marginalibus
. Baptistae Guarini Veronensis autographis ’.
Cart., 8006. XV (1475), mm. 295 X 212, di carte 77 n., con lettere
iniz. miniate, leg. m. pelle. In fine: ‘ Bon. M.CCCCLXXV die unde-
cima lunii per me magistrum Nicolaum de balen’. Prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Ioannis Garzoni ’
441 (749).
1) ‘ P. Virgilii Maronis Georgica ’. In fine: ‘ P. Virgilii
Maronis Georgicorum libri quarti ac ultimi finis. 1495
d. XXII Marcii ’ 2) ‘Q. Horatii Flacci Epistolae ᾿ —
Bing, XE ali).1491 ὦ 3) ‘ Ioannis Garzonis Ama-
dasio Gislerio epistola ἡ 4) ‘ Epitaphium Alexandri VI
REMO 5) ‘ Marcelli Garzonis Vianexio Albergato epi-
stola ἡ 6) ‘Iacobi Pergulensis Marcello Garzonio epi-
stola.>(VII Masio 1515) 7) ᾿ Carmina reperta in
valvis scholarum iuristarum anno domini 1520 die... fe-
bruarii ’. | ‘ Cui libet invito gens o despecta senatu ἡ.
Cart., sec. XV e XVI, mm. 202 X 140, di carte 106 n., leg. m.
pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Fabritii et Ioannis Garzoni Bonon. ᾿.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 263
442 (150).
‘Ioannis Garzoni orationes aliquot ad Summum Pontifi-
cem, contra Iudaeos, post Doctoratum causa agendi gratias,
in Iacobam, adversus aleatores, etc., cum epistolis aliquot
Io. Garzonis ?.
Cart., sec. XV, mm. 160 X 112, di carte 39 n., leg. in asse e m.
pelle, prov. : ‘ Ex Biblioth. Io. Garzoni’. Autogr.
443 (751).
1) | Ioannis Garzoni de gestis Tadei Pepuli senioris ad
Magnificam viram Guidonem Pepulum ἢ 2) ‘ De bello
populi Bononiensis cum Gregorio XI P. M. ’ 5) Ioan-
nis Garzoni de amissione oppidi Barbiani ἢ 4) ᾿ De bello
Bononiensiam cum tribus principibus Io. Galeatio, Alberto
Estensi, Francisco Gonzaga gesto: ad Andromachum Mi-
lanum libellus incipit per Iohannem Garzonum conscriptus ἢ
5) ‘ De Charolo Zambechario ’.
Cart., sec. XV, mm. 205 x 150, di carte 185, n. n., con lett. iniz.
min., leg. in asse e m. pelle, prov. : ‘ Ex Biblioth. Ioannis Garzoni.’
444 (€52).
‘ Toannis Garzoni historia Bononiensis ab exordiis usque
ad sua tempora deducta ’.
Cart., sec. XY, mm. 200 X 150, voll. 4, leg. in asse cop. di pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. Io. Garzoni Bonon.”.
445 (753).
1) | De gestis Iohannis Bentivoli I ad Iohannem Bentivo-
lum liber. Accedunt Petri Cossolini historia et res Bono-
niae gestae ab anno 1410 ad 1420. De Antonio Galeatio
Bentivolo ac rerum Bononiensium commentarii ab anno
1420 usque ad Iohannis II Bentivoli tempora ἢ 2) De
Alexandro Macedone, an cum Romanis si collatis signis
dimicasset, victoriam reportasset. Ad Dominicum Fuscum
Ariminensem dialogus ἢ 3) ‘ Ad Angelum Politianum
epistolae tres ’ 4) ‘ Ad Matthiam Pannoniae regem de
264 CODICI LATINI
bello ab eo cum Iohanne Sagona feliciter gesto libellus ’
5) ‘ Laudatio funebris pro Matthia Pannoniae rege ἡ.
Cart., see. XV, mm. 315 X 205, di carte 195 n. n., con lettere
iniz. min., leg. in asse e pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Ioannis Gar-
zoni Bonon.”.
446 (754).
‘Ioannis Garzoni historiae patriae commentarioli quia-
decim ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 Xx 210, di carte 234 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
447 (155).
Vor. I. ‘ Tractatus de naturabilibus virtutibus cor-
poris humani Fabritii Garzoni phil. et medici Bonon. ἢ
Vor. II. ‘ Eiusdem quaestiones, consilia medica et
tractatus de sanitate regenda ’.
Cart., sec. XV, mm. 340 X 240, voll. 2, a 2 col., leg. m. pelle.
448 (756).
‘ Geberi Arabi Summa perfectionis magisterii, cum testa-
mento ac libro fornacum ‘’. | ‘ T'otam nostram scientiam ἡ —
‘ Explicit liber fornacum Ieberis translatus in Caliax alias
Galiciae, anno arab. 1420, per Rodegerum Hyss Alensem. ἡ.
Membr., sec. XV (1420), mm. 148 X 90, di carte 202 n., leg. m.
perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara ’.
449 (761).
‘ Geomantia ex Arabico in latinum translata per Magi-
strum Gerardum de Cremona ἡ. | ‘ Si quis partem geoman-
ticam’ — ‘ multum bonum signi ’.
Membr., sec. XIV, mm. 315 X 245, di carte 14 n., a 2 col., con
una fig. umana nuda a colori, leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca
Io. Iacobi Amadei ”.
450 (763.)
‘ Gesta Romanorum Pontificum a B. Pietro usque ad Mar-
DELLA BIPL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 265
tinum V, quae Damasus scribere incoepit et Pandulphus
Hossiarius allique prosecuti sunt ‘’.
Cart., sec. XVII, mm. 315 X 215, di carte 277 n, leg. in perg,,
prov. Pepoli.
451 (766).
‘ Iacobi Albani Ghibbesii libri quatuor epigrammatum et
imaginum ἡ. Romae, 1674. Copia dell’ediz.
Cart., sec. XVII, in 4°, di carte 170, n. n., leg. in perg.
452 (781).
Ginanni Petri Pauli Ravennat. Ab. Benedectini congreg.
Casin. status ecclesiae et Dioecesis sacri monasterii S. Pauli
extra muros urbis ’. (1747).
t
Cart., sec. XVIII, imm. 256 X 195, leg. in pelle rossa, prov. da
Papa Benedetto XIV,
453 (785).
‘ Materiae quae in libro decretorum Synodi primae Dio-
cesanae sub Em.° et Rev. D. Card. Columna Bononiae Ar-
chiepiscopo et Principe habitae continentur, per alphabe-
tum dispositi, per me Caroium Antonium Ioachinum Bo-
nonien. S. Petri in Casali Archipresbyterum collectae ’
Cart., sec. XVII, mm. 245 X 180, di carte 176. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
454 (791).
‘ Disputatio R. P. Benedicti Iustiniani de canonica ele-
ctione Summi Pontificis ante Cardinalatum scripta ‘.
Cart., sec. XVIII, mm. 265 X 200, di carte 112 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
455 (794).
{Grammatica latina). ‘ De partibus orationis È -— ‘ alter,
uter, bini, terni et similia ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 200 X 140, di carte 76 n. n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. Ioannis Garzoni Bonon.”.
266 CODICI LATINI
456 (795).
{Grammatica latina). Mutila in principio. — ‘ bini, trini et
similia. Petrus de traiecto scripsit ‘. | ‘ Iste liber est mei
Dominici de Bunociis ἡ. Simile alla precedente.
Cart., sec. XV, mm. 210 X 152, di carte 76 n. n., leg. in asse
cop. di pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Ioannis Garzoni Bonon.”.
457 (796).
{Grammatica latina). ‘ Cum omnis eloquentiae doctrinam ἡ —
‘ obscura, sed nubila coelo ’.
Membr., see. XV, mm. 220 X 145, di carte 207 n. n., con lettere
iniziali miniate, leg. m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Ioannis Garzoni
Bonon.'.
458 (797).
‘Grammaticorum antiquorum collectio sive epitome ἡ
1) 1-11" ‘Incipit liber Prisciani grammatici de nomine et
pronomine et verbo et participio ᾿. (Cfr.: Gramm. lat. ex rec.
H. Keilii, III, 443 sgg.) = 2) 11°-14" ‘ Incipit de finalibus lit-
teris [Servii] Honorati gramatici’.<Cfr.: op. cit. IV, 449 sgg.
8) 14°-19" ‘ Incipit commentarium Sergii de littera ’.
(Cir. Opa cibo, 915. sog 4) 19°-23* ' Commenta-
rium Maximi Victorini de ratione metrorum ’. <Cfr.: op.
CIV 216 550.) 5) 2831-26" ‘De finalibus metrorum
Maximi Victorini’.<Cfr.: op. cit. VI, 229 sgg.) 6) 27"-30"
‘ Incipit liber Mauri Servii gramatici de centum metrorum
generibus’.<Cfr.: op. cit.IV, 456 sgg.) 7) 31"-37" ‘ Manlì,
sive Malli, Theodori de metris’.<Cfr.: op. cit. VI, 585 sgg.)
8) 38-61" ‘ Incipit congregatio Bedae presbiteri de
metrica ratione ’. (Cfr. : op. cit. VII, 227 sgg.) 9) 62"-81
‘S. Isidori Hispalensis etymologiae ἡ. | È“ Domino meo et
dei servo’ — ‘ maximus et metrorius ’ 10) 82-84"
‘ Capei orthographia ’. <Cfr.: op. cit. XVII, 99 sgg.)
11) 84"-88" ‘ Incipit liber Agroetii de ortographia ’. «Cfr. :
op. cit. VII, dl3/sgg.) 12) 90*-120" ‘ Ars Consentii de
duabus partibus orationis, nomine et verbo ’. <Cfr.: op.
cit. V, 329 sge)
S55'/*
Membr., sec. XII, mm. 210 X 130, di carte 120 n. n., leg. m. pelle»
|
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 267
459 (801).
‘Gratiani Antonii Mariae a Burgo S. Sepulchri De vita
Iohannis Francisci Commendoni Cardinalis ’.
Cart., sec. XVI, mm. 285 X 200, di carte 255 n. n., leg. m. pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV,
460 (802).
‘ Gratiani Antonii Mariae De adversis illustrium virorum
casibus ab anno MD ad MDC ‘.
Cart., sec. XVI, mm. 285 X 200, di carte 260 n. n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
461 (804).
‘ Rhytmi hetrusci D. Victoriae Columnae a Cosimo Gra-
zino latinis versibus condonati ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 170 X 115, di carte 85 n., leg. in perg.
462 (806).
ΓΘ. Gregorit Magvi Dialogorum libri quatuor ’. <Cfr.: S
Gregorii Papae I Operu omuiu. Venetiis, 17044, II 150 sgg..
Cart., sec. XIV, mm. 810 X 205, di carte 94 n. n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte”.
463 (807).
‘ S. Gregorii Magni Moralia ’. Dal lib. XVII al XXXV.
<Cfr.: op. cit. I, 534-1168).
Membr., sec. XIV, mm. 270 X 190, di carte 249 n. 195-144, a 2 col.,
con lettere iniz. miniate, leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
464 (808).
‘S. Gregorii Magni Liber dialogorum ’
Membr., sec. XII, mm. 365 X 280, di carte 76 n. n., a 2 col., leg.
in pelle rossa.
465 (809).
‘ Gregorii XII P. M. Bulla erectionis congregationis Ca-
nonicorum Regularium S. Georgii in Alga, cum constitu-
268 CODICI LATINI
tionibus eorumdem, earumque confirmatione ἡ. (Datum Ro-
mae, V Kal. Iulii, Pontificatus anno I. [1406)).
Membr., sec. XV, mm. 235 X 168, di carte 20 n. n., con una
miniatura nella lettera iniz. allusiva a questa Bolla, leg. in perg.
466 (312).
‘ Iohannis Griffoni Memoriale historicum de rebus Bono-
niensibus ab anno 781 ad ann. 1428 ’. <Cfr.: Muratori. Iter.
ital. ser. T. XVIII, P. II. Città di Castello, Lapi, 1902).
Cart., sec. XVIII, mm. 320 X 225, di carte 178 π΄, prov.: ' Ex
Biblioth. Ant. Francisci Ghiselli ’.
467 (815).
‘ Almi Collegii Sacrae Theologiae Doctorum Bonon. ab
anno 1362 erecti usque ad annum 1759 Catalogus ordinatus
a Fratre Peregrino Antonio Orlandi a Bononia Ord. Car-
mel... additis temporibus, nominibus, prerogativis et di-
gnitatibus Excell. et Rev. Dominorum in S. Doctorum a
Collegio condito usque ad annum 1727. et confirmatus a
fratre Ioanne Baptista Grossio usque ad annum 1759 ’.
Cart., see. XVIII, in fol., di carte 103 n. n., prov. da U. Zanetti.
468 (818).
1) ‘ Guarini Veronensis Regulae grammaticales ’. <Cfr.:
Giuliari. Letterat Veron., p. 26). | ‘ Partes grammaticae ? —
‘et expuit expes ’ 2) ‘ Phoci grammatici De nomine
et verbo ’. <Cfr.: Grammat. latini ex rec. Keilii, V, 410 sgg.)
9) ' Haelii Donati grammatici Ars secunda ’. {Cfr.: op.
cit. IV, 367 sgg.).
Membr., sec. XV, mm. 190 X 115, di carte 102 n. n., con lettere
iniz. miniate, palinsesto, leg. in pelle.
469 (819).
‘ Historia martyrii B. Andreae Rinnensis pueruli anno
MCDLXII die 12 Iulii a Iudaeis in odium fidei occisi
anno 1620 et sequentibus, summa fide collecta et idiomate
rr een <=
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 269
germanico conscripta et recognita ab Hippolyto Guarinonio
ab Hoffberg et Volderthurn... anno 1752 ex ms. autho-
grapho in latinum translata ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 225, di carte 72 n. ἢ.) leg. in vel-
luto rosso, prov. da Papa Benedetto XIV.
470 (820).
‘Ioannis Guidotti Bononien. patritii i. u. d., Lect. pubbl.
ac S. Petri Canon. Institutiones iuris civilis et canonici ’
(1730-1731).
Cart., sec. XVIII, mm. 250 X 185, di carte 250 n. n., prov. Zec-
chini.
471 (821).
‘De facultatibus Delegatis ad Nuncios Apostolicos, Epi-
scopos, Missionum Praefectos, Missionarios ac Regios Cap-
pellanos exercitunm eoraumque usu et intelligentia. Petrus
Hieronymus Guglielmi S. Officii assessor. Kal. Iunii 1750 ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 190, di carte 592 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV,
472 (825).
1" ‘ Prefatio domini Guglielmi ven. abbatis S. Theodorici
in vita S. Bernardi Clarevallis abbatis ἡ 2" * Vita sancti
Bernardi abbatis Clarevallis ἡ. | ‘ Burgundie partibus fon-
tanis’ — “in capitulo legenda ’.
Cart., sec. XV, mm. 215 X 150, di carte 113 n. n., con lettere
iniz. miniate, leg. m. perg., prov.: ‘ Ex Biblioth. fratram S. Pauli
,
in Monte
473 (829).
‘ De haereticis, sive Summorum Pontificum et Episcopo-
rum constitutiones et epistolae contra haereticos ’. ‘ Omnia
excerpta ex libro membranaceo antiquo, quem Petrus Du-
sina scriptor anno 1580 habunit a R. D. Iosepho Maxardo
Vicario Placentino ἢ 1) 11-59" ‘ Quarta constitutio edita
contra hereticos per Alexandrum Papam ἢ 2) 611-148"
270 CODICI LATINI
‘ Instructio in negotio inquisitionis ‘. (18 nov. 1290)
3) 149"-171" ' Extractum de Summa fratris Yvoneti. De
Catharis unde originem traxerint ’ 4) 1721-202" * Con-
cilium Tarraconense ’ 5) 203"-4" ‘ Ordinatio Ὁ. Alba-
nensis Apostolicae Sedis Legati in negocio inquisitionis ’
6) 2051-208" ‘ Concilium peritorum Avinionensiunm quo
declaratur qui dicantur credentes ἡ 7) 209-228" ' Con-
silium D. Guidonis Fulcodii ἢ 8) 229r-240" ᾿ Consilium
Concilii provincialis Au. Narbonen.i et suffraganeorum
suorum qualiter sit in inquisitione procedendum contra
haereticos ’. (XIII Kal. Maii 1446) 9) 248r-244" ‘Sta-
tutum Regis Ludovici de Iudeis ’ 10) 245"-266" ‘' Re-
giensis spolii beneficii S. Martini in Spinis Decisio per
R. P. D. Robusterium, prolata die 17 oct. 1578’
11) 267"-272" ‘ Consilium 1). Viennensis quo tres consul-
tationes solvuntur ’. (Idibus Maii 1235) 12) 2737-285”
‘ Consilium Iacobi de Contis ’ 13) 292-312" Rege-
stum documentorum ab a. 1550 ad 1578) 14) 3131-4"
‘ Bulla Nicolai Papae III quae habetur in Inquisitione
Bononiensi apud S. Dominicum, qua multas poenas impo-
suit Papa haereticis et eorum filiis ’ 15) 3151-6" ‘ De-
claratio super inquisitione in Valentia et nonnullis aliis
regnis ’ 16) 317"-321" ‘ Officii SS. Inquisitionis con-
cessio in regnis Aragoniae, Valentiae, Maioricarum ’
17) 323"-327" ‘ Confirmatio privilegiorum Ministro Gene-
rali Ord. Fratr. Minor. provinciae Burgundiae È 18) 329
‘ Alexandro Episc. fratribus Ord. fratr. Minor. Inqui-
sitoribus hereticae pravitatis in partibus Italiae ’
19) 3311-342" «Brevi di Innocenzo VIII agli Inquisitori di
Spagna. 15 luglio 1485, 28 genn. 1485, 81 magg. 1486,
10 dic. 1484) 20) 345"-364" «Altri Brevi di Papa Leone X
(Kal. Dec. 1420), di Clemente VII (15 luglio 1530, 24 feb-
braio 1524) agl’Inquisitori d'Aragona e di Valenza)
21) 365'-368" ‘ Super differentis inter deputatos Cathalo-
niae et inquisitores ortis ’. (gennaio e marzo 1570)
22) 368-370" ‘Super negocio officii inquisitionis et depu-
tatorum Cathaloniae ’. (apr. 1570) 23) 3715-2" ‘ Revo-
catio licentiarum legendi libros prohibitos ’. (21 dic. 1558)
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 271
24) 375"-380" ‘ Salvusconductus Maranis concessus ’
(21 febbr. 1547) 20) 883r-393" <Lettera di Papa Paolo III
8 genn. 1540) 26) 395"-6" ᾿ Facultas procedendi contra
haereticos ἡ. (18 apr. 1550) 27) 397-401" ‘ Iulii III re-
vocatio pro Maranis ’. (inn. 1581) 28) 402-405" ‘ Re-
vocatio licentiarum tenendi et legendi libros prohibitos ἡ
(Kal. maii 1553) 29) 407"-411" ᾿ Confirmatio privilegio-
rum concessorum Crucesignatis ‘. (21 agosto 1551)
50) 415:-484: ‘ Pro officio inquisitionis in regnis Gallia-
tum. (26 apr. 1550) 31) 435'-431" ᾿ Revocatio licentia-
rum tenendi et legendi libros prohibitos ’. (24 mar. 1564)
32) 4481-451" ‘ Facultas concessa inquisitori Hispania-
rum procedendi contra abutentes sacramento confessionis ἡ.
(16 apr. 1561) 33) 454"-5" ‘ Dilecto filio Hieronymo de
Franchis in civitate Genuensi haereticae pravitatis inqui-
sitori generali Pius Papa IV ἡ. (30 dic. 1563) 84) 458"-464"
‘ Facultas concessa inquisitori Hispaniae hereticum et per-
nitiosum relaxandi quia hereticum carceratum interfece-
rat’. (martii 1563) 35) 466" «Lettera di Papa Pio V al
Nunzio e Patriarca di Venezia) 36) 4681-9" ‘ Hortato-
rium Duci et Ducissae Sabaudiae ut faveant inquisitoribus
hereticae pravitatis ’. (aug. 1567) 9.) 472"-3" ‘ Con-
cessio medietatis penarum pro Duce Mantuae Gulielmo Gon-
zagae '. (11 luglio 1569) ‘ Pro Card. Borromeo guberna-
tore Mediolanensi et reip. Venetorum ut faveat inquisitioni ’.
(apr. 1575) 39) 476"-7" ‘ Pro officio S. Inquisitionis Ve-
netiarum ’. (23 apr. 1575) 40) 478"-485" ‘ Ven. fratri
Episcopo Concheri Gregorius PP. XIII ’. (22 apr. 1573).
Cart., sec. XVI e XVII, mm. 265 X 205, di carte 209 n. più 19
bianche in principio n. n., leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
474 (830).
1) 13-15" ‘ Hermetis tractatus quem celavit insipientibus
cum aliis opusculis ἡ. | ‘ Inquit Hermes? — ‘ ex eo omnia
fecit "Ὁ 2) 16'-19" ‘ Liber XII aquarum ”’. | * Libelli
huius series’ — ‘colorem aureun | 3) 20"-34" ‘ Liber
de lapide rebis sive dabessi quod idem est ’. |‘ Dixit ἡ —
‘et serva È 4) 351-48" ‘ Sermo de aluminibus et salibus
272 CODICI LATINI
et attramentis et aliis que in hac arte necessarii existunt ad
complementum Eleizir ’. | ‘ Scias quod attrimentorum ἡ —
‘ scias hoc ᾿ 5) 49-52" ‘ Liber regiminum corporum ’ |
‘ Sublimatio ar.’ — ‘ provenit citrinum ἢ 6) 53"-55"
‘ Tractatus nobilis viri Emerici de Montefonti ’ | ‘ Extra-
hatur lapis’ — ‘auream aperiendam ἢ 7) 55"-56" ‘ Opus
ad Elixir secundum Nicholaum ’. | ' Septem sunt cor-
pora’ — ᾿ et postea preparatio ἡ 8) 57"-59" ‘ Liber qui
vocatur Argenteus de XXX verbis ’.|Iam 8015 — | fa-
cias bullire ἡ 9) 59"-61" ‘ Liber convinctionum ’. | ' Ut
ex antiquorum scientia’ — ‘in solem transmutat ’
10) 61"-64" ‘ Liber de naturis colorum iuxta Aristotilem ’ |
‘ Notato quum ignis’ — ‘transformabit ’ 11) 13°-855
‘ Rogerius Bacum. Super Geberem ‘’. ‘ De tribus ordinibus
medicine ’. | ‘ Tres sunt ordines’ — ‘ presenti sufficiant ’.
Cart., sec. XV, mm. 200 X 140 di carte 88 n., leg. in perg., prov.:
‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara ”.
475 (831).
‘ Divi Ecclesiae Doctoris Hieronimi prebisteri epistolae et
opuscula quibus divinae clarent seripturae, quibus zelus
christianae religionis accenditur inferius lege feliciter. 1466,
Κ. Infine: ' MCCCCLXVI ipso kalendarum februarii ’.
‘ Has gloriosissimi saneti Hieronimi epistolas et opuscula
quibus divine clarent scripture et zelus cristiane devotio-
nis accenditur: ego Iohannes Tenlande de Reeis Colonien.
dioc. Iuris pontificii ac legalis professionis scolarus in urbe
perusina exaravi Deo gratias ’.
Membr., sec. XV (1466), mm. 360 X 255, di carte 480 n., leg. in
pelle, prov. da Papa Benedetto XIV. La prima pag. ha un ricco ed
elegante fregio miniato ed una miniatura che rappresenta S. Giro-
lamo inginocchiato davanti a un crccifisso nell'atto di battersi il
petto con un sasso.
476 (832).
1) 1'-441"” * Divi Hieronymi sermones, epistolae et alia
opuscula ’. <Cfr.: S. Hieronymi Opera. Veronae, 1742, I, 128,
130, 193, 351, 464, 507, 955, 1042; II, 13, 41, 105, 14,
6. 5. ᾽θ08
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 2703
Pai 8.05. 4500 ὉΠ. ΘΟΕ 1 110; 127, 208, -210, 212,
235, 246). Sono probabilmente apocrifi gli scritti seguenti :
400" “ De planetu sive lamento Origenis a Hieronymo trans-
lato ’ 404" ‘ Hieronymi ad amicum egrotum Consola-
toria’ 450 ᾿ Hieronymus ad Rusticum narbonensem epi-
scopum de septem gradibus ecclesie sive sacramenti ἢ
455" ‘ Ex libro retractationum S. Augustini’ 526" Epi-
stola seu regula secundum Augustinum ad virgines beato
Hieronymo missa / 529" ‘ Vita. S. Hieronymi /
535" ᾿ Hieronymi epistola de celebratione pasce ’ 609”
‘ Hieronymi libellus de indurato corde Pharaonis et de vasis
honoris et contumelie ἡ 619" ‘ Cromatii et Heliodori ad
Hieronymum de martirologio consultoria ἢ 619° ‘© Hie-
ronymi ad Cromatium et Heliodoram responsiva de marti-
rologio ’. ‘ Sententie Theodosii translate a B. Hieronymo ’
620" ‘Hieronymus ad Paulam et Eustochium qui
psalmi et quando legi debent in ecclesia ’ 636" ‘ Hie-
ronymi ad Oceanum episcopum consolatoria de tribulatio-
num et detractorum patientia ’ 685" © Expositio S. Hie-
ronymi in lamentationibus Hieremie prophetae ’.
Cart., sec. XY, mm. 860 X 248, di carte 328 num. 380-709, leg.
m. pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca fratr. S. Pauli in Monte
477 (834).
‘ Ympnarium per totum anni circulum secundum usum et
consuetudinem Romanae Curiae in diebus ab octava epy-
fanie usque ad dominicam primam quadragesime et a prima
dominica Kallendarum octobris usque ad adventum ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 123 X 88, di carte 30 n. n., prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Io. Iacobi Amadei ’.
478 (837).
‘ Iacobi [Palladini] de Theramo Belial seu Consolatio pec-
catorum ’ | ‘ Universis Christi fidelibus ’ — ‘ devotas ora-
tiones effundant. Amen ἡ.
Cart., sec. XV (1431-32), mm. 275 X 195, di carte 160 n., leg. m.
perg. Scritto da due mani come rilevasi dalle seguenti sottoscrizioni :
‘ Ego dominus Spinellus de Fanno comitatus Mutinensis scripsi sub
Studi ital. di filol. class. XVI. 18
QU74 CODICI LATINI
anno D. N. I. C. 1481, die penult. mensis Iulii”. |‘ Ego fr. Girardus
de Allamania hoc opus explevi 21 die mensis madii, hora 19 in ci-
vitate Faventia, ad petitionem Ven. biblici fratris Pauli de Bon, de
Facinis predicatoris ibidem tune temporis. Anno Domini 1482’.
479 (840).
‘ Dubia varia de immunitate ecclesiastica et eiusdem li-
bertate ’.
Cart., sec. XVII, mm. 265 X 198, di carte 587 n., scritto da 2 mani,
leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
480 (841).
‘ Index alphabeticus sanctorum, citata pagina librorum in
quibus eorumdem fit mentio ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 309 X 222, voll. 2, a 2 col., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
481 (842).
‘ Statuta Bononiae typis non edita ’. (1454-1463).
Cart., sec. XVIII (1711-12), mm. 820 X 217, voll. 3, di carte 1185
complessive. prov. Sbaragli (?).
482 (848).
‘ Stephani Infessurae Diaria rerum Romanarum suorum
temporum ἡ. <Cfr.: Diario della città di Roma di S. Infes-
sura, ed. Tommasini. Roma, 1890, e Arch. d. soc. rom. di
st. patria, XI (1888), 507).
Cart, sec. XVII, mm. 262 x 197, di carte 245 n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
483 (349).
‘ Informatio pro causa Patris Antonii Vieyra Soc. Iesu ‘
Cart., sec. XVIII, mm. 258 X 195 di carte 46, n. n., leg. in perg.,
prov. da Pap: Benedetto XIV.
484 (850).
‘ Interpretatio variarum inscriptionnm antiquarum ἡ [Au-
ximatum].
Cart., sec. XVII, mm. 272 X 187, di pp. 64 n., leg. in persg., prov.
ε I Ì ᾽ 5 Ἰ δ Il
da Papa Benedetto XIV.
L
SR © __———_—
το
-.-
οι
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA.
485 (851).
[Iohannes Iucundus Veronensis] ‘ Inscriptiones antiquae va-
riarum urbium lapidibus insculptae ’. <Cfr.: Mommsen.
Corpus. inser. lat., vol. III, P. I, p. xxvir e vol. VI, P.I,
P. XLIV).
Membr.. sec. XV, mm. 270 X 184, di carie 246 n. n., scritto cal-
ligraficamente in nero e oro, leg. in pelle verde, prov.: ‘ Ex Biblioth.
Philippi Card. de Montibus ”.
486 (853).
‘ Institutionum Canonicarum libri quatuor ’.
Cart., see. XVIII, mm. 268 X 195, voll. 3, di carte 658 comples-
sive, leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
487 (854).
‘ Institutiones iuris civilis, canonici et criminalis ’
Cart., sec. XVII, mm. 196 X 133, voll. 3, di carte 245 200 211 n.,
leg. in pelle, prov. da U. Zanetti.
488 (855).
Institutiones logicae).
Cart., sec. XVII, mm. 22) X 157, di carte 122 n. n., leg. in perg,,
prov. dall'Istituto delle scienze.
489 (862).
‘ Liber investiturarum et feudorum per diversos Pontifices
concessorum, in quo etiam nonnullae Constitutiones et coe-
terae scripturae ad Romanam Curiam pertinentes conti-
nentur’ 1) 25-28" ‘ Infeudatio Regni Siciliae per D. Cle-
mentem Papam IV Domino Karolo S. Ludovici Regis
Franciae filio... facta Perusii, II Non. Novemb. 1265 ᾽
2) 2829" ‘ Modus faciendi homagium 1). Papae de Regno
Siciliae quando confertur Regi ἢ 3) 2091-48" ‘ Tractatus
de iurisdictione Ecclesiae super Regnum Apuliae et Si-
ciliae ’ 4) 48"-49" ‘ Litterae D. Caroli Regis Siciliae
missae D. Gregorio Papae IX super solutione census pro
Regno Siciliae. Datum Neapoli, 1275, die XII ΤᾺ] ’
Ὁ) 49°-75" ‘ Confirmationis forma factae per 1). Bonifatium
276 CODICI LATINI
Papam super tractatu pacis habito inter spectabiles viros
DD. Carolum de Francia, Comitem Alengonensem, Ruber-
tum primogenitum Illustris Regis Siciliae Ducem Calabriae
ex una parte, et Regem Fridericum ex altera super insula
et regno Siciliae. Datum Anagn., XIT, Kal. Iulii, Pontifi-
catus nostri anno IX ‘ 6) 75'-76° ‘© Responsio D. Boni-
fatii Papae VIII facta D. Carolo Regi Siciliae super suc-
cessione dicti regni. Dat. Romae, VI Kal. Martii, anno II ’
7) T"-79" * Littera quam D. Carolus Rex Siciliae misit
D. Clementi Papae IV. Dat. apud lacum pensilem, I sept.,
1266 ’ 8) 79-93" ‘ Infeudatio facta per D. Bonifatium
Papam VIII de Regno Sardiniae et Corsicae Il. Principi
D. Iacobo Regi Aragoniae. Dat. Romae, pridie non. Apr.,
Pontif. nostri anno III’ 9) 93-95" ‘Donatio facta
SS. D. N. Innocentio Papae III per Ill. virum 1). Iohanuem
Regem Angliae de toto Regno Angliae et de insula Hy-
berniae. In Londoniis, III die Octobris 1213’ 10) 95-96"
‘ Forma homagii quod fecit dictus Rex Angliae D. Papae.
Apud. S. Paulum Londonen., III die Octobris 12183 ’
11) 96°-98" ‘ Instrumentam quod magister Limicius Ca-
merae D. Papae Clericus Nuncius Apostolicae Sedis in An-
glia ad Curiam apportavit ἢ 12) 98°-100" ‘ Statutum
D. Nicolai Papae IV continens quod de omnibus et sin-
gulis fructibus, redditibus et proventibus quos recipit S. Ro-
mana Ecelesia in Siciliae, Angliae, aliisque regnis fiant
duae partes aequales ἢ 13) 1015102" ‘ Instrumentum
donationis factae Sacro Collegio Dominorum Cardinalium
per D. Benedictum Papam XII anno 15334, de medietate
omnium censunm etc. ἢ 14) 102-108 ' Revocatio facta
per D. Gregorium Papam X de consuetudine quod solis
ribaldis dabatur eleemosyna in festo Carnisprivii ἢ
15) 103-105” <Provvisioni diverse di materia censuaria,
a. 1331-1350) 16) 105‘-141* " Donationes et largitiones
quas Imperatores Romani et Reges diversi catholici et de-
voti fecerunt antiquitus S. Romanae Ecclesiae de regnis et
bonis eorum ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 198, di carte 175 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA.
490 (863).
‘ De investituris Regni Neapolitani ’. {Repertorio degli
atti riguardanti investiture ed altri affari ecclesiastici nel
Regno di Napoli sino alla prima metà del sec. XVID.
το
=]
“-}
Cart., sec. XVII, mm. 265 Χ 205, di carte 351 e 308 n. n., leg.
in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
491 (865).
" S. Ioannis Chrysostomi opuscula ’ 1) 1"-23" ‘ Paraenesis
ad Theodorum, seu de reparatione lapsi hominis ἡ. | * Quis
dabit caniti meo ᾿ — ‘ medicamenta non queras ἢ
2) 24"-35" ‘ De compunctione ad Demetrium, lib. I’. Cum
te intueor’ — 'operam negligenti ’ 8) 86-43" ‘ De
compunctione ad Stelechium, lib. II”. | ‘de quomodo po-
test fieri’ — ‘in immortalibus flammis ’ 4) 44-56"
‘Quod nemo potest ledi nisi a se ipso ’. | © Scio quod cras-
sioribus ἢ -— ‘ non leditur ἢ 5) 56‘-58" ‘ Sermo de pe-
nitentia ἡ. | ‘ Provida mente’ — ‘Ihesu Christo ’
6) 59"-144" [5. Bonaventurae] ᾿ Stimulus amoris ’. | ‘ Liber
iste’ —- ‘in secula seculorum ἡ. (1409) Ὧν 145"-158"
‘ Tractatulus de modo vivendi ordinate et perfecte ’. | © Mi
frater' — ‘ valeat in finem. Amen. Compilata 1406 ’ | ᾿ Ex-
plicit operis huius (sic) per manus don Verardi 1425, prima
die mensis dicembris’ 8) 159-180” ‘ S. Ambrosii ’ {Liber
de Paradiso). | ‘ Ut plantavit deus paradisum ’ — ‘ que
sunt specialia ’ .9) 180°-193" ‘ Eiusdem Liber de Cayn et
Abel ‘’.| De paradiso’ — ‘ pena rapuisset’ 10) 2065-209"
‘S. Augustini sermones ’. | ‘ Que sunt que'in hac vita’ —
‘ mors eterna nitatur ’.
Cart., sec. XV (1428), mm. 208 X 150, di carte 217 n. n., leg. m.
pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte. A c. 58" è
notato: ‘ Anno M.° CCCC.° XXVIIJ, die VII mensis Januarii ego pre-
sbiter Everhardus Heydnus capellanus Rev. D. Card. Sancte Crucis
scripsi hoc opus Ferarie Ὁ
492 (866).
‘ Iohannes Divionensis ἡ. (Commentum in Doctrinale Ale-
278 ; CODICI L4TINI
xandri de Villadei) 1" "0 deus triclinium trinitatis ἢ
191" ‘ Et hec de notulis sufficiant doctrinalis. Amen ’.
Cart.. sec. XV, mm. 338 X 240, di carte 192 n. n., a 2 col., con
lettera iniz. miniata, leg. m. perg., prov. : ‘ Ex Biblioth. fratr. S. Pauli
in Monte ’. Fu donato da fr. Battista Mezzavacchi.
493 (867).
1) ‘ Epitome totius Astrologiae conscripta a Ioanne Hispa-
lensi Hispano Astrologo celeberrimo ante annos quadrin-
gentos et nunc primum in lucem edita. Cum praefatione
Ioachimi Helleri Leucopetraei contra Astrologiae adver-
sarios. Norimbergae, in officina Ioannis Montani et Ulrici
Neuber, anno Domini MDXLVIII ’ 2) ᾿ Alkindus de
temporum mutationibus, sive de imbribus, nunquam antea
excussus. Nunc vero per D. Io. Hieronymum a Scalingiis
emissus. Parisiis, apud Iacobum Kerner, MDXL ᾿
3) March. Cornelio Malvasia. Praedictiones astrolo-
gicae).
Cart., sec. XVII, mm. 268 X 200, di carte 64 + 26 + 40 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal Card. Filippo Monti.
494 (868).
{M." Ioannes de Mantua, M." Hugo Bencius de Senis M."
B. de M.®® (Mutina)). ‘ Consilia medica ’.
Cart., see. XV, mm. 295 X 220, di carte 134 n., prov.: ‘' Ex Bi-
bliotheca Ulyssis Aldrovandi ᾿.
495 (869).
‘ Ioannes de Sacrobosco. Tractatus de sphaera . | ‘ Tra-
ctatum de spera quatuor capitulis distinguimus’ — ἡ aut
mundi machina disolvetur. Finis’.
Membr., sec. XV, mm. 134 X 82, di carte 39 n. n,,
tere iniz. a colori e oro, con fregio marginale, eleganti figure astro-
nomiche a penna e colori intercalate al testo e nei margini, leg. m.
perg., appartenne a frate Michelangelo da Milano.
496 (870).
{Hercules Isolani) ‘ De oratione. Tractatus varii. Bononiae
die VII Martii, anno Domini MDCCLVI ’.
Cart., sec. XVIII (1756), mm. 355 X 235, voll. 61, leg. in perg.,
prov. dalla Biblioteca dei PP. dell'Oratorio,
con rich., let-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 279
497 (873).
‘De iudiciorum ecclesiasticorum libertate, libri III ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 275 X 200, di pp. 590 -Ε 10 carte n., prov.
da Papa Benedetto XIV.
498 (814).
1) 1'-208" ‘ Iustinus ’. ᾿ Epitome historiarum Trogi Pom-
peii, libri XLIV ". «Cfr.: Iustinus. Trogî Pomp. histor.
Philipp. epitoma. Lipsiae, Teubner, 1859) 2) 208-231"
‘ Descriptio Italiae cum antiquitatibus eius ’. | ‘ Italia pro-
vintiarum nobilissima ‘ -- ‘ad praesens dicta sufficiant ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 240 X 166, di carte 231 n. n., con rich., leg.
m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. S. Pauli in Monte”.
499 (875).
‘ D. Iunii Iuvenalis satirae ’ | ‘Semper ego auditor tan-
tum’ — ‘induxit omne legumen ἡ. La sat. XVI precede
la XV. Con glosse interlineari e marginali di più mani.
Cart., sec. XV, mm. 244 X 170, di carte 98 n. n., con rich., leg.
m. pelle, prov. da Domenico Guidotti.
300 (876).
‘ D. Iunii Iuvenalis satirae, cum glossis ’. | ‘ Semper ego’ —
Termina colla sat. XV num. XIV: ‘ non omne legumen ’.
Glosse interlineari e marginali per tutto il cod.
Menbr., 566. XV (1432), mm. 224 X 167, di carte n. n., probabil-
mente autogr. di Giovanni Garzoni, che vi notò (f. 2"): Audivi hunce
librum ego a disertissimo omnium Veroniensium Guarino praeceptore
meo, sub anno domini 1449’; prov. ‘ Ex Biblioth. Bernardi primum,
deinde Ioannis Garzoni Bonon.’. In fine (f. 87") ‘ Incepi scribere
die III marcii 1432 et finivi die sabati XXII eiusdem mensis... Po-
stea incepi glosare die XXVIII eiusdem mensis et finivi die ultimo
aprilis 1432 in Parma, et dum essem Mutine correxi textum cum
quodam antiquo, incipiens die XV augusti et finivi die penultimo
»).} 7
sept. 1433’. A c. 89": ‘ Ludovicus Lardus scripsit ’; leg. in pelle.
501 (877).
1) 1"-75" ‘ D. Iunii Iuvenalis satirae ’. | ‘ Semper ego’ —
fin. colla sat. XV. 2) 76-89" ‘A. Persii Flacci satirae ‘. |
280 CODICI LATINI
‘ Nec fonte labra prolui’ — fin. colla sat. VI: ' finitor
acervi’. | ‘ Auli Flacci Persii Volaterrani satirarum sex.
liber finit ἡ:
Menmbr., sec. XV, mm. 190 X 116, di carte 90 n. n., elegante-
mente scritto e miniato, con fregio marg. e uno stemma (due bande
bianche incrociate su fondo turchino); appartenne a Michelagnolo
Alluminati e poscia a Papa Benedetto XIV, leg. in pelle.
502 (878).
1) 1-83" Τὸ. Iunii Iuvenalis satirae ’. | ‘ semper ego ἡ —
fin. colla sat. XVI: ‘et torquibus omnes ’. Ogni sat. è pre-
ceduta dall’argomento metrico scritto in oro 2) 84"-98"
‘ A. Persii Flacci satirae ’. | ' Nec fonte’ — fin. colla
sat... VI ‘“finitorbacervi. Finis:
Membr., sec. XVI, mm. 161 X 102, di carte 98 n. n., con ele-
gante miniatura a f. 1" e nella parte inferiore uno stemma (rosso
nella parte super., bianco nell’infer.), caricato delle lettere A sul
campo rosso e 1, O ai lati (Iuvenalis Aquinatis opera), iniziali ele-
gantissime in principio d’ogni libro; leg. in perg.
303 (879).
1) 11-19" ‘ P. Ovidii Nasonis De remedio amoris ’. | ‘ Pu-
blis Ovidii Nasonis de remedio amoris principium ἡ. | ‘ Le-
gerat huius amor titulum’ — ᾿ foemina virque meo ’. |
‘ Finis. Amen deo gratias ’. | ‘ Ego Dominicus Lupsi Bon.
5. 1466’. | ‘ die decimo septembris ’. | ‘ Publici Ovidii
Nasonis de remedio amoris ’ 2) 21596" ‘ D. Iunii Iu-
venalis satirae ’. | ‘Iunii Iuvenalis aquinatis satirarum
libri principium ’. ᾿ Argumentum Guarini Veronensis ἡ. |
‘ Semper ego’ — La sat. XVI precede la XV. In fine:
‘Iuni Iuvenalis aquinatis satirarum poetae clarissimi operis
finis. Quem ego Dominicus Lupsi bononiensis transeripsi
die XVII augusti, incoepi die vero IV sept. explevi. flo-
rente Paulo papa secundo. 1466. Ego Dominicus Lupsi ’.
Cart., sec. XY (1466), mm. 168 X 117, di carte 98 n. n., fu già:
‘ Sancte Marie Spilimberti Ad usum fratris Mariani ’ (Fr. Tadei de
sp. v. g.), poscia: ‘ Ulyssis Aldrovandi et amicorum ’; leg. in perg.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOCNA. 281
504 (380).
‘ De Ladislao Seorenio Episcopo Syrmiensi Ὁ
Membr., sec. XVIII, mm. 224 X 105, di carte 8 n. n.,, leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
505 (881). |
‘ Petri de Lafiguera Elenchus cronologico-historico-criticus
monumentorum ad praeclara D. Card. Aegidii Alvari Al-
bornotii gesta pertinentium ’ 245-246" ᾿ Bononiae, in
hoc ipso Collegio Maiori, die XXX Augusti, anno Do-
mini MDCCLII ’. Firma autogr. del Lafiguera, del Ret-
tore e di altri collegiali del Collegio di Spagna. In fine:
‘ Index alphabeticus rerum precipuarum ”.
Cart., sec. XVIII (1752). imm. 302 X 210, di carte 274 n.. leg. in
velluto cremisi con ricami in oro e } arme di Papa Benedetto XIV.
506 (580).
‘ Horatir Lancellotti Romanae Rotae Auditoris Causarum
coram ipso in S. R. Rotae Auditorio agitarum positiones,
vota ac decisiones, annor. 1581, 1582, 1583 ”.
Cart., sec. XVI (1581-83), mn:. 289 X 210, voll. 2, il 1° di carte 809,
il 2° di 1042, leg. m. perg.
507 (887).
‘ Latini Latinii Viterbiensis Lucubrationes, carmina in
utraque lingua, epistolae ad illustres viros, eorumdemque
ad Latinium responsiones ἡ. <Cfr.: Latini, L. Epistolae, co-
niecturae et observ. collectae a Dominico Magro. Romae, 1659,
voll. 2, che contengono poche soltanto di queste lucubra-
tiones ed epistolae).
Cart., sec. XVII, mm. 243 X 185, di carte 401 n. -|-- 22 bianche
in princ., leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
508 (891).
‘ Petri Lazaroni Brix. Ad Ornatissimum Senatum Bono-
niae carmen ἡ. | ‘ De prudentia ’. | ‘ Pyeridum mater, prae-
282 CODICI LATINI
clara Bononia, salve’ — ' Dona bonus merito lustrantur
mutua nobis”.
Membr., sec. XVI, mm. 236 X 170, di carte 33 n. n., con rich.,
leg. m. pelle, prov. dall’ Istituto.
509 (892).
1) 1"-26" ‘ Lectionarium quorumdam festorum principalium
ad usum Basilicae Petronianae ἢ 2) 27'-48" ‘ Vita vel
Acta S. Petronii Episcopi et confessoris ἡ 9) 49"-56" ‘Of-
ficium S. Petronii etc. ”.
Membr. sec. XY, mm. 377 X 250, di carte 59 n. n., a 2 col., con
elegantissime miniature a cc. 35, 21", 31", 49”, molte lettere iniziali
miniate, e lo stemma Bentivolesco coperto dallo stemma di Bologna,
leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
510 (894).
‘ Johannes de Lignano. Tractatus de duello ᾿. | ‘ Restat
ut videamus de duello’ — ‘cum sic obtemperaret legi ᾿
Segue l'indice ‘ Summariorum Ioannis de Lignano ”. (Ofr.:
l’ediz. di Venezia, 1584, tom. XII, ff. 281, col. 2-284).
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 220, di pp. 46, prov. dall’ Istituto.
511 (895).
‘ Iohannes de Lignano. Lectura super Clementinis ἡ. | ‘ Iu-
dicum vij.c. congregati sunt universi viri” — ‘ habeat in-
comoda ff. familiariter. 1. plen.’. | ‘ Explicit apparatus
D. Iohannis de Lignano super aliquibus extravagantibus
ἃ. Io. Papa XXII desuper toto opere Clementinarum. Et
est opus melius quod unquam fuerit in iure canonico ’.
Cart., sec. XV. mm. 406 X 295, di carte 146 n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte ”.
512 (899).
‘ Michaelis Leonici Cler. Estensis Index Vicariatuum et
Infeudationum quae reperiuntur in Archiviis Castri S. An-
geli et R. C. Apostolicae ’
Cart., sec. XVII, mm. 301 X 215, voll. 2, di carte 286 e 245, leg.
in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 28
513 (900).
‘ Michaelis Leonici Cler. Esten. Index rerum et materiarum
spectantium ad potestatem Summorum Pontificum et alio-
rum Praesulum; et ad iura et privilegia variaram Eccle-
siarum, Abbatiarum, Monasteriorum, etc. Libris Archivii
Castri S. Angeli et antiquis R.C. Apostolicae accomodatus ”.
DI
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 215, di carte 138 n., leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
514 (901).
‘ Michaelis Leonici Cler. Esten. Index rerum et materia-
rum omnium quae continentur in libris Archivii Castri
5. Angeli ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 225, di carte 853 n. n., leg. in pelle
scura, prov. da Papa Benedetto XIV.
515 (913).
‘ Lexicon medicum, in quo praesertim peregrina vocabula
b
declarantur .|‘ Optabat Galenus discere et dicere posse ἢ —
‘ sapore Zedoarie remissi tamen ”.
Cart., sec. XV, mm. 295 X 220, di carte 236 n., a 2 col., con
rich., leg. in pelle scura, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Marsiliana ’.
516 (914).
‘ Liber revelationum ’. | ‘ Ego Amadeus fui raptus ex
spelunca mea’ — ‘cum omnibus ipsum expectantibus.
Amen.” | ‘ Laus Deo. finis”.
Cart., sec. XV e XVI, mm. 832 X 232, di carte 250, leg. in pelle
scura, appartenne a fra Gio. Michele Pio Inquisitore di Mil[ano], che
lo lasciò in dono al fratello Paolo Pio.
517 (915)
‘ De libertate Ecclesiae in acquirendis, retinendisque bonis
immobilibus ’. Fin.: ‘ Dat. Wildeshusen, XV Καὶ. Aprilis
anno Dom. incarnat. DOCCCLXXXVIII, Indict. I, Anno
autem regni nostri V ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 345 X 235, di carte 313 n. a pp. 1-626,
prov. da Papa Benedetto XIV.
284 CODICI LATINI
518 (919).
‘T. Livii Historiarum ab urbe condita Decas prima ’. Mu-
tila in prine. e in fine. <Cfr.: T. Livius. Ad urde condita
libri. Teubner, 1868, vol. I, p. 4, 2 e vol. II, p. 199, 14).
Manca la fine del cap. 46, lib. X e tutto il cap. 47.
Cart. e membr., sec. XV, mm. 268 X 195, di carte 281, con reg.
a-z. Molti scolii marg. e interl. probabilmente di mano di Gio, Gar-
zoni, leg. in asse cop. di pelle verde con borchie metalliche; prov.
dal Card. Monti.
519 (920).
1) 1'-76" ' Bernardo Garzoni” Logica). Mutila in prin-
cipio. |... ‘in circuitu librorum ’ -— ‘ fastidiant quare etc. ἡ
‘ Bernardus Garzonus... scripsit ac perfecit MCCCCXVI
die 4° nonas Iunii ’ 2) 711-85 «Istituzioni 1080085,
Adesp. e anepigr. | ‘ Signum ao — ‘ proposi-
tionis omnis non est ἢ 3) 86"98" ‘ Gulielmi Entisberi
Tractatus qui iuxta hune testum nuncupatur. | ‘ Iuxta
hunc testum ᾿ — ᾿ est libri dubium ” ... 4) 100΄-116 ἡ
‘ Magistri Alberti de Saxonia Tractatus propositionum, seu
de modo et arte disputandi ’. | ‘ Fuerunt enim amici? —
‘cum brevitate ’ 5) 117"-131" ‘ Rodulphi Strode Con-
sequentiae ’. | ‘ Consequentia dicitur illatio’ — ‘ sibi op-
posite ° 6) 191-184 ‘ Pauli Pergulensis TraAciaigo de
sensu composito et diviso ᾿. | " Cum sepenumero’ — ‘in
hac materia ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 213 x 150, di carte 134 n. n., a 2 col., a
c. 76" la data 1416, a c. 134" la data 1481. Nel recto del riguardo
anteriore: ‘ Ista logicha est mei Marcelli de Garzonibus’, e poco
appresso: ‘ Memoratio ut ego incepi studere logice anno Domini
Millesimo Mo no octuagesimo primo, intravi sub Magistro
,
Nicholao de Saviis”. E di mano del sec. XVI: ‘ Memoratio ut ego
incepi studere logice anno MDXXX, mense Octobris. die vero XVII,
sub disciplina Magistri Antonii Francisci de Faba ”. A ὁ. 151", di
mano del sec. XV; ‘Iste liber est mei fratris Blasii Silvestri de Flo-
rentia Ord. Carmelitarum ’. Prov. dal Card. Monti.
520 (921).
‘ Manuscripta logicalia” 1) 3"-6" ‘ Utrum in omni acqui-
sitione doctrine tantum due precognitiones sint neces-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 285
sarie ᾿. | ᾿ Queritur utrum’ — ‘de questione sufficiant ἢ
2) 6'-10" © Utrum duo tantum sint modi prenoscendi
per se’. | ‘ Queritur utrum tantum’ — ‘ prius exposi-
tum " 9) 11°-15" ' Utrum in omui genere demonstra-
tionis debeat esse me.” aliqua diffinitio ?. | ‘ Questio est’ —
‘ per diffinitionem dicentem explicite ’ 4) 18"-20” ‘ Que-
stio quid sit me." in demonstratione ’. | ἢ Questio est quid
sit’ — ‘ propter causas predictas ’ 5) 20" ‘ Utrum ista
propositio propter unumquodque tale et illud magis habeat
veritatem ’. | ‘ Utrum ista propositio ᾿ — ‘ propositio as-
sumpta ’ 6) 215-80" ‘ Tractatus de ’...|‘ Philosophus
octavo --- ᾿ de identitate ’ Τὴ) 31°-38"' (Alberti de Sa-
xonia Proportiones). | ‘ Proportio communiter ᾽ — ‘ causa
brevitatis. Laus deo. 1458, 5 decembris Ὁ 8) 417-42" «De
reductione aque calide ad suam frigidatem). | ‘ De rednu-
ctione ᾿ — ‘ non impediunt quare etc. ἢ 9) 42-44"
‘ Utrum corpus mobile sit subiectam in scientia natu-
e: ιν 3
rali’. | ‘ Queritur utrum in prima parte summe
10) 44"-46" ‘ Utrum omne corpus mobile sit divisibile
et habeat partem et partem ’. | ‘ Utrum omne mobile? —
‘ habite ad invicem ’ 11) 49"-81" Iohannis de Ianduno)
‘Commentum super libro Averois de substantia orbis ”. |
‘ In hoc tractatu ’ — ‘ sit virtus infinita ’ 12) 93-103%
‘ Liber de formis”. | ‘ Omnes homines’ — ‘sunt effe-
ctus ° 13) 104-106" ‘ Utrum gravia et levia moveant
se ad sua hora propria ’. |‘ Utrum gravia’ — 'a remote
prohibent ᾿ 14) 1075109" ‘ Utrum in vero augmento
quelibet pars corporis quod augetur, augeatur?.|‘ Dubitatur
utrum ᾿ — ‘augmentatione condensatur ἢ 15) 109°-110*
‘ Utrum lumen sit in aere realiter ’. | ‘ Queritur utrum’ —
‘de anima dicitur ἢ 16) 1105111" ‘ Utrum differentia
specifica motus attendatur penes differentiam specificam
terminorum ?. | ‘ Queritur utram ᾽ -- ‘ad quem accipit ᾿
17) 111"-115" ‘ Utrum putrefactio possit accidere in
corpore humano ex debito regimine cibi et potus ‘. | Que-
ritur utrum’ — ‘ modo dicto ° io Ile 113" * Utrum
ante humorum evacuationem sit a medico expectanda dige-
stio’.|‘ Utrum ante? — ‘aut digeste etc.’ 19) 118°-119"
286 CODICI LATINI
‘ Utram omnis digestio procedat ingrossando ’. | ‘ Dubi-
tatur utrum ? — ‘ et convertendum ’ 20). 1197-1207
‘ Utrum per actum nutritive virtutis possit restaurari hu."
melius pro vite longitudine etc. ’. | ‘ Dubitatur utrum ἡ —
‘ vite perduratione ’ 21) 120"-124" ‘ Utrum conditio
sit qualitas una”. | ‘ Queritur utrum ? — ᾿ defendi °
29) 124" * Utrum possit esse equale ad pondus ’. | © Utrum
possit’ — ‘applicari equata ’ 23) 1247-125" ' Utrum
circa dispositiones Hippocratis optime debeat esse alba ut
videtur innuere Avicenna ’. | ‘ Queritur circa conditio-
nes’ — ‘ergo nec Ypo. ’ 24) 1275128" ‘ Utrum omnis
febris sit calor excessivus ’. | ‘ Queritur utrum’ — ‘in
calefacto esse ’ 25) 128"132" ‘ Utrum in omni febri
aliquid cordi intrinsecum sit ’. |‘ Utrum in omni febri? —
‘ de compositis febribus ’ 26) 132"-136" ‘ Utrum omnis
hipostatis naturalis substantie decidatur a 3* digestione
que est membrorum ’ | ‘Queritur utrum’ — ! pro suis
conditiouibus ’ 27) 136‘-137" ‘ Utrum post etatem con-
sistendi incipiat calor naturalis diminuì ’. | ‘ Utrum post
etatem’ — ᾿ possunt Ia. 28) 137-140" ‘ Utrum con-
ditio iuventutis sit temperantior conditione pueritie ’. |
‘ Utrum conditio ᾿ — ‘ et non in puero ° 29) 145-154
‘ Utrum mala conditio diversa sit in qualibet parte eius
cuius alteratur conditio ’. | ‘ Queritur utrum ᾿ — ‘ altera
latitudo ἢ 80) 155"-172" ‘ Contra questiones Iacobi Forli-
viensis’.|in questione’ — ἣ ad minus constringi etc. ’
31) 174-177" ‘ Tractatus de latitudine formarum *.|‘Quia
formarum ’ —- ‘ consequentis probatur ἢ 32) 178'-184"
{Mag. Iohannis Garzonis Questio de causis periodicationis). |
‘ Utrum pro assignandis --- ‘ rerum p.° ethicorum ?. (1470,
die 27 decembris) 33) 193-196" ‘ Questio catrum diffi-
nitio subiecti sit sufficiens me.” in demostratione . | ‘ Utrum
diffinitio? — ‘ declarat Albertus 7° me.©® ° 94) 196-198"
{Questio utrum celum componatur ex materia et forma).
ιν
‘ Utrum celum ? — ‘ constare dicitur ’
Cart., sec. XV, mm. 338 X 245, di carte 199 n., a 2 col., ac. ΤῸ:
‘ Die 28 decembr. incepimus... 1432 ’; e poco più sotto: ‘ Visto per
me Her.° Bardelli (?) a dì 8 di zugno 1459 ’, Nel verso dell’ ult. carta
I
|
|
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 287
a)
un possessore del cod. nel sec. XV (1488-9) scrisse una nota di libri
prestati. Ac. 38" la data ‘1458, 5 decembr.’; nel 1470 appartenne a
Gio. Garzoni e poscia passò alla Biblioteca Marsiliana.
521 (925).
‘ Ecclesiae S. Stephani Lugdunensis Kalendarium, Marty-
rologium, Obituarium ’. <Cfr.: Obituaire de l’Eglise prima-
tiale de Lyon, par M. C. Guigue. Lyon, 1902, in-8; e Mar-
tyrologe de la sainte Eglise de Lyon, par F. Condamin et
I. B. Vanel. Lyon, 1902, in 8°).
Membr., sec. XIII, mm. 308X 208, di carte 272 n. n., leg. in
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
522 (926).
1) 1°-82" ‘ Raymundi Lulli Ars demonstrativa ’. | ' Dens
qui clarificatio È — ‘ alteratio, maioritas, finis’ 2) 83-97"
‘ Raymundi Lulli Ars brevis ’
e
.|' Deus cum tua gratia? —
scolares de predictis ’.... ‘ Finivit Raymundus hune
librum Pisis in Monasterio S. Dominici, mense Ianuarii,
anno MCCCVII ’ 8) 98"150" ‘ Raymundi Lulli Ars
°.| ‘ Deus cum tua sublimi benedictione ᾿ — ‘ dici
posset ’. | ‘ Finivit Raymundus hunec librum Parisiis....
anno M CCCIX, mense Nov. ?.
Membr., 566. XY, mm. 255 X 180, di carte 150 n., per lo più a
2 col., leg. in perg, prov. da Papa Benedetto XIV.
mistica
523 (927).
1) 1'-26" <«Raymundi Lulli Antiqui testamenti pars se-
cunda). (Cfr.: Mangetus. Bibl. chem. I, 763) 2) 203-385
{Raymundi Lulli) ‘ Liber de mercuriis ’. | ‘ Fili, necesse
est tibi” — ' temporis mora et largitate ’ 3) 38-85"
Raymundi Lulli Testamenti novissimi liber III). <Cfr.: op.
cit. I, 806) 85° ᾿ Translatum fuit presens testamentum
de lingua catalanica in latinam anno dom. 1443, VI Iunii
apud London. in prioratu S. Bartholomey ’. | ᾿ Sequitur
cantilena Raymundi ἡ. |" Amor nos facit hoc rimari ’
Cart., sec. XV, mm. 212 X 145, di carte 85 n., leg. τὰ. perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara ᾿.
288 CODICI LATINI
524 (928).
1) 1-55" ‘ Rasis. Liber perfecti magisterii ’. |! Cum stu-
dio solerti ° — ‘ rubeis ad rubeum ἢ 2) 56-69" ‘ Ray-
mundi Lulli Liber mercuriorum ’. <Cfr.: Lullus R. /e-
pertorium, etc. Bologna, 1567) 3) T0"-116" ‘ Raymundi
Lulli Ars intellectiva ’. | ‘ Multi sunt erratici -- *! ab
eorum corruptione ἢ
Cart., sec. XV, mm. 143 X 105, di carte 120 n., leg. in perg,.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara’.
525 (929).
‘ Raymundi Lulli Arbor scientiarum ’. In fine: ‘ Scriptum
per me Iohannem de Mysna Theotonicum in castro Padue
et completum sub annis ab incarnatione Ihesu Christi
MCCCCXV, in vigilia 5. Marci Evangeliste ’. ‘Cfr. per le
edizz.: Hist. littér. de la France, XXIX, 249-250).
Cart., sec. XV (1415), mm. 435 X 290, di carte 173 n., a 2 col.,
leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iacubi Bartholomaei Beccarii ”.
526 (936).
1) ‘ Marcelli Malpighii Opera’. <Cfr.: Malpighii Opera
posthuma. Venezia, 1743) 2) <Eiusdem). ‘ De metallorum
CORNA
generatione ’. ‘ Epistola anatomica de cornibus, utero, etc. ad
ITacobum Spondium conscripta ’. (Bononiae, Kal. Nov. 1681).
‘ Bombicum historia. anatomica ἡ. ‘ De viscerum structura
exercitatio anatomica ’. Cfr. le edizz. di Bologna, 1666 e
Lond. 1666).
Fascicoli e fogli volanti mss. in due buste, sec. XVII.
527 (941).
Vox. III. ‘ Ovidii Montalbani Lucubrationes primae pro di-
gestione atque editione Dendrologiae Ulyssis Aldrovandi ?.
Schede orig., mss., in fol., sec. XVIII.
528 (942).
‘ Antonii Mariae Valsalvae schedae medicae, anatomicae
et chirurgicae autogr.’.
Fascicoli e fogli volanti mss., see. XVIII.
sell
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 28
529 (943).
‘ Daniel Papebrochius. Vita S. Venantii martyris Camer-
tis *. (Cfr.: Acta sanctor., Maii, tom. IV, pp. 136-144P's).
ἰ 9
Cart., sec. XVIII, mm. 320 X 220, di carte 76 n. n., prov. da
Papa Benedetto XIV.
530 (944).
‘ Claudius La Croix et Constantinus Roncaglia. Proposi-
tiones excerptae e theologia morali’. <Cfr. le edizz. della
Theologia moralis di Venezia, Nicolò Pezzana, 1734, e Ve-
nezia, Francesco. Pitteri, 1736).
Cart., sec. XVIII, mm. 338 X 230, di carte 48 n. n., prov. da
Papa Benedetto XIV.
531 (947).
‘ Ignatii Thiermayer presb. Passaviensis Eneyclopaedia sa-
crarum functionum Episcopalium Em. Card. Iosephi Do-
minici de Lamberg ’. (1723-1753).
Membr., see. XVIII (1723), mm. 315 X 292, di carte 46 n. n.,
leg. in velluto cremisi, prov. da Papa Benedetto XIV.
532 (948).
‘ Processus, seu copia originalis processus testium in civitate
Barcinone receptorum coram admodum Ill. et Rev. D. antea
Gerundensi, postea vero Ilerdensi Episcopo iudice sive com-
missario apostolico, super loco in quo facienda est electio
Magistri Generalis Ordinis B. Mariae de Mercede Redem-
ptionis captivorum ’. (A die 21 Inlii usque ad diem 21 Octo-
bris 1583).
Cart., sec. XVI (1583), mm. 320 X 220, di carte 179 n., leg. in
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
533 (949).
‘ Tohannis Mathaei Fabri Musaei curiosi descriptio, ab ipso
dono dati Co. Lud. Ferd. Marsili dum in obsidione Landa-
viensi versabatur ”.
Cart., sec. XVII, mm. 295 X 210, di carte 25 n. in parte a pagg.,
prov. Marsili.
Studi ital. di filol. class. XVI. 19
290 CODICI LATINI
534 (950).
‘ Iohannes Iacobus Scheuchzerus Med. D. Catalogus Musei
Tigurini [historiae naturalis) ἡ.
Cart., ser. XVIII, mm. 296 Xx 211, di carte 86 n. n., prov. Marsili.
535 (951).
‘ Io. Antonii Petramellarii Bon. Appendix ad librum Onu-
phrii Panvinii de Sammis Pontificibus et S. R. E. Cardi-
nalibus ᾿. (Romae, anno Domini MDXCVITI). <«Cfr.: lediz.
pubbl. Bononiae, apud. heredes Ioannis Rossii, 1599, in 4°).
Cart., sec. XVI (1593-97). mm. 340 X 235, di carte 94 n., origi-
nale, con stemmi elegantem. colorati, leg. in perg., prov. dal Canon.
G. G. Amadei.
536 (952).
‘Io. Antonii Petramellarii epitàphia Summorum Pontifi-
cum et S. R. E. Cardinalium quae Romae et alibi le-
guntur ’
Cart., sec. XVI-XVII (1593-1609), mm. 332 X 252, di carte 125 n.,
originale, prov. dal Canon. G. G. Amadei.
537 (954).
‘ Miscellanea Decretorum et Bullarum ’. In 3 volumi. Il I,
comprende 166 Bolle, Brevi e Decreti pontifici dal 1510
al 1664, la più parte a stampa. Il vol. II, di 555 carte,
contiene pure Bolle, Brevi, Costituzioni e Decreti ponti-
fici, parte mss., parte a stampa, senza ordine cronologico,
della fine del sec. XVI e della prima metà del XVII, e
spettano ai seguenti Papi: Sisto IV, Clemente VIII, Gre-
gorio XV, Urbano VIII, Clemente IX, Clemente X. Il
vol. III contiene: ‘ Lettere e documenti spettanti a Gi-
rolamo Aleandro sen. ed alla chiesa di Liège. (1515-1536).
Proviene: ‘ Ex codicibus D. Ioannis Angeli Ducii ab Al-
taemps ἢ
Cart. misc., sec. XVI-XVII, mm. 295 X 215, voll. 3, parte ms.,
parte a st., leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA, 291
538 (962).
1) 1"-13"” “ Paduani Helidei de Forlivio consultationes me-
dicae ’ 2) 141-30* ‘ Io Baptistae Paitoni philos. et med.
Veneti Vindiciae primae contra epistolam I Petri Blan-
ὉΠ ΝΠ 19 ἡ.
Cart., sec. XVI-XVIII, mm. 320 X 220, di carte 50 n., leg. in
cart., prov. dall’ Istituto.
539 (970).
‘ Supellex medica Felicis Plateri ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 393 X 190, di carte 69 n., prov. Marsili.
540 (972).
‘ F. Paulini ex Polonia Min. Conv. Historia de obsidione
et traditione Olomucii, a. MDCXLII ?.
Cart., sec. XVIII (1750), mm. 295 X 195, di carte 265 n. n., scritto
di mauo del Benedettino P. Anselmo Desing nel 1750, leg. in pelle
scura, prov. da Papa Benedetto XIV.
541 (975).
‘ Caroli Sigonii De vita et rebus gestis Andreae Doriae
Principis Melfitani libri II’. {Cfr.: C. Sigonii, Opera. Me-
diolani 1733, III, 1116-1236).
Cart., sec. XVII, mm. 310X 210, di carte 164 n., leg. m. perg.,
prov. Orsi.
542 (982).
‘ Aur. Macrobii Saturnaliorum libri V ’. | ‘ Muitas varias-
que res? — ‘ lunari repugnat humori ’. In questo codice
l’opera è partita in cinque libri, anzichè in sette come
nelle edizioni; e presenta le stesse lacune comuni agli altri
codici. Manca la fine del lib. VI (della ediz, IV nel cod.).
Dei passi greci alcuni trovansi scritti della stessa mano in
rosso ; altri (pei quali furon lasciati gli spazi) mancano.
Cart., sec. XY, mm. 295X 210, di carte 139 n. n., iniziale mi-
niata a c. 2", leg. m. pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Ioannis Garzoni
Bonon.”.
di (Tr, ‘Pes
; ἊΝ
“
292 CODICI LATINI
543 (986).
‘ Carolus Maiella. Coniuratio inita et extincta Neapoli
anno MDCCI ?. | ' Diuturno bello perfuncta’ — ‘summa
omnium fide castigata est ἡ.
Cart., see. XVIII, mm. 270X 193, di carte 39 n. n., prov. da
Papa Benedetto XIV.
544 (991).
1) ‘ Troylus Malvitius. Tractatns non infestivus de san-
ctorum canonizatione Rev. P. Fratri Cherubino Spoletano
Ord. Min. 2) ‘Iacobus Castellanus de Fara Canon.
Later. Tractatus novus de canonizatione sanctorum ’. È
copia dell’ediz. ‘ Romae, in edibus Marcelli Silber alias
Franck, MD vigesimo primo, VI Kal. Iunii ”.
Cart., sec. XVII, mm. 275 X 200. di pp. 98 n. - carte 47 n. ἢ.)
prov. da Papa Benedetto XIV.
545 (995).
‘ Mantica Francisci Card. Causarum coram ipso agitata-
rum vota ac decisiones ann. 1587-88, 1591-92 ”.
Cart., sec. XVI (1587-97), voll. 2, mm. 280 X 210, leg. in perg.,
prov. Istituto.
546 (1001).
‘ De statu Reginae Scotiae et principis eius filiù narratio
a Francisco Marcaldo conseripta ad Ill. et Rev. Dominum
Philip. Card. Vastavillanum ᾿. (Dat. Romae, die VIIII Mar-
tii MDLXXXVII).
Cart., sec. XVI (1587), mm. 200 X 145, di carte 35 n. n., leg. in
perg., prov. Natali.
547 (1004).
‘ Statuta Canonicorum insignis collegiatae ecclesiae S. Blasii
terrae Centi, condita anno MDCCXXXIII Emin. et Rev.
D. Prospero S. R. E. Card. Lambertino Bononiae Archie-
piscopo pro approbatione praesentanda ἡ
Cart., sec. XVIII (1733), mm. 290 x 205, di carte 54 n. n., prov.
da Papa Benedetto ΝΙΝ.
- ——e cd 3
Bi
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 299
548 (1005).
‘ Annale Epitomion quo Imp. Caes. Caroli V. P. F. Aug.
vita... cum breviter describitur, tum iconibus numisma-
tum, antiqui ritus repraesentantur. Ex Musaeo Iacobi Stra-
dae antiquarii ’. Precede una lettera di Iacopo Strada colla
data: ‘ Ex Norico, Calend. Iaruarii, anno MDLIIX ?. È
l'esemplare di dedica a Carlo V.
Caurt., sec. XVI (1558), mm. 400 Xx 270, di carte 230 n. n.. con 109
disegni acquerellati a chiaro scuro, leg. in pelle, collo stemma d’un
Cardinale impressovi, prov.: ‘ Ex Musaeo Iacobi Stradae ’
549 (1008).
‘ Status animarum almae urbis [Romae] ab anno MDCCXL
ad annum MDCCLVII ?.
Cart., in fol., sec. XVIII, voll. 18, leg. in perg., prov. da Papa
Benedetto XIV.
550 (1011).
‘ Pitonius Franciscus Maria. De Canonicis Lateranensibus
9
Ord. Regularis S. Augustini tractatus ᾿.
Cart., sec. XVIII, mm. 275 X 200, di carte 560 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
91 (1012).
‘ Mengoli Petrus. Arithmetica realis ᾿. (Cfr. l’ediz. di Bo-
logna, fratelli Benacci, 1675).
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 200, carte 80 n. n., leg. in perg.
552 (1013).
‘ Repertorium, sive Index auctorum qui seripserunt super
Clementinas”.
Cart., sec. XVII, mm. 275 X 200, di carte 420 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
999 (1014).
‘ Repertorium quarumdam materiarum ad ius canonicum
pertinentium ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 275 X 200, di carte 410 n. n., leg. in perg,,
prov. da Papa Benedetto XIV.
294 CODICI LATINI
554 (1017).
‘ Index allegationum R. P. D. Petri Francisci De Rubeis
Advocati fiscalis ab anno 1644 ad 1673 Rev. Cam. A postol.
et S. Sedis iura tractantium, alphabetico ordine digestus,
iuxta seriem temporum qua procedunt earum authographa
asservata in Archivio Ill. D. Commissarii Generalis ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 195, di carte 125 n. n., leg. iu pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
555 (1018).
‘ Theodosii Rubei Privernatis ex nobilibus Sacri Romani
Imperii praxis calendarii romani perpetuo recollecta ex
ipso calendario eiusque explicatione. Ab anno correctionis
MDLXXXII usque ad annum 28400, et ad ulteriores omnes
futuros annos (tam communes quam embolismicos) certis
temporibus aequatione adhibita cum respondentibus annis
omnibus lunaribus 570 perpetuis ᾿.
Cart., sec. XVIII, mm. 275 X 200, di carte 280, parte stamp. e
parte ms., leg. m. perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
906 (1020).
‘ De virtutibus nonnullis ac vitiis oppositis adnotata quae-
dam ?.
Cart., seco XVIII, mm. 170X 195, di carte 240 n. n., leg. in
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
557 (1021).
‘ Ioannis Iacobi Summonte Opera diversa eius propria manu
conscripta ἢ 1) 1°-25" ‘ Idea naturalis, sive de admiran-
dis naturae operibus. Sermo primus ° 2) 20.399. ‘ De
homine. Sermo secundus’ 3) 34535" ‘De muliere. Sermo
tertius ᾿ 4) 36538" ‘ Quae cuique memorabilia contin-
gerunt. Sermo quartus ἢ 5) 39540" ‘ De animalibus in-
sectis. Sermo quintus ’ 6) 41%43" ‘ De avibus. Sermo
sextus ’ τ) 44"-48 * De quadrupedibus. Sermo septimus ἢ
]
8) 49-50" ‘ De serpentibus. Sermo octavus? 9)01"-δ8
‘ De piscibus. Sermo nonus ἢ 10) 54°65* ‘ De nova Ve-
ZZZ SCO
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 295
suvii montis eruptione anni 1091 14) 825-90" “ Phi-
lippi II Austriaci Cathol. Regis Hispaniarum vita, mores
et gesta Ὁ 16) 130"-131° ‘ Panegyris lugubris in obitu
Regis Philippi 11:
Cart., sec. XVII, mm. 270X 200, di carte 199 n., leg. in perg,,
prov. da Papa Benedetto XIV.
558 (1023).
1) 1:-5' ‘ Ascanii Card. Columnae eorum quae Caesar Car-
dinalis Baronius de Sicilia monarchia scripsit iudicium ἢ
2) 6 "-18 7 ‘ Responsio Card. Baronii ad ea quae scripsit
Ascanius Card. Columna contra XI tom. Annalium eiusdem
Baronii, ubi agit de monarchia Siciliae” 3) 19"-22°* ‘ Epi-
stola Card. Baronii ad Sacram Catholicam Maiestatem ?.
(Dat. in Tusculano, Idibus Iunii, 1504) 4) 24r-80r1 * Con-
silium delectorum Cardinalium et aliorum praelatorum de
emendanda Ecclesia S. D. N. D. Paulo III conscriptum et
exhibitum MDXXXVITI ?. (Impressum Romae, apud. Aut.
Bladum, 1538) 5) 31538" ‘ Formula capitulorum a Car-
dinalibus edita ante Summi Pontificis electionem ἢ
6) 991-41: ‘ Roberti Card. Bellarmini Epistola ad Clemen-
tem VIII de officio Summi Pontificis primario, eiusdemque
Clementis VIII responsiones in margine apposita ”.
Cart., see. XVII, mm. 275 X 205, di carte 41 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
909 (1028).
‘ Philosophiae moralis compendium sub titulo: De homine
CEVA.
Cart., sec. XVIII, mm. 305 X 220, di carte 102 n. n., prov. Orsi.
560 (1030).
1) ‘ Turchi Nicolaus (senior) Commentarii sive lectiones
in libros Aristotelis physicorum ?. | ‘ Primi libri natura-
linm auscultationum lectiones Excell. D. Nicolai Turcae
Cal. Nov. MDLXVII a Peregrino Capponio Porrettano
auditae” — ‘ Annibalis Capponii Porrettani philosophiae
296 CODICI LATINI
studentis ete. MDCXVII Idibus Februarii. Ex Bibliotheca
Cappoviana Io Bapt. Capponii phil. et med. Doct. opus
scriptum a Peregrino ’ 2) ‘ Beati Gabriello seniore. Ex
Excellentiss. Beati lectionibus. De Gonorea. De Molla. De
modo conservandi mulierem gravidam ne abortiat. De dif-
ficultate partus. De affectibus utero contingentibus quod
est receptaculum escrementorum ἢ 8) ‘ Secundi libri et
secti tertii Perihermenias expositio sub Cl. P. M.”?.
Cart., sec. XVI-XVII, mm. 805 X 220, di carte 420 n. n., leg. τῇ.
perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Capponiana ”.
561 (1031).
‘ Razzalii Seraphini Causarum coram ipso in S. R. Rotae
Auditorio agitatarum positiones, vota ac decisiones, ab
anno 1581 ad 1588 ᾽.
Cart., sec. XVI, voll. 10, prov. da Papa Benedetto XIV.
562 (1032).
‘ Missale secundum usum Romanae Curiae ’
or‘ Incipit
Missale secundum usum Romane Curie, quod fecit fieri ve-
nerabilis vir D. Andreas Giraudini Canon. venerabilis ec-
clesie collegiate Ville Nove secus Avinionem, et illud dedit
predicte ecclesie a D. MDP.°? (1501). In fine: ᾿ Franciscus
Elzine me fecit ”.
Membr., sec. XVI (1501), mm. 350 X 250, a 2 col. di carte 315 n.,
car. got. rosso e nero, con lettere iniz. e fregi miniati; le prime
2 carte hanno due grandi miniature che rappresentano il Padre
Eterno in trono e N. S. Gesù Cristo crocifisso con M. V., Marta, Maria
Maddalena e un altro santo, leg m. pelle.
563 (1033).
‘ Nicolaus de Lyra. Postillae in quatuor Evangelia, in
S. Pauli epistolas aliasque canonicas ἡ
e in fine.
. Mutilo in principio
Cart., sec. XV (1462), mm. 450 X 290, a 2 col., di carte 338 n. n.,
mancante d’alcune carte in principio ed in fine, con segn., leg. m. pelle.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 297
564 (1034).
‘ S. Prosperi Episcopi Regiensis libellus de vita contem-
plativa ’. <Cfr.: S. Prosperi, Opera omnia. Bassani, 1872,
r 7
Esp: VII SE).
Cart., sec. XV, mm. 210 X 160, a 2 col., di carte 77 n., leg. m.
perg., prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. 5. Pauli in Monte ’
565 (1035).
‘ Ugutionis Ethymologicon, sive derivationes verborum.
Liber inscriptus: Verba derivativa ’. | ‘ Ethimologia et
' — 'Zoroastrum vivum sidus. Explicit
non compositio
liber derivationum Ugucionis ”.
Cart., sec. XV, mm. 380 X 290, a 2 col., di carte 176 n. n., mu-
tilo in principio, leg. m. pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca fratrum S. Pauli
in Monte”.
566 (1036).
‘ Quadragesimale ignoti auctoris ’. | ‘ Lava Mathei sexto
e è)
capitulo ’ abiit domum in pace. Amen ’.
Cart., sec. XV, mm. 280 X 155, a 2 col., di carte 252 n., più 28
n. n., con lettera iniz. miniata, leg. in perg., prov.: ἡ Ex Bibliotheca
fratrum S. Pauli in Monte”.
567 (1037).
‘ Prophetae minores, cum expositione anonymi ’. | ‘ Non
9
idem ordo est’ — ‘ percutiam terram anathemate. Amen ἢ.
Cart., sec. XV, mm. 380 X 220, a 2 col., di carte 124 n. n., con
lett. iniz. a colori, leg. m. pelle, prov. ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli
in Monte”.
568 (1038).
‘Summa in Decretum Gratiani, anonymi, alphabetico or-
dine disposita ’. | ‘ Abbas cedit ex promissione ᾿ — ‘ di-
scordiam facit ex. c. t. 6. de elec. licet ”.
Cart., sec. XIV, mm. 225 X 155, di carte 131 n. n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte”.
298 CODICI LATINI
569 (1039).
“S. Pauli Apostoli epistolae, c ario ὁ i
S. Pauli Apostoli epistolae, cum commentario anonymo ἡ. |
‘ Principiare um ipquirenda sunt’ — ' Gratia cum omnibus
3
vobis. Amen. Eplicit epistola ad Ebreos
Membr., 500. XIII, mm. 395 X 240, a 2 col., con lettere iniz. ele-
gantemente miniate, di carte 278 n., leg. in perg. prov.: ‘ Ex Biblio-
theca Marsiliana ”.
570 (1040).
1) ‘ Expositio Magistri Nicolai de Lira Ord. Fratr. Minor.
super librum Apocalipsis Beati Iohannis Apostoli et Evan-
geliste ?. | ‘ Oportet te iterum
Amen ?’. (Anno 1385 confectus) 2) ‘ Francisci Petrarcae
Vitarum virorum illustrium epitome ’. <Cfr.: Fr. Petrar-
chae, Opera. Venetiis, Simon Papiensis, 1503, f. kili)
3) ‘ Benvenuti de Rambaldis Liber Augustalis ’. (Cfr. : Op.
ΟΥ̓ ἹΠ111) 4) (Commento lat. alle orazioni di Μ. T.
Cicerone). | ‘ Magna res est eloquentie’ — ‘ut Quinti-
lianus ait. Explicit pro Q. Ligario ”.
᾿ς ‘cum omnibus nobis.
Cart., sec. XIV, mm. 810 X 210 di carte 251 n. n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte”.
571 (1041).
‘ Compilacio Gregoriana commentata per famosissimum
juris utriusque Doctorem D. Iacobum de Cochis de Fera-
ria, legentem ordinariam in Studio Paduano ’. | ‘ Qua de
more legentium ᾿ — Termina colla fine del lib. I: ἡ De ar-
bitriis ”.
Cart., sec. XV (1446), mm. 335 X 230, voll. 2. Sulla prima carta
del 1° vol. è delineata a penna la figura di Papa Gregorio IX in
mezzo a Vescovi e Cardinali. Nel marg. infer. è delin. a penna uno
stemma, forse della famiglia Zocca, che è ripetuto a colori anche nel
marg. infer. della prima carta del 2° vol. A 118" del vol. 2° leggesi
la data 1° agosto 1446: Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Dominici Zocca ’
"
572 (1047).
‘ Martini Poloni Series Suammorum Pontificum ”. <Cfr.: Mar-
tini Poloni Chronicon. Coloniae Agrippinae, 1616, in fol.).
Cart., sec. XVl, mm. 340 X 225, di carte 123 n. n., più altre
bianche in fine, leg. in perg., prov. Pepoli.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 299
973 (1048).
{De Garatis) ‘ Martinus Laudensis. Tractatus de Princi-
pibus, Cardinalibus et de canonizatione sanctorum ?. | © Prin-
cipes sunt ministri Dei’ — ‘et supplenda submitto etc. ’. |
‘ Laus Deo omnipotenti amen. | ‘ Martinus Laudensis
utriusque iuris doctor excellentissimus Ὁ
Cart., sec. XV, mm. 290 X 200, con lettera iniz. e fregio a co-
lori, di carte 111 n. n., leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
574 (1049).
«De Garatis) ᾿ Martinus Laudensis De Principibus, eorum-
que consiliariis, legatis, castellanis, offitialibus. De milite,
de bello, de crimine lesae maiestatis, de confederationibus,
τὶ
de privilegio et rescripto, de fisco ’. | ‘ Compertum habeo
ἦν ἢ famoso Mediolanensi Doctore D. Iohanne
Ὁ} ‘ Martinus Laudensis ’. Segue una
lettera dedicatoria ad Alessandro Sforza. | ‘ Toto pene orbe
terrarum ἢ
principum
de Legnano dedici
Ἵ
‘atque servare tua clementia ᾽.
Membr., see. XV, mm. 250 X 150, di carte 139 n. n., elegante-
mente scritto e miniato nella prima carta recto, ov è un fregio mar-
ginale, che ha nella parte destra una figura femminile alata: la For-
tezza; nella parte sinistra la Giustizia; in alto il Padre Eterno fra
gli angioli, che sorreggono catene d’oro alle quali sono appesi due
medaglioni, e più sotto un cartello azzurro su cui sta scritto = Aris|to-
tele. et | amor. ad | politiam. Nella parte inferiore è uno stemma gen-
tilizio, sorretto da dieci uomini mediante catene. Leg. in perg.
575 (1052).
1) ‘ Statuta almi Collegii medicinae Bononiae ?. (1507)
2) ‘ Statuta almi Collegii philosophiae Bononiae ’ (6 feb-
braio 1507). In fine leggesi la data 28 sett. 1529 e vi sono
aggiunte del 3 giugno e 26 giugno 1651) 9) ‘ Senatus-
consultum pro DD. Doctoribus Bonon. ad lecturam publi-
cam aspirantibus ’. (2 dicembre 1694) 4) ‘ Protomedi:
corum visitationes in castris Crepalcorii, S. Iohannis in
Persiceto et Castri Franchi ’. (1673) 9) ‘ Acta nonnulla
Collegii medicinae ’. (5 a 24 luglio 1726, 2 a 26 giu-
gno 1733) 11) ‘ Facultas facta a Collegio philosopbiae
300 CODICI LATINI
Mariae Catharinae Bassi quod fungi possit arguentis in
publico Archigymnasio, Iosepho Azzoguidi propugnante ”.
(Die XI Iunii 1733).
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 220, miscell., prov. da Ubaldo Za-
netti.
576 (1066).
‘ Petri Mengoli Arithmetica ᾿
Vox. I. ‘ Pars prima. De altimetria. Opuscoli de geo-
metria practica. Pars 2* et 3* ?.
Vox. II. ‘ Arithmeticae realis lectiones secundae ?
Von. III. ‘ Arithmeticae realis Decas tertia. Num.
XXIXXX ὃς
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 155, voll. 3.
577 (1067).
‘ In quatuor libros Meteororum Aristotelis praefatio ἡ. |
‘ Hi libri ab Aristotile’ — ‘ cui subiicitur coronare ἢ.
Cart., sec. XVIII, mm. 205 X 145, di carte 753 n. n., prov. Istituto.
378 (1070).
‘ Notae de miraculis
quoad modum ἢ.
7 e
: Miraculum a miror?’ — e
ῳ ‘ Miraculum To) vel
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 205, di pp. 220 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
579 (1072).
Vox. I. 2) ‘ Modus recipiendi puellas ad habitum
religionis ’
Cart., sec. XVII, mm. 205 X 150, di carte 19 n.
3) ‘ Castellii Raphaelis rhetoricae tractatus ’
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 150, di carte 136 n. n., leg. in perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io Bapt. Capponii, munus P. Raphaelii Ca
stelli vicepatrui, habitum Ferrariae ultimis Bacchanaliis 1654”.
4) © Castellii Raphaelis orationes et carmina ”
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 150, di carte 138 n. n., leg. in perg.,
prov.: ᾿ Ex Bibliotheca I. B. Capponii, Herrariae, 1654 ’.
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 301
Vor. II. 2) ‘ Historiarum post sexdecim erae chri-
stianae saecula, hoc est anno 1601 rerum toto orbe gesta-
rum liber I. Fragm anon. ’
dior ἡ — ‘
.- | Decimum septimum aggre-
expectatione versabantur ’.
Cart., sec. XVII, mm. 190x130, di carte 8 n. n.
4) ‘ Camilli Baldi. De naturalibus ex unguium inspectione
praesagiis ”.
Cart., sec. XVII, mm. 205 X 145, di carte 6 n. n.
9) ‘ Capitula collectarum forensium civitatis Imolae ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 205 X 150, di carte 8 n. n.
18) ‘ De coronis tractatus ’.
Cart., sec. XVII, mm. 225 X 16), di carte 16 n. n.
15) ‘ Graecae linguae rudimenta authore Thoma Frasto ’.
Cart., see. XVI, mm. 240 X 175, di carte 58 n. n., leg. in perg,.,
prov. da U. Aldrovandi.
Von. III. 1) ‘ Papazzonus Flaminius. Terminorum
ad logicam attinentium brevis et dilucida interpretatio ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 150, di carte 90 n. n., leg. in perg,
2) “Το. Hieronymus De Sbaraleis. Terminorum ad philo-
sophiam pertinentium liber ’
Cart., sec. XVII, mm. 215 X 150, di carte 39 n. n., leg. in perg.
Von. XI. 2) ‘ L. P. Mendesii Io. Campegio Episc.
Bonon. carmen ’.| ‘ Macte animi, reverende pater, san-
ctissime praesul’ — ᾿ Parcarum et lento labantur stamina
nexu ”.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 150, di carte 14 n. n., prov. dal Co.
Girolamo Legnani Ferri.
8) ‘ Propriae et mirabiles psalmorum virtutes ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 198X 140, di carte 25 n. n.
4 e 5) ‘ Orationes binae. De victoria sui ipsius. In obitu
Toannis Card. Poggii ”.
Cart., seco XVII, mm. 200X 150; di carte 12 n., prov. dal Co.
Girol. Legnani Ferri 1757.
302 CODICI LATINI
10) ‘ De Garatis Martinus Laudensis. De canonizatione
sanctorum ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 205 X 140, di carte 12 n. n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
13) ‘ Consilium Cardinalium et aliorum praelatorum de
emendanda Ecelesia ’. (1538).
Cart., sec. XVII, mm. 205 X 140, di carte 12 n. n., leg. in perg.
15) ‘Io. Baptistae Alberti Trivia Senatoria ’. (1534). In
fine: ‘ Dedit mihi clarissimus Nicolaus Mocenicus Praetor
Patavii, anno Ὁ. MDXXXVII, mense Aprilis, die 5° ?.
Cart., sec. XVI, mm. 205 X 155, di carte 6 n. n., prov. dal Canon.
Amadei
16) ‘ Iohannis Boccatii Decimi diei, octavus sermo in la-
tinum versus a Francisco Mucantio ’. Precede una lettera
dedic. a Iacopo Boncompagni. (III Non. Iunii, MDLXXX).
Cart., sec. XVI, mm. 230 X 163, di carte 18 n. n., prov. dal
Canon. Amadei.
18) ‘In tabulas Ioannis Verneri Nurimbergen. de motu
octavae. spherae propositiones ᾽.
Cart., sec. XVII, mm. 233 X 170, di carte 8 n. n.
Vor. XIV. 1485149" ‘ Decretum S. Congregationis
cerimoniarum per Rev. Card. antiquiorem in sacro conci-
storio legendum ἢ 1735177" ‘ Forma inquisitionis pro-
movendorum ad cathedralem ecclesiam ’ —197"200* ' Mo-
dus servand. a Metropolitanis in causis appellationum ?.
(27 marzo 1601) 292-294" ‘De legatis principum ”.
(Idibus Ianuarii 1640) 514-929 ‘Dissertatio Lucae Hol-
stenii in libellum Christophori Ronconii ad S. D. N. Papam
Urbanum VIII’ 333-342" ‘ Breve PP. Urbani VIII
de et super residentia ecclesiarum praefectorum, una cum
citatione contra D. Card. Gasparum Borgiam ?. (15 dicem-
bre 1580) 343"-850* ‘ Responsio cum protestatione, excu-
satione ac defensione Em. D. Card. Borgiae ?. (20 nov. 1635)
394r-401% ‘ Oratio Sixti V de morte Card. Guisii oc-
cisi, habita mense Ianuarii a. 1589 ’ 402"-409” ‘ De
annatarum institutione et earnm origine ἢ 410* ‘ Valor
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 305
monetarum ’ : 410° ‘Tura debentia officialibus Papae in
creatione cuiuslibet Cardinalis ? 4125421" * Quod B. Hie-
ronymus fuerit S. R. E. Praesbiter Cardinalis *® 422"-469"
‘ Aeneae Silvii Piccolominei de morte Eugenii IV creato-
neque et coronatione Nicolai V oratio ’ 470"-499" * De
signatura iustitiae ἡ.
Cart., see. XVII, mm. 270 X 200, di carte 500 n., leg. in perg.
580 (1073).
Miscell. AA. 1) ᾿ Rituale domesticum Sinensium ad litte-
ram ex Sinico latine versum cum notis, opera et studio
Io. Francisci Foucquet Episcopi Eleutheropolitani ᾿ (8 ot-
tobre 1743) 4) ‘ De Sinicis praefectis quos vulgari idio-
mate Mandarinos vocamus ’.
Membr., see. XVIII, mm. 270 X 175, miscell., leg. in perg.
Miscell. BB. 1) ‘ Catalogus librorum de rebus Sinensium
et Iaponiae editorum ᾿ 2) ᾿ Elenchus mss. de rebus
Synicis, quae SS. D. N. Benedictus XIV anno 1742 Biblio-
thecae Vaticanae D. D. ° 6) ‘ Christianae religionis mo-
numentum in Sinis repertum anno 1625 ᾿ 7)! Dialogus
Sinam inter et Europenum occasione motuum, quos errantes
quinque stelle valde inordinatos habent, ex veteribus libris
canonicis et antiquis traditionibus inquiritur ac distinetus
exponitur® 8) ‘Vita Confusii philosophi ’.(6 genn. 1739)
9) ‘ Expositio nonnullorum factorum super ceremoniis,
ritibus, oblatibus, seu sacrificiis Sinarum erga progenitores
defuntos... labore ac studio P. F. Caroli Horatii a Ca-
storano ᾿ 10) ‘ Ex peculiarum historiarum cap. 18°
hist. 67° de caeremoniis et musice I, salutandi rite Impe-
ratoris caeremoniae ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 175, miscell., leg. in perg.
Miscell. CC. 1) ‘ Bettini Mario. Pro lege Manilia adnot.,
auctore R. P. M. A. B.S. I. anno Domini MDCI’ 2) ‘ De
puerorum innocentinum caede oratio ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 140, di carte 85 n., prov.: ‘ Ex Bi-
blioth. Iacobi Bartholomaeì Beccarii ’
304 CODICI LATINI
581 (1074).
1) ‘ Ioannis Hieronymi Sbaraleae Enchiridion logicum al-
phabetica serie digestum ἢ.
Cart., sec. XVIII, mm. 190 X 65, di carte 125 n. n., leg. in perg.
2) ‘ Albumasaris. Tractatus florum astrologiae ”.
Cart., sec. XVII, mm. 150 X 103, di carte 124 n. n., leg. in perg.
3) ᾿ Isagoge ad astrologiam ?.
Cart., sec. XVI, mm. 150 X 110, di carte 79 n., leg. in perg.
582 (1077).
‘ Miscellanea Medica ’.
Vox. I. 2) ‘ Lectiones matutinae super quartam fen.
primi libri principis nostri Avicennae, habitae anno Do-
mini 1654... a me Nicolao Betto Florentiola ἡ 3)‘ Ari-
stotelici textus pro laureandis in gradu cogov ad usum mei
Iacobi Sandrii Bononiensis, Kal. Aprilis 1680 ᾿ 4) * Eru-
ditiones diversae ”.
Vox. II. 2) ‘ De sanguinis miscione tractatus °
3) ‘ Iacobi Sandri De remedio quod ab Indiis ad nos pri-
mum delatum habuit ’ 4) ‘ De generatione ’
Vor. III. 1) ‘ Iacobi Sandri In primam aphorismoruam
particulam breves notae ?.
Vox. IV. 1) ‘ Hygina. Patologia simiotica et the-
rapeutica ’ 9) ‘ Archilochis.. De separationibus elemen-
torum. De quinta essentia. De arcanis. De magisteriis. De
specificis. De elixiriis. De extrinsecis ’
Vor. V. 1) ‘ Tractatus medicinae principioram Ia-
cobi Sandrii anni 1633 ᾿ 2) ‘ Iacobi Sandri Optimum
saepe est medicamentum mediìcamento non uti’ (Hipp.).
Vol. VI. ‘Iacobi Sandri Adversaria anatomica ad
annum 1709 ?.
Vox. VII. 1) ‘ Iacobi Sandri febrium traciatus ’
2) ‘ Catalogus librorum medicorum ’
Cart., see. XVII e XVIII, mm. 230 X 120, voll. 7, leg. m. perg.,
prov. Istituto.
11. δ. ’908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 505
583 (1079).
{Epistolae variae) 4 ‘ Paulus de Schenck Ioannis de Dro-
lez °.| ‘ Accepi iam pridie ᾿ — (8. d.) ‘ Responsio ’. | ᾿ Li-
teras tuas, charissime ? — (5. d. [1536]) 1° ‘ Petrus de
Drolez Villelmo de Hacza ?. | ‘ Credo et usque ad vos? —
(s. d.) 8" ‘ Stephanus Racz Villico et Iurato ". | * Vi-
cini charissimi’ — (s. 4.) 101 ‘ Pacificatoria epistola ’. |
‘ Paulus Lescher de Eszlingen ’ — (5. d.) 10" ‘ Litterae
testamentariae ’. | ‘ Nos Villicus Iuratique cives ’ — firm.:
‘ Iohannes Comes etc. Vaiivoda ’. (1514) 12r *' Franci-
scus de Varda Episc. Ecclesiae Albensis dilectis, ven. et
honor. dominis preposito cantori custodi, necnon universis
et singulis Archidiaconis et Canonicis cathedralis ecclesiae
Transilvaniae ᾿ — ‘ Dat. Albe, an. 1517’ 16% ‘ Finalis
sentencia ’. | ‘ Anno Domini 1517’ — ‘ ecclesiastico inter-
dicto ’ 16-20" «Formulario di lettere lat.) 21.447 <Al-
tre lettere latine firm.: Petrus Zaschiisdi (1536), Grego-
rius Schegesd, Michael Friezsch (1512), Jacobus Hodmiilach
(1521), Urbanus Zasz (1536), Andreas Zasboda (1537), Petrus
Zazkiist (1537), Iacobus Maii (1537), Iohannes Thirma (1543),
Adam Pomarius (1545 6), Petrus Coloswarinus (1547-1550),
Stephanus Dobo de Kniska Wanwoda (1554), Iacobus Rup-
pen (1554)) 45: ᾿ Testamentorum roboratio ᾿. (1545)
45" ° Testamentum D. Petri Heluer Budacen. ’. (1545)
46% ᾿ Testamentum D. Gasperis plebani Walnarbien-
sis”. (1554) 47*-80r * Modus curialis omnes fere usitatas
continens epistolas secundum modum et cursum generalem
cuiusque regni ἢ
Cart., sec. XVI, mm. 165 X 210, di carte 80 n. n., leg. in perg.,
prov. Marsili (?).
584 (1080).
‘ Ordo Missalis secundum consuetudinem Romanae Curiae ”.
Membr., sec. XV, mm. 880 X 230, a 2 col., di pp. 680 n., con
lettere iniziali miniate; elegante fregio marg. miniato a p. 17, leg»
in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
585 (1081).
‘ Ordo missalis secundum consuetudinem Romanae Curiae ’
Studi ital. di filol. class. XVI. 20
306 CODICI LATINI
In fine: ‘ Anno ἢ. M. CCC. LXVI et die ultima Aprilis
expletum fuit hoc missale de bonis Cagni Caffi pro deo et
anima ipsius: tempore Marini Cianici et Vagnutii Locci
Priorum fraternitatis ?.
Membr., sec. XIV (1366), mm. 310 X 250, a 2 col., di pp. 781 n.,
leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
586 (1082). ς
‘ Simplicium liber manuscriptus ’. | ‘ De Balsamo ᾿ — * bi-
bica et linica ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 285 X 210, di carte 227 n., mancante di al-
cune carte in principio, che contenevano la lett. A, leg. in perg,.,
prov. da Ulisse Aldrovandi.
587 (1083).
‘ Missale Fratrum Minorum secundum consuetudinem Ro-
manae Curiae ”
Membr., sec. XV, mm. 300 X 222, a 2 col., di pp. 523 n., con
lettere iniz. miniate, leg. in pelle, prov. da Papa Benedetto XIV.
588 (1084).
‘ Missale iuxta ritum Gallicanae Ecclesiae ’. In fine: ‘ Fran-
cisci Sassetti Thomae filii civis florentini ἢ
Membr., sec. XII, mm. 295 X 205, di carte 184 n. n,, con bellis-
sime lettere miniate, alcune delle quali ocenpano un'intera pag., leg.
m. pelle.
589 (1085).
‘Ordo missalis secundum ordinem Romanae Curiae ?.
Membr., sec. XY, mm. 330 X 235, di carte 231 n. n., a 2 col., con
fregio marg. e lettere iniziali miniate; ant. legatura in pelle con
puntali e fermagli in metallo.
590 (1086).
‘ Excommunicationes per Sa. me. Clementem XII in Prin-
cipem Iosephum Ragotzi Transilvannm Nonis Sept. 1738
latae. Brevis historica narratio ’. Precede una lettera dedic.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 307
a Papa Benedetto XIV del 10 agosto 1742, firm.: ‘ Caesar
Stephanus Mocci ᾿.
Cart., sec. XVIII, mm. 265 X 190, di carte 53 n. n., leg. in perg,
prov. da Papa Benedetto XIV.
591 (1087).
1) ‘ Liber Moysis Hebreorum Primatis filii, seu de scientia
astrorum de parte scilicet revolutionam annorum mundi
et est liber IV, in quo agitur de qualitate anni in pluviis,
terraemotu, sterilitate, etc. ’ 2) ‘ Liber Moysis Hebreo-
rum Primatis filii, seu de somniorum interpretatione iuxta
methodum divinationis per astra ᾿.
Cart., sec. XVII, mm. 195 X 130, di carte 348 n. n., leg. in perg.
592 (1092).
‘“ Notae in Concilium Tridentinum ἢ.
Cart., sec. XVI, mm. 240 X 170, parte ms. parte a st., di pp. 448
n., leg. in perg.
593 (1095).
‘ Benedictus Morandus. De praestantia urbis Bononiae supra
civitatem Senarum, ad Cardinalem Ferdinandum Gonza-
gam ’.| Divinam post venerationem ’ — ‘ unquam obscn-
rabit oblivio ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 240 χζ 170, di carte 36 n. n., leg. in tav. e
m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Co. Cornelii Pepoli Senatoris Bonon. ἡ
594 (1097).
‘ Poetarum Mutinensium carmina ἢ 1) 1'-19" ‘ Gasparis
Tribrachi eclogae septem ’. | ‘ Cur insueta diem’... |
‘Quam vos vie viam ’...| ‘ Canduerat media iam sol ’...|
‘ Foelices pueri ’ ...| ‘0 nitidi pecoris’...| Quid nunc
theradmas ’...| Non ego sum Damon”... 2) 211-222"
‘ Ad praestantissimum virum D. Franciscum Porrinum Mu-
tinensem Francisci Rocotioli Mutinen. silva de statu civit.
Mutinae anno Domini MDI ’. | ! Horrida terrifico luxu ’
308 CODICI LATINI
3) 224-227" © Ad amplissimum Bononiae Prolegatum
Petrum Donatum Caesium Narniensem Episcopum ᾿. | “In
tua consurgant ’ ... 4) 227‘-28" “ Iacobi Sadoleti Lao-
coon cum liberis ᾽. | ‘ Ecce alto terrae”... 5) 228" ‘ Lu-
dovici Castelvetri ad Ioannem Grillensonum ’.| Qua modo
constructos ’ ... 230‘ Eiusdem ad Marium Iassonum ’. |
‘ Legibus insudant ἡ... 2301 ‘ Eiusdem in quemdam
qui poeta haberi volebat quod Pasquillos seriberet ’.| ‘ Car-
mina cum maledicas ” . . 230" ‘ Incerti in obitu Ludovici
Castelvetri °. | ' Te bone amice’... 6) 230" ‘ Fran-
cisci Mariae Molsae in urbem Romam ”?. | ‘ Urbem De-
mocritus *... 230" ‘ Eiusdem in Fuscum quemdam ’. |
‘ Ut diflent Thraces ἡ... 231" ‘ Eiusdem in quendam
carmina modulantem ’. | ‘ Dum grandi tumefacta ? ...
231" ' Eiusdem ad Angelum amicum ?. | ' Angele si-
dereo ἢν 231" ' Eiusdem ad Rainaldnm Corsum ”. |
‘ Docta choturnati ? ... 7) 231" ‘ Philippi Valentini in
H. Leonem ’.|‘ Cum tibi candidior *... 231" Eiusdem
in Annam ἢ
dem ἢ
| ‘Quae non est virgo ” ... 232" ‘ Eius-
.| ! Delectant picti flores ἡ... 232" ‘ Epitaphium
Lupi Romani incerti auctoris’. | ‘ Clauditur ingenti ? . ..
8) 232" ‘ Ludovici Castelvetri ’. | ‘ Sancta obstentabat
pro virgine Taida notam ’ 232" ‘ In Lucretiam Begna-
minam eiusdem ’. { ‘ Moribus et forma’... 232" ‘ Epi-
taphia Caroli Borromaei incerti *. | ‘ Quis iacet hic? ? ... |
‘ In effigiem paupertatis ’. | ‘ Cur deformatam faciem ἡ...
9) 237"243" ‘ Horatii Alevandi Mutinensis. De Pri-
merae ludo ’. «Pubblicata per nozze Sabbadini-Grifi. Cata-
nia, 1890, in-8) 10) 243"-245" ‘ Servilii Grilensonis Epi-
stola Deidaniae ad Hercuiem ?.|Conseriptam lachrymis”...
11) 245-40 ‘ Lazari Sabadini ”. | ‘ Corporis atque
animi ner 12) 246" ‘ Iulii Guarini iunioris Elegia.
Suno ?. | ‘Sunt ubi nune vires’... 247" * Eiusdem
Turnus *. | ‘ Eheu protendit capiti"... 18) 248-256"
{Epitaffi lat. per diversi pittori) 14) 275-298" ‘ Diver-
sorum carmina e vernaculo in latinum versa ?.
Cart., see. XVI-XVII, mm. 210 X 153, di carte 298 n. n., le
ìn perg.
g.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 309
595 (1098).
‘ Alexandri Muzzoli Bononien. grammatices professoris
anno 1490 Dicta sapientum collecta ’. |‘ Dimidium facti? —
‘ Vive sine invidia ’.
Cart., 566. XV, mm. 200 X 140, di carte 168 n., con lettera iniz.
miniata e lo stemma della famiglia Della Rovere. leg. m. pelle; prov.;
Prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Iacobi Amadei ᾿.
96 (1099).
‘ Oranus Hispanus S. R. Rotae Auditoris causarum coram
ipso in S. R. Rotae Auditorio agitatarum positiones, vota
ac decisiones ab anno 1583 ad 1588 ?.
Cart., see. XVI, mm. 290X 210, voll. 9, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
597 (1110).
‘ Plati Flaminii Card. Causarum coram ipso in S. R. Rotae
Auditorio agitatarum positiones, vota ac decisiones ann.
1586, 1587, 1588’.
Cart., sec. XVI, mm. 290 X 210, voll. 2, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
598 (1101).
‘ Robusterii Christophori de Lamont Rom. Rotae Audi-
toris Causarum coram ipso in S. R. Rotae Auditorio agita-
tarum positiones, vota ac decisiones ab anno 1581 ad 1587 ”.
Cart., sec. XVI, mm. 290X 210, voll 8, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
599 (1105).
‘ Naise Aemilianus Ord. S. Benedicti monachus professus
ac theologus in monasterio Weichenstephani prope Frisin-
gam in Bavaria. Isagoge ad reparandam optatam pacem
et unitatem fidei in Germania, praecipue in Romano Im-
perio ®. ‘ Ad Benedictum XIV P. M.”.
Cart., sec. XVIII, mm. 200 X 160, voll. 2, di pp. 2488 n., prov.
da Papa Benedetto XIV,
310 CODICI LATINI
600 (1114).
‘ Nicolaus de Lyra. In quatuor sententiarum libros”. |
‘ Circa prologum in quo agitur’? — ‘ Explicit tabula super
quatnor sententiarum magistri Nicholay ordinis minorum
per me presbiterum Amadeum Richoboni, etc. ᾿
Membr., sec. XV, mm. 265 X 190, a 2 col., di carte 153 n., leg.
m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. fratr. S. Pauli in Monte”.
601 (1115).
‘ Magistri Nicolai de Comitibus de Marchia Trevisana liber
qui Speculum alchimiae nuncupatur ᾿. | ‘ Ut ad perfectam
scientiam’ — ‘dat sapientiam sapientibus ”.
Cart., sce. XY, mm. 202 X 150, di carte 18 n. n., leg. in perg,,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Comitum Caprara”.
602 (1116).
‘ Iohannis Baptistae de Rubeis Causarum in S. R. Rotae
Auditorio agitatarum positiones, vota, resolutiones ab anno
1581 ad 1587‘.
Cart., sec. XVI mm. 290 X 210, voll. 5, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
603 (1118).
‘ Panfili Hieronymi Card. Causarum coram ipso agitatarum
positiones, vota resolutiones ab anno 1584 ad 1588 ?.
Cart., sec. XVI, mm. 290 X 210, voll. 2, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
604 (1119).
‘ Vicecomitis Mediolanensis S. R. Rotae Auditoris causa-
rum coram ipso in S. R. Rotae Auditorio agitatarum po-
sitiones, vota ac decisiones ab anno 1582 ad 1585 ’.
Cart., sec. XVI, mm. 290 X 210, voll. 3, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
605 (1121).
‘ Nicoli F. Hieronymi Romani Ord. Eremit. S. Augustini
de Observ. Lombardiae Summa sive compendium litterarum
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 911
et decretorum sacrae congregationis Episcoporum et Re-
gularium negotiis et consultationibus praepositae ab illius
exordio, nempe 1575, usque ad a. 1656 editorum. Ex ipsis
originalibus registris compilatum, in tres partes: prima
Episcoporum, secunda Regularium virorum, tertia Monia-
lium, distinctum ex ordine alphabetico topicoque digestum.
Accedit volumen quartum additionum ”.
Cart., originale, see. XVII, mm. 270 X 210, voll. 4, leg. in perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
606 (1131).
‘ Botanicae observationes ”.
Cart., sec. XVI, mm. 230 X 160, di carte 260 n. n., leg. in perg.
607 (1132).
‘ Medicae observationes ”.
Von. I. ‘ De Soda. Quando rubedo et tensio ’ — "in
manu aut pede fit”.
Vor. II. ‘ De lapide renum. Exhibitis sy.’ — ‘ Re-
gimen preservativum a podagra ”.
Cart., sec. XY, mm. 280 X 160, voll. 2, il 1° di cc. 175; il 2° di
cc. 273 n., leg. in pelle.
608 (1133).
‘Ochoa Michaelis a Iesu Maria clerici Americani ex Nova
Hispania, Angelipolitanae Diocesis regulae et constitutio-
nes novi religiosi ordinis Clericorum Doctrinae Christianae
atque orationis mentalis ”.
Cart., sec. XVII, mm. 215 X 158, di ῬΡ. 315 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
609 (1135).
‘ Officia propria sanctorum, hoc est alphabeticus elenchus
sanetorum de quibus officia propria celebrantur in variis dio-
cesibus, adnotatis tempore, causa, conditione concessionis ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 260 X 195, voll. 2, leg. in perg., prov. da
Papa Benedetto XIV.
312 CODICI LATINI
610 (1136).
‘ Officia concessa et approbata a S. Rituum Congregatione,
ab anno 1602 usque ad a. 1728”.
Cart., sec. XVIII, mm. 190 X 150, di carte 374 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
611 (1137).
‘ Officia propria sanetorum Metropolitanae Ecclesiae Bo-
noniensis a S. Congreg. Rituum recognita et approbata,
et iussu Iacobi Card. Boncompagni Archiepiscopi edita,
cum animaduersionibus et notis ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 280 X 200, di carte 149 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
612 (1138).
‘ Officium B. Mariae Virginis et mortuorum ?.
Membr., sec. XV, mm. 185 X 195, di carte 900 n., con 23 grandi
e splendide miniature di scuola fiamminga e molte altre più piccole
nelle lettere iniziali, con fregi marg. stupendamente miniati e let-
tere in oro. Appartenne al Co. Duranti di Brescia, che lo donò ‘ al
valoroso P. Abate Trombelli’. Leg. in pelle scura.
613 (1139).
‘ Officium sancte Crucis. Septem Psalmi penitentiales. Otfi-
cium B. Mariae Virginis ’.
Membr., sec. XV, mm. 200 X 145, di carte 40 n. n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Iacobi Amadei .
614 (1140).
‘ Officium B. Virginis Mariae. Septem Psalmi penitentiales
et Officium mortuorum ’.
Membr., sec. XV, mm. 195 X 150, di carte 142 n., con 9 grandi
elegantissime miniature, fregi marginali e lettere iniziali egregia-
mente miniate; con artistica rilegatura in pelle con fregi in oro e a
colori, prov, da Papa Benedetto XIV.
615 (1151).
‘ Officium hebdomadae sanctae ’. In fine: ‘ Hieronymus
bl
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 915
Bordonius Sermonetanus Romae scribebat anno salutis
MDLXXVI?.
Membr., sec. XV (1576), mm. 165 X 98, di carte 100 n. e ὃ bian-
che n. n., con due miniature che occupano un’intera pag. rappres.
la cena degli apostoli e la crocifissione, ley. in pelle nera; appar-
tenne a Papa Gregorio XIII, poscia a Benedetto XIV.
616 (1142).
‘ Officium B. Mariae Virginis secundum Curiam Romanam ᾿.
Membr., sec. XV, mm. 145 X 110, di carte 108 n. n., con lettere
iniz. miniate, un fregio marg. nella prima pag., e lo stemma della
famiglia Campana. Leg. in pelle nera con questa iscriz. impressavi:
‘ Questo oficio fui de Orlando σὰ de Zeminiano dalla Campana spe-
ciale. M. CCCC. LVI”.
617 (1144).
‘ Officium B. Virginis Mariae secundum consuetudinem Ro-
manae Curiae, septem Psalmi penitentiales, officium mor-
tuorum, officium sanctae Crucis et officium sancti Spiritus ?.
Membr., sec. XV, mm. 120 Χ S5, di carte 155 n. n., con fregi e
lettere iniz. miniate, leg. in velluto rosso. \
618 (1145).
‘ Officium B. Virginis Mariae secundum consuetudinem Ro-
manae Curiae, septem Psalmi, et Officiam mortuorum ”.
Membr., sec. XV, mm. 185 X 85, di carte 108 n. n., con fregi
marginali e lettere iniz. miniate, leg. in pelle.
619 (1146).
‘ Officium gloriose Virginis Marie, septem Psalmi et offi-
cium mortuorum ᾿.
Membr., sec. XV, mm. 75 X 55, di carte 234 n. n., con fregi e
lettere iniz. miniate, leg. in pelle.
620 (1147).
‘ Officium B. Marie Virginis secundum consuetudinem ro-
mane curie, septem Psalmi et Officium mortuorum ?.
Membr., sec. XV, mm. 110 X 72, di carte 184 n. n., con lettere
iniz. miniate, leg. in pelle.
314 CODICI LATINI
621 (1148).
‘ Officium B. Virginis Mariae secundum consuetudinem
Curie Romane. Offitium sancte Crucis. Offitium mortuorum.
Psalmi graduales et penitentiales ’. In fine: ‘ Antonius de
raude scripsit anno MCCCC XLVIIII ?.
Membr., sec. XV (1149), mm. 120 X 90, di carte 126 n. n., con
due miniature e lettere iniz. miniate, leg. in pelle.
622 (1150).
‘ Offitium B. Virgiuis Marie secundum consuetudinem Ro-
mane Curie. Septem Psalmi penitentiales. Officium sacra-
tissime crucis editum a D. Iohanne Papa XXII ”.
Membr., see. XV, mm. 120 X 82, di carte 240 n. n., con fregio
marg. e lettere iniz. miniate, leg. in pelle.
623 (1152).
‘ Officium B. M. Virginis secundum consuetudinem Ro-
mane Curie. Psalmi penitentiales et Officium mortuorum ?.
Membr., sec. XIV, mm. 115 X 85, di carte 140 n. n., con 3} fregi
marginali miniati e lettere iniz. miniate, molto smarginato e mutilo in
fine, leg. in pelle, prov.: ‘ Ex legato R. P. Urbani Savorgnani. 1776”.
624 (1154).
‘ Officium B. Marie Virginis seenndum consuetudinem Ro-
mane Curie. Officium mortuorum, et septem Psalmi peni-
tentiales ᾿.
Membr., sec. XV, mm. 102 X 75, di carte 176 n. n., con 8 fregi
marginali e lettere iniz. miniate, leg. in pelle nera, prov. da ‘ S. Bar-
tolomeo in Porta Bonon.'.
625 (1157).
‘ Opuscula in Regulam S. Francisci ἢ 1) 1-77" ' Incipit
secunda pars huius novi fructus et conformitatis, ubi tra-
ctatur quod Beatus F. extitit regulator. ἡ | ‘ Viso quo-
modo ᾿ — ‘ad oculum omnibus Christi col. ’. (Mancano le
carte 78-84 che furono tagliate) 2) 85 ‘ De missis pe-
culiaribus ’. | (Mutilo in prince.) — ‘ offitium cum canone ᾿
3) 86 ‘ Epistola Bonaventure ’. | ‘ In Christo sibi ka-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 5315
rissimis ministris’ — ‘ hec predictus ? 4) 871-921 " Alia
epistola Bonaventure ”.| In nominato magistro ᾿ — ‘ fuerit
imperatur ’ 5) 92 ‘ Hugo de digno super regulam ’. |
‘Sed cum regula dicat’ — ‘
sunt consona ἢ 6) 93°-94°
‘ Ista sunt que ordinata fuerunt in loco sancte Marie de
Angelis tempore indulgentie per vicarios et discretos fa-
miliarum una cum R.° p. fratre Iacobo de Premaditiis tune
vicario R. P. Generalis in partibus cismontanis, die 10 au-
gusti 1447’. | ‘In primis declaratum est’ — ‘ fratribus
legi ’ 7) 94°-96" ‘ Hec sunt quedam determinationes
facte in congregatione per me celebrata et etiam quedam
adiuncte in congregatione Bononie celebrata ’. | ‘ Primo
quod uniforme ’ — ' eorum receptione ἡ 8) 961-901 ‘In-
frascripta sunt quedam ut plurimum de nostris declara-
tionibus sive constitutionibus et ordinationibus extracta ”. |
‘ In primis quod fratres’ — ‘opportunum’ 9) 97r "ἡ In-
cipiunt alique ordinationes in capitulo Mutine celebrato
1447, die 23 aprilis ’. | ‘ Primo quod de congregatione ᾽ —
‘ discedere ἢ 10) 97"-99" ‘Hec sunt quedam ordinata
in nostra congregatione Bononie celebrata per R. P. P. V.
S. fratrem Franciscum de Bononia et fratres diffinitores,
anno Dom. 1451, die 3 Mai ’. | ‘ Primo de defectibus ? —
‘ dici faciunt ’ 11) 99" ‘ Ordinationes facte per R. P.
Franciscum de Bononia in congregatione celebrata in loco
S. Spiritus prope Ferrariam anno Dom. 1452, die 5 Mai ᾿. |
‘ Et primo quod’ — ‘ peccatum mortale ’ 12) 1001 ᾿ Exa-
minata et digesta per plures patres ac declarata per R. P.
fratrem Iacobum de Sargnella in sacro conventu Assisii,
1458 °. | ‘ Primo quod tempore’ — ‘Sancto Osmundo ’
13) 1015137" ‘Quedam determinata et conclusa in
congregatione seu capitulo generali fratrum ord. minor.
cismontanor. coadunato Rome, 1446, die 5 Maii, determi-
nata per R. P. fr. Iacobum de Primaticiis de Bononia ’. |
‘ In primis videlicet ᾿ — ‘ noveritis incursurum ’
14) 138-144" * Copia bulle fratr. minorum ?. | ‘ Calixtus
Episcopus° — ‘ 1446, V Id. Febr. " 15) 1445 * Copia
brevis ad capitulum generale Bononie ’. (Die 4 Maii 1455)
16) 198-256 ‘ Prologus in nova compilatione statu-
316 CODICI LATINI
torum generalium ord. Min. Fratr. factam apud Assisium
in capitulo generali per R. fr. Guilielmum MCCCLITII ?. |
‘ Quoniam ut ait sapiens’ — ‘de mortuis ”.
Cart. e membr., sec. XV, mm. 120 X 95, di carte 359 n., leg. m.
pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. FF. S. Pauli in Monte”.
626 (1159).
‘ Compendium orationum ’. In fine: ‘ Hieronymus Bordo-
nius Sermonetanus Romae scribebat, anno salutis 1574
:laus Deo ”.
Membr., sec. XVI (1574), mm. 150 X 95, di carte 78 n. n., con
titoli e lettere iniz. a colori, e quattro finissime miniature a colori
e oro, similissime a quelle del cod. 1151, rappresentanti S. Veronica
e Papa Gregorio XIII genuflesso, il Re Davide, S. Girolamo, e G. C.
in croce. Appartenne a Papa Gregorio XIII, di cui è miniato lo
stemma in principio, e poscia a Papa Benedetto XIV. Leg. in pelle nera.
627 (1160).
{Orazioni diverse). In fine di mano più recente: ‘Io Me-
narino di Menarini scrise con sua propria mano in Bolo-
gna, a dì 17 di setembre 1588 ?.
Membr., see. XVI (1588), mm. 93 X 70, di carte 104 n. n., con
lettere iniz. e fregio rozzamente miniato, prov. Guidotti.
628 (1163).
‘ Roberti Ursi Ariminen. elegiarum libri II, epigramma-
tum libri II. Ad Divum Sigismundum Pandulfum Mala-
testam ?.
Cart., sec. XV, mm. 205 X 135, di carte 162 n., leg. m. pelle,
᾽
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Jacobi Amadei ᾿.
629 (1165).
‘ M."i Helidei de Paduanis de Forlivio De dosi medicina-
rum opusculum ?.
Cart., sec. XVI, mm. 200 X 142, di carte 124 n. {+ 12 bianche n. n.,
leg. m. perg., originale, prov. Istituto.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 317
630 (1166).
‘ Gabrielis Card. Paleotti sermones in visitatione Albanae
et Sabinensis Dioeceseos ann. 1590-1595 ?.
Cart., see. XVI, autogr., mm. 210 X 150, di carte 197 n. --- 70 n.
201-271, leg. m. perg., prov. dal Canon. G. G. Amadei,
631 (1168).
‘ Testamentum mei Vincentii Pallavicini ᾿. (11 Nov. 1577).
Cart., sec. XIV, mm. 245 X 180, di carte 87, n., leg. m. perg,.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
632 (1169).
‘ Scripta D. Claudii Palluau. Philosophia et Logica. Com-
pendium aethicae et moralis philosophiae. 1633 ?.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 140, di carte 201 n. n., leg. in pelle.
633 (1172).
1) 115r-130r ‘ Bartholomaei Platinae Cremonensis Biblio-
thecarii Apostolici Sixti IV Pont. vitae pars? 2) 131"-273"
‘ Iacobi Maffei Nicolai filius et Archidiaconi Volaterrani
Diarium, sive rerum gestarum commentariorum libri quin-
que, ab obitu Iacobi Amanati Card. usque ad finem Pon-
tificatus Sixti IV P. M.’. (1479-1484).
Cart., sec. XVI, mm. 260 X 145, di carte 159 n. da 114 a 293,
leg. in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
634 (1173).
‘Onuphrius Panvinus. De varia electione Romani Pon-
tificis ᾿.
Cart., sec. XVI, mm. 300 X 210, di carte 509 n., leg. in perg.
635 (1175).
‘ Papazzoni Flaminii logica ’. (XVII Kal. Nov. 1595).
Cart., sec. XVI, mm. 220 X 165, di carte 186 n. n., leg. in perg
318 CODICI LATINI
636 (1176).
‘ Fr. Marci Pasqualigo Ord. Min. Vocabularium ?. | ‘ Abiu-
rare est rem creditam negare’ — ‘dixere fovonium ’. |
‘ Explicit vocabularium per fratrem Marcum de Pascalicis
Ord. Minor. de Venetiis ad eius nepotem Constantinum in
Siria legatum oratorem dignissimum ?.
Cart., sec. XV, mm. 210 X 185, di carte 158 n. n., con lettera
iniz. miniata, a c. 2": ‘ Ad usum fratris Marci de Pascalicis Ord. Min.
de Venetiis’, ed in fine: ‘ Camillus Brixianus Barbonius possidet.
Fr. Paulinus Mercurius de Bononia possidet ’. Leg. m. pelle, prov. :
‘ Ex Biblioth. Io. Iacobi Amadei ’.
637 (1177).
1) 1-120r * Lectura Summe Magistri Rolandini usque ad
IX capitulum, cum formulario instrumentorum *. | * Quia
melius est pauca utilia tradere 1" ‘ Antiquis tempo-
ribus et est ante missa expositione ’ — ‘et cordule defi-
cerunt et di’ .... (Mutila in fine. Diversifica molto dalle
edizioni della Somma Rolandina) 2) 126"-149" * Incipit
tractatus notularum lectura deo gratias amen ἡ. | ‘ Ecce
opus leve’ — ‘prescripto in immobilitus ’ .... (Mutila
in fine) 3) ‘ De usucapione ’. (Mutila in princ.)... per
totam restituit’ — ‘vel interdicto pretoris’ ... Mutila
in fine). a
Cart., sec. XIV, mm. 310 X 210, a 2 col., di mani diverse, di
c. 149 n., |- 8 in prince. n. n. e 21 in fine. Appartenne a Bartolomeo
di Zaccaria Righetti (Bartholomeus Zacharie de Rigiptis not.); leg.
in perg., prov. Biancani.
638 (1178).
1) ‘ Rolandini Passagerii Summa artis notariae ’. (Cfr.: Ro-
landini Passagerii Summa. Venetiis, 1574, pp. 1-519”)
2) ‘ Incipit Aurora magistri Orlandini Pasagerii ’. |‘ Solet
aromatum ᾿ — ‘ contrahende vel tollende. Explicit Aurora
Magistri Rolandini deo gracias. Amen ?.
Membr., sec. XIV, mm. 285 X 185, a 2 col., la lettera iniz. è
miniata con una mezza figura rappresentante l’autore, con glosse e
postille marg., leg. m. pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. Iacobi Biancani
Bonon.”.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 319
639 (1180).
‘ Philosophia rationalis quae logica dicitur iuxta tutiora
veritatis dogmata habita ab Ill. et Rev. Dom. Petro Fran-
cisco Peggi... Ad usum Antonii Montefani Caprara ’. (1753).
Cart., sec. XVIII, mm. 260 X 195, di carte 124 n. n., leg. m.
perg., prov. da Antonio Montefani Caprara.
640 (1181).
‘A. M. Ὁ. Dq. V. 6. Logica, sive ars cogitandi ac dis-
serendi ad eorum usum qui primo hoc studium suscipiunt
accomodata ’. (1740 circa).
Cart., see. XVIII, mm. 330 X 280, di carte 293 n. n, leg. in perg.
641 (1182).
‘ Petri Francisci Peggi Tractatus philosophici. Philippus
Cecchini (Zecchini) Amati discipulus scripsit anno 1727,
1728; 1129 ὁ. ,
Cart., sec. XVIII, mm. 240 x 180, di carte 380 n. n., prov. Zec-
chini.
642 (1183).
1) ‘ Iohannis Pellini De epidemia mitiori vigente anno 1580.
Ad Bonon. Senatores tractatus ἢ 2) ‘' Doctores Collegii
philosophorum ac medicorum Bon. del mal mattone. Tracta-
tus ad Bon. Senatores ° 9) ‘ Francisci Cicarelli Fulgi-
natis Del mal del mattone. Tractatus ’ 4) ‘In Ludo-
vicum Scandianensem medicum ordinarium de seco Bon.
exhibentem emulsionem seminum melonum cum lacte. Dia-
logus ° 5) ‘ Vincentius Milesius Peregrino Caponi me-
dico s.’. (29 decembris 15883) 6) ‘ Peregrinus Capo[nius]
Vincentio Milasio studiorum hum. professori ’. (Kal. Ian.
MDLXXXIIIJ) ©) ‘ Modus faciendi aquam Hircinam Ὁ
8) ‘ Peregrino Caponio Angelus Pagnonius 5. d.’. (No-
nis sept. 1582) 9) ‘ Angelo Pagnonio Peregrinus Capo-
nius sd’
Cart., sec. XVI, mm. 210 X 150, di carte 88 n. n., leg. m. perg.
320 CODICI LATINI
643 (1184).
42 ‘ Declaratio Collucii Pierii viri diseretissimi pro Lu-
cretia pudicissima feliciter incipit ’. | ‘ Lucretia spurii Lu-
cretii filio” — ‘ inpudicis fore vitam. Finis. 1496, 18.8 Ia-
nuarii° 43" 'DeItalia’ 48: ᾿ De hedificatione Troye ἡ
47" ‘' De historia Ebraica ? 53" ' 1496, 13.* mensis
februarii scripta per me Iohannem de Pellizonis et sinistra
manu ἢ 57" ‘ Sermo fratris Theguli Eporediensis. 1498,
coram Rev. P. G. ’ 591 ἡ Oratio in Missa nova ’.
Cart., sec. XV, mm. 300 X 215, di carte 66 n., leg. m. perg.
prov. da Ubaldo Zanetti.
644 (1187).
1) 1"-227" ‘Guilielmi [Peraldi] Lugdunensis Summa de
vitiis et virtutibus ’. | ‘ Dicturi de singulis vitiis? — ‘ dif-
ficultas recedendi ...(Mutilo in fine) 2) 228-355" ‘ Tra-
ctatus de christiana religione pro tota quadragesima, editus
a fratre Bernardino de Senis Ord. Minorum ?. | ‘ Nune
manent fides’ — ‘ principalia dedit ’ ... (Mutilo in fine).
Cart., sec. XV, mm. 808 X 200, a 2 col., di carte 255 n., leg. τῇ.
pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca fratr. S. Pauli in Monte ’.
645 (1188).
‘ Gulielmi Peraldi Archiepiscopi Lugdunensi Ord. Praed.
Summa de virtutibus et vitiis’. | ‘ Dicturi de singulis
vitiis’ — ᾿ celestem hereditatem ’.
Membr., sec. XIV, mm. 235 X 170, voll. 2, a 2 col., con lettere
iniz. miniate, leg. in perg., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Benedicti XIV ᾿.
646 (1191).
‘ Rabanus Maurus. Commentaria in Genesim et Exodum,
in Leviticum, in Libro Numerorum, in Deuteronomium,
in Iosuem, in Libros Iudicum, in Rut, etc. ’. | ‘ Frater
Ambrosius mihi tua munuscola ᾿ — ‘ cum omnibus vobis ἢ
Membr., sec. XIII, mm. 260 X 190, a 2 col., di carte 233 n. n.,
con lettere iniz. miniate. Sulla prima carta è incollata una tavola
all’acquerello che rappresenta la religione cristiana che abbatte la
pagana. In principio del cod. è notato: ‘ This Bible was writ at Paris
anno 1230”. Prov.: ‘ Ex dono Em. Ranutii. 1791’. Leg. in pelle rossa.
11. 5. 908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 821
647 (1194).
‘ Glossa litteralis super libris physicorum Aristotelis ’. |
‘Quoniam quid scire’° — ‘de libris phisicorum ἢ.
Cart., sec. XY, mm. 210 X 150, di carte 78 n. n., leg. in asse e
m. pelle,
648 (1195).
‘ Totius legis civilis compendium, idest Institutiones Im-
periales, scriptae a me Marchione Carolo Philippo Pepoli
benignissimis sub auspitiis Ill. et Ex.» D. Laurentii de Pla-
centis in Archigymnasio publico Bononiae ... anno D. 1695”.
In fine leggesi la data 21 apr. 1695.
Cart., sec. XVII (1695), mm. 205 X 150, di carte 284 n. n., leg.
in perg.
649 (1199).
‘ Pii II P. M. Commentarii rerum memorabilium, quae
temporibus suis ab anno 1405 ad eius mortem 1463...
SS. D. N. Pio V. P. M. dicati. Quibus accesserunt eiusdem
Pii II dum Cardinalis esset apologia doctissima ad Marti-
num Mayer Archiepisc. Maguntin. pro defensione S. R. E.
contra quaedam gravamina, de quibus seditiosi plerique ex
Germania impie conquerebantur. Necnon Io. Antonii Cam-
pani Episcopi Aprutini de eisdem Pii commentariis cen-
sura, et alia pro expeditione et cruciata contra Turcas ᾿.
(Cfr.: Pii II P. M. Commentarii. Romae, 1584, in 4°).
Cart., sec. XVII, mm. 220 Xx 210, di carte 845 n. ἢ.) leg. in perg.
650 (1200).
‘ Epistolae Pii II P. M. recollecte per me Antonium Lol-
lium Senensem iussu R. D. Francisci Piccolominei Cardi-
nalis Senensis ad usum R. D. Iacobi Sylverii Piccolomi-
nei Episcopi Cremonensis Romandiole Presidentis feliciter
incipit ?.
Membr., sec. XV, mm. 320 X 212, di carte 465 n., con eleganti
fregi miniati e molte lettere iniz. min. Nei fregi sono miniati gli
stemmi di Papa Pio II, del Card. Francesco Piccolomini e del Vesc.
Jacopo Silverio Piccolomini; leg. in pelle rossa, prov. da Papa Bene-
detto XIV.
Studi ital. di filol. class. XVI. 21
322 CODICI LATINI
651 (1201).
1) ‘ M. Accii Plauti Comoediae. Amphitrio. Asinaria. Ca-
ptivi. Curculio. Cassina. Cistellaria. Epidicus. Aulularia ’
2) ‘ Versus reperti in sepulchro Papae Sixti pentha-
gonus ’. | ‘ Siste, iaces tandem, fidei contemptor et equi? —
‘ Dentur et in pastis membra scelesta feris ?.
(a
Cart., sec. XV, mm. 205 X 150, di carte 183 n. n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Ioannis Garzonis Bonon.”.
652 (1206).
1) 11-9" «Proverbi volgari trad. in latino) 2) 12"-27" ‘ Hen-
rigeti Septimelensis’ «De diversitate fortunae et philoso-
phiae consolatione) 9) 28-48" ‘ P. V. Maronis Mantuani
liber bucolicorum incipit’ — ‘ Explicit liber bucolicorum
Virgilii Deo gratias. 1474 ’ 4) 53r-56* ‘ Publii Virgilii
Maronis poete clarissimi Moreti libellus feliciter incipit’ —
‘ Donus. pius. monachus. in santo prochulo de bononia anno
domini 1474 ?.
Cart., sec. XV (1474), mm. 205 X 150, di carte 57 n. n., leg. m.
pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Co. Francisci Zambeccari ἡ
653 (1213).
‘ Gualterii Anglici Romuleae fabulae e Romuli prosa in
elegiacos versus versae ’. | ‘ Ut iuvet et possit conatur
pagina praesens’ — ‘ Fabula declarat datque quod intus
habet ’. Contiene 63 favole.
Membr., sec. XIV, mm. 312 X 230, di carte 17 n. n., con ele-
gante fregio miniato nella prima pag. e 145 miniature illustrative
delle favole, leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Co. et Sen. Cor-
nelii Pepoli Bonon.”.
654 (1214).
‘ Ludovici de Pontanis singularia notabilia iuris. Scripta
per me Sinibaldum domini Antonii de Sinibaldis de urbe.
In honorem, lanudem ac memoriam eiusdem d. Lodovici ...
anno Domini 1463 ?. | Verbum omnino ᾿ — ‘de crimine
falsi”.
Cart., sec. XY (1463), mm. 235 X 148, di carte 44 n. n., con fre-
gio miniato nella prima pag., e uno stemma con leone d’oro ram-
pante in campo azzurro, leg. in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Bene-
dicti XIV PP.'.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 323
655 (1215).
‘ Opera iurisdictionalia D. Regentis de Ponte Regalis iu-
risdictionis commissarii, in duos tomos distributa addictio-
nibus et sommariis D. V. I. D. Ioannis Antonii de Vivo
olim Auditoris Serenissimi D. Ioannis ab Austria armatae
navalis ’
Cart., sec. XVII, mm. 295 X 205, voll. 3, leg. in pelle, prov. da
Papa Benedetto XIV.
656 (1221).
‘ Praxis medica ’. | ‘ Cibus copiosus ᾽ — ‘ radice ireos ’
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 205, di carte 98 + 59 n., prov.
Biancani.
657 (1222).
‘ Praxis medica de febribus aliisque morbis ?.
gratia, mi Antoni Maglyane ᾿ — * Ecce, Ludovice, nunc
habes quod paulo ante prestolabaris nec te tua nota mo-
‘Qui amoris
rantur ’.
Cart., sec. XV, mm. 340 X 240, a 2 col., di carte 163 n. n., leg.
in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Ioannis Garzoni ’
658 (1231).
‘ Processus contra Ludovicum Bavarum Regem Romanorum
electum, anno 1336 instructus. Extract. ab originali ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 260 X 200, di carte 93 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
659 (1232).
1) ‘ Processus revelationis corporis B. Petri de Lucemburgo
cuius antiquum quoddam extat apud me CM instrumen-
tum ’ 2) ! Vita S. Marcelli confessoris et Episcopi Dien-
sis, scripta a Posthumo Vulpino eiusd. urbis anthistite,
cuius originale extat ms. apud me ΟΜ." 3) ‘ Index epi-
stolarum ex quodam registro Clementis Papae IV ms.’
(Inc. dall’epist. 14: Ad regem Francorum pro Narbonensi
324 CODICI LATINI
Episcopo. VIII Id. Maii, anno 1265, fin. coll’ epist. 474:
Regi Francorum. XV Kal. Aug. An. II).
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 290, di carte 62 leg. in perg., prov.
da Papa Benedetto XIV.
660 (1233).
‘ Processus contra Matheum Vicecomitem Mediolanen. eius-
que filios Ioannis XXII P. M. iussu confectus anno D.
MCCCXXIII ’. Copia tratta dal cod. Vat. 3937.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 200, di carte 754 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
661 (1236)
{Psalterium) | ‘ Beatus vir qui non abiit ᾿ — (Mutilo in fine).
Membr., see. XY, mm. 265 X 210, di carte 106 n. n., molte delle
quali tagliate ne’ margini con lettere iniziali miniate, prov. da Do-
menico Guidotti.
662 (1237).
<Psalterium») | ‘ Beatus vir’ — ᾿ dulcissimum in eternum ?.
Membr., see, XIV, mm. 270 x 210, di carte 190 n. n., con neumi
musicali, prov. da Papa Benedetto XIV.
663 (1238).
1) ‘ Pselli physicarum quaestionum solutiones atque expla-
nationes compendiosae ad Imperatorem D. Michaelem Du-
cham, e graeca lingua in latinam versae, Ulysse Aldro-
vando scribente ἢ 2) ‘ Hieroclis philosophi in carmina
Pythagorica commentarius ab utriusque linguae doctissime
in latinum sermonem versus ἢ
Cart., sec. XVI, mm. 230 X 165, di pp. 214 n., leg. in perg., prov.
da Ulisse Aldrovandi.
664 (1244).
‘ Questiones de augustissimo sacramento altaris ”. (Mutilo
in principio) — ᾿ tenetur culus beatissimis etc. ΄.
Cart., sec. XV, mm. 215 X 140, di carte 210 n. n., prov.: * Ex
Bibliotheca Marsiliana Ὁ
Pea
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA.
665 (1245).
‘ Rabbii F. Caroli Constantii Bonon. Augustinianae Con-
gregationis observantiae Lombardiae theologi in chronicon
ecclesiasticam Onuphrii Panvinii notae historicee et ani-
madversiones chronologicae ἡ.
DI
No
οι
Cart., sec. XVIII, mm. 280 X 200, voll. 5, originale, prov. da
Papa Benedetto XIV.
666 (1246).
“In opusculum Onuphrii Panvinii de baptismate paschali
notae uberes Εἰ, Caroli Constantii Rabbii ”.
Cart., see. XVIII, mm. 265 X 195, di carte 40 n. n., originale,
prov. da Papa Benedetto XIV.
667 (1247).
“In opusculam Onuphrii Panvinii de Consulibus Romanis
notae F. Caroli Constantii Rabbii ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 280 X 200, di carte 79 n. n., originale,
prov. da Papa Benedetto XIV.
668 (1248).
6) ‘ Secretissima instructio Gallo Britanno Batava Fede-
rico V Comiti Palatino Electori data, ex gallico conversa
ac in lucem evulgata anno 1620 ᾿ 1)‘ Petrus D’Avita-
bole. Relatio facta Urbano VIII P. M. de statu christiani-
tatis in Iberia Provincia Regis Teimural ἢ 9) ‘ De Conte.
Seriptura legalis publicata a Legato Gallico apud Urba-
num VIII anno 1640 mense Martio circa quamdam causam
criminalem exortam in comitatu Gallici ἢ 10) ! Respon-
sio facta supradictae allegationi per Christophorum Ron-
conium Subdatarium ’.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 160, di carte 134 n. n., leg. in perg.,
prov. dal Canon. Amadei.
669 (1252).
‘ Instructio theologico-dogmatica ex sacris litteris, conci-
liis, canonibus, sanetisque Patribus desumpta, suo dilectis-
326 CODICI LATINI
simo clero pro se suisque in re sibi nata instituendis pro-
posita a Petro Maria Trivisano de Marchionibus Suarez
Episcopo Feltrensi Ὁ
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, voll. 3, orig., prov. da Papa
Benedetto XIV.
670 (1259).
‘ Razi, sive Rhazes. Liber secretorum ᾿. | ‘ Incipit liber
utilitatis nunc secretorum floridis verisque rectoris quem
composuit Rasis philosophus. | Liber iste’ — (Mutilo in fine).
è)
Membr., sec. XIV, mm. 160 X 110, di carte 71 n.
671 (1263).
‘ Registrum Bullarum expeditarum sub Rev. Dominis In-
nocentio Card. Cibo Legato Bononien. ac D. Altobello Ave-
roldo Polen. et Goro Gherio Fanen. respective Episcopis
et Vicelegatis dignissimis quod est illorum liber primus
inceptus de anno MDXXXIV, MDXXXV, MDXXXVI.
Per Rev. D. Galassium Ariostum de Ferraria secretarium
dignissimum ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 300 x 215, di carte 216 n.
672 (1267).
‘ Regulae sen Constitutiones sacerdotum saecularium Con-
gregationis S. Iohannis Baptistae ᾿.
Cart., sec. XVIII, mm. 245 X 175, di pp. 46 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
673 (1268).
(Diversi recapiti attinenti alli collettori della Camera Apo-
stolica nel sec. XV). 1) ‘ Hic inferius continentur omnes
pecunie recepte in Regno Polonie ac provincia Guezuensi
necnon civitate et dioc. Culmen. per me Iacobum de Ru-
beis Canon. S. Mariae de Castello Ianuense Camere apo-
stolice collectorem ’. Seguono altre note di denari ricevuti
e pagati da detto Iacopo de Rossi dal 16 luglio 1427 in poi.
2) ‘ Informationes mei Iacobini de Rubeis prepositi
Opolien. et Camere Apostolice coliectoris in Regno Polo-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 327
nie et Bohemie iurium collectorum presentate Ven. D. Io-
i 8) ‘ Conqueruntur
hanni de Livania procuratori suo
‘ laixi super decimis quas in feudum ab ecclesia tenuerunt
ab antiquo ᾿ 4) ‘ Regule date per D. Bonifacinm Pa-
pam VIII ’ 5) ‘ Lictera de iubileo [Urbani VI P. Μ.]᾽ —
‘ Dat. Romae, VI Idus aprilis, Pontificatus nostri anno XI ’.
(1388) 6) ‘ De canonizatione Beati Ludovici Regis Fran-
corum ᾿ — ‘ Dat. apud Veterem, in Idus Augusti, Pont. no-
stri [Bonifacii VIII] anno III”. (1297). <Cfr.: Bullarium
Magnum. Romae, 1741, T. III, P. II, p. 88) 7) ‘ Regule
tradite de mandato D. Iohannis Papae XXII per R. P. et
D. Petrum tituli S. Stephani in Celimonte Presbiterum
Card. S. R. E. Vicecancellarium super ordinationem notu-
larum et examinationem grossarum ac earum expeditionem
ad Bullam, etc. ἡ 8) ᾿ Regule date per D. Benedictum
Papam XII servande ”.
Cart., sec. XV, mm. 310 X 220, di carte 202, n. n., prov. da
Ubaldo Zanetti.
674 (1282).
‘ M. T. Ciceronis Retorica nova, cum notis marginalibus
et interlinearibus ἡ. «Cfr.: M. T. C. Rbhetor. ad C. Heren-
nium libri IV).
Cart., sec. XV, mm. 208 X 142, di carte 64 n. In fine è notato:
‘ Liber Mathei de Gipso ’. Prov.: ‘ Ex Biblioth. Io. Jacobi Amadei ’
Leg. m. pelle.
675 (1283).
{M. T. Ciceronis Rethoricoram ad Herennium libri IV).
Cart., see. XV, mm. 220 X 145, di carte 100 n. n. In fine è no-
tato: ‘ Ego Cesar Tonsius. Ego Simon de Corbara’. Leg. m. pelle.
676 (1298).
' De cometis tractatus novus methodicus, conscriptus opera
et studio Abrahami Rockenbach. Vritibergae anno MDCII ?.
{Copia dell’ediz. di detto anno).
Cart., sec. XVII, mm. 190 X 122, di carte 118 n. n., leg. m. perg.,
prov. da Ulisse Aldrovandi.
328 CODICI LATINI
677 (1299).
‘ Resolutiones theologicae, quae ad rem moralem sacra-
mentariam, ritusque occidentalis et orientalis ecclesiae per-
tinent, ac decreta ad Missionarios Apostolicos recte infor-
mandos a S. Apostolica Sede edita. Ex authographis SS. Con-
gregationum S. Officii ac Propagandae Fidei nunc primum
collecta, opera et'studio Petri Pompilii Rodotà, iussu D. N.
Papae Benedicti XIV P. M. a. s. MDCCXLVI ?.
Cart., sec. XVIII (1746), mm. 275 X 200, voll. 4, leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
678 (1306).
‘ Index veterum monumentorum Universitatis Bononiensis
e scriptis Bibliothecae ac Tabularii Vaticani codicibus nune
primum excerptus, ac cronologica serie digestus ab anno
MCCXVII ad a. MCCCXLI ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 375 X 250, di carte 20 n.
679 (1308).
‘ De Bononia ac Bononiensibus excerpta ex codicibus mss.
Bibliothecae Vaticanae. Praecedit index eorum quae hoc
volumine continentur secundum rerum ac temporum ordi-
nem digestus ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 263 X 200, voll. 2, leg. in pelle, prov.
da Papa Benedetto XIV.
680 (1309).
‘ Index veterum monumentorum ecclesiae, civitatis atque
universitatis Bononiensis ex editis variorum anctorum libris,
nunc primum excerptus, ac chrcnologica serie digestus ἡ.
Cart, sec. XVIII, mm. 360 X 235, di carte 87 n., leg. in. pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
681 (1310).
‘ Index veterum monumentorum ecclesiae Bononiensis e
scriptis Bibliothecae ac Tabularii Vaticani codicibus nune
LE oo
ἈΝ ἘΝ
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 329
primum excerptus, ac chronologica serie digestus ab anno
DCCCLXXX ad a. MCOCCXL ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 360 X 235, di carte 96 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
682 (1311).
‘ Index veterum monumentorum civitatis Bononiensis ex
scriptis Bibliothecae, ac Tabularii Vaticani codicibus, nune
primum excerptis ac chronologica serie digestus ab anno
MCEXXXXTIT.ad a. MOCCXLII-.
Cart., sec. XVIII, mm. 355 X 240, di carte 92 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
683 (1312).
‘ Descriptio omnium ecclesiarum, beneficiorum, monaste-
riorum, hospitalium et piorum locorum civitatis et dioe-
cesis Bononiae ac taxa decimarum cum duplici indice facta
de an. MDOIIII ?.
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 200, di pp. 312, n.; leg. in perg,
prov. da Ubaldo Zanetti.
684 (1314).
‘ SS. D. N. PP. Benedicto XIV nullius seu Fulden. pre-
tensi iuris metropolitici pro Episcopo et Abbate Fuldensi
cum I. R. I. Electore et Archiepiscopo Moguntino °
Cart., sec. XVIII, mm. 260 X 200, di carte 58 n. n., prov. da
Papa Benedetto XIV.
685 (1316).
‘ Antonii Salomoni i. u. d. Bonon. et Canon. S. Petronii
Doctrina canonico-politico-moralis per alphabetum dige-
sta’.|‘ Amissiones claustri Rex insensatus ? — ‘
rentes magis ’.
item pa-
Cart., sec. XY, mm. 300 X 200, di carte 209 n., leg. m. pelle,
autogr.j; appartenne al P. M. Ortensio Giovanelli, poscia al Dott. An-
gelo Michele Sacchi (1607) e per ultimo al Canon. Gio. Giacomo
Amadei.
330 CODICI LATINI
686 (1329).
‘ Jo. Hieronymi Sbaraglia Bonon. Institutiones logicae ᾿.
Cart., see. XVII, mm. 210 X 160, di carte 43 n.
687 (1330).
‘ Io. Hieronymi Sbaraglia Praeludia philosophica ”.
Cart., see. XVII, mm. 215 X 160, di carte 220 n., leg. in perg.
688 (1331).
‘Io. Hieronymi Sbaraleae Collectio sententiarum ἢ
Cart., sec. XVII, mm 210 X 150, di carte 147 n. n., leg. in perg.
689 (1334).
‘ Argumenta quae in CLXX Decisiones Rotales ex mate-
riis beneficialibus et ecclesiasticis paraverat Em. et Rev.
D. Card. Lambertino, quem gloriatur habuisse in magi-
strum nunc SS. et B. P. Benedicto XIV, quem humillime
in principem veneratur, exultanter offert Ioseph Andraeas
Scaramutius ἡ.
Cart., sec. XVIII, mm. 315 X 220, di carte 14 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
690 (1335).
‘ Scacchi F. Fortunati De cultu et veneratione servorum
Dei beatificandorum et canonizandorum tractatus. Liber
secundus ’.
Cart., see. XVII, mm. 280 X 215, di pp. 464 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benvdetto X1V.
691 (1336).
‘ Monumenta medii et infimi aevi in sacris, profanis, pu-
blicis ac privatis aedibus almae urbis (Romae), vel Bono-
niensibus vel a Bononiensibus posita, collegit an. MDCCLII
Flaminius Scarsellus Bononiensis ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 XK 215, di pp. 423 n. - 24 e 35 bian-
che n. n., leg. in pelle rossa, prov. dall’ Istituto.
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA, 901
692 (1339).
‘ Collectio quaestionum in Sacra Congregatione de Propa-
ganda fide casuumque examinatorum ab a. 1624 ad a. 1081.
Cart., sec. XVIII, mm, 310X 205, di pp. 5253 n., leg. in perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Gustavi Schroederi, deinde Benedicti XIV |. Μ᾽,
693 (1340).
‘ Michaelis Scoti astronomi Salernitani liber de animali-
bus °. | " Incipit liber primus de animalibus Avicenne ru-
brica ’. | ‘ Frederice domine mundi Romanorum Imperator,
suscipe devote hunec laborem Michaelis Scoti” — ‘ex alio
loco ᾿. | ‘ finis libri Avicenne de animalibus ᾿.
Cart., sec. XVI, mm. 815 X 210, di carte 106 n. n., prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Iacobi Bartholomaei Beccarii, ex legato an. 1766”.
694 (1358).
‘ Sergardi Ludovici (mutuato nomine Q. Sectani) Carmen
ad Clementem XI P. M., quo felici nexu habentur satyra
et panegyricus, cum notis ’
Cart., sec. XVIII, mm. 310X 215, di carte 51 n. n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
635 (1359).
‘ Seriusti Io. Bapt. De tuenda valetudine liber secundus ᾿
Cart., sec. XVI, mm. 230 X 165, di carte 160 n., leg. m. perg.,
prov. da Ulisse Aldrovandi.
696 (1360).
‘ Sermones in Dominicas ’. | ‘ In divinum Dominum Ihe-
è) is
sum Christum?° — ‘ad quam nos perducat ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 275 X 205, a 2 col., di carte 2939 n. n., leg.
in perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
697 (1361).
‘ Sermones dominicales per totum annum ’. | ‘ Abicite
è] e ti
opera tenebrarum et notet ista predicator
Membr., sec. XV, mm. 140 X 86, di carte 195 n. {| 6 n. n., leg.
m. pelle.
332 CODICI LATINI
698 (1362).
‘ Sigonius Carolus. Historiae Bononiensis libri XI ab eius
urbis initio ad annum 1280”.
Cart., sec. XVI, mm. 290 X 210, di carte 270 n., leg. m. perg.
699 (1363).
‘ Sigonius Carolus. Historiae Bononiensis libri XI” (fino
all’a. 1275). Mancano due libri in principio dell’opera, che
sono nell’altro ms.
Cart., see. XVI, mm. 295 X 210, di carte 224 n., con postille
marg. autogr., leg. m. perg.
700 (1366).
‘ Organa sive instrumenta astronomica XXXV omnes cu-
lusve ex VII planetis atque octavae spherae motus medios,
verosquè tam in longitudine, quam in latitudine arte de-
monstrantia circulis cartaceis concentricis a Nicolao Simo
excogitata ac manu eius propria fabricatus ?.
Cart., sec. XVI (1537), mm. 250 X 180, di carte 37 n. n., prov.
dal Canon. Gio. Giac. Amadei.
701 (1367).
‘Seminarii Vaticani compendiosa descriptio eiusdemque hoc
tempore status a Raphaél Sindone Rectore et Basilicae
Principis Apostolorum Beneficiato ad SS. pedes D. N. Be-
nedicti XIV de se optime meriti edita ac demisse oblata,
23 decembris 1745 ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 215 X 150, di pp. 50 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
702 (1375).
1) ‘ Tractatus de sphaera ’. | ‘ Tria continebit hic tracta-
9 e
tus® οὐ xitumilalmari ἡ.
Cart.. sec. XVIII, mm. 220 X 165, di pp. 184-|- 12 n., leg. in
pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca S. Pauli Bononiae ’.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 399
703 (1389).
‘| Statuta Pulinagi et pertinentiarum ’ (1550). Vi sono ag-
giunte lettere di Ercole d’ Este Duca di Ferrara del 10 nov.
1476 e 26 nov. 1547.
Cart., sec. XVI, mm. 280 X 185, di carte 75 n., leg. in perg,
prov.: ‘ Ex libris Io. Francisci Marinelli’. Appartenne poscia al
Canon. Amadei.
704 (1391).
‘ Statuta civilia et criminalia terrae Centi ἢ
Cart., sec. XVII, mm.300 X 210, di carte 116 n., prov. da Do-
menico Guidotti.
705 (1392).
1) 1"-95" ‘ Statuta civitatis Mirandulae ’.(1458) 2) 96r-109%
‘ Statutum Mutinae. De non faciendo precepta vel contra-
hendo cum aliquo filio familias minor prodigo vel furioso Ὁ
(1455-1492).
Cart., sec. XV, mm. 275 X 190, di carte 96 n. -τ-- 50 n. n., leg.
in pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Io. Iacobi Amadei ’.
706 (1393).
‘ Statutorum Bononiensium antiquorum rubricae aliquot ?.
Membr., sec. XV, mm. 420 X 230, di carte 22 n., leg. in asse e
m. pelle. In fine è notato: ‘ Daniel Dominici de Bottonibus civis et
not. bon. huius libri possessor extitit 1451, Iunii”. Prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Alexandri Fabri Bonon. canceilarii Senatus ’
707 (1394..
1) ‘ Statuta nova Universitatis scolarium scientiae, medi-
cinae et artium generalis Studii civitatis Bononiae, con-
dita anno 1442, cnm approbationibus authenticis’. 2) Re-
formatio statutorum almi Gymnasii Bonon. philosophor. et
medicor., facta anno Domini MDLXI, comprobata per Rev.
1). Vicelegatum, Vexilliferum et Senatum Bononiensem ἡ
Membr., sec. XV-XVI, mm. 400 x 280, di pp. 138 n., con leg.
ant. in pelle con borchie e puntali di metallo. La prima pag. ha un
fregio miniato, che nella parte inferiore ha uno stemma araldico
raffigurante un leone rosso rampante in campo d’oro. Prov.: ‘ Ex
Bibliotheca Io. Iacobi Amadei ”.
594 CODICI LATINI
708 (1395).
‘ Statuta et privilegia almae Universitatis iuristarum Gym-
nasii Bononiensis ’. (Bononiae, apud Alexandrum Bena-
cium, 1561, in 4°, pp. 110). Con aggiunte mss. del 13 ago-
sto 1563, 27 agosto e sett. 1563, 24 nov. 1574, 17 apr. 1577,
1° nov. 1575, 22 apr. 1583, 21 marzo 1586, 21 ott. 1588,
19 dic. 1589, 27 nov. 1595, 28 die. 1607 e 28 luglio 1607.
Membr., sec. XVI-XVII, mm. 290 X 210, di pp. 163 n., leg. in
pelle con borchie di metallo, prov. da Papa Benedetto XIV.
709 (1396).
‘ Statuta Societatis campsorum civitatis Bononiae. Datum
Bononiae, die V Decembris MCCCCLXXXT ?. Con aggiunte
del 29 agosto 1662, 31 agosto 1662, 16 nov. 1663.
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 210, di carte 52 n.
710 (1397).
‘ Statuta almae Societatis notariorum civitatis Bononiae
(17 dic. 1459). Con aggiunte del 27 nov. 1459, 18 marzo 1463,
4 genn. 1463, 3 genn. 1462, 28 marzo 1521, 1549, 31 marzo
1554, 19 apr. 1555, 12 agosto 1595.
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 230, di carte 197 n., leg. in cart.
711 (1398).
‘ Statuta criminalia Bononiae. Florianus Aldrovandi Bo-
nonien. notarius exemplavit authentice anno 1488, die 25 no-
vembris ’
Cart., 566. XY (1488), mm. 320 X 235, di carte 60 n. -|-- 14 bianche
n. n., leg. in asse e m. pelle, prov.: ‘ Ex Bibliotheca Ulyssis Al-
’
drovandi ’.
712 (1399).
‘ Statuta nova populi et communis Bononiae, quae incepe-
runt habere vires in anno Domini 1458 in Kalendis mensis
Tulii et de presenti vires habent. Sequuntur additiones usque
ad annum 1588 et alia plura ”.
Cart., see. XVI, mm. 360 X 260, di carte 95 n. n., leg. in pelle,
,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Herculis Bottrigari ’.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 335
713 (1400).
‘ Statuta offitii ornatus Bononiae
Ἵ
Cart., sec. XVIII, mm. 800x210, di carte 35 n.-+ 12 n. n.
bianche.
714 (1403).
‘ Statuta, iura et privilegia DD. Doctorum Collegii iudi-
cum et advocatorum, cum matricula ’. Precede il noto pri-
vilegio Teodosiano una bolla di Papa Eugenio IV a favore
dello Studio (17 giugno 1437), due bolle di Papa Nicolò V
(IX Cal. Maii 1448 e 1° aagosto 1458) e una bolla di Papa
Paolo II (Pridie Id. Martii 1465).
Cart., sec. XVIII, mm. 298 X 200, di carte 141 n., leg. m. perg.
715 (1404).
‘ Stiatici Hieronymi Mariae Bonon. carmina. Coepit anno
Dom. 1626. Revisa aliquot post annis ab altero in arte
perito ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 140, di carte 91 n., leg. m perg.,
prov. Istituto,
716 (1411).
‘ Summarium continens constitutiones indulta Summorum
Pontificum, aliaque documenta probantia Regum Lusitaniae
iuspatronatus in ecclesiis episcopalibus Indiarium orienta-
lium. Excerpta ex originalibus et Benedicto XIV P. M.
oblata a D. de Sampaio Regis Lusitaniae Legato ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 265 X 190, di carte 172 n. n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
717 (1412).
‘ Tabula super librum De civitate Dei B. Augustini per
alphabetum digesta ἢ
Cart., sec. XV, mm. 205 x 145, a 2 col., di carte 151 n., leg. m.
pelle, prov.: ‘ Ex Biblioth. fratrum S. Pauli in Monte ’
990 CODICI LATINI
718 (1416).
‘ Cancellariae Legationis Bononiae taxae ’. | ‘ Pro salva-
conductu ad beneplacitum ? — ‘ Nicolaus Achyleyus”.
Membr., sec. XV, mm. 170 X 115, di carte 13 n. n., leg. in perg.
719 (1417).
‘ Tessari Benedicti a S. Maria. Dissertatio an puncta vo-
calia Hebraeorum fuerint adiuncta a Massoretis Tiberinen-
sibus ’
Cart., sec. XVIII, mm. 250 X 180, di carte 110 scritte n. n., leg.
in pelle collo stemma del Card. Filippo Monti.
720 (1418).
‘ Consilia Magistri Thadei florentini
b)
Ἵ
.| {Ad fluxum san-
— ‘ Deo gratia sic est finis per me Iaco.
hur. de st. Clinc. Ment. dioc. script. ?.
guinis narum
Cart., sec. XIV, mm. 315 X 290, a 2 col., di carte 173 n. n., leg.
in perg.
721 (1419).
‘ Theologica scripta, sive cursus theologicus in via D. Tho-
mae Aquinatis anonymi scriptoris ἡ.
dae4S*CEhomae -
| ‘In primam secun-
si liceret sit p.’.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 150, di carte 370 n. n.
722 (1420).
‘ Tohannes Thomasius Collensis. Tractatus sive reformatio
facti et iuris super confinibus septentrionalibus territorii
Bononiae, in causa vertente inter civitatem Bononiae ex
una et Ill. Ducem Ferrariae ex altera ’
Cart., sec. XVII, mm. 340 X 230, di carte 223 n., leg. m. perg.
723 (1421).
iburtinae feriae octobris anni 1683, quas Livio Odescalco
Duci Caere, Innocentii XI P. M. nepoti, quidam ex Ro-
mana Curia otiosus dicavit. Continet elogia Innocentii XI
f Si
23. ὃ. ’908
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 337
P. M. ex variis antiquorum in urbe aedificioram thema-
tibus desumpta ’.
Cart., sec. XVII, mm. 190 X 135, di carte 74 n., leg. in perg,.,
collo stemma della famiglia Odescalchi impressovi, prov. da Papa
Benedetto XIV.
724 (1425).
‘ Hieronymi Tozzii Viterbiensis De Basilica Sessoriana sy-
nopsis hystorica Ecc. et Rev. D. Prospero tit. S. Crucis
in Hierusalem S. R. E. Card. Lambertino Episcopo Anco-
nitano dicata ’.
Cart., see. XVIII, mm. 265 X 190, di carte 62 n. n., leg. in pelle
rossa, prov. da Papa Benedetto XIV.
725 (1426).
‘ De auctoritate Papae tractatus Petri de Gualfredinis sive
Valfredini ad Sigismundum Imp. epistola ’. ᾿ Confitebor
tibi celi pater et terre” — ‘ fama quoque perpetua ?.
Cart., sec. XV, mm. 215 X 140, di carte 72 n. n., leg. m. perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca fratrum Predicatorum Wormacie primum,
deinde Marsiliana ’.
726 (1427).
‘ Translatio capitis S. Andreae Apostoli ab urbe Patra-
censi Romam anno 1462 ?. | ‘ Si qua sunt memorie com-
mendanda ’ — ‘ est potestas et imperium ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 210 X 140, di carte 26 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
727 (1432).
‘ Trionfetti Lelii lectiones, sive ostensiones botanicae, quas
» habuit in Horto medico publico Bononiae ab anno 1675 ad
annum 1721”. (Sunt n.° 130).
Cart., sec. XVII-XVIII, originale, mm. 210 X 160, voll. 4.
728 (1433).
‘ Trionfetti Lelii praelusiones botanicae, quas habuit in
Studi ital. di filol. class. XVI. 22
338 CODICI LATINI
Horto medico publico Bononiae ab. a. 1675 ad. a. 1721 in-
clusive ’. (Sunt n.° 46).
Cart., sec. XVII-XVIII, orig., mm. 210 X 160, di carte 84 n, n.
729 (1434).
‘’Trionfetti Lelii exercitationes habitae in Instituto scien-
tiarum Bononiae circa historiam naturalem cursu annorum
quinque ’. (Sunt n.° 61).
Cart., sec. XVIII, orig., mm. 210 X 160, di carte 250 n. n.
730 (1435).
‘ Trionfetti Lelii Historia fossilium Ὁ
Cart.; sec. XVIII, orig., mm. 310 X 220, di carte 390 n. n., prov.
Biancani.
731 (1436).
‘ Trionfetti Lelii Historia naturalis fungorum ’
Cart., sec. XVIII, orig., mm. 320 X 220, di carte 92 n. n., prov.
Biancani.
732 (1437).
‘ F. Nicolai de Triveth, sive Anglici Ord. Praed. Com-
mentar. in Boetium de consolacione ’. | ‘ Incipit postila
seu scriptum’ — ‘ Completum est autem istud opus, ac
scriptum per me Rodulphum de Regio, anno domini mil-
leximo quadringentesimo quintodecimo, Augusti vigesimo
quarto, cum laude et honore omnipotentis, etc.’.
Cart., sec. XV (1415), mm. 290 X 200, di carte 94 n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Marsiliana ’.
733 (1440).
‘ Nicholaus de Tudeschis Abbas Panhormitanus. Lecturae
super primo libro Decretalium ’. | ‘ Viso de iure actorum ᾿ —
‘ Explicit secunda pars super secundo libro decretalium
lecture Rev. Domini Nicolai Abbatis de Cicilia doctoris
famosissimi, scripta 1462, die 5 februarii ἢ
Cart., sec. XV, mm. 430 X 300, a 2 col., di carte 200 n. ἢ.» con
lettera iniziale e fregio miniato, leg. m. pelle, prov. dal Monastero
di S. Paolo in Monte.
nà OA
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 359
734 (1441).
‘ Nicolaus de Tudeschis Abbas Panhormitanus. Lecture
super secundo libro Decretalium ’. | ‘ Quoniam -hic volu-
minis principium ᾿ — ‘ sic est finis huius prime partis se-
cundi libri decretalium 1). Nicolay Siculi, etc. Deo gratias
amen ἢ
Cart., sec. XY, mm. 430 X 300, a 2 col., di carte 310 n. n., con
lettera iniz. miniata, leg. m. pelle, prov. dal Monastero di S. Paolo
in Monte.
735 (1443).
‘ Nicolaus Turchi Bonon. De anima lectiones Bononiae in-
coeptae an. 1569, pridie Idus Octobris ’
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 150, di carte 139 n., leg. m. perg,.,
prov. da Ulisse Aldrovandi.
736 (1446).
2) ‘ Bulla Innocentii XIII investiturae regni Neapolitani
Carolo VI concessae ’. (15 giugno 1722) 4) ‘ Oblatio
annui census pro regno Neapolitano, die 18 iunii 1722 a
Fabritio Columna tamquam oratore extraordinario Caroli VI
facta et ab Innocentio XIII acceptata ’. (28 giugno 1722).
Cart., sec. XVIII, mm. 270 X 200, parte ms., parte a st., leg. in
perg., prov. da Papa Benedetto XIV.
737 (1454).
‘ Tractatus de alearum ludo, aut melius lotti, seu benefi-
ciatae unice exaratur... auctore Io. Baptista Viglioni. |
Neapoli, 1741”.
Cart., sec. XVIII, mm. 260X 190, di pp. 797 n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
738 (1459).
‘ Relatio visitationis apostolicae ecclesiae parrochialis san-
ctor. Nicolai et Blasii et Domus Regularis Patrum Congre-
gationis Comaschae, factae ab. Ill. et Rev. D. Thoma Cer-
340 CODICI LATINI
vini Patriarcha Hierosolymitano una cum R. D. Advocato
Gaspare Cagnetti ’. (Dat. hac die 3 februarii 1740).
Cart., sec. XVIII, mm. 265 X 195, di carte 80 n. n., leg. in pelle,
prov. da Papa Benedetto XIV.
739 (1460).
‘ Originale visitationum ecclesiarum parrochialium et sim-
plicium confraternitatum, oratoriorum, hospitalium et pio-
rum locorum civitatis Bononiae, habita ab Ill. et Rev.
D. Angelo Archiepiscopo Gozzadino Bononiae suffraganeo,
anno 1622’.
Cart., sec. XVII, mm. 290 X 210, di carte 98 n., prov. da Papa
Benedetto XIV.
, 740 (1471).
‘ Ecclesiastica politica vindicata a quorumcumque extra-
neorum subiectione ac dependentia, auctore H. C. C. R.,
Hieronymo Vitali Capuano Canon. Regulari ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 210 X 150, di carte 81 n. n., leg. in perg.,
prov. dal convento di S. Bartolomeo.
741 (1473).
‘ Vitae sanctorum et S. Petronii, anno ab incarnatione Do-
mini millesimo centesimo octuagesimo, abbatiante D. Lan-
dulfo Abbate discretissimo.. anno videlicet abbatiae eius
XVII’. A tergo dell’ultima carta leggesi la data 1261,
8 agosto. Contiene 68 vite di santi.
Membr., sec. XII-XIII (1180-1261), mm. 500 X 820, di carte 331 n.,
mancante di alcune carte in principio, a 2 col., con lettere iniz. mi-
niate, leg. m. pelle. Appartenne al monastero di S. Stefano, poscia a
quello di S. Salvatore e fu pagato dall’Ab. Trombetti 40 scudi romani.
742 (1483).
1) ‘ Zanetti Responsa iuris et alia opuscula. Pars I. Consi-
lia, sive responsa tum theologica, tum civilia. Responsum
pro defensione pontificiae sententiae contra Venetos a. 1606 ’
2) ‘ Exercitatio de iubilaeo Gregorii XV P. M. initio
pontificatus an. 1621 3) ‘ Schaedae nonnullae ’
Cart., sec. XVIII, mm. 210 XX 170, voll. 2, leg. in perg.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 341
743 (1485).
‘Summi Pontifices ac omnes S. R. E. Cardinales de quo-
rum omnibus memoriam accepimus. Opus Herculis Mariae
Zanotti ’. è
Cart., sec. XVIII, mm. 309 X 210, di pp. 256 | 75 n., leg. in
perg., prov. da Eustachio Zanotti.
744 (1486).
‘ Genealogia chronologica ad Scripturae Sacrae intelligen-
tiam elaborata. Opus Herculis Mariae Zanotti ?
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, di pp. 304 + 41 n., leg. in perg,.,
prov. da Eustachio Zanotti.
745 (1487).
1) 1-70 ‘ De notis antiquorum Io. Evangelista Zappo
Tyburt. auctore "ἡ 2) 715-233" ‘De epytaphiis sparsim
Romae iacentibus Io. Evang. Zappo tyburtino auctore ἡ
Cart., sec. XVI, mm. 208 X 142, di pp. 268 n., leg. in asse cop.
di pelle. In principio è notato: ‘ Ex dono M. Iusti muratoris tybur-
tini’. Ed in fine: ‘ Hic liber relictus fuit ex bibliotheca M. Chri-
stophori medici germani, quem M. Iustus murator mihi donavit ᾿.
Nel marg. superiore della c. 1" leggesi la data: ‘ Quinto Calendas
Maii 1564”.
746 (1488).
‘ Ioannis Zecchii Bonon. consultationum medicinalium to-
mus secundus nondum editus. Ad Ioannem Hieronymum
Card. Lomellinum Bononiae Legatuim an. 1657’.
Cart., sec. XVII, mm. 280 X 205, di pp. 391 n., leg. in perg,.,
prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iacobi Barthol. Beccarii ex legato an. 1766 ’.
747 (1492).
11-15" ‘ Lilium de spinis evulsum ’. | ‘ Natura circa solem ἢ
— "in omnibus explicavi ἢ 2) 151-661 ‘Speculum al-
chimie seu gloria mundi ’. | ‘ Multipharie multisque mo-
dis’ — ‘ similes illis ’ 8) 66-74" ‘ Secretum secre-
torum ’. | ‘ Gratie sint deo’ — "quod volueris’ —4)74"-76°
342 CODICI LATINI
‘ Practica brevis et utilis ’. | ‘ Accipe lapidem ᾿ — ‘ quam
dictavi ᾿ 5) 76'-S1" ‘ Hugo Pisanus. Potestas divitia-
e 9
rum ἡ. | ‘ In compositione’ — ‘ et naturam posside
6) 81.889: ‘ Liber simplicium ’. | ‘ Sanctificetur deus? —
‘ benedictus in secula ’ 7) 831-84r ‘ Liber Hermete ’. |
‘ Intellectum sermonum ’ — ‘ aggregationis ἢ 8) 84:--85
‘ Halid filius Ysidori. Liber ’. |‘ Dixit Halid ° — ‘ deo an-
nuente ἡ 9) 86-88" ‘ Libellus nominatus lumen secre-
torum’.|‘ Ocultum artis’ — ᾿ arte editus ’ 10):89". 97%
‘ Wivandus. De ruffo clypeo ’. | ᾿ Operationes omnes? —
‘ fructu consecuto È 11) 97‘-120" ‘ Aurora vel liber tri-
nitatis compositus a S. Thoma de Aquino ’. | " Venerunt
in omnia bona ᾿ — ‘ usque ad albedinem ’ 12) 120r-127%
‘ Thesaurus philosophiae ’. | ‘ Thezaurus philosophiae ? —
‘ percipere aquam "Ὁ 13) 131-133" ‘ Apertorium se-
creti ’. | ‘ Aqua vero’ — ‘ apud plures ?.
Cart., sec. XV, mm. 215 X 145, di carte 160 n., prov.: ‘ Ex Bi-
bliotheca Co. Caprara ’.
748 (1501).
1) {Leoni Domenico) ‘ Dilucidationes de luce crucis et de
notitia viae rectae, auctore Leone Veneto ’. | ‘ Ad super
radiosum spendorem ? — ᾿ fruamur pace Christi crucifixi ’
2) ‘ Liber de noticia vie recte ’. | ‘ Bene inteligentis
animi’ — ‘Data in alma Venetiarum urbe epistola magi-
stralis de noticia vie recte ad laudem super felicissime
trinitatis, anno D. N. Yhesu Christi M°CCCLXIII. die pre-
clara in qua Beati Iohannis Baptistae solempnitas cele-
branda occurrit ’.
Membr., see. XIV (1363), mm. 330 X 256, di carte 200 n. n., con
fregio miniato, leg. m. perg., prov. dal convento di S. Domenico.
749 (1502).
‘ B. Albertus Magnus. Prima pars Summae theologicae de
unitate et trinitate Dei’. (Cfr.: B. Alberti Magni Opera.
Lugduni, 1651, T. XVII.
Membr., sec. XIV, mm. 320 X 245, a 2 col., di carte 192 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
ion nnt δ.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 343
750 (1503).
{Leoni Domenico) ‘ Philosophia divinalis ’. | ‘ Nos vera
divinalis philosophia? — ‘ concluditur notitiam de...
(Mutilo in fine).
Membr., sec. XIV, mm. 315 X 245, di carte 136 n. n., con un
fregio a penna rosso e azzurro, leg. m. perg., prov. dal conv. di
S. Domenico.
751 (1504).
«Leoni Domenico) ‘ De dignitate humanae naturae ?. Manca
la 1* c., la 25 inc.: ‘ Sicque vos, dilectissime pater? —
‘ Data Venetiis, anno M°CCC°LXVII. die quo superillu-
strissime regine celestis fabrice atque terrestris virginis
gloriose Marie festum nativitatis sacratissime celebrandum
occurrit ᾿.
Membr., sec. XIV (1367), mm. 320 X 255, di carte 170 n. n., leg.
m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
752 (1505).
‘ S. Thomas. In primum et secundum sententiarum ?. <Cfr.:
S. Thomae Opera omnia. Parisiis, 1659, T. XIX, pp. 10 sgg.).
Membr., sec. XIV, mm. 320 X 220, a 2 col., di carte 188 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
753 (1506).
‘ Bombolognus Bononien. Ord. Praed. In primum senten-
= 3' ‘Quid est sapientia’ — ‘ Istud est origi-
nale primum huius scripti. Et est de manu dicti fratris
Bombologni. qui fuit contemporanens venerandi doctoris
et admirandi fratris Thome de Aquino eius ord. predica-
torum
9
tiarum
bi
.
Membr., sec. XIV, mm. 322 X 210, a 2 col., di carte 117 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
754 (1507).
‘ Bordonus Franciscus. Manuale consultorum Sacri Officii
S. Inquisitionis super censura blasphemiarum et sortile-
844 CODICI LATINI
giorum quae frequenter occurrunt iudicanda in hoc tre-
mendo tribunali, expositum per R. P. F. Franciscum Bor-
donum Parmensem ἢ.
Cart., sec. XVI, mm. 315 X 210, di carte 292 n. n., leg. m. perg..
prov. dal conv. di S. Domenico.
759 (1508).
‘ Bombolognus de Bononia Ord. Praed. In tertium senten-
tiarum ’. | ‘ Christus nos redemit ᾿ — ᾿ Explicit liber ter-
cius super sententias secundum fratrem Bombolognum de
Bononia de ordine fratrum pred.’.
Membr., sec. XIV, mm. 310 X 200, a 2 col., di carte 123 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
756 (1509).
‘ Gislebertus Porretanus (Gilbert de la Porrée). Expositio
librorum Boecii de Trinitate ’. | ‘ Omnium quae rebus
percipiendis’ — ‘omnium bonorum causa perscribit ”.
Membr., sec. XIII, mm. 300 X 220, a 2 col., di carte 85 n. n., con
lettere iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
757 (1510).
‘ Thomas Anglicus. In primum sententiarum contra Iohan-
nem Scotum ’. | ‘ Utrum hominem pro statu isto’ — Εχ-
plicit Thomas Anglicus contra primum sentenciarum Iohan-
nis Scoti ᾿.
Cart. e membr., sec. XIV, mm. 390 X 220, a 2 col., di carte 141
n. n., con lett. iniz. miniata, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Do-
menico,
758 (1511).
‘ Beltrandus. Postilla Magistri Beltrandi Ord. Min. super
epistolas quadragesimales ’. | ‘ Convertimini ad me’ —
‘ Explicit postilla Magistri Beltrandi super epistolas qua-
dragesimales, scripta per manus fratris Henrici Provincie
Argent. Ordinis Minorum fratrum. Ad mandatum et re-
quisitionem Rev. Patris Magistri Philippi de Bononia pro-
ere
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 345
fessoris ordinis supradicti et custodis custodie Bon. anno
domini millesimo quadringentesimo vigesimo quinto; com-
pleta in kal. mensis Marcii ἡ.
Membr., see. XV (1425), mm. 810 X 280, a 2 col., di carte 178 n.,
con fregio miniato marg. e ritr. dell'a. nella lettera iniz., leg. in
perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
759 (1512).
1) «Colonna Egidio) ἡ De regimine principum ”. | ‘ Quia li-
ber de abstratione ᾿ — ᾿ faciunt in navibus ruinas ’. (Un’an-
notaz. di mano moderna avverte che questa è una compila-
zione dell’op. di Egidio Colonna) 2) ἡ Incipit viridarium
consolationis ’. | ‘ Quoniam ut aut apostolus Petrus’ —
“ad quam nos perducat Yhesus Christus, δύο...
Membr., sec. XIV, mm. 290 X 208, di carte 50 n. n., con lett.
iniz., miniata, leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Domenico.
760 (1514).
‘ Peraldi Guillelmus. Liber de eruditione religiosorum ”. |
‘ Erudire Ierusalem ne forte recedat anima mea a te’ —
‘ benedicat deus qui incepit et complevit Amen ’
Membr., sec. XIII, mm. 290 X 210, di carte 142 n. n., leg. m.
perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
761 (1515).
‘ Documenta officialium SS. Inquisitionis contra haeretico-
rum pravitatem ?. | ‘ Ut officiam inquisitionis magis habea-
tur in habitu? — ‘ ad inquisitionis huius officium oportu-
nis’. Segue un bando contro gli eretici promulgato da
frate Angelo Novello professore di teologia ed inquisitore.
(Nov. 1425).
Membr., sec. XIV, mm. 280 X 200, a 2 col., di carte 24 n. n.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
762 (1517).
‘ Postillae in Novum Testamentum ?. | ‘ Incipit 2* pars
dicte scripture. Novum T'estamentum ’. | ‘ Pars vero sep-
9
346 CODICI LATINI
tima dicte scripture ᾿ — ‘ Explicit liber apocalipsis. Deo
gratias. Iohannes de Agaciis scripsit ”.
Membr., see. XIV, mm. 267 X 185, a 2 col., di carte 124 n. n.,
leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Domenico.
763 (1518).
‘ Regulae ad sacrarum litterarum intelligentiam apprime,
utiles ac necessariae. Ex optimis ac orthodoxis scriptoribus
collectae: opera doctissimi Martini Martinez emeritissimi
apud Salmaticenses Hebraicarum literarum professoris, ab
eodem perlectae XV Καὶ. Febr. anno D. MDLIIII ?.
Cart., sec. XVI (1554), mm. 275 X 165, di carte 80 n. + 12 n. n.,
leg. m. pelle.
764 (1519).
{Missale) ‘ Dominica I de adventu Domini ’.| ‘ Iste liber
est monasterii gorgone de ynsula gorgone ’. | ‘ Ad te le-
vavi animam meam ’ — (Mutilo in fine).
Membr., sec. XI, mm. 270 X 163, di pp. 498 n., leg. m. pelle,
prov.: ‘ Ex Monasterio Gorgone de insula Gorgone ’.
765 (1520).
‘ Opera theologica Michaelis (Aiguani) de Bononia Ordinis
sanctae Dei genitricis de Monte Carmelo. Quaestiones primi,
secundi, tertii et quarti libri sententiarum ’. | ‘ Et est idem
thema quod in lecticia biblie? — ‘' Et sic est finis huius.
q. et totius. 4”.
Membr., sec. XIV, mm. 295 X 214, a 2 col., di carte 223 n. π.,
con fregio marg. miniato, e lettera iniz. min., leg. m. pelle, prov. dal
conv. de’ Carmelitani. Dopo l’indice delle rubriche è notato: ‘Iste
liber est Rev. Magistri Mathei de Bononia ordinis sancte Dei geni-
tricis Marie de monte carmello ᾿.
766 (1522).
‘ Petra Carolus. De officio Regii Cappellani Maioris et de
eius origine et antiquitate ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 295 X 200, di carte 260 n. n., leg. m. pelle,
prov. dal conv. di S. Domenico.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 347
767 (1525).
‘ Epistolae de tempore ’. | ‘ Dominica prima de adventu
domini ’. | ‘ Lectio epistole beati Pauli apostoli ad Roma-
nos’ — ‘ipsi honor et gloria in secula seculorum amen ?.
Membr., sec. XIV, mm. 315 X 220, di pp. 256 n., con lettere iniz.
miniate, leg. in pelle
768 (1526).
‘ Calendarium festorum secundum morem Cartusiensium ”.
Il calendario occupa le prime Y carte, poi segue: ‘ Inci-
piunt orationes per anni circulum. Sabbato ante I Domi-
nicam Adventus ad utrasque vesperas et laudes ?.
Membr,, sec. XVI, mm. 822 X 222, di carte 92 n., leg. in pelle,
con lettere iniz. a colori.
769 (1528).
‘ Peraldus Guilielmus. Summa de vitiis et virtutibus ’. |
‘ De abstinentia. Duplex est abstinencia ° — ‘ qui se exaltat
humiliabitur, etc. ”.
Membr., sec. XIII, mm. 330 X 228, a 2 col., di carte 230 n. n.,
leg. in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
770 (1591).
{Leoni Domenico) ‘Laudes B. M. V. ex simbolis scriptu-
rae®. Mancano 17 carte in princ., ὁ. 18*:... ‘ sed tene-
brosis per infidelitatem ᾿ — ‘ virginis uteraum implevit ex
ea nasciturus ’.
Membr., sec. XIII, mm. 355 X 258, di carte 111 n., con lettere
iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
771 (1532).
1) ‘ Anonimi apologeticum de paupertate Christi et Apo-
stolorum ’. | ‘ Cum nobis ad curiam noviter venientibus ’
— ‘ sed hereticum comprobabit ’ 1) ‘ Breviatura ope-
rum de universo Gulielmi Parisiensis seu Alverni’.| In
primo capitulo quod incipit: Scito igitur’ — ‘ hec dicta
348 CODICI LATINI
sufficiant. Explicit tractatus sextus ’. | ‘ Explicit liber ter-
cius: de universo corporali ’.
Membr., sec. XIV, mm. 325 X 220, di carte 101 n. n., con let-
tera iniz. e fregio min., leg. in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
772 (1533).
‘ Dominicus Leo. Vexillum B. V. M. contra Tudaeos, phi-
losophos et haereticos ’. | ‘ Virginis gloriosae Mariae con-
tra sectam iudaicam ᾿ — ‘ et transcendendo substinet ’ ...
Membr., sec. XIV, mm. 375 X 255, mutilo in prince. ed in fine,
di carte 259 n. n., con fregi miniati, leg. m. perg., prov. dal conv.
di S. Domenico.
773 (1534).
‘ Commentaria in cantica ’
.| In principio librorum tria
requiruntur ᾿ — (L’ult. carta è lacerata per metà e fu abraso
il nome dell’a.).
Membr., sec. XIV, mm. 400 X 255, a 2 col., di carte 66 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
774 (1535).
‘ Bernardus Guido. Cronicon Ord. Praedicatorum a die suae
institutionis usque ad a. 1304, additis successive ab extra-
neis pluribus aliis posterioribus ’. Precedono gli: ‘ Acta
capituli generalis celebrati anno domini 1462 Senis, die
XI Augusti sub R. P. M. Conrado de Aste ". E il: ‘ Breve
Innocentii instituentis in Universitate Bononiensi cathe-
dram ab scholam theologiae ’. Le aggiunte proseguono fino
all’a. 1362. Finisce cogli ‘atti del capitolo generale cele-
brato a Genova nel 1365. {Cfr.: Monumenta ordinis fratr.
praed. historica. T. III. Lovanii, 1896).
Membr., see. XIII-XIV, mm. 360 x 248, a 2 col., di carte 180
n. n., leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
775 (1536).
‘ Petrus Comestor. Historia scholastica ’. | ‘ Reverendis-
simo patri ac domino dei gratia Senensi archiepiscopo, Pe-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 949
trus clericus servus Christi presbiter trecensis vitam bonam
et exitum bonunmi, etc. ’. | ‘ Imperatorie maiestatis’ —
‘ scilicet in cathacumbis. Deo gratias amen ἢ
Membr., sec. XIII, mm. 340 X 240, a 2 col., di carte 133 n. n.,
con. fregio e lettere iniz. miniate, leg. πὶ. perg., prov. dal conv. di
S. Domenico.
776 (1537).
‘ Dominicus Leo Venetus. De lumine supernalis maiesta-
tis°. | ‘ Christus Dei filius sapientia increata in plenitu-
dine temporis’ — ‘ accepisse ut sit deus dicat. anathema
sit. n. Hec ille ’.
Membr., sec. XIV, mm. 330 X 245, voll. 2, con lett. iniz. e fregio
miniato, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
777 (1538).
‘ Albertus Magnus. Postillae in XII prophetas minores ἢ
(Cfr.: B. Alberti Magni Opera. Lugduni, 1651, T. VIII».
Membr., sec. XIV, mm. 328 X 240, a 2 col., di carte 77 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
778 (1539).
1) <Fra Roberto da Bologna) ‘ Apologeticum pro S.Thoma ?.|
‘ Quia sicut dicitur ἡ — ‘invicem congregati trahunt ἢ
2) ‘ Miscellanea quaestionum philosophiae et theologiae ”. |
‘ Consideratio nostra in opere horum ἢ — ‘ habet in coelo ’.
Membr., sec. XIV, mm. 325 X 227, a 2 col., di carte 54 n. n.
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
779 (1540).
‘ Exceptiones XXIII auctorum sacrorum fere omnium san-
ctorum ’.|° Non parvum in phylosophya profectum puto ᾿ —
‘ peiorem explorando ”.
Membr., sec. XIV, mm. 335 X 245, a 2 col., di carte 247 n. n.,
5.
leg. m. perg., prov. dal conv. di 5. Domenico.
780 (1541).
‘ Lectiones seu epistolae in missis sanctorum, incipientes
a die S. Stephani ’. |‘ In nativitate sancti Stephani. Lectio
350 CODICI LATINI
actuum apostolorum ?. | ‘ In diebus illis’” — ‘ Doctrix est
enim discipline dei ’
Membr., sec. XV, mm. 320 X 218, di carte 64 n., con lettere
iniziali miniate, leg. in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
781 (1542).
‘Acta processus S. Catharinae Senensis tracta ex originale ?.
Membr., sec. XIV, mm. 375 X 267, a 2 col., di pp. 150 n., con
lettera iniz. miniata e il ritr. di S. Caterina, leg. m. perg., prov. dal
conv. di S. Domenico.
782 (1543).
‘ Anonimus. In Apocalipsim ?. | ‘ Apocalips. jhu. liber ille
induas’ — ‘et terminum sit honor et gloria in secula se-
culorum amen. Explicit super Iohannem. Deo gratias ”.
Membr., see. XIV, mm. 318X 227, a 2 col., di carte 90 n. n.,
con lettera iniz. miniata, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
9
783 (1544).
{Evangelia) ‘Dominica I de adventu dei secundum Lucam? —
‘ fides tua te salva fecit vade in pace ’. Precede l’ ‘ Index
9
Evangeliorum quae habentur in hoc codice
Membr., sec. XII, mm. 300 X 212, di pp. 164 n., leg. in perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
784 (1545).
‘ Postillae in epistolas S. Pauli Apostoli
in partibus ytalie’ — "
ἦς Con molte postille marginali ed interlineari.
°.|' Romani sunt
et facite legis nobis colosensium
epistolam
Membr., sec. XIII, mm. 280 X 200, di carte 176 n. n., con let-
tere iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
785 (1546).
‘ Ricardus Anglicus. Super tres libros sententiarum Petri
Lombardi ’. | ‘ Altitudo sapientie et scientie dei? — ‘ po-
tius denunciat absolutos ἡ
Membr., sec. XIV, mm. 280 X 200, a 2 col., di carte 513 n., leg.
in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
acacia Δι.
DEI.LA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 551
786 (1547).
‘S. Antoninus Summae pars II”. | ‘ Capitula istius tytuli
de religione sunt ista’ — ‘ sequenti dicitur deberitis ”.
Membr. e cart., sec. XIV, mm. 275 X 185, di carte 316 n., leg.
m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
787 (1548).
‘Samuel Rabbi. Disputationes traslatae in latinam linguam
per Alphonsum Hispanum ordinis Predicatorum ᾿. | " Hec
est disputatio facta inter Ingetum contardum mercatorem
lanuensem et quosdam sapientissimos Iudeos et doctores
in synagogis Iudeorum que fuit facta Maiorice anno Do-
mini MOCLXXXVI. Et incepta fuit in festo apostolorum
Philippi et Iacobi, videlicet die primo maii ᾿. | ‘ Contigit
quod quidam iudeus’ — ‘in quo filius dei datus est nobis
de gratia. Ad quam et cuius ille nos perducat. amen ἡ.
Membr., sec. XV, mm. 270 X 225, di carte 52 n., con lettera
iniz, miniata, leg. in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
788 (1549).
‘ Antiphonarium cum notis musicis ἡ. | ‘ Ad te levavi ani-
mam meam ᾽ — ‘ sine fine regnat sapie ’ ...(Mutilo in fine).
Membr., sec. XII, mm. 262 X 180, di carte 197 n., con lettera
iniz. miniata, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
789 (1550).
‘ Beati Monetae Cremonensis Ord. Praed. Summa contra
Valdenses et Catharos ’. |‘ Tempus faciendi, domine, dis-
sipaverunt legem tuam ᾿ — ‘ Explicit summa contra here-
ticos edita a Magistro Moneta de ordine predicatorum ’. |
‘ Thesus Marie filius sit fratri Ioachim Bonon. clemens et
propicius. amen. amen. amen ἢ
Membr., see. XIV, mm. 265 X 195, a 2 col., di carte 157 n. n.,
leg. in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
790 (1551).
‘ S. Bernardi epistolae nec non tractatus de amore Dei ’.
352 CODICI LATINI
{Cfr.: S. Bernardi Opera. Venetiis, 1616, II, carte 2-106
e 3127-324°.
Membr., sec. XIV, mm. 298 X 154, a 2 col., di carte 86 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico. In fine è notato: ‘ Iste
liber fuit condam Rev. Patris Magistri Guidonis de Gueciis Ord,
fratr. Predicator. de Bononia ’.
791 (1552).
‘ Phylippinus Ferrariensis. Libri VII de loquendo et I de
vitiis et virtutibus ’. | ‘ Incipit primus liber. 5. mentalis
de hiis que possunt loqui in menta. compillatus ex diversis
scriptis per fratrem phylippinum ferrariensem ord. pred. ’. |
‘ Quia honorificum est’ — ‘in medicos ad ultimum”...
(Mutilo in fine).
Membr., see. XIV, mm. 255 X 185, di carte 83 + 33 + 14 +4 18
- 14-|-- 12+ 6 n,, con lettere iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal
conv. di S. Domenico.
792 (1553).
‘ Martirologium Adonis ’. | ‘ Kal. Mar. Brixiae Nat. San-
ctorum mar. Faustini et iovittae ’ — ‘ab inferis resusci-
tasti per. ’ ì
Membr., sec. XII, mm. 252 X 150, di carte 103 n., leg. m. perg.
In fine è notato: ‘ Iste liber est Canonicorum Regularium mona-
sterii S. Iohannis de foris Brixie ”'.
793 (1555).
‘ Gerardus Lemovicensis. Cronica seu Historia ord. fra-
trum predicatorum ?. |‘ Dilectis in dilecto dei filio fratribus
predicatoribus universis ’ - ‘ domino hugone cardinali qui
magister suus fuerat, cum eodem in eodem proposito con-
currente ’.
Membr., sec. XIV, mm. 280 X 205, a 2 col., di carte 172 n. n.,
con lettera in1z. miniata, leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Domenico,
794 (1556).
‘ Pontificale Romanum ’.|' Rogamus te Domine sancte ? —
23, δ. ‘908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 359
‘Et sic completa sunt omnia ’. Precede un indice, di mano
moderna, di ciò che contiene il Pontificale.
Membr., sec. XII, mm. 275 X 200, di carte 155 n., leg. m. pelle.
Fu acquistato a Brescia ed appartenne alla chiesa di S. Giulia.
795 (1557).
‘S. Ambrosius. Hexaemeron, De Cain et Abel, et Apolo-
gia prophetae David’. <«Cfr.: S. Ambrosii Opera. Vene-
tiis, 1748, T. I, pp. 2-164, 213-259, 823-826, Cap. II, 8 Ὁ.
Membr., sec. XII, mm. 290 X 200, di carte 118 n., con lettera
iniz. miniata, leg. m. pelle, prov. dal Monastero di S. Salvatore.
796 (1558).
‘ Missale Cartusianum ’. | ‘ In nomine sancte trinitatis
ac gloriosae Virginis Mariae et B. Iohannis Evangelistae
incipit missale secundum ordinem cartusiae ’ — ‘ liberis
tibi mentibus serviamus ?.
Membr., sec. XIV, mm. 280 X 210, di carte 146 n., leg. m. pelle.
t)
797 (1560).
‘ Constitutiones Ordinis Monti Oliveti ’ 47‘ Infraseri-
pte sunt reformationes ordinis nostri Montis Oliveti in
melius reformate, interpretate et declarate per Reveren-
dum in Christo patrem fratrem Leonardum de Imperialibus
de Ianua Abbatem generalem ”’.
Membr., see. XV, mm. 262 X 185, di carte 55 n., con fregio mi-
niato a colori ed oro e piccole lettere iniziali miniate, prov. dal conv.
degli Olivetani.
798 (1561).
‘ Iohannes Climacus. Scala spiritualis seu Scala Paradisi
{Cfr.: Ioannis Climaci Scala Paradisi. Coloniae Agrippi-
nae, 1601, in 8°).
Membr., sec. XY, mm. 300 X 200, di carte 97 n., leg. m. pelle.
Prov. dal monastero di S. Salvatore. Fu acquistato 1’ 11 genn. 1532
da frate Pellegrino da Bologna, forse a Venezia.
Ἵ
.
799 (1562).
‘ Evangelia Sancti Lucae, cum glossis ’. | ‘ Quoniam qui-
Studi ital. di filol. class, XVI. 23
354 CODICI LATINI
e
dem multi conati sunt ordinare narrationes ᾽ — ‘ vocavit
discipulos suos, et ’... (Mutilo in fine).
Membr., sec. XII, mm. 277 X 200, di carte 24 n., con lett. iniz.
miniata, leg. m. pelle.
800 (1563).
1) 2" ‘ Expositio orationis Dominicae antiquissima, quae ad
erudiendos cathecumenos olim utebatur Romana Ecclesia ’. |
‘ Pater noster qui es in coelis. Hec libertatis vox est ᾿ —
‘ in secula seculorum amen ἢ 2) 2* ‘ Oratio ad S. Ma-
riam Magdalenam ’. | ‘ Saneta Maria Magdalena ’ — * per
omnia secula seculorum amen ἢ 9) 2-8" Sermo seu tra-
ctatus antiqui Canonici Regularis ”. | © Multi multa sciunt ἢ
— ‘in secula seculorum amen ἢ 4) 8" “ Monitum quod-
dam spiritualem vitam adiuvans ’.|' Ut possis assequi ’ —
‘ cessabit quassatio 5) 8“ ‘ Descriptio septem vitiorum
capitalium ’. | ‘ Septem sunt vitia principalia’ — ‘ ut
lutum platearum dolebitur’ 6) 91 ‘ Versus rithmici per-
fectionem religiosae vitae complectens ’. | ‘ Hec tibi vi-
vendi’ — ‘ cum venerit hora” Ὁ) 9" De flagellis Dei ᾿.]
‘ Legitur enim quod quinque modis’ — ‘ad modos per-
tinet’” 8) 9" ‘ Versus rithmici de vanitate huius vitae ᾿. |
‘ Cum sit omnis caro fenum ἡ — ‘quod hic seminaveris ἢ
9) 9“ © Dies irae ’ 10) 10*-17" ‘ Dulciloquium Beati
Augustini ’. | ‘ Agnoscam te, domine,’ — ‘Quì in trini-
tate perfecta vivis et regnas per omnia secula seculorum ἢ
11) 17" ‘ Versus rithmici ad M. V.’. | ‘O Virgo Ma-
ria’ — ‘ducas ad ducem ὁ — 12) 17" ‘ Oratio ad Deum ’. |
‘ Domine Deus omnipotens’ — ‘ per omnia etc. ’
13) 17‘-52" ‘ Elucidarinm S. Anselmi, seu potius Honorii
Agustodunensis ’. | ‘ In hoc opere intendit auctor ᾿ — ‘ sic
aperietur te promictente. qui vivis et regnas deus per
omnia secula seculorum ἢ 14) 52"-53" ‘ Versus rithmici ’. |
‘ Summe deus angelorum ’. | ‘O Maria maris stella ἡ |
‘ Stella stellis omnibus fulgore celebrior ’ | ‘ O saneta virgo
virginum ° | ‘ Ave vivens hostia ’.
Membr., sec. XIV, mm. 297 X 200, di carte 55 n., leg. m. pelle.
πὶ
Ù
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 355
801 (1564).
‘ Officium B. Mariae Virginis secundum usum romanum ἡ.
Membr., sec. XV, mm. 290 X 210, di carte 71 n., con fregio mi-
niato e lettera iniz. miniata, leg. m. pelle.
802 (1565).
‘5. Antonini Summae III pars ’. Cfr. : S. Antonini Summa
theologica. P. III. Veronae, 1740, in fol.).
Membr., sec. XIV, mm. 290 X 200, a 2 col., di carte 256 n., con
lettera iniz. miniata, leg. m. pelle, prov. dal monastero di S. Salvatore.
803 (1566).
1) ‘ Gregorius Ariminensis. In libros sententiarum ’. |‘ Ma-
gister in prima’ — ᾿ Explicit textus sententiarum fratris
Gregorii Ariminiensis sacre pagine Ordinis fratrum here-
3 2) ‘ Summa
mitarum S. Augustini. Deo gratias amen
decreti abbreviati Panormie Yvonis Carnotensis episcopi
de multimoda distinctione scripturarum ’. | ‘ Excerptiones
ecclesiasticarum ’ — ‘ fratres quoque virum. Laus Deo ”.
Cart., sec. XV, mm. 290 X 215, a 2 col., di carte 239 n. --- 54 n. n.,
leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Paolo in Monte.
804 (1567). .
‘ Fratris Iohannis Gallensis Breviloquium de quatuor vir-
tutibus cardinalibus ’. | ‘ Quoniam misericordia et veri-
tas’ — ‘ubi vis permanere Ego vita. Amen ’.
Cart., sec. XIV, mm. 300 X 210, di carte 65 n., leg. m. pelle,
prov. da Gio. Grisost. Trombelli.
805 (1569).
‘ Romei Foscherarii orationes et alia excerpta ex Sacra
Scriptura ’ 1) ‘ Incipiunt orationes d. Romei de Foscha-
rariis civis, militis et doctoris bonon. ad Summum Ponti-
ficem et ad alios principes et dominationes cum aliquibus
eius fragmentis’. | ‘ Serenissime Regum Rex? — ' Ex
Mediolano, pridie calendas Iunias 1439 ’ 2) ‘ Liber Rut
in capit ’. | ‘ Fragmenta notabilium electorum ex Biblia
356 CODICI LATINI
per d. Romeum de Foscharariis militem et legum docto-
rem Bon. ”.|Ite in domum patris nostri’ — ‘ super do-
minum deum suum ἢ,
Cart., sec. XV, mm. 300 X 200, di carte 129 n., leg. m. pelle.
806 (1570).
‘ Evangelia et Epistolae. Evangelium S. Mathei, S. Marci,
S. Lucae et S. Iohannis. Epistolae S. Pauli ad Romanos,
ad Corinthios, ad Galathas, ad Ephesos, ad Philippenses, ad
Colocenses, ad Thesalonicenses, ad Timotheum, ad Titum,
ad Philemonem, ad Hebreos, Liber actuum apostolorum,
Epistola Iacobi, Epistola S. Petri, Epistola Tohannis apo-
stoli, Epistola Iudae apostoli, Liber apocalipsis, Capitula
libri proverbiorum Salomonis, Capitula Ecclesiastes, Capi-
tula in libro sapientiae, Parabole Salomonis, Verba Eccle-
siastae, Liber Sapientiae ”.
Cart., sec. XV, mm. 900 X 210, di carte 168 n. n., leg. in pelle.
807 (1571).
‘ Fratris Thomae Anglici Ord. Praed. expositio super decem
primos libros Augustini De civitate Dei ?. | ‘ Fluminis im-
petus letificat civitatem dei’ — ᾿ ministerium quod abscon-
ditum fuit et cetera ’.
Cart., sec. XIV, mm. 300 X 225, di carte 184 n., leg. in pelle.
808 (1572).
‘ Henricus de Firmaria (de Vrimach o Weimar). Senten-
tiarum libri’. | ‘ Ex nobili prosapia oriundo domino Am-
baldo’ — ‘ Explicit sententiarum libri ethicorum fratris
Henrici de' Allemania sacre theologie professoris ordinis
fratrum heremitarum S. Augustini ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 330 X 245, a 2 col., di carte 217 n. n.,
leg. m. pelle.
809 (1573).
1) ‘ Thoma de Vales et Nicolaus Traucht. Expositio libro-
rum S. Augustini De civitate Dei ’. | ‘ Fluminis impetus ? —
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA, 30°
‘ Explicit expositio librorum Augustini de civitate Dei edita
a magistro Thoma de Vales usque ad 10, et usque ad finem
alioram a Magistro Nicholao Traucht... Quam scripsit
Nicholaus Iohannis de herbipolim de partibus Alamanie
superioris, ac complevit ipsum opusculum die VII mensis
decembris anno MCCCCLVI ? 2) ‘ Sextus Aurelius Vi-
ctorius. De vitis Imperatoram Romanorum libellus ’. |
‘ Anno urbis condite septingentesimo vigesimo secundo ’ —
‘ Aristotelis ponderaris. Ita est finis huius Epistole. Deo
gratias ’.
Cart., sec. XV, mm. 340) 295, di carte 166 n. n., con elegante
fregio miniato e lettera iniz. min., prov.: ‘ Ex Bibliotheca Iohannis
Garzoni ”.
810 (1574).
{Tommaso d’Antonio Nacci Caffarini da Siena) ‘ Libellus
tripartitus de supplemento legende prolixe virginis beate
Katherine de Senis distractum in tres partes ’. | ‘ Com-
pulsus a pluribus venerabilibus virginis’ — ‘atque profi-
cere. Cui est honor et gloria per infinita secula seculo-
rum amen ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 330 X 227, a 2 col., di carte 67 n., con
4 disegni a penna a ὁ. 29" e lett. iniz. min., leg. m. pelle, prov. dal
conv. di S. Domenico.
811 (1575).
‘ Lectiones seu Epistolae quae canuntur in Missis ’.| In
diebus illis Petrus et Iohannes?® — ‘ cogitatio pro defun-
ctis°... (Mutilo in fine).
Membr., see. XIII, mm. 310 X 210, di pp. 380 n., manc, di al-
cune carte fra le pp. 32 e 33, leg. m. pelle.
812 (1576).
{Vitae sanctorum) (Mutilo in princ.)..‘ quanta precipuae
lamenta monachorum ἡ — ‘ spiritus perorrescat ’. Contiene
le seguenti vite: Epistola de transitu S. Martini. Sermo
S. Ambrosii de S. Martino. Passio S. Victoris de Cilicia.
358 CODICI LATINI
Passio S. Longini. Passio S. Ceciliae. In S. Grisogoni.
Passio S. Iacobi Mar. Passio B. Virg. Mar. Barbarae. In
S. Dalmacii Mar. Passio S. Nicolai Episcopi Miren. Passio
S. Savini Mart. Passio S. Lucie. Passio S. Gregorii Spole-
tini. Passio S. Stephani Levite. Vite S. Iohannis A postoli.
Vita S. Silvestri confess. Vita S. Sebastiani. Gesta S. Agnetis
virg. Passio S. Vincencii Mart. Vita S. Geminiani. Passio
S. Agathe virg. Passio S. Iulianae. Passio sanetor. mart.
Faustine et Iuvitte. Relatio translationis corporis B. Ste-
phani protomar. ad Hierosolimam in Constantinop. IV Non.
Mar. III. Homelia facta a B. Anastasio Archiepiscopo Ale-
xandriae. Passio B. Blasi ’.
Membr., see. X, mm. 300 X 200, a 2 col., di carte 126 n. n., mu-
tilo in princ., con neumi musicali, leg. in pelle, prov. dal monastero
di Nonantola.
813 (1577).
1) ᾿ Telesphorus Eremita. Vaticinia seu prophetiae ’. | ‘ In-
cipit epistola fratris Thelofori heremite ad magnificum
virum Antonium Ianuensem ducem clarissimum de devo-
tione religionis et ecclesiae militantis ᾿ — ᾿ Explicit liber
fratris Thelofori presbiteri et heremitae de cognitione pre-
sentis scismatis ac statu universalis ecclesiae usque ad finem
seculi. Amen ’ 2) ᾿ Maximi De ecclesiastica Mysagogia,
hoc est. De introductione ad sacra ecclesiae mysteria ’. |
‘ Maximi monachi ἡ — ‘ecclesiasticae mysagogiae finis ’
3) ᾿ Aeneae Silvii Piccolominaei Senensis Federici Ro-
manor. regis secretarii et oratoris de morte Eugenii IV et
coronatione Nicolai V Summorum Pontificum oratio coram
ipso rege habita ’. | ‘ Cupere te, princeps Serenissime,
nostra in legatione’ — ‘iter habetis apertum ’. (Romae
III sept. die anno Dom. MCCCCLVII) 4)‘ Incipit oratio
habita per Guasparinum Barzizium in funere medici cla-
rissimi Iacobi de Forlivio MCCCCXIITI ’. | ' Video hie
neminem vestrum ἡ -— ‘ cogitatione vobiscum fruar ’
5) ‘ Gasparini Barzizii pro Luca Belmonte florentino in
suo conventu in iure civile oratio incipit ’. | ‘ Si quis
forte’ — ᾿ accipe, vir eruditissime, librum ἡ 6) ‘ Ga-
iva
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 359
sparini Barzizii in persona generalis humiliatorum in suo
convento in iure canonico ἡ. |‘ Cum multa sepe mecum ἢ —
‘ prefecturus sis’.
Cart., sec. XV-XVI, mm. 300 X 230, di carte 67 n., con figure
acquerellate a colori allusive alle profezie sui Papi, leg. m. pelle.
814 (1578).
‘ Martyrologium Romanum ’. | ‘ Incipit martirologium per
anni circulam’ — ‘S. Hermetis exorciste et aliorum ἡ. |
‘ Incipiunt lectiones evangeliorum legende cum calendis
per totum annum ’. | ‘ Incipit passio beate Katerine vir-
ginis et martiris ”.
Membr., sec. XIV, mm. 310 X 212, di carte 194 n. n., con let-
tere iniz. miniate, leg. in pelle.
815 (1579).
1) ‘S. Augustini confessiones ἡ. (Mutilo in princ.)...‘ fa-
ciunt? quia etsi frangantur non effunderis ’ ‘ Aurelii
Augustini liber confessionum tertius decimus et ultimus
feliciter explicit ’ 2) ‘ Eximii poetae Francisci Petrar-
chae versus super hos libros ’. | ᾿ Hunc celer ad fontem ’
(Epigr.). | ‘ Eiusdem in epistola ad Gerardum Germanum
suum monachum ’.|' Lege Augustini scatentes lacrimis con-
fessionum libros’ — ‘ non mediocre repperies ’ 9). x
dictis Aurelii Augustini episcopi ’. | ‘ Non mediocriter er-
rat’ — ᾿ neque dissimulato bono decipiamur. Deo gratias ἡ
Membr., sec. XY, mm. 210 X 318, di carte 154 n. --- 2 bianche
n. n., mutilo in princ., leg. m. pelle, prov. dalla biblioteca del conv.
di S. Salvatore.
816 (1580).
‘ Epistolare per totum annì circulum
tris, etc. Incipit epistolare per totum anni circulum. Do-
minica prima de adventu. Lectio epistole beati Pauli apo-
,
°.| ‘In nomine pa-
stoli ad romanos fratres
Membr., sec. XV, mm. 300 X 210, a 2 col., di carte 100 n. ἢ.,
leg. m. pelle.
360 CODICI LATINI
817 (1581).
‘ Tabula alphabetica super Decretalia ’.|' A.a.a. Triplica-
tum a in scriptura’ — ‘ Deo gratias. Orate pro scriptore ἡ
Cart., sec. XV, mm. 300 X 200, di carte 191 n. n. In fine è no-
tato: ‘ Iste liber est loci sancti Pauli extra Bononiam et ad usum
fratris Marci de Bononia ’.
818 (1582).
1) 11-72" ‘ Constitutiones Collegii generalis Iudicum, Con-
siliariorum et Advocatorum civit. Bonon. anno Domini
MCCCXOIII ’ 2) 7131-87" ‘ Quaedam extravagantia con-
cernentia honorem et utilitatem Studii et Collegii gene-
ralis eiusque doctorum ἡ 3) 881-98" ‘ Incipiunt aliqua
statuta comunis Bononiae in privilegium Doctorum, sco-
larium et Studii Bononiae, et primo de pena committen-
tis aliquam questionem consulendam alicui forensi ’
4) 991-106" ‘ Rotulus Studii ’. (Contiene il privilegio Teodo-
siano) ‘ De inchoactione Studii et festivitatus celebrandis ’
5) 107" ‘ Privilegia et immnnitates concessa et con-
cesse in longissimis temporibus scolaribus et Doctoribus
Studii Bononiensis ’.
Cart., sec. XV, mm. 295 X 200, di carte 190 n., leg. m. pelle,
‘Ad usum Fr. Peregrini Antonii Orlandi Ord, Carmelit.’,
819 (1583).
‘ Consilia, sen Responsa D. Nicolai Ab Armis... hactenus
non impress. A _ proprio original. sumpta: continen: mate-
rias utriusque censurae admodum practicabiles, ac quoti-
dianas. Argumentis, summariis unicuique responso prae-
missis, atque rerum omnium notabil. indice copiosissimo
exornat. per R. P. D. Gasparem Mutiarellum Advocat. et
i. c. Bonon. Prothonot. Apostolicum ’.
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 220, di pp. 629, n., leg. in perg.
820 (1584).
‘ Decreta Sacri Concilii Tridentini ’. | ‘ Sessio 4 Decretum
de canonicis seripturis ’. (17 Ianuarii 1576) — ‘ sessio 25.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 361
tit. de ind. libr. et cath. Miss. et Brev. De observandis et
recipiendis decretis Concilii Tridentini ’. (Contiene le di-
chiarazioni della S. Congregaz. del Concilio di Treuto sui
decreti di esso). ᾿
Cart., sec. XYI-XVII, mm. 312 X 222, di carte 488, n. n., leg.
in perg.
821 (1585).
1) 1"-48* ‘ Responsio Pii Papae II data omnibus, serenis-
simi Renatii Andegavensis regis et insuper alia data ora-
toribus regis Franciae ’ 2) 511-116" ‘ Aeneae Silvii Pic-
colominei Senensis mox Papae Pii IT Apologia adversus
Germanos contra Sedem Apostolicam et Romanam Curiam
oblatrantes ’ 3) 117*-136" ‘ Locus secundus de creatura
mundi, de angelis, de homine, de reliquis creaturis ’
4) 140"-176" ‘ An Romanus Pontifex sit supra Concilium.
Disputatio ’ 5) 180*-201* ‘ Bulla Pii iI contra Borsium
Estensem ’. (Dat. Viterbii, Nonis Iunii MCCCCLXII)
6) 202r-225" ‘ Tractatus de reformationibus Romanae Cu-
riae ad S. D. Pium II Papam, compilatus per R. P. D. Do-
minicum Episcopum Brixiensem alias T'orcellanum ’. (Octo-
ber 1418) 2561-2374 SSR Pio ΡΟΝ: Dominicus
Episcopus Torcellanus quomodo super c. Constantinus palea
XCVI di. utrum verum sit et pro autentico accipi debeat
et specialiter an Beatus Silvester baptizaverit Constanti-
num Magnum’. (Romae, 1462, 4 Martii) 8) 2381-244"
‘Quae a Summi Pontificibus aut Sacris Concilii decreta
sunt circa vitam et mores S. R. E. Cardinalium ’
9) 247"-252" ‘ De regimine almae urbis Romae ad Ill. Card.
Lomelinum R. ἡ 10) 256-262" ‘ Canonizatio B. Cathe-
rinae Senensis ἢ 11) 263r-286r ‘ Andreis, idest historia
de receptione capitis S. Andreae ’ 12) 287'-305* ! Bar-
tholomaei Platinae Cremonensis Xysti IV Papae vita ᾿
13) 306:-309r ‘ Iacobi Maffei Nicolai f. civis et Archi-
diaconi Volaterrani Diarioram sive rerum gestarum Comen-
tariorum libri quinque ab obitu Tacobi Amannati Card. Pa-
piensis usque ad finem Pontificatus Xysti V' — 14) 314-362"
‘ Vita S. Celestini Papae V ex Archivio ecclesiae Ana-
362 CODICI LATINI
gn. descripta Card. Lomellino Presule anno D. 1573 ?
15) 363-419 ‘ Explicatio Bullae: In coena Domini ’
16) 4211-433* ‘ De Monte pietatis ’
Cart., sec. XVII, mm. 270 X 210, di carte 433 n., leg. in perg.
822 (1593).
‘ Acta causae contra Molinos ’. (1687).
Cart., sec. XVIII, mm. 290 x 205, di carte 377 n. n,, leg. in perg.
823 (1597).
1) 11-204r ‘ Ellucidationem decretorum sacri Concilii Tri-
dentini a congregatione Illustrissimor. et Reverendissimor.
S. Rom. Ecclesiae Cardinalium ... script per me Io. Bapti-
stam Raymundi de Ramponibus, de anno 1602, sub die X
mensis Mali ’ 2) 241-237" ‘ Concordantiae ad Consilia
Augustini Beroi col. p.® Per Io. Dreller I. Cons. Practi-
cum ἢ 9) 238r-317" ‘ Concordantiae ad secundum volu-
men Consiliorum D. Augustini Beroii per Ioannem Dreller
i. 6. editae’.
Cart., see. XVII (1602), mm. 295 X 208, di carte 318 n., leg. in perg.
824 (1598).
1) 77:-87* «Gesta Romanorum) ἡ Non vidi Marchio excel-
lentissime ’ — ‘ad ultimam deditionem compulit ’
2) 881-118" ‘ Incipit liber phisonomie quem compilavit Ma-
gister Michael Scotus ad preces Domini Frederici Roma- ἡ
norum Imperatoris ’. | ‘ Imperator inter cetera ἡ — ᾿ que
nunc prediximus sufficiant ἡ.
Cart., see. XV, mm. 285 X 220, di carte 113 n. n., leg. in perg.
825 (1600).
‘ Antonius de Pratoveteri. De feudis ’. | Epistola Antonii
de pratoveteri ... circa feudorum ἡ... 21‘ Antonii pra-
toveteris utrinsque iurisconsulti ad invictissimum Cesarem
serenissimunque principem Federicum tertinm Romano-
rum Imp.... nova feudorum compilatio atque digestio —
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 363
Datum et actum in opido nostro Gretz Salezeburgensis dio-
cesis, die veneris proxima ante festum S. Antonii contes-
soris, anno.. millesimo quadringentesimo sexagesimo se-
cundo ’, etc.
Membr., sec. XY, mm. 400X 275, a 2 col., di carte 40 n. n.
con lettere iniz. miniate, leg. in pelle.
»
826 (1601).
‘Commentarium Petri Lombardi Episcopi Parisiensis super
Psalmos ’.<Cfr.: Petrus Lombardus. Comment. in totum Psal-
terium. Parisiis 1541, in fol...
Membr., sec. XIV, mm. 400 X 265, a 2 col., di carte 219 n. n.,
prov. dal monastero di S. Salvatore.
827 (1602).
‘ Commentaria Petri Lombardi super Psalmos ’. «Cfr. : Op.
citata).
Menmbr., sec. XIV, mm. 370 X 235, a 2 col., di carte 239 n. n.,
leg. in pelle, prov. dal monastero di S. Salvatore.
828 (1603).
‘ Ordinarium Missae. Ad Pontificis sen sacerdotis solemnem
aut privatam Missam celebraturi usum ἡ.
Membr., sec. XVI, mm. 365 X 265, di carte 74 n. n., con fregio
miniato e undici incisioni colorate. note musicali, leg. in pelle.
829 (1604).
(Vitae sanctorum). Contiene le vite de’ seguenti santi :
‘ SS. Petri et Pauli. Pass. 5. Iacobi apostoli. Passio S. Bar-
tholomaei apostoli. Passio S. Mathei apostoli et evang.
Passio Symonis et Iudae. Passio S. Thomae apostoli. Passio
S. Andreae apostoli. Gesta S. Iohannis apostoli et evang.
Passio S. Philippi. Passio S. Iacobi. Passio S. Mathiae apo-
stoli. Natale S. Marci evang. Natale S. Barnabae. Sermo
Lucae evang. Vita S. Sylvestri. Natale S. Felicis. Natale
S. Marcelli. Natale S. Sebastiani. Passio S. Fabiani. Passio
S. Agnetis. Natalis S. Vincentii. Transitus S. Severi. Na-
364 CODICI LATINI 2
tale S. Blasii. Natale S. Agathae. Natale 5. Fuscae. Natale
S. Valentini. Natale sanetor. Faustini et Iovitae. Vita 5. Gre-
gorii. Vita S. Benedicti. Passio S. Georgii. Natale S. Vi-
talis. Natale SS. Alexandri, Eventi et Theodori. Inventio
S. Crucis. Natale SS. Gordiani et Epimachi. Natale S. Nerei
et Achillei. De obitu Petronillae et passio Feliculae. Na-
tele S. Panchracii. Natale S. Potentianae. Translatio san-
ctor. Senesii et Theopontii. Natale sanctor. Cantianorum.
Natale S. Marcellini et Petri. Natale sanctor. Primi et Fe-
liciani. Natale S. Viti et Modesti. Vita S. Senesii et Theo-
pontii. Miracula imaginis Salvatoris D. N. G. C. Natale
Sanctor. Gervasii et Protasii. Incipit passio Sanetor. mar-
tiraum Theopompi et Senesii. In nativitate S. Thomae ar-
chiepiscopi Conturberie ἡ.
Membr., sec. XII, mm. 350 X 250, a 2 col., di carte 333 n. n.,
leg. in pelle, con lettere iniz. miniate, mutilo in prince. ed in fine.
Sembra prov. dal monastero di Nonantola.
830 (1605).
‘S. Augustinus. De civitate Dei’. <Cfr.: l’ed. di Vene-
zia, 1742, in 4°).
Membr., sec. XV, mm. 320 X 210, di carte 482 n., di elegantis-
sima scrittura italica, con lettere iniz. miniate, leg. in pelle, prov. dal
monastero di S. Salvatore.
831 (1607).
‘Ordo Missalis secundum consuetudinem Romanae Curiae ἡ.
Membr., sec. XV, mm. 330 X 232, a 2. col., di carte 216 n. n.,
con fregio miniato e lettere iniz. miniate, leg. m. pelle.
832 (1608).
‘ Strabo. De situ orbis’. | ‘Tuarum plerumque rerum
contemplatione adductus È — ‘ Strabonis de situ orbis ter-
reque descriptione liber decimus septimus et ultimus a
Guarino Veronensi in latinam conversus linguam absolutus
est anno Christi MOCCCLVI. Tertio Idus Tulias, Ferrarie ἢ
Cart., sec. XV (1456), mm. 345 X 247, di carte 341 n., con let-
tere iniz. min., leg. in pelle.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 365
833 (1609).
‘Cronica gestorum ac factorum memorabilium civitatis Bo-
nonie edita a fratrè Hyeronimo de Bursellis bononiensi or-
dinis predicatorum ’. (Fino all’a. 1584. Dalla. 1498 in poi
fu scritta da fra Vincenzo de Spargiati). (Cfr.: Muratori.
Rer. Ital. Ser., T. XXIII, 863-916).
Cart., sec. XV, mm. 330 X 235, di carte 98 n. +19 n. n., con
acquerello rappres. Bologna, Aposa e Ferus, prov. dal conv. di 5. Do-
menico. Originale,
834 (1610).
‘ Guarinus Veronensis. Per ordinem litteraram Super Vir-
gilio ex Servio excerpsit ’. | ‘ Abiurare est rem creditam
negare’ — ' Hec sunt que collegi ex Servio: que legen-
tibus non inutilia puto. 1468, die 12 Decembris ’.
Cart., sec. XV (1468), mm. 340 X 185, di carte 87 n. n., prov. dal
conv. di S. Giacomo cui fu donato da Giovanni Garzoni nel 1494.
835 (1611). i
‘ Paulus Venetus. Summa naturalis ἡ. | ‘ Plurimorum astri-
ctus precibus ‘ — ‘ Explicit quarta pars Summe naturalis,
acta per Rev. Doctorem Magistrum Paulum de Venetiis ’.
Segue un’altra op. anon. forse dello stesso autore che inc.:
‘ Quoniam scientia de anima et de numero bonorum ἡ —
‘ Hoc sumus quod eritis, fuimus quondamque quid est ἡ.
t
Cart., sec. XV, mm. 335 X 232, a 2 col., di carte 177 n. n., con
lettere iniz. miniate, prov. dal conv. di S. Paolo in Monte.
836 (1613).
‘ Martinus Polonus. Cronica” (1277-1284. <«Cfr.: Martini
Poloni Chronicon. Antuerpiae, 1574, in 8°.
Membr., sec. XIV, mm. 280 X 195, a 2 col., di carte 59 n. n.,
leg. in pelle, prov. dal conv. di S. Domenico.
837 (1615).
‘ Opera quaedam legalia ἢ 1) ‘ De diversis commissioni-
bus etiam cum clausula si vocatur et clausula declarationis
366 ‘ CODICI LATINI
et invocatione auxilii secularii ’ 2) ‘ De absolutionibus
et remissionibus criminum perpetratorum et commissionibus
eorumdem ’ 3) ‘ De unionibus ’ 4) ᾿ De exemptio-
nibus ἢ 5) ‘ De executionibus ’ 6) ‘ De facultatibus ’
7) ‘ Conceduntur bona ad Cameram Apostolicam de-
voluta sen confiscata ἡ 8) ‘ De visitationibus monaste-
riorum È 9) ‘ De translationibus de ordine ad ordinem ἢ
10) ‘ Assegnantur provisiones annuales ’ LI)\\l/Da
decimis ἢ 12) ‘ Deputantur et constituuntur officiales
spirituales et etiam temporales per Papam ’ 13) ‘ De
formis ad futuram et perpetuam rei memoriam et confir-
mationibus instrumentorum et litterarum, ete. ἢ 14) ᾿ De
diversis formis ’ 15) ‘ De diversis successionibus et fa-
cultatibus testandi ’ 16) ‘ De fructibus percipiendi Ὁ
17) ‘| De indulgentiis ’.
Cart. e membr., sec. XIV, mm. 300 X 220, di carte 223 n. n.,
leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Paolo in Monte.
838 (1617).
‘ Ricardus Midleton Anglus. Commentarium super tertiam
partem Magistri Sententiarum ἡ. | ‘ [V]estitus erat veste
aspersi sanguine ᾿ — ‘ sint de actibus ‘.
Cart., 560. XIV, mm. 300 X 210, a 2 col., di carte 186 n. n., leg.
m. pelle, prov. dal conv. di S. Paolo in Monte.
839 (1618).
ΤΟΙΣ ᾿ ὃ Ù
‘ Seneca. Tragoediae ’.
Cart., sec. XIV, mm. 300 X 218, di carte 174 n. n., con molte note
marginali, leg. m. perg.
840 (1619).
‘ Petrus Hispanus (Iohannes XXI P. M.) Summula logi-
cae ’. | ‘ De conversione ut est apud Egidium R. | Quam
autem omnis propositio — Quem ego Iohannes Garzonus Ve-
netus transcripsi, correxi atque emendavi anno Domini 1450,
II Idus Decembris. Laus Deo ’. (Seguono alcuni epigrammi
latini): ‘ Ad Hieronymum — Ad Io. Lamolam — Io. Ser-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 367
monetae — Ad Vergilium de Malvitiis —- Ad quemdam ma-
gistrunculum legentem — Philelphus in epigramma Io. La-
molae — Guarinus in epigramma Io. Lamolae — Epigr.
Io. Lamolae per Guarinum — Epigr. Io. Lamolae per Io.
Ferrerium — Epigr. Io. Lamolae per Io. Garzonum ’. (In
fine tre lettere latine di Giovanni Aurispa, del Guarino e
di Francesco Filelfo ad Alberto Parisi). Ince.: ᾿ Cum in
rebus bellicis’...‘ Dudum inter legendum ’...' Reddite
mihi sunt litterae ’.
Cart., sec. XV (1450), mm. 300 X 215, di carte 268 n. n., leg. m.
perg., prov. da Gio. Garzoni.
841 (1620).
‘ S. Gregorius I Papa. Electrum ’. | ‘In scriptura sacra
aliquando deus nuncupative ’ -- ‘ bonus deus conversatur
et non peribit. Amen ’. <Cfr.: S. Gregorii Magni Millelo-
quium morale. Lugduni, 1683, in fol.). Questo cod. diver-
sifica dall’ediz. così nel testo, come nella divisione dell’op.
Membr., see. XIII, mm. 800X 200, di carte 75 n. n., a 2 col,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
842 (1896 e 1622).
Vor. I. ‘ Iohannes Garzonius. Orationes, epistolae
aliaque scripta’. Precede una lettera dedic.: ‘Illm° ac
Rev. Patri fratri Antonio Balduccio Foroliviensi ’ (VI Id.
febr. MDLXVIII) 121-147" “Ad Ioannem Bentivolum
Vicecomitem de Aragonia Ducalem armorum gubernatorem
generalem Ioannis Garzonis de eruditione Principum ’
148"163" ‘Ad Illustriss. principem Guidonem Ubaldum
Monferetrium Urbini Ducem libellus de principis officio
per Ioannem Garzonem feliciter incipit’ 167180" ‘Ad
Rev. P. sacrae theologiae Doctorem eximium Magistrum
Toannem Paxium Ripanum... Ioann. Garzonis de rebus
Ripanis libellus incipit ’ 184r-348" ‘ Epistulae familia-
res Ioannis Garzonis divisae in X libros ’
Vor. II. Iohannis Garzonii epistolae et orationes
variae).
368 CODICI LATINI
Vox. III. «Iohannis Garzonii orationes et vitae san-
ctorum).
Cart., sec. XVI, mm. 330 X 230, voll. 8, originali, leg. in asse
cop. di pelle, prov. da Giovanni Garzoni.
843 (1623).
‘ Compendium privilegiorum Congregationis S. Hieronymi
Tesuatorum nuncupatorum ordinis S. Augustini, tam prin-
cipaliter apostolica auctoritate, quam alias concessorum et
communicatoruam a SS. D. N. Pio Papa IV confirmatorum
religioso fratri Iosepho de Brixia visitatori Congregationis
ITesuatoram S. Hieronymi Ord. S. Augustini ’. In fine:
‘ Datum Romae apud S. Petrum, die XII novembris MDIX,
Pontificatus nostri anno I ‘.
Membr., sec. XVI, mm. 340 X 215, di carte 40 n., leg. in pelle.
844 (1624).
‘ M. Fabri Quintiliani Institutiones oratoriae ad Viectorinum
Marcellum ἡ.
Cart., sec. XY, mm. 330 X 258, di carte 150 n. n., con segn.,
leg. in perg.
845 (1625).
‘ Rupertus (seu Robertus N.) Card. Expositio in libro primo
Aristotelis ’. | ‘ Negotium ergo quod est circa mores ’ —
‘ sit virtus infinita’ ...(Mutilo in fine).
Membr., sec. XY, mm. 350 Xx 240, a 2 col., di carte 22 n., leg.
m. perg.
846 (1626).
‘ Robertus (Card.) Expositio in libros priores Aristotelis ’. |
‘Cum omnis scientia sit veri inquisitiva ἡ — ' non est in-
conveniens. Amen ἡ. | ‘ Expliciunt notule priores tradite
a magistro Roberto Cardinali de Kyluardebi. Deo gratias
amen ’.
Membr., sec. XIV, mm. 338 X 225, a 2 col., di carte 55 n., prov.
dal monastero di S. Salvatore.
3. 6. ᾽θ08
DELLA BIBI. UNIVERS. DI BOLOGNA. 369
847 (1627).
‘ Paulus Venetus. In libros poster. Aristotelis ’. |‘ Omnis
doctrina et omnis disciplina’ — ‘per gratiam meritam
valeamus eternam vitam et gloriam sempiternam. Amen.
Deo gratias ’.
Cart., sec. XVI, mm. 370 X 260, a 2 col., di carte 153 ἢ.) prov.
dal conv. di S. Paolo in Monte.
848 (1628).
‘ Dominicus Leo Venetus. Sol christianorum ’. | ‘ Super
inscruptabilis deyfice maiestatis ἡ — ‘et divina eius opera
apparebant ’ (Mutilo in fine).
Membr., sec. XV, mm. 355 X 245, a 2 col., di carte 253 n. n.,
con fregio miniato e lettere iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal
conv. di S. Domenico.
849 (1629).
‘ Petrus de Tarantasia, seu Innocentius V P. M. Super III
et IV sententiarum ’. | ‘ Cum venit igitur liber senten-
tiarum ἡ — ‘ Explicit quartus liber seu sententias Petri
de Thar ’.
Membr., sec. XIV, mm. 360 X 260, a 2 col., di carte 313 n. n.,
leg. m., perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
850 (1631).
‘Opus Lodovici Cornelii ad lapidem phisicum construen-
dum, quod cum ducentis delituisset absconditum annis,
tandem a muro ereptum veram pergameno insculptam pa-
piro filiis artis doctrinam exponit ’. | ‘ Thesaurus mundi
absconditus ’ — ‘ per omnes partes huius parvuncauli libelli
nostri habemus. Honor cui vivit et regnat, etc. | Finis totius
operis Ludovici Cornelii ’.
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 210, di carte 381 n., leg. in perg.
851 (1632).
‘ Nicolaus Trivet Ord. Praedic. Super tragedias Senecae ἡ. |
‘ Religioso viro fratri Nicholao Trevetti ordinis predica-
Studi ital. di filol. class. XVI, 24
370 CODICI LATINI
torum amico Karissimo frater Nicholaus permissione di-
vina ostiensis et veletrensis episcopus salutem et sincerum
dilectionis effectum. | Licet quorumeumque studium quos
audimus ’ — ‘ Explicit expositio fratris Nycolai Travetti
super tragedias Senece ᾿.
Cart., sec. XV, mm. 300 X 212, a 2 col., di carte 139 n. n., leg.
m. perg.
852 (1633).
‘ Illustrium virorum vitae ’. | ‘ Cum eo tempore quo tu
clarissima illaram diuturna legatione ad Summum Ponti-
ficem fungebaris’ — ‘si epistolam vere bruti fuisse dicimus.
Finis ’. (Contiene le vite di Furio Camillo, di Arato, di Caio
Mario, di Fabio Massimo, di Pompeo e di Bruto).
Cart., sec. XV, mm. 300 X 210, di carte 127 n. n., leg. m. perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
853 (1635).
‘ Albohazen filius Abenragel. De iuditiis astrologiae ἡ. |
‘ Hic est liber magnus et completus quem composuit hali
heberagel filius sammus astrologus de iuditiis astrologiae,
quem Inda filius mosse preceptor D. Alfoncii romanorum
et Castelle regis illustris transtulit de arabico in mater-
num: videlicet yspanicum ydioma. Et quem Egidius de
tebaldis parmensis aule imperialis notarius una cum Petro
de Regio ipsius aule protonotario transtulit in latinum ‘. |
‘ Dixit haly filius hebenragel ’ — ‘ Et quod futurum est
melius novit deus ’.
Membr., sec. XV, mm. 295 X 200, di carte 179 n., con lett. iniz.
a colori, leg. in perg.
854 (1636).
1)‘ Martinus Polonus Cronica ἡ. <Cfr.: Martini Poloni Ckro-
nicon. Coloniae Agrippinae, 1616, in fol.) 2) ᾿ Francisci
Petrarcae poetae laureati bucolicum carmen incipit’.
Cart., sec. XV, mm. 800 X 210, a 2 col., di carte 62 n. n., assai
guasto dall’ umidità.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 911
855 (1638).
{Allegherii Petri) ‘ Commentum comedie Dantis Alagerii
de Florentia ’. «Cfr. l’ediz. di Firenze, G. Piatti 1845 e
Bullettino d. Soc. Dantesca ital., n.° 5-6. Firenze, 1891, p. 46).
— Cart., sec. XIV, mm. 295 X 210, di carte 176 n. n., prov. dal
conv. di S. Domenico.
856 (1639).
1) ‘ Aristoteles. Ethicorum libri cum praefatione traducto-
ris et apologia contra invectivas et traductionem Leonardi
Aretini ἢ 3° ‘© R.®i in Christo patris Baptiste de Finario
ordinis praedicatorum sacre theologie professoris ac epi-
scopi Vintimiliensis apologia traductionis antique libri ethi-
corum Aristotelis contra invectivam traductionemque Leo-
nardi Aretini "Ὁ 111 ‘ Omnis ars omnisque doctrina ’ —
‘et quibus legibus et moribus ’ 2) ‘ Liber politicorum
Aristotelis traductus ex greco in latinum per Leonardum
Aretinum, ad SS. ac Beatiss. D. Eugenium Papam quartum.
Praefatio incipit ἡ. | ‘ Libros politicorum multis a me vi-
giliis’ — ‘ prolixitate nimia detineam ἡ. Segue come nel-
l’ed.idi Parigi, 15483, in fol.) 9) ‘ Leonardi Aretini
eloquentissimi viri praefatio in libros Economicorum Ari-
stotelis ad Cosmam Medicem florentinum clariss. feliciter
incipit ’. (Cfr. l’ed. cit., ὁ. 135‘-144°) 4) ‘ L. Annaei
Senecae libri beneficiorum ’. | ‘ Inter multos ac varios er-
rores È — ‘ perdere et dare. Explicit septimus liber Senece
de beneficiis ’.
Cart., sec. XV, mm. 280 X 200, di carte 252 n. n., con lettere
iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
857 (1644).
‘ Antiphonarium festivum cum cantu ’.
Cart., sec. XVI, mm. 270 X 215, di pp. 494, n., leg. in asse cop.
di pelle, con borchie e puntali di metallo.
858 (1646).
1) ‘ Francisci Pegnae... Instructio seu Praxis Inquisito-
rum adiectis additionibus non inutilibus Prosperi Fari-
5. CODICI LATINI
naccii iurisconsulti Romani’ 2)‘ Guidonis Fulcodii Con-
sultationes ad Inquisitiones ’ 8) ‘ De tempore gratiae,
quod ab haeresi ad catholicam fidem redeurtibus interdum
concedi solet. Liber singularis auctore Francisco Penia ’.
Cart., sec. XVII, mm. 230 X 180, di carte 108 n. n., leg. in perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
859 (1649-1650).
Von. I. ‘ Numismata sub Romanis Augustis in co-
loniis urbibus percussa ’.
Vor. II. ‘ Numismata populorum et urbium graece
loquentium sub Romanorum Imperio ac in Augustorum
honorem cussa ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 220, voll. 2, leg. in cart.
860 (1652).
1) «Fra Michele Aiguani) ‘ Dictionarium sacrum ‘’. | ‘ In-
cipiunt distinctiones dictionum litt. A ordinate per fratrem
Michaelem de Bononia Ord. B. Mariae de Monte Carmelo? —
‘ Expliciunt distinctiones diccionum littere C ordinate per
fratrem Michelem de Bononia ord. B. Mariae de Monte
Carmelo ’ 2) <Fra Michele Aiguani) ‘ In Psalmos poe-
nitentiales ἢ (Manca la 15 carta) — ‘ Explicit lectura se-
ptimi nocturni psalterii compilata per fratrem Michaelem
de Bononia Ordinis B. Mariae de Monte Carmelo ’.
Cart., sec. XV, mm. 310 X 210, voll. 7, con fregio e lettere iniz.
miniate nel 1° vol., prov. dal conv. dei Carmelitani.
861 (1655).
‘S. Thomae Aquinatis opera ’.
Von. I-III. ‘ Summa theologica ’.
Von. IV. ‘ Commentarium in physicam Aristotelis ἡ.
Vox. V. ‘ Commentarium in libros Posteriorum ἡ.
Von. VI. ‘ Commentarium in metaphysicam Aristo-
telis. De causis. De anima et lib. poster. analiticorum ἡ.
Vor. VII. ‘ Postilla super librum de anima ’.
Von. VIII-IX. ‘Summa contra gentiles ’.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 375
Vonn. X-XII. ‘ In IT, III et IV librum sententiarum
Petri Lombardi ἡ.
Vor. XIII. ‘ Quaestiones de potentia Dei, de spiri-
tualibus creaturis, de anima et Quolibeta ἡ.
Von. XIV. ‘ Commentarium in Iob. ’.
Von. XV. ‘ Commentarium in Psalmos ’.
Von. XVI. ‘ Postilla super Ysaiam secundum sensum
litteralem ’.
Vor. XVII. ‘ Evangelia secundum Matheum et Mar-
cum glossata ’.
Von. XVIII. ‘ Catena in evangelium secundum Io-
hannem ’.
Vor. XIX. ‘ Expositio super epist. S. Pauli ad Ro-
manos ΄.
Von. XX. ‘ Catena in evangelium secundum Ysaiam ἡ.
Von. REX “Opuscula-?
Von. X.XII. ‘ Comment. in librum beati Dionisii de
divinis nominibus. Expositio S. Thomae de Aquino super
Boetium de trinitate ’.
Membr., see. XIV-XV, mm. 315 X 220, voll. 22, a 2 col., con lettere
iniz. miniate e fregi, in fine al vol. XIX leggesi: ‘ Expliciunt expo-
siciones B. Thomae de Aquino super epistolis Pauli complete bononie
in abbatia S. Felicis per me Iohannem urcis de amsterodamis 2 die
octobris anno domini MCCCCLXI. deo gratias ’, leg. in perg., prov.
dal conv. di S. Domenico.
862 (1556).
1) 1-30 ‘ Ordinarium Missae iuxta ritum ecclesiae Maro-
nitarum cum Missa S. Sixti PP. Romani. E lingua Chal-
daica sive Syriaca in latinam linguam de verbo ad verbum
translatum. Ad S. D. N. Clementem VIII P. M. Exscriptum
diligentissime ex cod. ms. praeposito Missali Maronitarum
edito Romae anno 1594. Servatur autem codex ille Bono-
niae in Bibliotheca Card. Paleoti ’ 2) 31-43 <Estr. da
un Messale membr., in 4°, del sec. X, del Rev. Capitolo
della Cattedrale di Brescia) 3) 44-51 ‘ Descripta sunt
hec ex Cantorino seculi XV ms. existente in aede S. Da-
nielis ’ 5) 64‘ Versus Damasi Papae ’. <Da un framm.
374 CODICI LATINI
delle epistole di S. Paolo ms.) 9) 70-78 ' Documenta
ex constitutionibus Collegii iuris Caesarei et Bonon. ag-
gregatio venerando Collegio Doctorum in iure civili ’
10) 79-80 ' D. Camilli Roncagli Canon. Reg. S. Salvatoris
carmen. | Ecce dies tandem venit quam praebuit aetas ἡ
11) 81-2 ‘ Eiusdem ital. epigramma latine interpreta-
tum a viro sibi amicissimo B. S. KR. M. ’ 12) 83-b ‘ Ma-
gorum Regum exemplo pastores nato hominum reparatori
parant numera. Elegia. | Maxima sit vobis, cives, o gratia
quotquot È 24) 164-5 ' Copia ex autenticis privilegiis
Congregationis S. Salvatoris a Sede Apostolica concessis ἢ
26) 166-7 <Inno lat.) | ‘ Ave virgo gloriosa que fuisti
tam angosciosa ἢ 29) 172-3 ᾿ Instrumentum concordiae
et laudi factae per Rev. Dom. Card. Senensem inter nos
et priorem S. Fridiani Lucani ’. (9 apr. 1434) 9595) 188-191
‘ Dubium an coloni laboratores et emptores sint exempti
in casu et ad effectum de quo agitur ἡ.
Cart., miscell., sec. XVIII, mm. 3C0X 210, parte ms., parte a
stampa, di carte 291 n., di varie mani, leg. in perg.
863 (1664).
‘ Opus Bernardini Trivisani moralis et naturalis phy. coe-
nobitae Minorum Divinae sapientiae Doctoris in quatuor
libros metheorologicos Arist[otelis]. Ad Illustrissimum Me-
diolani Ducem Lodovicum M. Sf. Anglum PP. Angleraque
Comitem ac Ianuae Ducem facile mundi unicum solem ἡ. |
‘ De primis quidem igitur causis’ — ‘ Finiunt elucubra-
tiones fratris Bernardini Trivisani moralis ac naturalis
philosophi artium ac sacrae theologiae Doctoris super libros
metheorologicos Aristotelis stageritae ἡ etc.
Membr., see. XV, mm. 295 X 180, di carte 266 n., con ricco ed
elegante fregio miniato. nella cui parte infer. è miniato lo stemma
sforzesco e nel mezzo della pag. una miniatura rappresenta l’autore
che presenta l’opera a Lodovico Sforza seduto in trono, leg. in perg.
864 (1674).
‘ Thomas de Cantimprato. Bonum universale de apibus ’. |
‘ Incipit prologus in libro qui dicitur bonum universale
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 375
de apibus ’. | ‘ Reverendo in Christo patri fratri Huberto
magistri ordinis predicatorum, etc. ’. | ‘ Unum caput Chri-
stum in unitate ecclesie ἡ — ' me participem faciat Ihesus
Christus dominus noster, qui cum patre et spiritu sancto
vivit et regnat deus. Per omnia secula seculorum. Amen ἢ,
Membr., sec. XIII, mm. 240 X 160, di carte 116 n., leg. m. perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
865 (1675).
‘ Thomae Hispani Capistrum Iudaeorum ’. | * In nomine
domini incipit prefacio in capistrum iudaeorom ἡ. | ‘ Ad
gloriam dei omnipotentis. qui cum sit unus in essentia ἡ —
‘qui revelationis titulo prenotatur esse misticum. Huc
usque ponimus ’. | ‘ Capistrum iudaeorum conventus Bo-
noniensis ordinis predicator. pro comuni libraria. Quicum-
que furatus fuit anathema est. Composuit autem ipsum fra-
ter Martinus yspanus ordinis antedicti. Deo gratias amen ἡ.
Membr., see. XIII, mm. 227 X 165, di carte 92 n. n., leg. m. perg,.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
866 (1676).
Joannis Garzonis) ‘ Aliquot sanctorum vitae ’. | ‘ Etsi
multa existunt ’ — ‘ Non enim digni sant de quibus verba
fiant ’. Contiene le vite di S. Giovanni, S. Lorenzo, S. Agata,
S. Ambrogio, S. Sebastiano, S. Damiano, etc.
Cart., sec. XV, mm. 210 X 150, di carte 159 n., con lett. iniz.
min., prov. da Giovanni Garzoni.
867 (1677).
1) ‘ P. Ovidius Naso. De arte amandi ’.| ‘Si quis in hoc
artem populo non novit amandi’ — (fin. col v. 791)
2) ‘ M. Tullius Cicero. De petitione consulatus ’.
Membr., sec. XIV, mm. 200 X 135, di carte 44 n., ley. in pelle.
In prince. è notato: ‘ Emptus Romae ’, e sembra essere appartenuto
al P. Trombelli.
868 (1678).
‘Ad Eccellentissimum atque Rev. auctoritatis virum Oli-
verium Caraphum Episcopum Card. Neapolitanum titulo
376 CODICI LATINI
Latinum protectorem totius ordinis Predicatorum benignis-
simum per Thomam Schifaldum Siculum theologiae pro-
fessorem eiusdem ordinis fratrem ’. Contiene le seguenti
vite: ‘ De Rodorico Messanensi — De Ioanne Gatto Mes-
sanensi — De Nicolao Balsamo Messanensi — De Rodorico
Lemanno Divi Dominici comite — De Ioanne Sergio Pa-
normitano — De Antonio Starcella Panormitano — De An-
drea Pastina Panormitano — De Simone Blundo — De
Gulielmo Iannotta Panormitano — De Henrico Lugardo
Panormitano — De Salvo Cassetta Panormitano -— De Petro
Ransano Panormitano — De Iacobo Ansaldo Panormitano —
De Petro Hieremia Panormitano — De Ioanne Nazano Pa-
normitano — De Antonio Stancaplano Panormitano — De
Hieronymo Odo Panorm. — De Thoma Accaico Panorm. —
De Andrea Tacci Drepanensi — De Ioanne Perdicaro —
De Nicolao Terranova Drepanita — De Francisco Pipere —
De Iacobo Manso Drepanita —- De Bernardo Azaro Drepa-
nita — De Francisco Mango Drepanita — De Iacobo Reda —
De Francisco Surdo et Ioanne Advena Drepanense — De An-
tonio Ioanne Drepanense — De Antonio Astio Tauromitano
et Nicolao Galanzono — De Ioanne Episcopo Pattensi Ca-
tanensi — De Bernardo Scamacca et Thoma Clemente Ca-
tanensibus — De Bellasaio Notensi — De Antonio Lauterio
Ferulano — De Reginaldo Bellasaio Notensi — De Andrea
Syracusano — De Thoma Stalantio Tauromeritano — De Phi-
lippo Barberio Syracusano — De Gregorio Prestamarco —
De Thoma Amato — De Antonio Ponticorona — De Iuliano
et Andrea Ponticorona ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 210 X 150, di carte 35 n. In principio τ᾽ è
notato: ‘ Hic liber dono fuit datus fratri Thomae Fazello tune pro-
vinciali a Patre fratre Frederico de Agrigento, die VI februarii 1547 ’
869 (1682).
1) 1-5 ‘ Modus detestandi omne peccatum tam in generali
quam in particulari ’. (1575, 3* Ianuarii) 2) 6-226"
‘Summa selecta ex contentis in multis Summis, qua per-
fecta nulla summarium indigebis ’ 3) 226-282" ‘ Se-
quuntur aliquae Regulae notandae quo ad particularia pec-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 307
cata statuum, officiorum et artium ἡ. (In fine: ‘ Supradicta
sunt Rev. P. G. Petri Bonadilla Ministri Prov. Castellae ’
5) 308"-316" ᾿ Sequuntur quaedam annotationes ex libro
de lege poenali R. P. F. Alfonsi a Castro ’ 6) 325 ‘ De
cognitione spiritualis et carnalis amoris ἡ 7) 326" ‘ De
humani gaudii contemptn ’ 8) 328-9 ‘ Regulae servan-
. dae a volentibus vivere in Christo ex S. Bonaventura ἡ
12) 335" © Revelacio facta B. P. nostro Francisco ’
13) 335" ‘ Bona ex consortio malorum ἢ 18) 5424
‘ Sequuntur aliquae sententiae scitu dignissimae ’
21) 352"-361" ‘Sequuntur quaedam quibus interpretatur
Bulla Cruciatae: quae nota 618’.
Cart., sec. XVI, mm. 210 X 150, di carte 374 n., leg. in perg.
In princ. è notato: ‘ Es de fray Christobal Calderon ’. E poco più
sopra: ‘ Usui F. F.ci Celada. C. Minoritae: Prov. S. Iacobi: anno
Domini 1575”.
«
870 (1088).
‘ Sermones fratris Aldrevandini de Toscanella'Ordinis Pre-
dicatorum:in festo S. Andreae ’. | ‘ Venite post me’ —
‘quod debite circumstantie faciunt virtute ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 203 Xx 140, a 2 col., di carte 130 n., leg.
in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
871 (1684).
‘ Senensi civitatis in Etruria eiusque Episcopatus origo,
antiquitas et incrementum, a pluribus anctoribus conscripta,
videlicet: Patritio Patritio, Francisco Patritio, Augustino
Pabritio ἡ 1) ‘ Patritii Senensis ex nobili Patritiorum
familia De origine urbis Senae tractatus ’ 2) Ex Tsbi
Columnensis R. cronicis per eumdem Patritium transum-
ptis 3) ᾿ Francisci Patritii Episcopi Caietani De ori-
gine et vetustate urbis Senae ’ 4) ‘ Augustini Patritii
Episcopi Piantini De antiquitate civitatis Senensis. Ad Rev.
D. Franciscum Picolomineum Card. Senensem ἢ
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 145, di carte 43 n., leg. in perg.
318 CODICI LATINI
872 (1686).
‘ Divi Bernardi Abbatis Clarevallis De consideratione. Ad
Eugenium III P. M.’.|‘ Ad SS. P. D. N. Gregorium XIII
P.M.”’.|‘ Multo quidem libentius ’ ...(Kal. Ian MDLXXV)
5" © Divi Bernardi Abbatis Clarevallis in libros de con-
sideratione ad Eugenium P. M. prologus’ — ‘sed non
finis quaerendi ’.
Cart. e membr., sec. XVI, mm. 203 X 140, di carte 114 n., leg.
in pelle.
873 (1687).
‘ Nicolaus de Byart. Distinctiones exemplorum Novi et Ve-
teris Testamenti ’. | ‘ Absconditur malum a dyabolo’ —
‘ zelatus est dominus terram tuam etc. deo gratias/’. |
‘ Expliciunt distinetiones fratris Nicholay de byard ’.
Membr., sec. XIV, mm. 200 X 140, a 2 col., di carte 267 n. n.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
874 (1688).
1) ‘ Privilegia Papae Eugenii IV ’. (1433-1441) 2) 53-4
‘ Privilegium Nicolai Papae V quo approbantur et confir-
mantur omnia privilegia Congregationis S. Iustinae per
predecessores concessa ’. (1449, VIII Id. Iunii) 5) 55' ‘ Pri-
vilegium Pii II in quo facit scribam capituli notarium pu-
blicum ad scribenda acta Capituli ’. (1461, V Id. febr.)
4) 55" ‘ Bulla Pauli II Papae de rebus ecclesiae alienan-
dis ’. (1465, V Id. Maii) 5) 57" ‘ Bulla Pauli II de rebus
ecclesiae non alienandis ’.(1468, Kal. Martii) 6) 58" ‘ Bnulla
Innocentii VIII circa alienationes ultra summam ducento-
rum florenorum ᾿. (1485, Kal. Decembr.) 7) 605 Eni
vilegium Innocentii VIII de conservatoribus eligendis Con-
gregationis S. Iustinae ’. (1486, Id. Iunii) 8) 61°‘ Rubrica
et summarium privilegii Alexandri VI Congregationis S. Iu-
stinae concessi anno 1501 ’ 9) 62" ‘ Privilegium Ale-
xandri VI: {180}1.. 1Κ8]. Apr.) 10) 68° ‘ Confirmatio
privilegiorum nostrorum facta per D. Leonem Papam X di-
lectis filiis, presidenti et visitatoribus Congregationis Montis
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 309
Cassini, alias S. Iustinae ’. (26 Marzo 1517) 11) 71" Con-
firmatio omnium privilegiorum facta per D. Paulum II’.
(9 Nov. 1537) 12) 76" ’ Privilegium D. Urbani II Mo-
nasterio Cavensi ’. (XVIII ΚΑΊ. Oct. 1092) 13) 82° ‘ Pri-
vilegium D. Alexandri Papae III pretato Monasterio Ca-
vensi ’. (III Kal. Febr. 1168) 14) 88" ‘ Fides facta per
capitulum generale Congregationis nostrae qualiter D. Eu-
genius Papa IV concessit prefatae Congregationis anno I
Pontificatus seu diversas gratias ἡ 15) 93° “Gratiaeta
Summis Pontificibus vivae vocis oraculo Congregationi no-
strae diversis temporibus concessae ‘ 16) 95" ' Decre-
talis Leonis X pro vigilia B. Iohannis Baptistae ’. (1519)
17) 99" ‘Civitatis Mediolani absolutio a Pontifice
Leone X ’. (1518, IV Id. Maii) 18) 103" ᾿ Forma licen-
tiandi monachos ἡ (1550) 19) 105" ‘ Bulla Pauli Papae IV
super rescissione alienationam bonorum ececlesiasticorum in
damnum ecclesiarum ’ (1555, pridie Id. Iulii) 20) 109%
‘ Bulla Pauli IV de occupatoribus bonoraum Camerae Apo-
stolicae et debitoribus censuum et annatarum 7. (VIII [Κα].
Nov. 1556) 21) 118" © Forma ad recipiendum oblatos ’.
(1555) 22) 119" ‘Bulla Pii Papae V concessa Mendi-
cantium ordinibus ’. (7 Sett. 1567).
Cart., sec. XVII, imm. 210 X 140, di carte 124 n., leg. in perg.
875 (1689).
‘| Tractatus de contractibus Δα τη." Rev. Patris Petri Vianae
Soc. Iesu sacerdotis et theologi praestantissimi anno Do-
mini MDC.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 145, di carte 476 n., leg in perg.
876 (1690).
‘ Breviarium fratrum S. Francisci ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 200 X 150, a 2 col., di carte 723 n., con
lettere iniz. miniate, leg. ant. in pelle scura.
877 (1695).
‘ Beda. Expositiones Ven. Bede presbiteri super parabolas
Salomonis ’. | ‘ Parabole Salomonis filii David regis ᾽ —
380 CODICI LATINI
‘ super quos est exaltatus homo assumptus. Explicit. Deo
gratias ’.
Membr., sec. XIV, mm. 190 Xx 150, a 2 col., di carte 85 n., prov.
dal monastero di S. Giovanni in Monte.
878 (1696).
E ᾿ ΠΤ τε ᾿ ἜΝ
Servasanctus. Liber de virtutibus et vitiis excerptus ex
libro minori cuius est titulus: De exemplis naturalibus ’. |
‘ Ullam pati a domino’ — ‘posse tecum consistere ἡ. |
‘ Explicit Summa de vitiis et virtutibus fratris Servasanti
Ord. Minornm ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 190 X 140, a 2 col., di carte 226 n., leg.
in perg.
879 (1702).
1) 1-54 ‘ Vita S. Germani edita a Ven. Fortunato presbi-
tero, postea Episcopo ’. (Cfr. : Act. SS., Maii, T. VI, 778-787)
2) 34-61 ᾿ Translatio S. Germani Episcopi et confes-
Soria. XGir:: (Op. οἷ. pp: (889-196) 8) 62 “ Prefatio
subnexa libris electionis D. Odonis regis ἡ. | ‘ Bene supra
terminatis’... | ‘ Incipit ritmice de vita et miraculis
B. Germani antistitis ’. | " Pagus olim gemmam nobis ’
(Cfr.: La vita e i miracoli di 5. Germano Vese. di Parigi
pubbl. da A. Gaudenzi, Bologna, 1886, in/8°) 4) 75" ‘ De
triformi corpore Christi et de partitus oblatae ’. | ‘ Triforme
est corpus Christi’ — ‘quo semper ardeat accendit "Ὁ
5) 77" ‘Epytaphium Domini Gozlini Episcopi'.<Cfr.: A. Gau-
denzi. Op. cit.) 6) ‘Sermoni di S. Bernardo) ‘ Sceribere
me aliquid devotio iubet ἡ (Mutilo in fine).
Membr., sec. X, mm. 173 X 155, di carte 85 n. -}- 1 bianca n. n.
fra la Ὁ. 77 e 78.
880 (1708).
‘ Turisdictio qua in foro conscientiae gaudent superior ac
confessores Regulares. Ex iuribus pontificiis, privilegiis et
Doctorum auctoritatibus enunciata et probata, per D. An-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 981
tonium Canalem de Bonomia Lectorem Olivetanum, auno
Domini 1641 ’.
Cart., see. XVII, mm. 200 X 130, di carte 154 n. -|- 30 n. n., leg.
in perg., prov. dal conv. degli Olivetani.
881 (1715).
‘ Rev. P. D. Angeli Mariae Cantoni Bonon. Olivetanae Con-
gregationis Abbatis generalis vita. Authore D. Paulo Car-
penterio Neapolitano ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 150, di carte 36 n. n., leg. in perg,,
prov. dal conv. degli Olivetani.
882 (1716).
1) ‘ Instructio brevis tum examinandorum ad suscipiendos
ordines, tum sacerdotum ad audiendas confessiones sum-
matim et per capita dumtaxat indicando quae et quomodo
debeant discere et ex quibus potissimum auctoribus facilius
ac brevius ’ 2) ‘ Compendium sacramentorum ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200X 150, di carte 176 n., leg. in perg.
883 (1717).
‘Cronica Congregationis Montis Oliveti ἡ. (Termina coll’ele-
zione di D. Clemente Cattanei, 20 aprile 1614).
Cart., sec. XVII, mm. 203 X 140, di carte 255 n. n., leg. in perg.,
prov. dal conv. degli Olivetani.
884 (1719).
‘ Sermones fratris Tohannis de Ripis ”. (1471-1476).
Cart., sec. XV, mm. 210 X 150, di carte 281 n., sulla 15 c. leg-
gesi la data: ‘ Bononie 1479, 3* Ianuarii ’
885 (1722).
‘ Tohannis Climaci opera’ <Cfr.: Io. Climaci Scala Para-
disi. Coloniae Agripp., 1601, in 85).
Menbr., sec. XIV, mm. 220 X 1835, di carte 228 n., leg. in perg.
382 JRE CODICI LATINI
886 (1725).
‘ Varia carmina, variis locis occasionibusque conscripta per
me Iohannem Ghettum Imolensem .... collecta anno Do-
mini 1640. Ad usum mei Io. Antonii Munarensis ’. La
prima parte del ms. contiene varie poesie adespote, la se-
conda parte, di mano più antica, ha il seguente titolo:
‘ Liber epigrammatum primus ’. (1518). Sono epigrammi
latini la più parte di Pietro Castelli, dedicati a Ottavio da
Castello, a Virgilio Ghisilieri, a Tommaso Gambaro, a Pietro
Castellifero, a Castellano Castelli, a Niccolò Fieschi, a Mas-
similiano Sforza e ad altri.
® = Cart., sec. XVII, mm, 190 X 90, di carte 144 +- 61 n., leg. in cart.
887 (1730).
‘ Alexander de Ales. Summa theologica ’. <Cfr.: Alexandri
de Ales Summa theologiae. Venetiis, 1375, in fol.).
Membr., sec. XII, mm. 240 X 175, a 2 col., di carte 240 n., leg.
in perg., prov. dal conv. di S. Paolo in Monte.
888 (1732).
‘ Raimundus Lullus. Ars compendiosa ’. | ‘ Cum longi tem-
poris participatione È — ‘in ira existunt iusticiae summi
dei. Amen ’.| ‘ Sennahoi, verte nomen seriptoris habebis ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 236 X 180, a 2 col., di carte 57 n. n.,
prov. dal conv. di 5. Domenico.
889 (1733).
1) ‘S. Leonis Papae epistolae ᾿. <Cfr.: S. Leonis Magni
Opera. Venetiis, 1753, T. I, pp. 737, 151, 761, 803, 811,
sgg.). In fine una lettera di frate Giovanni compilatore
della raccolta delle epistole di Papa Leone I 2) ᾿ Fra-
ter Lanfranchinns ord. pred. quod mendosa minime emitti
debent neque falsa recipi ἡ. | ‘ Quod mille hominum ma-
nus' — ᾿ falsa emulari ’ 3) ' Leonardi Aretini prefatio
ad Cosmum Medicis in libro Echonomicorum Aristotelis ἡ.
<Cfr.: Aristoteles. Polit. et Oecon. comm. a Leonardo Aret.
in lat. trad. Parisiis, 1543, c. 135) 4) ‘ Aristotelis...
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 383
De familiari re gubernanda liber primus fauste incipit ἡ. |
‘ Res familiaris et resp.’ — ‘antecessit in litera ’
5) ᾿ Theodori Greci Tessalonici ad... Anthonium Panor-
mitam Alfonsi Regis preceptorem prefatio in opus Aeliani
de instruendis aciebus ex greco in latinum verso ἡ. | ᾿ Car-
men illud Homeri ἡ — ‘ profligationem allatura. Vale ’
6) ‘Baptista Guarinus vir magno excellens ingenio ex utrius-
que lingue peritissimus ad Maffenm Gambaram Brixia-
num adolescentem discipulum suum de ordine docendi et
studendi f. inc.’ | ‘ Etsi, Maffee carissime’ — ‘ Veronae
XV Kal. Marcii 1459 ’ Ὁ) Epistola Guarini Veronen-
sis’. (Cfr.: Sabbadini, R. Guarino Veronese e il suo episto-
lario. Salerno, 1885, p. 42, n.° 446) 8) ‘ Fratris Iohannis
Carracii declamatio in rusticos ’. | ‘ Rusticorum consor-
tium’ — ‘ iniquam fiat ’ 9) (Quum de anni varietate
deque nationibus urbium solet inter studiosos certamen ple-
rumque haberi placet Agapiti Porcii Romani epistolas duas
operi precedenti annectere ’. | ‘ Agapitus Portius Nicolao
Bargellonio s. p. d. | Agapitus Porcius Mariano Reatino s. |
Agapitus Porcius Altinio suo s. ’ 10), Pin ΠΡῚΝ 8
Constantinopolitane urbis captione et civium cede narra-
tio”. 1452 ‘[ ]aumetes defuncto amirate ’ — ᾿ supra mil-
lesimum quadringentesimum currit ἡ.
Cart. e membr., sec. XV, mm. 240 X 170, di carte 242 n. n., leg.
in cart,
890 (1734).
‘ Commentaria super Vetus. et Novum Testamentum ἢ
Membr., see. XIV, mm. 230 X 164, a 2 col., di carte 234 n., leg.
m. pelle.
891 (1735).
1) ‘ Commentarium in Mattheum . | ‘ Liber generatio-
nis’ — ‘tali principio inchoavit ’ 2) ‘ Ieronimus. De
viris illustribus ’ (Mutilo in princ.). <Cfr.: S. Hieroymi De
viris illustr. Aug. Taurinor., 1890, p. 22, lin. 13, p. 82)
3) ‘S. Augustinus. De haeresibus ’. <Cfr.: S. Augustini,
Opera. Venetiis, 1733) T. VIII, pp. 1-28) 4) ‘ Hugo de
384 CODICI LATINI
Sancto Victore. Didascalon ἡ. <Cfr.: Hugonis de S. Victore
Opera omnia. Rothomagi, 1648, pp. 1-39, cap. XIII.
Membr., sec. XIV, mm. 230 X 164, a 2 col., di carte 63 n. n., leg.
m. perg., a tergo dell’ ultima carta è notato: ‘ Iste liber fuit condam
Rev. Magistri Guidonis de Gueciis ord. pred. de bononia ”.
892 (1736).
1) ‘ D. Prosperi Regiensis Ecclesia De vita contemplativa ’. |
‘ Diu multumque remisus sum voluntati tuae ἡ — ‘ liberam
hanc facultatem ἡ 2) ‘ A. episcopus servus servorum dei.
Dilectis filiis monasterii S. Laurentii S. Bartholomei ab-
batibus S. Andreae de guilingo et S. Iacobi de ponte sa-
cerdotibus salutem et apostolicam benedictionem”.| ‘In loco
iusticie * — ‘ Dat. Capue, III non. Novembris ’ 5) ‘F. dei
gratia Romanorum Imperator universis suis subiectis im-
perio ’. | ‘ Hac editali lege’ — ‘si fiat non valeat ’
4) ‘ F. dei gratia romanorum imperator et semper augu-
stus ἡ. | ‘ Imperialem decet solertiam ἡ — ‘ et sancta evan-
‘gelia ἢ 5) ‘© Ysidorus. ))e sententiis ’. {Cfr.: S. Isidori
Opera omnia. Romae, 1802, T. VI, pp. 115 sgg.) 6) ‘ In-
cipiunt sermones D. Bernardi abbatis Claraevallensis ἡ.
(Cfr.: S. Bernardi Ab. Clarae-Vallensis Opera omnia. Pari-
siis, 1690, T. I, col. 726-8, 757-760, 792-5, 892-899, 917-922,
928-930) Ὁ) ᾿ Sermo Beati Ieronimi presbiteri ’. | ‘ Egres-
sus Ihesus de templu ' (Mutilo in fine) 8) ‘ Collationes
Patrum ’. | ‘ Cum in heremo”’ (Mutilo in fine).
Membr., sec. XII, mm. 245 X 160, a 2 col., di carte 116 n. n.,
prov. dal conv. di S. Domenico. In principio è notato: ‘ Iste liber
est ordinis fratrum predicatorum concessus fratri Aymerico eiusdem
ordinis ’
893 (1742).
° Vita beate virginis Katerinae de Senis fauctore F. Rai-
mundo Capuano] et Angelae de Fulgineo ἡ. | ‘ Incipit epi-
stola domini Stephani de Senis ordini carthusiensis de mori-
bus ac vita sanctissima beate virginis Katherinae de Senis ᾿ —
.' Datum in Domino nostro suprascripta die XXVI mensis
octobris, anno Domini M°CCCCO°XT°, etc. ᾿. (Cfr.: Acta San-
3. 6. *908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 385
etor. Boll. 30 A pril. III, 961-7, ov'è incompleta) 170" ‘Ex-
plicit tercia pars ac legenda sacrae virginis Catherinae de
Senis... anno Domini MCCCCLXV scripta ac finita ipso
die S. Valentini martiris in domo capelle B. Viginis Marie
Ordininis Carthusiensis iuxta Augiam ’. (Cfr.: Act. SS. Boll.
Apr. III, 853-959) 171" ‘ Incipit prologus in vite beatis-
sime Angele de Fulgineo ordinis S. Francisci ’. | © Vere
fidelium experientia ’ -— ‘ sibi longe ante tempore iam pro-
missa, Anno dominice incarnationis M.°CCC.IX°, pridie
nonas lanuarii, tempore domini Clementis Pape ’.
Membr., sec. XIV, mm. 248 XX 170, di carte 231 n. n., leg in perg.,
‘ Liber domus capelle B. Marie Virginis iuxta Augiam ord. carth.’.
894 (1742).
‘ Emblemata Horatiana, auctore Othone Vaenio Antuerpiae
per Hieronymum Vendussen. 1607 ’. Vi è aggiunto: ' Com-
pendium totius rhetoricae ’. “ Appendix de oratione com-
posita. Ultima mensis Maii, anno MDCXXITI ’.
Cart., sec. XVII, mm. 260 X 195, di carte 208 n., con tav. acque-
rellate, prov.: ‘ Ex Congr. Orat. S. Philippi Nerii Bononiae ”.
895 (1743).
‘ Gerardus Lemovicensis Ord. Praed. Vitae fratrum eiusdem
ordinis ἡ. | ‘ Incipit prologus Ven. Patris fratri Huberti con-
dam Magistri Ord. fratr. Praedicatorum in libro qui dicitur
vita fratrum ᾿ — ‘ Explicit liber qui dicitur vitae fratrum.
Deo gratias. Amen ’.
Membr., sec. XIV, mm. 262 X 200, a 2 col., di carte 190 n., con
fregi e lettere iniz. miniate, prov. dal conv. di S. Domenico (1565).
896 (1744).
1) ‘ S. Hieronymi Epistolae LXKX VIII, LVII, XVIII, LXII,
EVNSIEXXIII, XVII, CX, EXXECXLVII, LVII, XIX,
ΠΟ ΧΟ ΧΟ VERVE VII, VII, IX, CXLV,
BOX XxX. XLV, ΣΤ ΙΝ GXVIII, II, XXXIV.
(Cfr. : S. Hieronymi Opera omnia. Veronae, 1734, T. I
2) ‘ Incipit ordo vivendi deo eximii doctoris Iheronimi ad
Eustochium ’.|‘ Tepescensin membris’ — ᾿ vestris iuvate
Studi ital. di filol. class, XVI. 25
386 CODICI LATINI
oraticnibus ’ 3) ‘ Incipit epistola B. Eusebii ad B. Da-
masum Portuensem episcopum et ad T'heodosium senatorem
Romanorum de morte Teronimi doctoris eximii ’. | ‘ Patri
Reverendissimo Damaso Portuensi ᾿ — ‘que iam tu pos-
sides. adipisci ’ 4) ‘ Incipit epistola Ven. Doctoris
Augustini Episcopi ad B. Cyrillum II ierosolimitanum pon-
tificem de magnificentiis eximii doetoris Ieronimii ’. | ‘ Glo-
riosissimi christiane fidei ’ — ‘ defraudatur desiderio ’
5) ‘ Incipit epistola S. Cyrilli secundi ierosolimitani epi-
scopi ad B. Augustinum Yponensem ...de miraculis B. Ie-
ronimi ’. | ‘ Venerabili viro’ — ᾿ orationibus memor esto.
Explicit epistola S. Cyrilli secundi... ad B. Augustinum
Yponensem ... de miraculis B. Ieronimi... Io. Mercato-
KISS ΟΕ di.
Membr., sec. XIV, mm. 260 X 183, a 2 col., di carte 226 n. n.,
lee. in pere. In princ. è notato: ‘ Liber domus capelle B. Marie Vir-
5 perg Ρ Ρ
ginis iuxta Augiam ord. carth.’.
897 (1747).
‘ Statuta Universitatis mercatorum, campsorum et artifi-
cum civitatis Bononiae ’. (1482) | ‘ Prohemium excellen-
tissimi utriusque iuris doctoris ac equitis insignis D. Ludo-
vici Bolognini... anno domini MOCCCLXXXII pro primo
semestri ἢ τ ‘ Incipiunt confirmationes ac approbatio-
nes per quamplures Romanos Pontifices et eorumdem Lega-
tos de latere gubernatoresque, aliosque dominos presidentes
pro tempore inclitae civitatis Bononiae ad statuta provisa
et ordinata per integerimam spectabilium mercatorum, cam-
psorum artificamque Bononiae universitatem, una cum iu-
ribus et rationibus circa eorum robur ac validitatem...
adductis et allegatis per excell. u. i. doctorem equitemque
insignem d. Ludovicum de Bologninis... hoc primo seme-
stri anni Domini 1482 ’, etc.
Membr., see. XV, mm. 250 X 187, di carte 91 n., con lettere iniz.
min., prov. dal conv. di S. Domenico.
898 (1749).
‘ Chrystophori Scarpae Parmensis orthographia ’. | ‘ In-
di:
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 387
cipit proemium lege feliciter ’. | ‘ Christophorus Scarpa
viro patricio ἃ. Fantino Michaeli 5. p. d. ’. | ‘ Cum in fon-
tanam hac estate ’ 2° ‘ Finit proemium. Lege feliciter.
Incipit tractatus. Primo de litteris et ipsorum potestate.
Secundo de geminatione ipsorum. Tertio de aspiratione.
Quarto de diphthongis ἡ — ‘ Christophori Scarpae parmen-
sis viri eruditissimi orthographia finit feliciter ἡ.
Cart., sec. XV, mm. 240 X 162, di carte 47 n., con lettera iniz. min.
899 (1750).
‘ Distinctiones fratris Mauricii secundum alphabetum ’. |
‘ Circa abiectionem nota ἡ — ‘ Expliciunt distinctiones fra-
tris Mauricii deo gratias referamus et ore plene laudamus ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 220X 170, a 2 col., di carte 224 n. n.
In fine: ‘© Ex libris conventus 5. Martini Bononiae michi commodatis
a patre Marcantonio Pio priore conventus predicti ”.
900 (1751).
‘ Stephanus Capoferrus. In ius canonicum ’. | ‘ De consti-
tutionibus ’. | ‘ Canonum. Constitutiones canonum ab om-
nibus sunt servandae ἡ — ᾿ Vide quod habetur in regula
adcessorium li. VI. Explicit tertius ’.
Cart., sec. XV, mm. 220 X 140, di carte 213 n., leg. in pelle.
901 (1752).
1) ‘ Theologia moralis ’. | ‘ Deus deorum deo lucutus est ’
— ‘et facienda sit eis conscientia ut dictum est supra ’
2) ᾿ Tractatus de restitutione primum capitulum secunda
pars huius summe ’. | ‘ Hoc mare magnum ’ — ‘ Explicit
de molacione festorum gratias deo amen ’.
Cart., sec. XIV, mm. 215 X 140, di carte 173 n., leg. in pelle.
In fine: ‘ Iste liber est conventus S. Lucie de Fabriano et ad pre-
sens est ad usum mei fratris Constantii de Fabriano et ord. pred.
quem ego scripsi pro maiori parte et residuum scribere feci ἡ
902 (1753).
1) ‘ Liber Rev. in Christo Patris Fratris Hyeronimi de
Neapoli... qui fiut abbas generalis ordinis Montis Oliveti
388 CODICI LATINI
foeliciter incipit. Prologus ’ 2" ‘ Incipit liber ad mo-
nachos’ — ‘ Fratris Hyeronimi de Neapoli de insignis re-
ligionis monasticae ac perfectionis disciplinae regularis liber
unicus explicit ’ 2)‘ Prefatio Ambrosii in traslationem
libri adversus vituperatores vite monastice S. Iohannis Cri-
sostomi’ — ‘ consequi poteritis ’ 3) ‘ Incipit epistola
B. Hyeronimi doctoris eximii de corpore et sanguine D. N.
Thesu Christi ’. |‘ Magnitudo celestium ἡ — ‘ humane men-
tis excedit ‘’.
Membr., sec. XV, mm. 212 X 152, di carte 112 n. n., con lett.
iniz. min., prov. dal conv. di S. Michele in Bosco.
903 (1754).
1) <«Bonandreae Iohannes. Ars dictaminis) ‘ Brevis introdu-
ctio ad ditamen. ’. | ‘ Bononia natus’ — (Mutila in fine)
2) <Zani Ulpiano. Zibaldone di rime e prose, volgari
e latine).
Cart. e membr., sec. XV, mm. 200 X 144, autogr., di carte 370
n. n., leg. m. pelle.
904 (1755).
1) 1-181" ‘ Tractatus contractuum et usurarum S. Bernar-
dini de Senis per 14 sermones divisum ’. <Cfr.: S. Ber-
nardini Senensis Opera. Venetiis, 1745, T. II, Serm. 32-45)
2) 181"-188" ‘ Incipit tractatus duorum fratrum simul
habitantium in domo, compositus per dominum Bartholum
de Saxoferrato ’. | ‘ Hic tractatus de duobus fratribus ᾿ —
‘et ux. bartolus ’ 9) 188"-195" ‘ Incipiunt additiones
ad eumdem composite per d. Baldum de Perusio ’. | ‘ Quero
quid si filius’ — ‘simul habitantibus dicta sufficiant ’
4) 197"-303" <S. Bernardini Senensis Sermones 33-40. Cfr. Op.
cit. I, 142-189) 5) 304"-309" ‘ Tractatus alimentorum
Bartoli ’.|' alimentorum materiam ἡ — ‘' de allimentis suf-
ficiant ’ 6) 310"-134" ‘ Restitutiones fratris Francisci
de Platea ’. <Cfr.: Franciscus de Platea. Opus restitutionum,
usurar. et ercommunicationum. Venetiis, Barthol. Cremo-
nensis, 1472, in fol.) 7) 435-471" ' Summula contra-
ον ν-
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 389
ctuum extracta de simili opera S. Bernardini et ex dictis
fratris Nico. de Ausmo et opere fratris Francisci de pla-
tea ”.|' Usura primo’ — ‘ Summa pisana in verbis suis.
Explicit tractatus de usuris editus a fratre Iohanne de Prato
ord:imin. .
Membr., sec. XIV, mm. 170X 115, di carte 836 n. -ἰ 185 n. n.,
leg. m. perg., prov. dal conv. di S. Paolo in Monte: ‘ Ad usum fra-
tris Iohannis, sibi concessus in capitulo Carpi celebrato 1479’.
‘
905 (1756).
‘ Sermones in nativitate Domini, sive in annuntiatione
B. M. V., in S. Agnetis virginis, in S. Marie Magdalene,
in Assumptione B. M. V., in S. Antonii, in nativitate Vir-
ginis, in festo angelorum, in S. Helisabet, etc. ’.
Membr., 566. XIV, mm. 170 X 112, a 2 col., di carte 154 n., leg.
m. pelle.
906 (1757)
1) ‘D. Bonaventurae Tractatus super Avemaria ’. <Cfr.:
S. Bonaventurae Opera. Lugduni, 1668, T. VI, p. 429)
2) ᾿ Remundi Summa ’. | ‘In summis festis’ — ‘ qui ni-
titur exoculetur ᾿.
Membr., sec. XIV, mm. 170 X 110, a 2 col., di carte 117 n. n.,
leg. in perg. prov. dal conv. di S. Giuseppe.
907 (1759).
‘ Gregorii IX Papae Decretales ’. (Cfr. : Decretales 1). Gre-
gorii Papae IX. Venetiis, 1591, in 4°).
Membr., sec. XII, mm. 168 X 125, a 2 col., di carte 154 n. n.
908 (1760).
1) 1-59" ‘' Ricardus. De consolatione vite humane seu theo-
logie ’. | ‘ Quoniam secundum apostolum ἡ — ‘in quo non
habet quicquam ἢ 2) 60"-65" ‘ Monita salutaria et con-
silia B. Sebastiani ad sanctos martires Marcum et Marcel-
lianum contra blandimenta huius vite ἡ. | ‘ Sebastianus vir
cristianissimus ’ — ‘opus perfectum habet etc.’ 8) 661-88:
‘ Opusculum ... de mentali exercitatione ad veram tuiì co-
390 CODICI LATINI
gnitionem et summi creatoris Dei editum per Beatum Bo-
naventuram ’. (Cfr. : S. Bonavefiturae Opera. Lugduni, 1868,
TUVIL p.105) 4) 88-92" “ Sermo S. Epiphanii dicen-
dus in sabbato saneto ex greco sermone in lat. translatus
a devotissimo fratre Alexandro Iesuato ’.| ‘Quid hodier-
num’ — ‘in sempiterna secula seculorum amen /.
Cart., sec. XIV, mm. 150 XX 100, di carte 92 n., leg. m. perg.,
prov. dall’Ab. Trombelli.
909 (1761).
‘ Genealogiae Veteris et Novi Testamenti ac etiam cosmo-
graphica quaedam ’. |! ‘ Celum sunt angeli’ — ‘
nullus habet ’.
Membr., sec. XII, mm. 160 X 110, di carte 44 n. n., con fig. a
penna, leg. in pelle, prov. dal Canon. Amadei.
vivere
910 (1763).
1) 1-59" ‘ Tractatus brevis de confessionibus ’. | ‘ In pri-
mis sacerdos debet interrogare ἡ — ‘Irreverentia ante al-
tare ’ 2) 00- 88 ' Brevis tractatus confessionum edietus
a docto Religioso dopno de Feraria canonico Regulari S. Au-
gustini episcopi ’. | ‘ Cum quis vult confiteri ’ — ‘ in statu
gratie ’ 98) 89-92" ᾿ Solutiones quarumdam dubiorum date
per fratrem Antoninum ordinis predicatorum ’. | ‘ Primo
queritur an liceat ’ — ‘in fraudem usurarum’ 4) 92-98"
‘ Martinus papa V. De observantia censurarum ’. | ‘“ Ad vi-
tanda scandala ἡ — ‘ quam temere desinere È 6) 98"-100"
‘ Concessiones facte per d. Eugenium papam quartum ἢ
(1439). | ‘ Die 23 novembris in civitate Florentie ἡ — * qui
dedit illas etc.’ 6) 101"-10 4 ‘Qualis debeat esse con-
fessio ’.
Cart., sec. XV, mm. 132 X 90, di carte 104 n., leg. in perg.
911 (1764).
‘ Constitutiones Ordinis fratrum Predicatorum ’. | ‘ Quo-
niam ex precepto regule’ — ‘ Datum Rome, apud S. Petrum,
V Καὶ. Maii, pontificatus nostri anno tertiodecimo ’ (1402).
Membr., sec. XY, mm. 195 X 90, di carte 114, con fregio e lett.
iniz. min., leg. m. perg., prov, dal conv. di S. Domenico.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA, 991
912 (1765).
‘ Praeces sacrae ’. | ‘ In quacumque tribulatione ’ — ‘ in
orationibus vestris ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 110X 78, di carte 78 n., leg. in perg.
913 (1767).
‘ Opuscula seu narrationes sacrae ’. | ‘ Epistola Iohannis
missa Pantaleoni de omnibus miraculis’.| ‘Sepe ortatur’ —
‘ in sanctitate et iusticia ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 150 X 100, di carte 170 n., leg. m. pelle.
914 (1768).
‘ De beata virgine Maria libellus ἡ. | ‘ Incipit prologus in
librum sequentem ’. | ‘ Quoniam de gestis beatissime vir-
ginis’ — ‘ per capitula ’. | ‘ Incipit de B. V. M. libellus
totus ex dictis auctenticis contextus ’. | ‘ Si deum ore pro-
phetico ᾿ — ‘ Explicit Petrus comestor in laude beate vir-
ginis ’.
Membr., sec. XIV, mm. 160 X 100, di carte 123 n, n., leg. m. perg.
915 (1769).
1) 1-145" Omeliae) ‘ Ad te levavi animam meam ’ — ‘ fidu-
ciam habemus ad dominum ἢ 2) 147-217" De vitis sancto-
rum) ‘Sapientiam sanctorum ἡ — ‘ergo dimitteret ’.
Membr., sec. XIV, mm. 170X 110, di carte 145 n. | 72 n. n.,
leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Maria degli Angeli in Mantova.
916 (1771).
‘ Isidorus. Liber contra Iudaeos ’. <Cfr.: S. Isidori Opera
omnia. Romae, 1802, T. VI, pp. 1-114).
Membr., sec. XIV, mm. 185 X 180, di carte 68 n. n., leg. m. perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico (1367).
917 (1772).
‘ Prophetiae omnes ’. | ‘ Nemo cum prophetias viderit È —
‘ Expliciunt libri duodecim prophetarum ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 200 X 120, di carte 205 n., con lettere
iniz. miniate, leg. in pelle, prov. dalla Bibl. di S. Salvatore.
392 CODICI LATINI
918 (1776).
‘ Copia privilegii plenarie approbacionis et confirmacionis
status et ordinis fratrum et sororum de penitencia, de quo
ordine fuit venerabilis et beata virgo Katerina de Senis ’
2° ‘ Incipit regula fratrum et sororum ordinis de pe-
nitentia beati Dominici fundatoris et patris fratrum or-
dinis predicatorum ’. In fine: ‘ Copia supplicationis signate
per dominum nostrum Eugenium 9 novembris 1434 ’.
Membr., sec. XY, mm. 210 X 143, di carte 50 n., con miniatura
rappres. S° Domenico che protegge col suo manto molti religiosi del-
l’ordine, prov. dal conv. di S. Domenico.
919 (1777).
‘ Vita et gesta S. Petronii... manuscripta a presbytero
Zam Iacobo anno 1431 Ven. Patri Domino Petro de Ram-
ponibus Canon. Bonon. et Apostolicae Camerae Clerico
dicato ’.
Cart., sec. XV, mm. 212 X 148, di carte 37 n. n., con lett. iniz.
miniata, leg. in pelle; sull’ ult. carta è scritto il nome di: ‘ Ὁ, Pe-
trus D. Rodulfi de Ramponibus Prothonotarius ᾿.
920 (1779).
‘ Liber qui dicitur Panteon, compilatus ex dictis, exem-
plis et miraculis beatorum ’. | ‘ Quoniam ordinare mate-
rias’ — ‘ Idem dicit Ieronimus in eronicis suis. Explicit.
Deo gratias ’.
Membr., sec. XIV, mm. 222 X 140, a 2 col., di carte 135 n. - 6
n. n., leg. m. perg.
921 (1780).
2) 53'-68" ‘ Incipiunt erudimenta clericorum, sive instru-
ctio de hiis que necessaria sunt fidelibus clericis presbi-
teris ad sciendum, edita et compilata per d. Dominicum
de Dominicis Venetum ’. | ‘ Cum plures sacerdotes ἡ —
‘sunt excomitati ’ 3) 68"-77" ‘ Legendae S. Iacobi in-
tercisi Martiris, S. Iulianae, Beatissimae Fuscae virginis
et martiris et passio B. Margaritae Virginis et Martiris ’
οὐ
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. Ik
4) 77-78" * Donec mundus erit qui verum noscere
querit | Versibus hiis clare poterit sibi pascha notare ’. |
‘ Gloria belligerum ἡ — ᾿ cecuba zona ἢ 5) 78-80" ‘ Li-
ber de sacerdotio Christi. Beatissimo Nicolao V Pontifici
Maximo Laurus Quirinus felicitatem ’. |‘ Evolventi michi ἢ
— ᾿ sacerdotes ‘ 6) 80" ‘ Epistola Lentuli senatoribus
Rome. De Christo Yhesu ἡ. | ‘ Temporibus Octaviani’ —
‘ filios hominum ἢ 7) 80” ᾿ Epistola Pylati ad Claudium
Imp.’. | ‘ Poncius Pilatus ’ — ‘ Nazareno ’.
Cart., sec. XIV, mm. 210 X 145, di carte 80 n. n., leg. m. pelle.
922 (1782).
‘S. Mathaei Evangelium ’.
Membr., sec. XII, mm. 263 X 167, di carte 126 n., leg. m. pelle.
923 (1783).
‘ Epistolae et Evangelia ’. (Mutilo in fine).
Membr., sec. XII, mm. 258 X ITO, di carte 225 n., leg. m. pelle.
924 (1784).
‘ Epistolae et opuscula varia’ 1) 1" * Epistola Innocencii TI
pape ad guigonem priorem carthusie”. (1134). Cfr. : AA. SS.
Bolli<Apr. 1,30 2) 1" ‘ Epistola Guigonis prioris car-
thusie ad Innocencium II papam ’. ] ‘ Etsi quid apud
deum ᾿ — ‘ potuerimns explicare ἢ 3) 2"-14" ‘ Vita S. Hu-
gonis gratianopolitani episcopi ’ [Auetore Guigone Priore
Carthusiensi]. (Cfr.: Op. cit. I, 37-46) 4) 14°-31° Vita
B. Antelmi Belicensis episcopi ’. <Cfr.: Op. cit., Iun. V,
227-238) 5) 321-438" ‘ Vita B. Stephani Dyensis Epi-
scopi ’. <Cfr.: Op. cit., Sept. III, 187-194) 6) 43-90"
‘ Speculum cartusianum ’. | ‘ Principium loquendi ’ — ‘ per
infinita secula seculorum Amen ἢ 7) 94"-97" ᾿ Scripta
magistri Iohannis gerson.. contra impugnantes ordinem
cartusiensem ἡ. (Cfr.: Iohannes Gerson. Opera. Argentorati,
1489, II, 39) 8) 97"-101" ‘ Tractatus magistri Arnoldi de
nova villa contra illos qui dicunt cartusienses peccare’. | Ad-
394 CODICI LATINI
versum me’ — ‘in secula seculoram Amen ’ 9) 102-147"
‘ Tractatus de origine et veritate perfecte religionis ad de-
fendendam ordinem cartusiensem ἡ. | ‘ Veritatem medita-
bitur’ — ‘ab unoquoque dens avertat ’ 10) 148-152"
‘ Tractatus de narratione historie inchoationis et promo-
tionis ordinis carth[usiensis] ἡ. ‘ Laudemus viros ἡ — ‘ re-
media sanitatis ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 255 X 180, di carte 152 n. n., leg. in
perg. In fine: ‘ Iste liber pertinet domui capelle B. Marie prope A u-
giam Ordinis Carthusiensis ’.
925 (1785).
‘ Ordo divinorum officiorum ’ 1" ‘ Incipit prologus ’. |
‘ Incipit liber de ordine otficiorum qui durat per circulum
anni’ — ‘ inchoat chorus tunc eadem ’.
Membr., sec. XIII, mm. 240 X 170, di carte 61 n. n., leg. m. pelle.
926 (1786).
‘ Maphaei Vegii De perseverantia ’. | ‘ Quum graves sepe ’ —
‘quod venemus. MCCCC° 66 in mense Ianuarii et die XXI
hora vigesimatertia finitum hoc opus Maffei Vegii Lauden-
sis a me Zenone de Trivillio artium scholari in Studio Pa-
piensi etc. ἡ.
Cart., sec. XY (1466), mm. 240X 170, di carte 139 n. n., leg.
m. pelle.
927 (1788).
‘ Magister Guilelmus Antisiodorensis. Samma theologica ’. |
‘ Fides est substancia rerum ἡ — ‘ nobis prestare dignetur
Ihesus Christus D. N. qui cum patre et spiritu sancto vivit
et regnat ’, etc.
Membr.. sec. XIII, mm. 220 X 155, a 2 col., dl carte 243 n. n.,
leg. m. pelle.
928 (1793).
‘ Tohannis Garzonis Orationes et epistolae ’.
Cart., sec. XY, mm. 200 X 150, di carte 106 n., leg. m. pelle.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 995
929 (1794).
‘ Fra Bartholomaei Tridentini vitae et acta sanctorum ’. |
‘ Adventus domini celebratur ἡ — ‘ et devotionem et amo-
rem eorum in dominum nostrum Ihesum Christum cui est
honor et gloria in secula seculorum amen ἡ.
Membr., sec. XIII, mm. 205X 140, a 2 col., di c. 112 n., leg. in
pelle, prov. dall’Ab. Gio. Grisost. Trombelli.
930 (1796).
‘ Graecismus eum glossis ’. | ‘ Quum ignorancie nubilo
turpiter excecati ἡ. Le glosse inc.: ‘ Sicut legitur in prin-
cipio vetheris ethice ’ — ‘ Ast unusquisque quidam simul
apposuere ’. | ‘Iste grecismus est adversus mei fratris
S. Thomae de poetis de Bononia ordinis predicatorum cuius
proprietas spectat ad conventum S. Dominici de Bononia ἡ
Membr., sec. XIV, mm. 215 X 165, di carte 100 n. n., leg. m. perg.,
prov. dai conv. di S. Domenico.
Ι
931 (1797).
1) ‘ Aristeas ad Philocratem fratrem de LXX interpreti-
bus per Mathiam Palmierium e greco in latinum versus ‘. |
‘ Paulo secundo Summo Pont. Mathias Palmierius felicita-
tem‘. | ‘ Cum et antea’...|'Quom per magni semper
feceris philocrates’ — ‘Finis Aristee ad Philocratem fra-
trem de interpretatione LXX interpretum ’ 2) ! Leo-
nardi Aretini in quasdam Platonis epistolas e greco in
latinum traductas'ad Cosmum Medicem prefatio ’. | ‘ Inter
clamosos strepitus’ — ‘Opus est cohortatione. Vale ’. |
‘ Finis Platonis epistolarum. Deo gratias. G. Hispanus ‘
Cart., sec. XV, mm. 215 XX 150, di carte 112 n. n., prov. dal
conv. di S. Domenico.
932 (1800). i
‘ Bibliorum sacrorum libri aliquot hoc ordine dispositi:
Novum Testamentum integrum. Libri proverbiorum. Éc-
clesiastes. Cantici Canticorum sapientiae. Ecclesiasticus ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 285 X 170, a 2 col., di carte 244 n., con
fregio miniato nella c. 17 e lettere iniz. miniate con mezze figure di
santi, leg. in perg., prov.: ‘ Ex Biblioth. S. Pauli in Monte ’
396 CODICI LATINI
933 (1801).
‘S. Antoninus. Summa ’ (Mutilo in prince. di 5 carte). |
‘ De heresi et penis hereticorum sciendum ’ — ‘ ipse qui
commisit ut ibi dicitur. Amen ’.
Cart., see. XIV, mm. 240 X 160, di carte 265 n. n., leg. m. perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
934 (1802).
‘ Bitontini Antonii Quadragesimale et alia opuscula ’.| "Ad
illustrem .. principem 1). Guidantonium Montisferetri Ur-
bini.. comitem fratris Anthonii Bittontini Ordinis sera-
phici fratris nostri Francisci viri eruditissimi... prohe-
mialis epistola incipit, ubi declarat quare deus fecit peccabile
genus humanum. 1462 ’ 3" ‘ Incipit quadragesimale fra-
tris Anthonii Bittontini ord. Minor’. (Cfr.: Ant. de Bi-
tonto. Sermones quadragesimales. Venetiis, 1499, in fol...
Cart., sec. XV, mm. 298 X 165, di carte 102 n., prov. dal conv.
di S. Paolo in Monte.
935 (1803).
1) ‘ Doctrina Beati Hieronymi ’. | ‘ Fratres charissimi.
Non queo quem mente concepi ἡ — ‘© peccatoris memineris.
Explicit Doctrina B. Hieronimi ex suis operibus egregie
dinervata ’
2) © Pauli Maureceni opus de eterna tem-
poralique Christi generatione... ad Paulum Pontificem in-
cipit ’. | ‘ Quo affectus sim gaudio ’ — ‘divinitus reser-
vari. Finis. Patavii, IIII kal. Maias MCCCCLXXIIJ ’
9) ‘ Bonaccursius Pisanus viro doctissimo ... Comiti Io.
Francisco Turriano ducali questori dignissimo s. p. d.’ |
‘ De Ihesu Christi sacerdotio. Franciscus Philelphus s. d. p.
Sixto IV P. M.’ | ‘ Iustiniani pientissima ἡ — ᾿ Roma, kal.
Martiis, anno MCCCCLXXVI ’ 4) ᾿ Gracioso militi et,
Felici Raymondo de Quatrocia Domino Castri S. Ambrosii
Bernardus in senium deductus s. p. d.’ | ‘ Soceri petis’ —
‘ dampnabilis senectutis ἢ 5) ‘ S. Bernardi Tractatus ’.
(Cfr.: S. Bernardi Opera. Parisiis, 1690, II, 319-336)
6 ‘S. Bernardus comparans seculum religioni ’. | ‘ In re-
|
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 397
? 7) «Carmen
ligione est vita’ — ‘meliorem eligas
adesp.) ‘ Huc me sydereo descendere iussit olimpo ἡ — ‘ et
extincta reaccenditur’ 8) ‘Io. Picus Mirandula. Io. Fran-
cisco Pico nepoti suo s.’ (II Iulii 1492). <Cfr.: Io. Pici Mi-
randulae Co. Opera. Argentinae, 1504, c. 114) 9) ᾿ Idem
ad eundem ’. | ‘ In eo qui est vera salus’ — ‘ 1492, maii ’.
Cart., sec. XY (1490), mm. 240 X 165, di carte 89 n. n., leg. m. pelle.
936 (1806).
1) Grammatica ebraica. Parte IV). | ‘ Multa secundum
Hebraeorum doctrinam ’ — ‘ in libro legis’ 2) ‘ Aucto-
res cabalistici ’.
Cart., sec. XVII, mm. 160X 115, di carte 97 n. n., leg. in perg.,
prov.: ‘ Ex Bibliophylacio Octavii Mariae Meleghae ”.
937 (1807).
‘ Meditationes supra sacratissima passione D. N. Ihesu Chri-
sti’. | ᾿ Fideli cnique animae in via dei’ — ‘ anima illa
sanctissima ad corpus ἡ. | ‘ Sibillarum vaticinia de Christo
et primo persica ’. | ‘ Humanam accipiet carnem divina
propago ᾿ — ‘ Ostendet facti principium quod novi ’.
Membr., sec. XIV, mm. 160X 118, a 2 col., di carte 51 n. n,,
leg. in pelle.
938 (1809).
‘ Opera varia medica ’. | ‘ Descriptio mensurarum et pon-
derum ex breviario filii Serapionis inest ’. | ‘ Exceptum
est ’ etc. Seguono varie ricette di medicinali 1905 11:
bula de aliquibus medicinis occurrentibus assidue ’.
Cart., sec. XY (1491), mm. 144XX 100, di carte 182 n., leg. iu
asse e m. pelle, prov.:.‘ Ex libris Ludovici Laurenti phil. et medici
Bonon. emptus die 1° Augusti 1691”.
939 (1810).
‘ Officiuam B. Mariae Virginis ἢ 2” * Sixtus Papa IV
1473 quinto nonas Inlii pontificatus sui anno II concessit
398 CODICI LATINI
cuilibet dicenti infrascriptam orationem... plenariam re-
missionem omnium peccatorum ‘’.
Cart. e membr., sec. XV, mm. 140X 98. di carte 148, n. n., leg.
in asse cop. di pelle. In fine si legge: ‘ Lod. Marii Paruti Bessar.
Nic. secret. codex ’
940 (1811).
‘ Commentaria D. Blasii Navarro Valentini in primum li-
brnm Senten. D. Durandi ’. | ‘ Praenoscenda necessario
sunt theologo ’ — ‘ haec dicta sufficiant ’.
Cart., sec. XVI, mm. 165 X 110, di carte 325 n., leg. in perg.,
prov. dal conv. di 5. Agostino d’Aqualata. Sulla c. 2 è notato: ' Est
fratris Augustini a Castellatio ᾿.
941 (1812).
‘ Decreta S. Congregationis Cardinalium negociis Episco-
porum et Regularium praepositorum, variorumque casuum
ac dubiorum decisiones ab anno 1615 per totum 1619 ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 165, di carte 319 n., leg. in perg.
942 (1813).
‘ Practica tocius Alkimie tradite per Gebernm, exposite
vero per Machometum ᾿. | ‘ Liber aquarum ’. | ‘ Libelli
huius series aquarum ’ — ‘ scientiam dedit hominibus ’
Cart., sec. XY, mm. 180X 180, di carte 243, leg. m. pelle.
943 (1815).
‘ Antidotarium ex multis antiquis medicis collectum, nec-
non Praxis morborum particularinum anno Dom. MCDXX ?.
Cart., sec. XV, mm. 195 X 140, di carte 90 n., con lettere iniz.
a colori, leg. m. pelle.
944 (1822).
‘ B. Bernardis Abbatis Scala spiritualis ’. | ‘ Diu die qua-
dam corporali manuum labore È — ‘mortales quibus homo
cucinet ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 125 X 95, a 2 col., di carte 49 n., leg.
in perg., prov. dal Canon. Trombelli.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 399
945 (1823).
‘Officium B. Mariae Virginis’.
Membr., sec. XIV, mm. 105 X 80, di carte 197 n. n., con lettere
iniz. miniate e tre fregi marginali a colori e oro, leg. ant. in pelle.
946 (1824).
‘ Officium B. Mariae Virginis ΄.
Membr., sec. XIV, mm. 75X 110, di carte 164 n. n., con lett.
iniz. e fregio marg. miniato, leg. in velluto rosso.
947 (1826).
1) ‘ Pauli Veneti Compendium logicae ’. <Cfr.: Paulus Ve-
netus Logica. Venetiis, 1565. in 8°). In fine havvi la data:
‘ 1454, 14 Kal. februarias’ 2) ‘ Consequentiae ’. | ‘ Con-
sequentia est illatio ᾿ — ‘de aliis finem ponentibus ’
3) ' Tractatulus de sensu composito et diviso . . . traditus se-
cundum Magistrum Paulum Pergulensem Doctorem exi-
mium ’.| ‘Iam opus quod a me’ — ‘ sentiet quid dicat in
hac materia. Deo gratias amen ’. (1454).
Cart. e membr., sec. XY (1451), mm. 120 X 85, di carte 158 n. n.,
con lett. iniz. min., leg. in perg., prov. dal conv. di S. Giuseppe.
948 (1827).
‘ Breviarium ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 125 X 90, a 2 col., di carte 372 n. n.,
con lettere iniz. e fregi miniati, leg. in pelle
949 (1828).
‘ M. T. Ciceronis De oratore ’.
Cart., sec. XVII, mm. 130 X 100, di carte 294 n. n., leg. in perg.
950 (1829).
‘ Officiuam B. Mariae Virginis ’.
Membr., see. XIV, mm. 180 XX 90, di carte 115 n. n., con lettere
iniz. elegantemente miniate e fregi a colori ed oro, leg. in asse cop.
di velluto rosso.
400 CODICI LATINI
951 (1830).
1) ‘ Incipit liber senioris Barbae de lapide philosopho-
rum’. | ‘ Dixit senior Sahiae filius’ — ᾿ paucorum ver-
borum ἢ 2) ‘ Liber Magistri Petri de Celento super la-
pide philosophorum ’. | ‘ Attendite doctrinae ’ — ᾿ donec
opus sit’ 3) ‘ Liber seu expositio super turbam philo-
sophorum et quamplurima dicta philosophorum de perfe-
ctione loquentium. Quae expositio per S. Gratianum edita
fuisse dicitur ’. | ‘ Dixit philosophus’ — ‘ Ego frater An-
tonius compilavi ut potui 24 Novembris ’.
Cart., sec. XVII, mm. 160 X 95, di carte 79 n. n., leg. in perg.
952 (1832).
‘“ Nonnullae annotationes circa Martialem. Ad librum I
Epigr. Mart. usque ad Epigr. III lib. IX ’.
Cart., sec. XVII, mm. 150 X 100, di carte 269 n. n., leg. in perg.
953 (1834).
‘ Praeparatio ad Missam. Officia sanctorum. Orationes. Li-
taniae, etc. ’.
Membr., sec. XIV, mm. 153 X 100, a 2 col., di c. 73 πὸ leg. in
pelle, prov.: ' Cartusie Bononie 1. p. ’
954 (1836).
‘ Breviarium ’.
Membr., sec. XIV, mm. 170 X 63, a 2 col., di carte 133 n. ns
con lettere iniz. miniate, leg. in perg., prov. dal conv. degli Olivetani.
955 (1837).
{Libro di chimica) ‘O bone Tesu verbum patris splendor
paternae gloriae ᾿ — ‘vene ad salvandum nos, Domine,
Deus noster ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 162 X 110, di carte 35 n., leg. in perg.
956 (1844).
‘ Commemoratio conspirationis in illustrem divum Borsum
Ducem Mutine et Regii Marchionem Estensem etc. per per-
3, 6. 908
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 401
fidos homines Io. Lodovicum Pium et Andream Varegna-
° [Auctore Carolo de Sancto Georgio]. | ‘ Quam
miserabilis et pene contemnenda ’ — ‘ secundo Kal. Octo-
bris. Ferrarie. MCOCCCLXVIFIII. Laus Deo ’.
Membr., sec. XY (1469), mm. 275 X 200, di carte 20 n. n., con
lett. iniz. min., leg. in asse cop. di pelle con borchie d’ ottone.
num patrata
957 (1845).
1) <{Aegidius de Louvanio). ‘ Samma de temporibus ’. |
‘Cum in lectione sacre scripture’ — ᾿ principium medium ἢ
2) ‘ Tractatus de crepusculis fratris Egidii de Lua-
nio’.|' Cum multa secundum verbum sapientis ’ --- ‘ produ-
ximus Deo adiuvante tui gloria in secula seculorum Amen ’
3) <Liber de spera domino Linconiense compositus).
‘ Intentio in hoc tractatu’ — 'semidyametro solis et lu-
nae ᾽ 4) «Tractatus de mensuris). ‘ Geometrie due sunt
partes’ — ‘ dabit capacitatem ’.
Membr., sec. XIV, mm. 257 X 175, a 2 col., di carte 110 n. fino
alla c. 40, leg. m. perg.
958 (1847).
‘ Praxes astrologicae Geminiani Montavarii. Pars prima,
quae est de figurae coelestis erectione ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 260X 200, di carte 46 n., leg. in seta.
959 (1848).
‘ Libri canonici de potestate Pontificum ’. | ‘ Mortuorum
et viventium ecclesiastici quidam fuerunt ἡ — ‘ Datum Ro-
mae, apud S. Petrum, anno millesimo quingentesimo ter-
tiodecimo, octavo Kal., Pont. nostri anno primo ἡ.
Cart., sec. XVII, mm. 250 X 195, di carte 194 n. n., leg. in perg.
960 (1850).
1) ‘ Cassiodorus. De anima ". {Cfr.: Cassiodorii, A. Opera
omnria., Venetiis, 1729, II, 594-606) 2) ' Liber de ami-
citia ᾿ {Cassiodori). | ‘ Quoniam diminute sunt veritates ἡ —
Studi ital. di filol. class. XVI. 90
402 CODICI LATINI
‘ enormitas reatus eliminet ’ 3) ‘ Senecae De clemen-
tia Neronis”. <Cfr.: L. A. Senecae Opera. Lipsiae, Teu-
bner, 1874, vol. I) 4) ᾿ Senecae De beneficiis ’. Cfr. Op.
cit., vol. II» δ) ' De quatuor virtutibus ’. | ‘ Quatuor sunt
virtutum species’ — ‘quiete extrema securus ’.
Membr., sec. XIV, mm. 244 X 167, a 2 col., di carte 53 n., con
fregi e lettere iniz. miniate, prov.: ‘ Ex Biblioth. Mon. S. Salvatoris
Bononiae ”.
961 (1851).
‘Ordo ad cathecuminum faciendum ’. | ‘ Tohannes. Quid
petis ab ecclesia ᾿ — ‘in articulo mortis constitutus. In
nomine patris, etc. ’.
Membr., sec. XY, mm. 259 X 185, di carte 42 n., con lett. iniz.
miniate, prov. dal conv. di S. Giovanni in Monte.
962 (1853).
‘ Annotationes, seu breves quaedam declarationes admo-
dum necessariae ad intelligentiam cum capitulornm, tum
earum autoritatum, quae in ipsis citantur capitulis libri
scintillarum Venerabilis Bedae . .. nuper per D. Antoninum
Ganguntiam Siculum sacram theologiam in almae urbis Gym-
nasio publice profitentem editae. Ad amplissimum virum
D. Marcum Antonium de Campanis ’.
Cart., sec. XVII, mm. 200 X 140, di carte 215 n., leg. in perg.
963 (1858).
1) ‘ Universa pacis bellique praesidia in mathematicis di-
sciplinis collocari. Oratio habita a D. Hercule Corazzi Mona-
cho Olivetano... anno 1710, pridie kalendas Novembris ’
2) ‘ D. Herculis Corazzi Olivetani praelectio in Bononiensi
Gymnasio habita...die 18 Novembris an. 1714’ 8) In
quatuor orationes Catelinarias periocha D. H.C. O. ". [D. Her-
culis Corazzi Olivetani] 4) ‘ D. Herculis De Bononia ad-
versus fallacem et superstitiosam artem cuiusdam astrologi
N. N. qui audet praedicere et promittere Cardinalium pro-
motionem... eximio viro Doctori Catherini medicinae et
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 403
philosophiae professori ’ (Firm. : D. H. C. [D. Hercules Co-
razzi] 20 dic. 1704) 5) ‘ Oratio de eligendo Olivetano-
rum moderatore habita in ecclesia S. Mariae Montis Oliveti
per Ὁ. Herculem de Bononia. IV Kal. Maii 1708 ’
6) ‘ De immobilitate terrae ’ 7) ᾿ Corazzi Ercole. Epi-
tome doctrinae sphaericae ἡ 8) ‘ Sphaera, seu doctrinae
sphaericae tractatus in duos libros distributus... authore
F. Bonaventura Cavalerio ... anno 1642 ’ 14) ᾿ Herculis
Corazzi Dissertatio habita Bononiae IV Kal. Aprilis a. 1715
in novo scientiar. Istituto cum referre iussus esset... Io.
Mariae Lancisii animadversiones in Plinianam villam nuper
in Laurentino detectam ’ 15) ‘Ignes Etrusci ad naturae
leges expensi in Bonon. scientiar. Academia expositi ab
Hercule Corazzi... pridie Kal. Apr. 1716.
Cart., sec. XVIII, mm. 220 X 160, di carte 430 n. n., leg. m. perg.
964 (1859).
‘Constitutiones Ordinis fratram MontisOliveti’ .(1523-1534).
Membr., sec. XVI, mm. 235 X 170, di carte 37, n., leg. in pelle.
965 (1860).
‘ Privilegia, gratiae, favores, immunitates, exemptiones et
indulta Canonicorum Regularium S. Salvatoris cum a pluri-
mis Pontificibus, tum vero a Iulio II ante concessa, nunc
etiam a Paulo III confirmata et innovata ’. (Romae, 20
febbr. 1549). Esempl. autenticato il 12 Maggio 1599.
Membr., sec. XVI (1549), mm. 220X 160, di carte 39 n., leg.
in pelle.
966 (1863).
‘Constitutiones fratrum ordinis B. Marie de Monte Carmeli ”.
Membr., sec. XV, mm. 210 X 150, di carte 103 n., con lett. iniz.
min., leg. ant. in pelle, prov. da trate Virginio Bentivogli Carmelitano.
967 (1864).
{Miscellanea relativa a Conclavi, Cardinali, etc.) 119 REI pa
libro obligationum Sacri Collegii sub Innocentio VI, anno
404 CODICI LATINI
Domini 18361” 2) ‘ Ex libro solutionum Collegii Car-
dinalium sub Clemente VII Antipapa, anno 1391 et X
Ian. 1392 ’ 3) ‘ Ex antiquo libro provisionum Coilegii ’
(1409-1415) 4) ‘'Cardinales qui interfuerunt conclavi
Leonis Papae X creati anno Dom. 1513 die XI martii ’
5) ‘ Ex libro provisionum Leonis Papae X ’.(1513) 6)‘ Ex
libro Coll. Illustrissimor. Cardinalium ?. (1521-1523)
7)‘ Conclave Adriani Papae VI ex libro collegii Rev. Cardi-
nalium’.(1521-1523) 8) ‘Conclave Clementis Papae VII ’.
(1523-1528) 9) ‘ Ex libro provisionum collegii Pont. Cle-
mentis VII’. (1529) 10) ‘ Ingressus Caroli V Imp. Bo-
noniam. ?. (1529-1534) 11) ‘ Conclave Pauli Papae III ’.
(1534) 12) ‘ Diarium D. Petri Pauli Gualterii Aretini
ab a. 1531 usque ad 1532’. Continuato fino al 1544.
Cart., sec. XV e XVII, mm. 220 X 160, di carte 121, n. n., leg.
in perg.
968 (1866).
‘ Constitutiones fratrum Ordinis Beatae Mariae de Monte
Carmeli ’ — ‘ Datum Reate, calendis Iulii pontificatus no-
stri anno II. Et sic finit. Per me fratrem Michaelem de
Bornado 1490, die prima marcii ἢ
Membr., sec. XV (1490), mm. 210 X 155, di carte 69 n.. 5169.
969 (1867).
1) ‘ Libri de arte magica Magistri Raphaelis de Pernasio
Ianuensis Ord. Pred.’ |" Contingit interdum ᾿ — ἡ magis
5 5
concusa splendescat ἡ 2) ‘ Magistri Gabrielis de Barchi-
°. | ‘ Ea que in hoc
3) ‘ De hereticis
.- | Quis dicitur hereticus” — ' de cau-
nona Offitii inquisitionis directorium
libro? «= Adestruxit: el brachium.®
Summa hostiensis ”
Sis; 4) <Bolle dirette ai frati Domenicani di Papa Ca-
listo III (VII Id. Inlii 1458), Urbano VI (III Non. Nov.
e XIII Καὶ. Apr. 1378), Innocenzo IV (VI Kal. Iun. 1258,
ΤΥ, Τῆς Mati, IV Id. Nov., II Id. Mai, V Ka]. Iunggi2ot
XIII Kal. Iun.,; XVII. Κα]. Inlipy©XIII,Kal. AuspX12035
VI No». Ivlii, XIII Kal. Aug. 1254; III Kal. Inn. 1253,
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 405
V Id. Maii, Id. Maii 1251; VI Kal. Aug., Non. Iuli 1254;
XVII Kal. Iun. 1251), Alessandro IV (27 Sett. 1258, II Non.
Martii 1257, II Id. Mar. 1256, 30 Apr. 1255, 11 Die. 1260,
VI Id. Oct. 1260, V Kal. Iun. 1260, 11 Genn. 1257, XII
Kal. Febr. 1257, IT Id. Martii 1257, 15 Ott. 1260, 4 Mar. 1260,
11 Genn. 1257, VIII Kal. Aug. 1254), Clemente IV (XV Καὶ.
Nov. 1265), Onorio IV (V Id. Martii 1286), Nicolò IV (Non.
Martii 1290), Benedetto XI (VI Non. Mar. 1303, XIV Καὶ.
Mar. 1303) e Giovanni XXII (III Non. Tan. 1829, V. Id.
Aug. 1327), 5) ᾿ Questiones Fulcodii, qui fuit Cle-
mens IV °. |‘ Inquisitio pravitatis heretice’ — ‘ ide. filia ’
6) ‘ Concilium Tolosanum ’. | ‘ Licet a diversis? —
‘in missa” —Y)° Consilia prelatorum Narbonensium, Are-
latensium’, etc. | ἡ Dubitationes vestras’ — ‘caritate mutua
reportetis ἢ 8) «Bolle di Clemente IV (3. Nov. 1265);
Innocenzo IV (XII Kal. Sept. 1245, IV Id. Maii 1252, Id.
Maii 1252, V Id. Maii 1252, VI Kal. Maii 1246)) 9)‘ Re-
sponsiones Urbani IV Papae super nonnulla dubia Inqui-
sitorum ’. | ‘ Censultus fe. re” — ‘ XII Kal. Sept. 1261 ’
10) «Bolle di Clemente IV (VI Kal. Oct. 1265, Id. Ian.
1265), Innocenzo IV (Id. Iun. 1252, IV Kal. Febr. 1253,
NMKalobr-*t2b3 WII Td τ πὸ ΤΟ VISITA. Iut;1259,
IV Non. Apr. 1253, IV Kal. Iun. 1254, XV Kal. Sept. 1254),
Urbano VI (V Καὶ. Nov. 1380, IV Non. Nov. 1880, VII
Kal. Nov. 1880, X Kal. Apr. 1379), Alessandro IV (IV Id.
Aug. 1255, VI Kal. Maii 1260, VII Id. Oct. 1260, V Kal.
Febr. 1256, II Non. Mar. 1256, III Non. Mar. 1256, II Id.
Tun. 1258, XIII Kal. Maii 1259, X ΚΑ]. Iun. 1261), Gio-
vanni XXTI (8 Sett. 1320)) 11) ‘Concilium Bituricense ’. |
‘Quoniam statuta ’ — ‘ vigilantiam pastoralem’ — 12) ‘Con-
sultationes cum suis declarationibus facte per duos Inqui-
sitores ”. | ‘ Millesimo. CCOLXXVI die mercuri XIII mensis
᾿ς Ὁ frater Lafranchinus Cremonensis ordinis
septembris
pred. ’ 13) ‘ Consilia D. Benedicti Gaytani et sapien-
tum de Curia Romana’ — ‘Super eo quod’ — ‘ sicut
decet fratres etc. ’ 14) ‘ Consilium dominorum Marsilir
de Mantechellis et Dini de. Musello ’. | ‘In nomine Do-
i ; 15) ‘ Consilium D. Rayneri re-
mini’ — ‘ et appendi
406 CODICI LATINI
gini ’.| Super prima’ — ᾿ Inquisitorem predictum ἡ
16) ‘ Consilium dominor. Marsilii de Mantegellis et Dini de
Mugello super quibusdam questionibus ’.| ‘Super prima ? —
‘ commissum vobis ἢ 17) ‘ De modo formandi proces-
sum. | Circha processam’ — ‘ modus pronunciandi ἢ
18) <Bolle di Niccolò V (III Kal. Iulii 1448) Clemente IV
(XII Kal. Iul. 1265), Gregorio X (8 Febbr.), Benedetto XII
(IV Καὶ. Febr. 1335), Alessandro IV (VII Kal. Maii 1260)
Giovanni Χ ΧΙ (II Id. Nov. 1323, IV Id. Nov. 1324) e
Nicolò IV).
Cart., sec. XV, mm. 200 X 148, di carte 172 n., leg. in perg,.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
970 (1869).
{Grammatica latina) ἡ Adverbium interrogativum’ — ᾿ Dif-
fero ”.
Cart., sec. XV, mm. 215 X 150, di carte 87 n. n., leg. m. pelle.
971 (1870).
‘ Naldus de Naldis. Vita Iannotii de Manettis viri erudi-
tissimi ἡ. <Cfr.: Muratori Ier. Ital. Ser., XX, 529).
Cart., sec. XVI, mm. 210 X 145, di carte 130 n. n., leg. m. perg.
972 (1874).
‘ Ordo commendationis animae
cium’ — ᾿ pietatis absterge. Per Christum D. N.’
9
. | ‘Non intres in iudi-
Membr., sec. XV, mm. 100 X 138, di carte 12 n. n., leg. in pelle.
973 (1876).
‘ Constitutiones Monachorum Vallis Umbrosae ?. 1500. |
‘ Frater Franciscus de Altovitis’ — ‘ publicum conficere
instrumentum ἢ.
Membr., see. XY, mm. 185 X 135, di carte 70 n., sleg.
974 (1878).
‘ Raphaelis Maffei Volaterrani brevis sub Iulio II et Leone X
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 407
historia quae impressis commentariis deficit ’. | ‘ Defuneto
Pio’ — ‘ sanguine abuti voluit’.
Cart., sec. XVI, mm. 210 X 150, di carte 40 n. n., leg. in perg,,
prov. da Sebastiano Guidi Volterrano.
975 (1879).
‘ Francisci Aretini in Phalaridis tiranni Agrigentini epi-
stolas, ad Illustrem Principem Malatestam Novellum de
Malatestis prohemium ’. | ‘ Vellem Malatesta Novelle’ —
‘ Phalarim audiamus ?. | ‘© Initium epistolarum ?. | ‘ Polyo-
is
letus Messenus? — ‘ illustrare consueverunt ?.
Cart., sec. XV, mm. 205 X 145, di carte 72 n. n., leg. in perg,
prov. da Gio. Garzoni.
976 (1881).
‘Johannes Garzonius. De rebus Ripanis libellus ?. | © Vel-
lem, prestantissime pater’ — ἃ natura sint bene instituti ?.
Membr., sec. XV, mm. 210 X 155, di carte 36 n. n., con lettera
iniz. miniata, leg. m. perg.
977 (1885).
1) 2-53‘ ‘ Sermones de egritudinibus omnibusque acciden-
tibus a capite usque ad pedes et continent tractatus 18 ?. |
‘ Tollantur stipites ’ 2) 55! ' Copia Brevis appostolici
directi Officialibus Balie Senarum ? (18 Sett. 1455). | ‘ Cum
vos’ — ‘ Thomas Honofrii ’ 3) 56202" ‘© Liber secre-
contra oblivionem ?.
tum primum est? — ἡ
Cart., sec. XV, mm. 215 X 150, di carte 225 n., leg. in perg. A
c. 157" è notato: ‘ D. Fernandus Cordubensis die 24 Tulii 1446’. Ha
il bollo del conv. de’ frati Serviti.
978 (1887).
‘ Tractatus quintus sermonis quarti editus a Nicholò de
Falcutiis; in quo est sermo de venenis, continens capitula
triginta sex”. | ‘ Inquit Ga[lenns] ᾿ — ‘ nocumentum fri-
giditatis eius ἢ 2) ' Tractatus epydemiae ’. | ‘ Quoniam
‘insisteris’ — ‘ meliora videntur ?. | ‘ Explicit consilium
408 CODICI LATINI
illatum contra pestem per celleberimum Magistrum Ni-
cholam de Burgo, anno domini currente 1382 ’.
Cart., sec. XV, mm. 212 X 152, a 2 col., di carte 98 n., leg. m. perg.
979 (1888).
1) ‘ P. Virgilii Maronis Georgicon. ᾿. Dal v. 158 del lib. I
al v. 416 del lib. III. Mutilo in prince. ed in fine 2) ‘ Tra-
ctatus Bartoli de Saxoferrato. De insignis et armis ᾿. | ‘ Ali-
‘ in rubro et nigro ’.
quorum gratia’ —
Cart., sec. XV, mm. 210 x 150, di carte 93 n. ἢ.) leg. in asse ὁ
τ. pelle.
980 (1893).
‘ Synopsis decretorum Sacrae Congregationis Inquisitionis
Romanae ’. (1617-1751).
Cart., sec. XVIII, mm. 480 X 800, di carle 104 n. n., leg. in pelle,
prov. dal conv. di S. Domenico,
981 (1894).
‘ Fratris Pauli Castrucci a Monteregali Ord. Praed. Mo-
numenta Magistrorum Generalium Ordinis Praedicatorum ἢ
(1203-1295) V. la continuaz. al n. 1012 (1979).
Cart., see. XVIII, mm. 365 X 505, di carte 320 n. n., leg. m. perg.,
prov. dal conv, di S. Domenico.
982 (1895).
‘ Expositio libri Posteriorumn et Analecticorum Aristotelis,
edita per Rev. Doctorem D. Magistrum Paulum de Vene-
tiis Ord. Fratr. Heremitar. S. Augustini... Octobris 1470
per me Gabrielem Ficinum de Caravagio ᾿. | ‘ Omnis do-
ctrina’ — ‘ mereri valeam eternam vitam et sempiternam
gloriam. Amen ?.
Cart., sec. XV, mm. 860 X 270, a 2 col., di carte 110 n. n., leg.
in cart.
983 (1901).
1) ‘ Matricula continens omnia et singula nomina DD. Do-
n,
a nà e. ca
PE 7 E
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BGLOGNA. 409
ctorum Iuris Canonici Bononiensium, qui fuerant aggregati
Sacro Collegio dicti iuris a MCCCXVII citra, et descripta
in hac Matricula secundum ordinem receptionum ipsornm ἢ
2) ' Matricnla continens nomina et cognomina DD. Do-
ctorum almi Collegìi Inris Civilis Bononiensium, qui fue-
runt aggregati Sacro Collegio dictì iurisa MCCCXVII citra
et descripta secundum ordinem acceptationum ipsorum ἢ.
Cart., sec. XVII, mm. 310 X 230, di carte 112 n. n., leg. iu perg.
984 (1903).
‘ Bartholomaeus de S. Concordio. Summa de casibus con-
{Cfr.: Bartholomaeus Pisanus de S. Concordio
Summa de casibus conscientiae. Venetiis, 1481, 12 Maggio,
in 8°). | © Absolutio” — 'Consumatum ac editum fuit hoc
opus per fratre:: Bartholomeum de 3. Concordio Pisanum
Ord. fratr. Pred. in civitate Pisana 1338, in mense Septem-
scientiae ἢ
bris, tempore sanctissimi Patris Benedicti Pape XII ’.
Cart., sec. XV, mm. 300 X 210, a 2 col., di carte 177 n. +2 n. n.,
mance. di due carte in princ., leg. in asse.
985 (1904).
‘ Sylva variarum lectionum. A. ἢ. MDCXLII °.
Cart. sec. XVII, mm. 300 X 210, di pp. 292 n., leg. in cartone.
986 (1907).
' Constitutiones Sacri Collegii Taris Pontificii inclytae ci-
vitatis Boroniae, editae anno salutis MDXCI”. In fine è
aggiunto: ᾿ Privilegium ad favorem Ill.®2° agnationis Lu-
dovisiae de nominando paupere gratis doctorandum in utro-
que iure °. (Die Veneris XIX mensis Febr. anni 1621).
Cart., sec. XVII, mm. 302 X 210, dì carte 210 n., leg. in perg.
‘ Ad usum Comitis Hectoris Ghisilierii ”. Prov. dalla Congregaz. del-
l’Orat. di S. Filippo Neri.
987 (1910).
1) 1-21" "Tractatus de quatuor virtutibus cardinalibus et
eorum subcedentibus ’ 2) 21"-22" ' Causa passionis bea-
410 CODICI LATINI
torum apostolorum Petri et Pauli ex historia Egesippi ’
3) 2417-42" ‘ Moralium dogma sive ysagoge moralis phy-
losophye ’ 4) 46"-48" ‘ De potestate ecclesiastica et po-
testate Pape ’ 5) 49"-52" ‘© Multae auctoritates bonae
ad multa ’ 6) 58" ‘ De virtutibus 7) 58" ‘ Epi-
stola Collutii (de Salutatis) florentini de Guelphis et Ghi-
bellinis ”. ! ‘ Nec arbitrio pestem hanc --- ‘ totisque ne-
xibus adimpletur ἢ 8) 58" ‘ Epystola B. Yeronimy ad
Damasum papam de panibus vel aliis altaris oblationibus ?
9) 59" ‘ Laureatus Lombardus, Epistola de dispositione
È 10) 60'-67" ‘ Provinciale omnium ecelesia-
rum cathedralium universi orbis per litteras alphabeti se-
cundum stilum romane curie ’ 11) 70" * Epistola pro
N.[icolao] Piccinino ’. | ‘ Venisti tandem dudum expectate
per omnes’ — ‘ Continet ut priscos cecinit tibi leta trium-
phos ’ 12) 70" «Profezia lat.) ‘ Gallorum levitas® —
‘ cessabit gloria vana ’ 13) 72 ‘ Versus pro Federico
Romanorum Imperatore ’. | ‘ Funde, o alme spiritus’ —
‘ Amen, amen, amen ἢ 14) ‘ Versus Porcellii in red-
dendis gratiis ’. | ‘Quo cantu’ — ‘solvere per annos ’
15) 73-75" ‘De Sibillis secundum Lactantium "
16) 75”-81" ‘ Tractatus Magistri Danielis per quem pro-
batur adventus Christi sive Messie... translatus de ara-
bico in latinum per fratrem Alfonsum Hyspanum Ord.
Predst 17) 82"-91" ' Ex codice ethimologiarum liber
septimus de sanctis scripturis ἢ 18) 92"-93" ‘ Differencie
vitae suae
Ciceronis in dubiis rebus, per me Henricum Poritsch Ὁ
19) 94" ‘ De mensuribus Hebreorum et de legalibus festi-
vitatibus ’ 20) 94Pis ‘Fabulae notabiles. De gallo et
vulpe. De porco et leone. De leone et lupo” 26) 102-104"
‘ Epistola Leonardi Aretini in ypocritas ’. | * Ex omni ge-
nere ᾿ — ‘ non litibus actus ’ 22) 104” ᾿ Epistole tenor
michi per Petrum Cumanum de bonitate nuncupatum ex
Gebenna, 1444 (in Nonis Ianuarii) destinate *. | ‘ Venera-
bili et ornato viro .. magistro Iohanni de Iumrodalisclera
Polono ᾿ — ‘ Presentata fuit eiusdem mensis penultima per
d. Andream Penegallis Ὁ 23) 1051-106" ' Venerabili et
ornato viro Magistro Io. Crobsky ’. | ‘ Litteras tuas® —
ene
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 411
‘ Ex Gebenna transrodanum, XII Kal. Aprilis 1447. P. de
bonitate ’ 24) 115-6 ‘ Alanus. De complanctu naturae
versus ’. | ‘ In lacrimas risus ’ .-| (O dei proles geni-
trix*... 25)117"‘Ephytaphiaquedam’ — 26) 1191-1287
‘ Tractatus de indulgentiis ἢ 27) 133"4" ‘ Liber Augu-
stini De honestate mulierum ἢ 28) 1355137" τ Narratio
Ven. D. Odonis Abbatis de quodam senatore ’ 29) 1397
‘ Duodecim lapides preciosi quibus construitur vita eterna
secundum Apocalipsim Ὁ 30) 140 ‘ Bernardus. De me-
ditatione ’* 31) 142-152 ‘ Tractatus de spera Aristotelis ’
32) 154179" ‘ Opus de Beata Virgine. 1446, 30 Octu-
bris. Basilee in domo Brocardy et de beato Io. Evangelista ἢ
99) 184" " Epistola B. Ieronimi ad Desiderium de duo-
decim lectoribus sive doctoribus. Die 13 Febr. 1449 ?
34) 185-191 «Poema lat. mitologico adesp. con ampio com-
mento marginale). ‘ Fert animus temptare aliquid ’ — ' Au-
rora et Titonus, Leuchotoe atque Palemon ’ 35) 1-23"
‘ Ymagines Fulgentii per fratrem Robertum Holcoch ap-
3 36) 23-25" ‘ Enigmata Aristotelis moralizata
per eumdem Ὁ
plicate
Cart., sec. XV, mm. 305 X 210, di carte 193 + 25 n., leg. in asse
e 1. perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
988 (1911).
‘ De clave David seu regno Christi libri sex. Contra ca-
lumnias Acleri pro visibili ecclesiae monarchia. Authore
Nicolao Sandero Anglo ?. È dedic. al Rev. D. Filippo Sega
Vesc. di Piacenza.
Cart., sec. XVII, mm. 295 X 210, di carte 235 n., leg. in perg.
989 (1920).
‘ Collectio diversorum decretorum Sacrae Congregationis
S. Officii ordine alphabetico digestorum ἢ.
Cart., sec. XVII, mm. 210 X 190, di pp. 476 n., leg. in perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
990 (1928).
1) 11-37" {Notizie storiche dell’a. 1492) 2) 37‘-163" © Er-
412 CODICI LATINI
rores qui in nuper vitarum PP. Romanorum ac S. R. E.
Cardinalium ab Alfonso Ciacconio scriptarum editione de-
bent emendari ἢ 3) 119"-123" ‘ Ex Iohannis Burcardi
Caeremoniaram Magistri sub Alexandro VI Diariis”.(1497-8)
4) 49'-118") ‘ De Florentia civilibus agitata discordiis
Fr. Hieronymo Savonarola Ord. Pred. turbas excitante com-
peudiosa narratio ’. (1497) 5) 167"-295" ‘ Iohannis Bur-
cardi Caeremoniarum Magistri sub Alexandro VI Memo-
riae ’. (1497-1561) 6) 301"-501" ‘ Francisci Mucantii
Diaria annos octo ab initio Pontificatus S. D. N. Grego-
rii XIII, opera et studio Io. Pauli Mucantii eius fratris
collecta ’. (1576-1580) 7) 505" ‘ Dilectis filiis nob. viris
Antianis et Vexillifero Reipublicae Lucensis Alexander
Papa VII”. (14 febbr. 1660).
Cart., sec. XVII, mm. 280 X 200, di carte 526 n., leg. m. perg.,
prov. dal conv. degli Olivetani in S. Michele in Bosco.
991 (1933).
1) ‘ De rebus monasterii S. Michaelis in Busco ’
Cart., see. XVII, mm. 310 X 230, di carte 180 n., leg. m. perg,
prov. dal conv. degli Olivetani in S. Michele in Bosco.
992 (1934).
‘ De civili architectnra tractatus teorico-practicus ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 230 X 310, di carte 240 n. n., prov. dal-
ΓΑ. Corazzi Mon. Olivetano.
993 (1939).
‘ Herculis Corazzi Bonon. Abbatis Olivetani Orationes ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 340 X 230, di carte 208 n. n., prov. dal
conv. degli Olivetani.
994 (1940).
‘ Liber numismatum variorum ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 220, di carte 168 n. n.
|
|
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 413
995 (1941).
1) ‘ Conclave Innocentii VII contra Benedictum XIII An-
tipapam ’ 2) ‘ Conclave Gregorii XII contra Benedi-
ctum XIII Antipapam "Ὁ 3) ‘ Calisti III Papae obitus
et Pii Papae II creatio anno 1458”.
Cart., sec. XVIII, mm. 310 X 220, di carte 360 n. n.
996 (1942).
1) ‘ Pii Papae III obitus et Iulii II conclave et creatio ᾿
2)‘ De obitu Sixti Papae IV et conclave Innocentii VIII’
8) ‘ Conclave Sixti IV anno 1471 4) | Conclave Papae
Pauli
Cart., sec. XVII-XVIII, mm. 290 X 210. di carte 250
997 (1951).
1) ‘ Liber Alexandri Magni’. | ‘ Mirabilia que vidit Ale-
xander ’° — ‘ duodecima Alexandria que dicitur Egyptus ’. |
‘ Explicit liber Alexandri deo gratias amen’. | ‘ Finito
libro referamus gratiam deo. Qui hune librum Allexandri
scripsit, qui fuit Nascimbene Benvenuti not., quem deus
perducat ad gaudia paradisi amen ἢ 2) ‘ Documenta de
viciis hominum cognoscendis ab Aristotile ad Alexandrum
Ἵ f
regem ’.| 5 Fuge ergo ab omni homine ? —
elo.’”... (Mutilo in fine).
est in mundus
Membr., sec. XIV, mm. 345 X 162, di carte 55 n. n., con lett.
iniz. miniata, leg. in pelle. prov. da Gio. Girol. Sbaraglia.
998 (1952).
‘ Rabanus. Super Matheum
valet esse volumen ? — ‘ vidistis eum euntem in coelum ἢ
Ὁ Cunctorum lumen Rabani
Membr., sec. XIII, mm. 68 X 55, a 2 col., di carte 171 n. n., con
miniature, leg. m. pelle, prov. dal conv. di S. Domenico.
999 (1953).
1) ‘ Deciarationes Il!.®°" et R.mr DD. Cardinalium Sacri
Concilii Tridentini interpretum cum suis decisionibus Ὁ
414 CODICI LATINI
(Sessioni IV-XX.V) 2) ‘' Decisiones Ill. et Rev. DD. Pa-
trum Sacri Concilii Tridentini interpretum, incipientes a
XXI Martii 1591 usque ad diem tertiam Iunii 1601”.
Cart., sec. XVII, mm. 260 Xx 200, di carte 450 n., prov. dal conv.
di S. Domenico.
1000 (1956).
{Cronaca Senese lat. dall’a. 1186 all’a. 1385) 1). ‘ Anno sa-
lutis MCLXXX sexto Resp. Senen. per tres annuos con-
sules ex nobilitate gerebatur° — "arte navium magnitu-
dinem potiorem ’.
Cart., sec. XV, mm. 300 X 105, di carte 116 n. n., leg. in perg.
1001 (1958).
1) ‘ Quaestio 1). Pompeii Peregrini de consideratione phi-
losophi naturalis in libris de anima ἢ 2) ᾿ Expositio
D. Ludovici Orisferrei Sideustonii Bonon. philosophi maximi
in tertium librum de anima, quem incepit in Gimnasio Bo-
noniensi, die III Novembris 1535’ — ‘ A me Marino Ben-
venuto Cinguleo exscripto anno Domini 1539, die IV Maii ?.
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 200, di carte 187 n. n., leg. in perg.
1002 (1960).
' De Directo dominio iurisdict. castri S. Caesarii Disquisitio
D. Benedicti Bacchini S. Petri Mutinae Abbatis. 1712”.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, di carte 60 n. n.
1003 (1963).
‘ B. Bernardi Ptolomaei vita, eiusque Olivetana posteritas ?.
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 225, di pp. 239 n., leg. in pelle,
prov. dal conv. di S. Michele in Bosco.
1) È una parte della storia di Siena scritta da Agostino Pa-
trizi e da Francesco Piccolomini (Pio III) e se ne trovano due co-
dici pure alla Biblioteca Comunale di Siena, come cortesemente mi
comunica il Dott. Fortunato Donati.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 415
1004 (1966).
‘ Aliqua gesta Romanorum Pontificum qui in cronicis co-
munibus non habentar, quae, quia digna sunt memoria, et
sunt ad posteriorum eruditionem recollecta sunt modo in-
frascripto et primo de Leone Papa IX, qui cepit anno Do-
mini ML”. Fin. con una lettera del Re d’Inghilterra a
Clemente VI del novembre 1343.
Cart., sec. XVII, mm. 340 X 280, di carte 263 n., leg. in perg.
1005 (1967).
‘Ioannis Brocardi Argentinensis Germani Episcopi, Hortani
et Civitatis Castellanae, cappellae pontificiae ceremoniarum
Magistri et aliorum Diariorum thomus V ? (1483-1492). <Cfr.:
To. Burchardi Diarium, ed. L. Thuasne. Paris, 1823, vol. I).
Cart., sec. XVII, mm. 335 X 230, di carte 437 n., leg. in perg.
1006 (1968).
‘ Ioannis Brocardi Diarium annorum 1497-1500 Pontifi-
catus Alexandri VI *. <Cfr.: Op. cit., II, 346-603, e III, 1-5).
Cart., sec. XVII, mm 335 X 230, di carte 258 n., leg. in perg.
1007 (1969).
‘ Iohannis Burchardi Diarium ab a. 1500 usque ad annum
lo0SS-#22%febbr.). <Cfr.: Op. οἷ, III, 1-238).
͵
Cart., sec. XVII, υἱπι. 330 X 235, di carte 207 n. n., leg. in perg.
1008 (1970).
(Paris de Grassis. Diarium Curiae Romanae. 1506 — 20 feb-
braio 1513). <Cfr.: Documenti e studi pubbl. per cura della
R. Deputaz. di st. patria per le Romagne. Bologna, 1886,
vol. I, pp. 1-176 e 189-351).
Cart., sec. XVII, mm. 340 X 240, di carte 550 n. n., leg. in perg.
1009 (1972).
1) 1-40 ‘ Modus eligendi Rom. Pontificis ab electione B. Petri
usque ad Pium IV’ 2) 41-121 ‘Acta nonnullorum Ponti-
416 CODICI LATINI
ficum a Iohanne XII usque ad finem Sixti IV ? 3) 122-4
‘Inramentum sive professio Summorum Pontificum ’
4) 125-184 ‘De exarcatu Italiae illiusque dignitate ’
Ὁ) 185-224 ‘ Breve compendium eorum omnium quae Re-
verendi theologi Franciscani Conventuales dixerunt ad ar-
ticulos de poenitentia et tribus ultimis sacramentis ἢ
9) 557-369 ‘ De iustificatione tradita a theologis in Con-
cilio Tridentino ἢ 10) 370-376 ‘ Ex libro II B. Marci
eremitae de lege spirituale cui titulus est: De iis qui pu-
tant ex operibus se iustificari, Vincentio Obsopoco inter-
prete ’ 11) 377-380 ‘Iohannis Fabri Episcopi Vicen-
tini in rebus ortodoxae fidei ac religionis collectanea ἢ
12) 381-5 ‘ De sacramento eucharestiae ’
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 215, di carte 386 n., leg. in perg.
1010 (1974).
‘ Bovius Hieronymus. Constitutiones, decreta, edicta, me-
morialia, litterae et alia diversa monimenta ad legationem
apostolicam in regno Poloniae, magnoque ducatu Lithuaniae
ac Russia, Prussia, Moscovia, etc.... usque diem primam
Tunii anni 1585’. (1553-1587).
Cart., sec. XVI, mm. 310 X 200, di carte 433 n., leg. in perg.
1011 (1978).
‘ Discursus morales incerti auctoris ἡ
. (Mutilo in princ.).
In fine: ‘ Nomen scriptoris Iohannes a progenie fuit de
Cigniardis. 1449”.
Cart., sec. XV, mm. 810 X 250, a 2 col., di carte 383 n. n.
1012 (1979).
‘Quinta pars monimentorum Ordinis Magistri Generalis,
conscript.a F. Paulo Castruccio de Monteregali Ord. Praed. °
(1295-1505). È la continuaz. del cod. 1894. V. n. 981.
Cart.. see. XVI, mm. 590 X 369, di carte 330 n., prov. dal conv.
di S. Domenico.
. 6. "908
-I
1
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 417
1013 (1980).
{Corazzi P. Ercole) 1) ‘Tractatus de vecte’ 2)‘ Hy-
draulicae ac fuminum directionis tractatus’ 59) ‘Hydrosta-
ticae tractatus ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 330 X 220, di carte 268 n. n., prov. dal
conv. degli Olivetani.
1014 (1981).
{Corazzi P. Ercole) 1) ‘ De astronomia tractatus
2) ‘ De geographia tractatus ’.
Ἵ
Cart., sec. XVIII, mm. 820 X 220, di carte 348 n. n., prov. dal
conv. degli Olivetani.
1015 (1982).
{Bolla di Papa Clem. XIII)‘Dat. Romae, anno MDCCXX XIV,
Pont. Nostri anno V. Thomas Miserottus scripsit ’.
Membr., sec. XVIII, mm. 375 X 290, prov. dal P. D. Camillo
Roncagli.
1016 (1984).
‘ Andreae Taurelli historiae rerum christianarum sui tem-
poris libri XVI, quibus ab initio sacri principatas Ur-
bani VIII, quae gesta sunt hactenus ubique terrarum, in
Europa, Asia, Africa et America; pro fide et dignitate re-
ligionis christianae copiosa complexa fideliter referuntur ἡ.
Giunge fino all’a. 1638.
Cart., sec. XVII, mm. 350 X 250, di carte 128 n., leg. in cart.
1017 (1987).
‘ Prima pars divinae prophetiae edita per fratrem Domi-
nicum de Flandria theologiae professorem Ord. Praed. fe-
liciter incipit’. | ‘ Quia catholice veritate doctor incipit’ —
‘ dicta sufficiant ’.
Cart., sec. XIV, mm. 330 X 240, a 2 col., con lettera iniz. min.,
prov. dal conv. di S. Domenico,
Studi ital. di filol. class. XVI, 2
418 CODICI LATINI
1018 (1988).
‘ Incipiunt quaestiones fratris Dominici de Flandria theo-
logiae professoris super septimo methaphisice pro initio
secunde partis divinae prophetie secundum doctrinam do-
ctoris sancti ’. | ‘ Clementissima Dei bonitate? — ᾿ cuius
nomen in seculo erat Magister Balduinus Lottin de Me-
ruis Moriensis dyocesis ?.
Cart., sec. XIV, mm. 330 X 240, a 2 col., di carte 136 n. n., con
lettera iniz. miniata, prov. dal conv. di S. Domenico,
1019 (1989).
‘ Petri de Tarantasia, seu Innocentii V P. M. expositio in
᾿ς 1 {Mundi no-
Ἵ
primum et secundum librum sententiarum
? — ‘qui est benedictus in secula
stri ordinem
Membr., sec. XIV, mm. 330 X 230, a 2 col., di carte 257 n. n.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
1020 (1991).
‘ Gallesii Augustini De iustitia. Ad Ill. et Rev. Ὁ. Fran-
ciscum Sfortiam S. R. E. Card. ’.
Cart., sec. XVII, mm. 315 X 220, di pp. 566 n.
1021 (1993).
‘ Hieronymi Suardi Epistolae familiares orationesque
(1498-1512).
9
Cart, sec. XVI, mm. 320 X 220, di carte 113 n. n., log. in perg.
1022 (1997).
‘ Declarationes quorumdam sacrosanceti Concilii Tridentini
decretorum ab Ill. Card. sacrae Congregationis eiusdem
Concilii ad diversos Episcopos et praelatos missae, sen aliis
particularibus personis traditae. In quibus comprehendun-
tur nonnullae declarationes Pontificum singulae suis ses-
. Dalla sessione IV
sionibus et capitulis ordine accomodatae ”
alla VII e dalla XII alla XXV.
Cart., see. XVI, mm. 300 X 210, di carte 479 n., leg. in perg.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 419
1023 (1998).
‘Io. Ant. Flaminii Forocorneliensis epistolarum familiarium
liber primus ”.
Cart., sec. XVI, mm. 300 X 210, di carte 574 n., con lett. iniz.
a colori, leg. in perg., prov. dal conv. di S. Domenico.
1024 (1999).
‘ Cronica Magistrorum generalium Ordinis Fratrum Pre-
dicatorum et omnium gestorum sub ipsis et clarorum vi-
rorum eiusdem ordinis in scientia, dignitate et sanctitate,
edita a Ven. Patre fratre Ieronimo [De Bursellis] de Bo-
nonia prefati ordinis ’. (1177-1498).
Cart., sec. XY, mm. 300 X 205, di carte 282 n., leg. in perg.,
prov. dal conv. di S. Domenico.
1025 (2002).
2) ‘ Horatius Flaccus. Ars poetica ᾿
Cart., sec. XVIII, mm. 310 X 220, di carte 111 n.
1026 (2003).
‘ Interpretationes Ill. et Rev. D. Card. Sac. Congr. Cone.
Tridentini super singulis session. et capitulis eiusdem sacri
Concilii Trident. ’. (Dalla Sess. IV alla XIV e dalla XXI
alla XXV).
Cart., sec. XVII, mm. 340 X 230, di carte 350 n. n., leg. in perg.
1027 (2004).
‘ Guido iudex de Columna Messana. Liber de casu Troiae ’. |
‘ Si et cottidie’ — ᾿ Transcripta enim fuit presentis serip-
tura operis et finita anno eiusdem dominice nativitatis
M° CCC LXIIII die mercurii septimo augusti ’
Membr., sec. XIV (1364), mm. 290 X 230, a 2 col., di carte 96
n. n., leg. m. perg.
1028 (2005).
‘ Liber collecte imposite in clero Bon. non exempto cansa
reluendi pignora supposita uxuris ad rationem octo soldo-
420 CODICI LATINI
rum, bon. pro qualibet libra extimi. Tempore domini Lodo-
vici de Pinu Massarii dicti cleri MCCCC VIII Ind. prima ”.
Cart., sec. XY (1408), mm. 495 X 290, di carte 129 n., originale,
prov. dal conv. di S. Salvatore.
1029 (2006).
‘ Dominicus Leo. Sacri Troni super illustrissimae Virginis
Mariae matris Dei reginae ’. | ‘ Phylosophya divinalis ᾿ —
‘ secandum verbum tuum. Hec ille ’ ... (Mutilo in fine).
è)
Membr., sec. XIV, mm. 420 X 280, voll. 2, con lett. iniz. e fregio
miniato, leg. m. perg, prov. dal conv. di S. Domenico.
1030 (2007).
‘ Franciscus Zabarella de Zale. Lectura super Clementinas,
scripta per Nicolaum presbiterum Gallum ?. | ἡ Vir in ni-
chil’” — ‘ut fructus afferat uberes moliamini. Ad laudem
individue trinitatis. Amen ’. | ‘ Scriptum sub anno do-
mini millesimo CCCC° 59 per me nicolaum presbiterum de
Francia ’.
Cart., sec. XV, mm. 480 X 300, a 2 col., di carte 313 n. n., prov.
dal conv. di S. Domenico.
1031 (2008).
‘ Dominus Leo Venetus. De incarnatione filii Dei ”. | ‘ Super
inesfabilis primus vivendi’ — ‘te redimit Christus do-
Ἵ
minus noster ἡ.
Membr., sec. XIV, mm. 423 X 285, a 2 col., di carte 233 n. n.,
con bellissimi fregi e lettere iniz. miniate, leg. m. perg., prov. dal
conv. di S. Domenico.
1032 (2009).
‘ Iohannes de Turrecremata. Summa de ecclesia contra im-
pugnatores potestatis Summi Pontificis’ — ‘Compilatum
est autem hoc opus... et finitum in urbe anno domini
MCCCCLITI, in mense octobris... scriptum per me Pe-
trum Roberti de bosco clericum Sagiensis diocesis provintie
Rothomagensis in Frantia, videlicet in ducatu Normannie
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA, 421
anno domini millesimo CCCC°LXX.° die vero XVI aprilis
circa horam XXIII" ’. <Ofr.: Io. de Turrecremata. Summa
de Ecclesia. Venetiis, 1561, in 4°.
Cart., sec. XY (1470), mm. 480 X 290, a 2 col., di carte 300 n. n.,
collo stemma dell’a. miniato nella 1* pag., leg. in perg.
1033 (2010).
‘ Rubrica de rebus creditorum. Si certum petatur et de
9)
certi conditione ’. | ‘ Glo. R.°° dividitur in V partes’ —
‘ fideiussoria vide bal. hic. ”.
Cart., sec. XV, mm. 420 X 280, di carte 380 n. n., sul marg. della
1" pag. è notato il nome di: ‘lo. Baptista Palmerius ᾿.
1034 (2011).
2) ‘ Speculum iudiciale a Magistro Guilelmo Durante com-
positum et suppletionibus d. Io[hannis] An[dreae] ’. I due
primi capitoli della prima parte. <(Cfr.: Durandus. Speculum
iudiciale. Bononiae, Balthassar Azzoguidius, 1474, in fol.,
vole.
Cart., sec. XV, mm. 410 X 280, a 2 col., di carte 78 n. n., leg.
m. perg.
1035 (2014).
‘ Silva sacra diversorum doctorum consita plantis per al-
phabeti litteras disposità et idiomate nedum latino, verum
et vulgare explanata... a Rev. Sac. T'heologiae Magistro
F. Virgilio Franchino Bonon. Ord. Eremitar. S. Augastini
studio elaboratum ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 200, voll. 7, leg. in perg.
1036 (2015).
‘ Paraphrases super psalmos Davidis iuxta mentem gra-
vissimorum Doctorum cum additis ab auctore Rev. ac P. F.
Virgilio Franchini Bonon. Ord. Erem. S. P. Augustini in
Sac. Theologia Magistro ?
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, voll. 5, leg. in perg.
4292 CODICI LATINI
1037 (2016).
‘ Paraphrases super evangelia tam Adventus quam Quadra-
gesimae necnon Circumcisionis et Ephiphaniae Domini etc.
Ab Excell. Doctoribus scelectae et cum explicatione earum-
dem in fine. Studio et labore Rev. fratris Magistri Vir-
gilii de Franchinis Bon. Ord. Erem. S. Augustini ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, voll. 2, leg. in perg.
1038 (2017).
‘ Quaestiones miscellaneae morales de homine, authore Rev.
P. F. Virgilio Franchino Bonon. Ord. Erem. S. Augustini ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, di carte 111 n. n., leg. in perg.
1039 (2019).
‘ Isti sunt introitus conventus [S. Iacobi] Bononiae recepti
per me fratrem Thomam de Sancto Iohanne in Persiceto
tempore prioratus fratris Ieronimi de Ymola? (1° nov. 1380 —
nov. 18387).
Cart., sec. XIV, mm. 300 X 210, di carte 65 n. n., sleg.
1040 (2020).
‘ Galvani. Theologia. Tractatus de Trinitatis mysterio. Tra-
ctatus de visione Dei. Tractatus de actibus humanis ἢ
Cart., sec. XVIII, mm. 200 X 150, di carte 313 n. n,
1041 (2027).
1) ‘ Constitutiones honorabilis et almi generalis Collegii
DD. Doctorum, Advocatorum, Consiliariorum et Iundicum
almae civitates Bononiae editae ibidem anno MCCCXOIII ?.
Cart., sec. XVIII, mm. 360 X 250, di carte 44 n. n., prov. da
Ubaldo Zanetti.
1042 (2036).
‘ Hospitalis orphanorum S. Bartholcmaei de Ripa Rbheni
cum Ill. DD. Co. Amos et fratr. De Cavalchis acta ’.
(1665-1692).
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 310, di carte 227 n.
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 423
1043 (2038).
‘ Sac. rituum Congregationi Em. ac. Rev. D. Sfortiae Nea-
politana Canonizationis B. Caietani Thyaenei ?. (1629).
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 190, di carte 183 n., leg. in perg.
1044 (2039).
‘ Canonizatio S. Franciscae Romanae. Relatio a Ioanne
Paulo Mucantio presbytero Romano i. u. d. sacrarum cae-
remoniarum Magistro et secretario Congregationis sacro-
rum rituum descripta ’. (1608).
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 200, di pp. 499 n., leg. in perg.,
prov. da Papa Benedetto XIV.
1045 (2049).
‘ Primus sententiarum editus a domino Egidio [Columna]
de Roma ordinis fratrum heremitarum S. Augustini ’. |
‘Candor est enim’ — ‘ Explicit primus sententiarum editus
a domino Egidio de Roma... quem scripsi ac complevi
ego frater Petrus Iacobus de Pisauro eiusdem ordinis dum
essem Perusii indignus magister studentium anno Domini
M°CCCCLXXTII, die vero tertia mensis novembris hora
XXIIII. Amen”.
Membr., sec. XV (1472), mm. 353 X 240, a 2 col., di carte 172
n. n., con fregio marg. miniato, leg. ant. in asse cop. di pelle e pun-
tali di metallo, prov. da Pier Iacopo da Pesaro.
1046 (2050).
1) ‘Caii Svetonii Tranquilli De vita XII Caesarum ἡ —
‘ Caii Svetonii Tranquilli de XII Caesaribus liber finitus
per me Bartholomeum Cerasolum, die penultimo angusti
1470, Divo regnante Borsio Duce primo Regiensi. Zobo-
lorum stirpis liber est’? 2)‘ Cornelii Nepotis Illustrioram
imperatorum vitae’ — ‘ Finitum ultimo septembris 1470 ᾿.
Cart., sec. XV (1470), mm. 335 X 230, di carte 144 n., leg. m. pelle.
1047 (2051).
1) 1-76 “ M. T. Ciceronis De amicitia dialogus’ 2) 77-282
424 CODICI LATINI
‘ Anicii Manlii Torquati Severini Boetii ordinarii Romani
philosophi, oratoris et poetae insignis De philosophica con-
solatione ’ 3) 283-345 ‘ Iohannis Francisci Pici Miran-
dulae domini Concordiaeque Comitis: illustris Principis
Galeotti Pici filii Hymnologiae argumentum carmine ele-
giaco ’. | ‘ Mihi si celso praepes labatur ab axe “--- ᾿ In-
finita fruens te semper saecula vivam’ —4)346-356 ‘ Eius-
dem carmen in Virginem Mariam ᾿. [ ᾿[1] e ne dei geni-
trix, te ne o castissima virgo, ipse canam ᾿ — ᾿ Cantando
atque habiti mentis proferre sub auras ἢ 5) 357-378
‘ P. Papinii Statii Achilleis ’ 6) 379-436) ‘ Fratris Ba-
ptistae Mantuani Carmelitae theologi Georgius aut Geor-
gias °. |‘ Grandia Cappadocis memorantem facta Georgi” —
‘ Crudeles abiere animae caeco igne sepultae ἡ Ὁ) 439-562
‘ Q. Horatii Flacci satyrae ’. | ‘ Omnia cum commentariis ’.
Cart., sec. XV, mm. 310X 210, di pp. 564 n., leg. m. pelle.
1048 (2052).
‘ Decisionis Rotae quas collegit D. Guillelmus Horboch.
sacri palaci causarum Auditor.’ (30 genn. 1376 — 1462).
Cart., sec. XY, mm. 290 X 210, di carte 207 n. n., leg. m. pelle.
1049 (2056).
1) ‘ Crispus Sallustius. De bello Catilinario et Iugurthino ᾿
2) <Eiusdem) ‘© Invectiva contra M. T. Ciceronem ᾿.
Membr., see. XIII, mm. 275 X 175, di carte 68 n., con lettere
iniziali a colori, leg. in pelle, prov. dal conv. di S. Salvatore.
1050 (2057).
1) ‘ Vitae, mortis atque miraculorum Beatorum Petri et
Ioannis de Becchettis atque. Andreae de Sanctiis Fabria-
nensium Ord. Augustini brevis narratio. Per eiusdem Ordi-
nis alumnum P. F. Guilelmum Cossium Fabrianensem ...
in novem capita divisa ἢ 2) ‘ B. Alexandri Olivae a Sa-
xoferrato Ord. Erem. S. Augustini olim S. R. E. Card. tit.
S. Susannae a Pio II an. Dom. 1459 creati... vita atque
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 425
gesta ... collecta atque redacta per fratrem Guilelmum
Cossum Fabrianensem... an. Domini 1638 ?.
Cart., sec. XVII, mm. 370 X 200, di carte 116 n., di cui sono
bianche le carte 66-116, leg. in perg.
1051 (2062).
‘ Romanorum historiae per epigrammata exaratae ’
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 160, di carte 238 n. n, prov. dalla
Congr. dell’oratorio di S. Filippo Neri.
1052 (2063).
{Platina P. Mag. Ambrosius) ‘Sermones et Evangelia ’. |
i ; ον (Mutilo in fine).
‘ Induite vos’ — ‘in eius legendam ἢ
Cart., sec. XIV, mm. 235 X 175, di carte 258 n., prov. dal conv.
di S. Giuseppe.
1053 (2064).
‘Diurnum cum Rituale
t
°. | ‘ Invitatoria subscripta’ —
in dictis diebus et festis.’.
Membr., sec. XV, mm. 230 X 160, a 2 col., di carte 65 n. n., con
fregio miniato nella prima pag., leg. m. pelle.
1054 (2065).
‘ Alfonsi Regis dicta et facta memoratu digna. | Antonii
Panhormitae in Alfonsi Regis dicta et facta memoratu
e
digna proemium. | Xenophon is quem graeci’ — ‘ ad ve-
sperascente perductus est ’.
Membr., sec. XY, mm. 235 X 160, di carte 131 n. n., con lettera
iniz. miniata, leg. in pelle.
1055 (2066).
‘ M. T. Ciceronis De officiis ’.
Membr., sec. XV, mm. 220 X 160, di carte 136 n., con elegan-
tissimo fregio miniato, leg. in pelle.
1056 (2069).
‘ Nomina et cognomina diesque ortus nonnullorum bapti-
426 CODICI LATINI
zatorum in libris baptismi descriptoruin, incipiendo ab
a. 1459 usque ad a. 1579”.
Cart., sec. XVII, mm. 220 X 160, di carte 227 n. n., prov. dal
conv. di S. Giacomo. Sembra compilazione di Valerio Rinieri.
1057 (2071).
‘ Consequentiae Reverendi Magistri Strode utilissimae
‘ Consequentia est illatio’ — ‘et sic de singulis. Amen. |
Expliciunt consequentie reverendi magistri Strode utilis-
sime. | Ego frater Marianus ordinis celestinorum in Bo-
nonia MCCCCXLIII die innocentum ?.
Fool
Cart., sec. XV, mm. 215 X 160, a 2 col., di carte 60 n. n., leg,
in asse e m. pelle.
1058 (2073).
1) 1-53" Iohannes Rusbroquius). ‘ Ornatus spiritualium
a, ‘in do-
nuptiarum ’. | ‘ Flagitatis, fratres karissimi? —
mino pariter valeamus. | Explicit liber qui intitulatur: de
ornatu spiritualium nuptiarum interpretatus de vul_ari
theotonico Brabanti in latinum sermonem ἢ 2) 61-2 © Epi-
stola B. Thome de Aquino ad quendam religiosum delata
summo studio ’. | ‘ Quia quesisti a me’ — ‘ benedictio-
3) 67576" ‘ Epistola B. Hieronymi ad amicum
egrotum de patientia habenda ᾿. <Cfr.: S. Hieron. Opera.
Veronae, 1742, XI, 40) 4) 76‘-83' ‘ Epistola S. Hie-
ronymi ad rusticum *’. <Cfr.: Op. cit. I, 926) 5), 89: δὲς
‘ Epistola eiusdem ad Eliodorum ’. <Cfr.: Op. cit. I, 28)
6) 877-907 ‘ Epistola ad Nepotianum ᾽. <Cfr.: Op. cit.
I, 252) 7) 90"-91" ‘ Epistola edita a fratre Ambrosio ?. |
‘ Dilecto filio nostro Gaspari salutem, etc. ’. | ‘ De rebus no-
— ' Comenda nos 8) 92-101 <Inni latini adesp.).
‘ Religiosorum datur haec doctrina virorum ?. | ‘ Saepe re-
corderis bone frater qui morieris ’. | ‘ Vile cadaver eris ?. |
‘Quantumeumque potes gravitatem semper habeto ”. | ‘ Otia
nem ἢ
stris
sic obsunt animas sic ledere possunt ’.|' Disce bonos mores
ut frater semper honores ”. | ‘ Numquam contendas ?. | ‘ Non
blasphemabis ’. | ‘ Ludere ne cures ”. | ‘ Cum commedunt
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 427
fratres °. |" Ut pascas animam ?. | ‘ Cum faciunt fratres ’. |
‘ Sic humilis corde ᾿. | ‘ Flecte caput Christo ". [ ' Si Chri-
stum queris ” τ
“ ῬΟΥΙΙΟΙΒ: ΘΟ 101...) ὁ Perpetuo fidus:*./|
‘ Te peccante ᾿. | ‘ Grata medicina ’. | ‘ In te sanctorum ’. |
°.| Siiustus fueris’ 9) 102-3 ‘ Me-
ditatio S. Anselmi De vita Christi ’. | ‘ Desere iam anima
lectulum saporis’ — ‘Turbantur mox pectora talium ignara”
10) 112"-120" ‘ Magister Franciscus de Fulginio Ord.
S. Augustini”.|'Quidam homo dives’ — ‘operari voluerit ἢ
11) 120"-125" ' Magister Nicolaus Mesquinus [Carac-
cioli] Ord. pred. ". | ‘ Quidam homo dives” — ‘ copiosis-
sime goliardis ’ 12) 125"-137" ‘ Frater Arnaldus Gui-
lermi doctor in theologia ord. minor.’. | ‘Quidam homo
dives’° — "animam meam. Amen’ 13) 137-141" ‘ Sermo
Beati Augustini De contemptu mundi’. | ‘0 vita que
tantos ᾿ — ‘ salvare non poteris ° 14) 143"-144" * Oratio
quam babuit apud Carthaginenses de federe et contra Ani-
ballem ?. | ‘Per deos federum’ — 'reddendas decerno ἢ
15) 145"165" ‘ Albertini Musati patavi tragedia Ece-
rinis”.|‘ Quodnam cruentum sidus --- ‘ Discite legem Ὁ
‘Cum vadis crucifixi
Cart., sec. XV, mm. 205 X 140, di carte 161 n., leg. m. pelle.
1059 (2074).
‘ Excerpta ex variis auctoribus ad moralem disciplinam
spectantia ἢ 1) 1" ‘De dictis moralibus Iulii Celsi ’
2) 1°-29" "De quibusdam dictis Ciceronis et de libris
eiusdem ’ 8) 29*-31" ‘ De invectivis Sallustii et Cice-
ronis ad invicem. Flosculi Sallustii in Kathelinario. Flosculi
eiusdem in Iugurtino ° 4) 31 ‘ De commendatione Vir-
gilii et gestis eius ’ 5) 32 ‘ De dictis et scriptis eius-
dem’ 6)898 ‘De Flosculis libroram eius’ 7)34"-36 ‘De
Horatio poeta et libris eius et flosculis patriae. Flosculi
epistolarum eiusdem. Flosculi sermorum eius. flosculi car-
minum eiusdem ἢ 8) 37" ‘ De triumphis romanorum et
pacatione orbis sub Augusto ’ 9) 37"-50" ‘De Ovidio
poeta et scriptis eius ἢ 10) 51'-56" ‘ De Valerio Maximo
et dictis eius ’ 11) 56‘-89" ‘De Seneca et libris eius
429 CODICI LATINI
ac flosculis moralibus ἢ 12) 89 ‘ De poetis illius tem-
poris et flosculis Persii ἢ 13) 89"-91" ‘ Flores Iuve-
nalis’ = 14) 911-935‘ De Seneca et libris eius” — 15) 93-98"
‘ De Quintiliano et flosculis eius ’ 16) 98 ' De impe-
rio Traiani ’ 17) 99 ' De Plutargo eius preceptore
18) 100-1 ‘ De Plinio secundo et relatione ad Traiannum
pro christianis ἢ 19) 102 ‘' De imperio Adriani ac studio
et moribus eius ἢ 20) 103 ‘De Secundo philosopho et
eius pertinaci silencio ’ 21) 104-5 ‘ De hiis que ad in-
terrogata scripto respondit ’ 22) 106-7 ‘ De Theofrasto
philosopho et dictis eius ’ 23) 108-9" ‘ De Plauto poeta
comico et dictis eius ’ 24) 109"-110" ‘ De regno Phi-
lonie et Stacio poeta et dictis eius ’ 25) 1105112" " De
Terencio et eius commediis ἢ 26) 112-118 ‘ De Catone
stoyco et dictis eius ’ 27) 114-116 ‘ De Dyogene babi-
lonis et discipulo eius Antipatro ° 28) 117-120 ' De
Pitagora philosopho et eius studiis ac doctrina ἢ 29) 121
‘ De Democrito et Heraclito philosophis’ 90) 122-3 " De
Anaxagora philosopho et Eschilo poeta ’ 31) 123"-4 ' De
Ypocrate et Gorgia rethore ’ 32) 124"-127 ‘ De Socrate
philosopho et eius studio ac libris ἢ 99) 128-9 ‘ De Dyo-
gene et secta cynicorum ° 34) 180-5 ‘ De Platone ac
moribus et studiis illius ’ 35) 136 ‘ De Archita taren-
tino et dictis eius ἢ 36) 137 ‘De obsidione romani ca-
pitoli per Gallos’ 37) 138 ‘ De Aristotile et dictis eius ἢ
38) 139-140" ‘De secta perypateticoruam’ — 39) 140-145"
‘ De libris Aristotelis ἢ 40) 145 “-Ο ‘ De regno Othi et
oratore Demostene ἢ 41) 147 ‘ De Eschine oratore ’.
τ
Membr., sec. XV, mm. 215 X 140, di carte 148 π., leg. in perg.
1060 (2077).
‘ Liber inspatronatus ecclesiarum civitatis et comitatus Bo-
noniae, extractus ex quodam vetustissimo camplono tem-
pore Ill.mi et Rev.M de Grassis ’.
Cart., sec. XVII, mm. 155 « 135, di pp. 200 n., leg. in perg.
1061 (2081).
‘ Pauli Vergerii De ingenuis moribus libellus ᾿. {Cfr.: P.
i
DELLA BIBL. UNIVERS. DI BOLOGNA. 429
Vergerii De ingenuorum educatione liberor. Brixiae, Lod.
Britann., 1528, in 4°).
Membr., sec. XV, mm. 180 X 115, di carte 28 n., prov. dal conv.
di S. Salvatore.
1062 (2082).
1) 1-6 ‘Speculum Alchimiae Rogerii Baconis). | ‘ Multi-
phariam multis’ — "in saecula saeculoram amen
2) 7-10 ‘ Omne donum optimam’ — ‘ad deum te com-
mendo. Amen ἢ 9) 11-16 ‘ Lilium philosophorum ’
4) 17-8 ‘ Modianus ”. | ‘ Sciendum est quod ᾿ — ‘ non per-
ficitur ” 5) 19-20 ' De praeparatione lapidis ’. | ? In-
tellige quod non convenit ’? — ἧ corruptionem ’ 6) 21-33
‘ Rogerii Baconis Tractatus ad Iohannem Parisionum ᾿. |
‘Cum ego Rogerius’ — ‘sapientia mundi” —‘7)34-6 ᾿ Tra-
ctatus qui dicitur Speculum Baconis ’. | ‘Salutem’ — ‘va-
lete ’ 8) 37-43 ‘ Gemma salutaris ’. | ‘ Oculum alk.’ —
‘ deus gloriosus per infinita saeculorum saecula. amen ᾿
9) 43-45 ‘ Audi cum auribus ’ — ‘ denique aures ’
10) 44°-45" "De natura argenti vivi’. | ‘ argentum vi-
vum’ — ᾿ et agnis 11) 47"-54" “ Praefatio et epistola
Ostiensis de tribus viris quibus nomen Hermes ?. | ‘ Dixit
Ostiensis’® — ‘ dat ergo deus” (2) 54"-57" ‘ Scias fili? —
‘ loco eius ’ 13) 58’'-60" ‘ Ego Alkaidus’ — ‘ philoso-
phus philosophorum Ὁ 14) 60"-79" ‘ Aristoteles. De per-
fecto magisterio ’. ᾿ Cum solerti indagine ᾿ — (Mutilo in
fine 15) 80-82" ‘ Parvus tractatus cum dei adiutorio, etc.’
16) 82" -84 ‘Cum omnium natura’ — ‘ mutavit so-
i 17) 81'-87" ‘ Convenit tres philosophus? — ‘ sa-
Ἵ
lem
tiata Ὁ
Membr., sec. XIV, mm. 165 X 110, di carte 87 n., leg. in perg.
1063 (2083).
‘ M. T. Ciceronis De amicitia ’. Con molte postiile e va-
rianti marginali ed interlineari.
Cart. e membr., sec. XIII, mm. 170 X 130, di carte 49 n. n,
palins., sleg. A tergo dell’ult. carta si leggono i nomi di ‘ Franci-
430 CODICI LATINI
scus Barbavaria secretarius, et Maffeus de Muzano ducalis secreta-
rius, Urbanus de Sancto Alosio ducalis generalis Magister Collate-
ralis, Oldradus de Lampugnano ducalis primus Cancellarius ”.
1064 (2084). -
1) ‘ Supplicatio et concessio super gratiis impetratis a pre-
latis aliqua censura ligatis ἢ 2) ᾿ Concessio auctoritatis
absolvendi et dispensandi facta quibusdam Vicariis ’. (20 ago-
sto 1439) 3) ' Petitio et concessio erga vitationem ex-
comunicatorum ”. (23 luglio 1434) 4) ‘ De universali in-
dulgentia et dispensationibus per vicarios accipiendis ἢ
5) ’ Concessiones facte per eumdem S. D. Eugenium X
Ferrarie 1438 novembris 23 fratri Nycolao de Ausonio ’
6) ‘ Mare magnum Clementis IV confirmata per Eu-
genium IV acceptum de sollemni transumpto a registro
apostolico sub hac forma ’ 7) ᾿ Constitutiones pape Be-
nedicti XII supra regulam fratrum minorum ᾿.
Cart. e membr., sec. XV, mm. 110 X 95, di carte 70 n. n., prov.
dal conv. di S. Paolo in Monte.
1065 (2089).
‘ Francisci Hippolyti Albertini Consultationes medicae quas
anno 1830 thesauro Malpighiano commixtas detegit C. A.”.
(Caietanus Attius).
Cart., sec. XVIII, mm. 300 X 210, voll. 2.
1066 (2104).
‘ Ars logica auctore Paulo Baptista Balbi phil. Doct. et
pubbl. Lectore in Gimnasio Bononiense 1742 ’.
Cart., sec. XVIII, mm. 320 X 225, di carte 34 n.
‘ Institutiones philosophicae et primum de logica, anno
MDCCLXVII ’.
Cart., see. XVIII, mm. 320 X 225, di pp. 17 n. ἢ.» mutilo in fine.
1067 (2107).
‘ Emblemata Horatiana ’. Sentenze tratte dalle opere di
Orazio.
Cart., see. XVIII, mm. 310 x 230, di carte 116 n.
DELLA BIBL, UNIVERS. DI BOLOGNA. 431
1068 (2113).
1) ‘ Responsio pacifica ad apologeticum de praetenso mo-
nachatu Angustiniano S. Francisci, authore P. M. fr. Thoma
‘ de Herrera Erem. August... Emin. Principi ac Rev. D. suo
Card. Spinolae dicata ἡ 2) ‘ Brevis continuatio Ordinis
Eremitarum ab Augustino Patre usque ad tempora gene-
ralis unionis anni 1256 ’
Cart., sec. XVII, mm. 305 X 208, di carte 320 n. n., orig., leg.
n perg.
1069 (2115).
‘ Ioannes de Lignano, alias de Villa Sancta. Tractatus du-
plex de duello ’. <Cfr.: Tractatus magni univ. iuris, T. XII,
c. 281).
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 220, di pp. 39 n., leg. in perg.
1070 (2116).
‘ Declarationes quorumdam Concilii decretorum ab Ill. et
Rev. DD. Cardinalibus Sacrae Congregationis eiusdem Con-
cilii factae ’.
Cart., see. XVII (1616), mm. 290 X 200, di carte 65 n. -Ε 45 n. n.,
leg. in perg.
1071 (2134).
Sermonario o Passionario).
Membr., see. XIV, mm. 320 X 290, di carte 124 n., mane. delle
prime due carte, con fregio miniato a c. 74”, leg. in pelle, ‘
dal sig. Masi libraio nel maggio 1830’.
comprato
1072 (2142).
‘ Compendium de vitis, gestis ac dignitatibus S. R. E. Car-
dinalium Bononiensium, qui usque ad annum 16... exti-
terunt. Auctore Valerio Rainerio Bonon.
9
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 230, di carte 39 n.
1073 (2150).
‘ Matricula Doctorum, Advocatorum et Iudicum... Col-
legii dominor. Doctorum et Iudicum civitatis Bononiae se-
432 CODICI LATINI DELLA BIBL. UNJIVERS. DI BOLOGNA.
cundum ordinem eorum aggregationis dicto Collegio, ex
antiquis matriculis exemplata et transcripta et compilata
anno 1393 ”.
Cart., sec. XVII, mm. 320 X 230, di carte 130 n. n.
1074 (2151).
1) ‘ Argumentum historiae Bononiensis D. Caroli Sigonii
Mutinensis ’ (531-1255) 2) ‘Summarium historiae Bo-
noniensis Caroli Sigonii ”. (751-1257).
Cart., sec. XVII, mm. 300 X 200, di carte 90 n. n.
1075 (2152).
‘ Processus in causa D. Valerii Rainerii cum Castellis
(2b Ott. 1591);
Cart., sec. XVI, mm. 320 X 230, di carte 527 n.
3
1076 (2196).
‘ Institutionum physicarum pars prima et altera, auctore
Sebastiano Canterzano ”.
Cart., sec. XVIII, mm. 200 X 150, voll. 2.
1077 (2200).
‘ Pauli Orosii historia ’. <Cfr.: Orosii Historiar. libri ΧΙ
Lugduni Batav. 1738, in 4°).
Membr., sec. XII, mm. 235 X 140, di carte 148 n., leg. in pelle.
NB. 1 seguenti n.i 1078-1630 (cioè tutti i codici provenienti ῃ
dal Monastero αἱ S. Salvatore), e gl’ Indici degli autori,
delle date ecc., saranno compresi nel seguente vol. XVII.
17. 6. ’908
PARERGON
DE QVIBVSDAM ORACVLIS CHALDAICIS
Quae oracula vulgo chaldaica nuncupantur et G. Kroll
iam abhine XIV annos commentario aucta atque in unum
quasi corpus redacta in lucem protulit 1), persaepe tam du-
biam prae se ferunt lectionem, ut, qui iis enucleandis ope-
ram navet, non sine multis emendationibus ea legere possit.
Neque mirum, cum ille doctus vir et oracula a Nicephoro
Gregora, in commentario quod ad Synesii librum 7rsgì svv-
σπινίων addidit 3), allata nihili fecerit, et Pselli libri, cui ti-
tulus est ἐξήγησις τῶν χαλδαϊκῶν δητῶν, codices non multos
manu scriptos in una fere Vaticana bybliotheca servatos ipse
contulerit. Qua re, cum fieri non possit ut critica, quae di-
citur, pselliane ἐξηγήσεως editio in lucem prodeat dum om-
nes codices non cogniti sint atque inter se diligenter con-
lati, cuius rei adventus est fortasse in longa exspectatione ;
cumque iidem pro sua quisque parte nonnibil adiumenti ad
textum, quem vocant, recognoscendum afferre possint; non
inopportunum putavi paulo amplius de codice quodam Lau-
rentiano disserere, qui praesertim cum a vulgata lectione
longe discreparet, tum quorundam oraculorum meliorem
formam atque intellectu faciliorem praeberet.
Est igitur cod. Laur. Gr. LV 8, chart. saec. XV, ff. 257
(= L), Synesii Cyrenensis opera continens (cf. Bandini CG
II 269), cuius in ultimis foliis (251 ss.) ab eodem scriba,
1) Kroll, de orac. chald., Bresl. Philol. Abh. VIl! 1894.
2) Cf. quae dixi in St. it. XII 189 ss. Haec oracula chaldaica
esse probat ipse Kroll, Berl. Phil. Woch. 1907. ©. 197.
Studi ital. di filol. class. XVI. 28
434 N. TERZAGHI
qui totum librum praeter f. 249"-250 1) exaravit, sine au-
ctoris nomine Pselliani opusculi fragmentum additum est,
titulo adiecto στίχοι ἐξηγημένοι, quod f. 257" in verbis οὐ μάλα
dvoysoai[vovor (= Mf[igne, Pautr. Gr. CXXII, 1889) 1141° 5)
mutilum desinit. Huius fragmenti varias lectiones refero,
quibus, quo melius codicis natura atque auctoritas eluceat,
adnotatiunculas aliquot iungam ?).
M 1124 a3 τοῖς κρείττοσιν (1, 251") D 85. σῇ ἀλόγῳ]
τῇ ἀλόγῳ ψυχὴ { μὲν τοῦ] οὖν τοῦ 3 ἡ ἄλογος
12 αὐτὴ om. 13 ὅτι καὶ om. ἐστιν OM. 1 σελήνην]
σελήνης 3 ἐπικληροῦται] ἀποκλ. τὸν] τόπον 4 λάμ-
σοντα] φαίνοντα Ὁ τόπος om. {τῶ μὲν σιεριλάμτπων])
μέρει λάμττων 9 μὲν om. 11 τὴν σελήνην 13 ἀπὸο-
κληροῦται) κληροῦται, sed angulus inf. dext. paginae, ubi ἀπο-
scriptum esse debebat, excisus est, atque verba obtrun-
cata sunt al. m. suppleta. Ut 1. 14 verbum est ἀλλά, quod
cum in duas partes divisum esset, earumque altera in
f. 251", altera in f..251" caderet, nune τὴν in'f. 2500
exstat, neque ἀλ- in pag. sup. deprehendere possumus
15 ἀποκληρωϑῆναι post τόπον |. 5. (251°) 1125 ‘a La.
ὁμόφρονα ποιοῦν τῆ À. W. 9. χαὶ τὰ] κατὰ 4 δόγματα)
τὸ δόγμα 9 γοῦν] οὖν 11 μὴ δὲ, ut semper 12 μὴ
δὲ τὸ τῆς ὕλης ὑ ὃ μετεώριον)] μετεώρισον 6 πράγ-
uavi (sic typoth. errore)] πρᾶγμα τὶ 13 ἀπτηλεπήναν-
tes) ἀπολεπεύναντες (252) 15 ἐνσώματον) ἐν σώματι
c3 ἀποκαταστάντες χαταλείψαντες 6 χαὶ om. ὃ βου-
λήματι ἢ δυνάμει 9 τούτων om. 10 πρᾶγμα τῆς
14 sEdEns] ἐξετάζης d3 μηδέν τι Ὁ ἐξέλϑη 11: ἢ
ἱψυχὴ τελεώτατα 12 ἀνάλυσιν) διάλυσιν 1128 a3 ϑα-
1) Alius scriba hoc loco ὅψη. homil. alt. (ed. Krabinger p. 375
et χατάστασιν exaravit, quae, cum iam f. 247-248" haberetur, postea
cancellata est.
2) Errores accentuum vel mutationum in litteris ὁ ἢ οὐ st seri-
bendis, et minima quaedam eiusdem generis umitto. Singulis ora-
culis adiectum est verbum χείμενον, explicationibus ἐξήγησις.
à, '
dl
“δα
PARERGON, DE ORAC. CHALD. 455
γάτου! σώματος Ὁ τούτων] τῶν αὐτῶν (202 6 ἑαυ-
τὸν om. { τοῦ σώματος] σώματα 8 δὲ om. 10 τὸ
παρὸν 11 φησὶν 15 ἔχουσί τι] ἔχουσά τι ὑ Ὧ ὥστπιερ!
ὥς που 9. εἴρηκεν 3 85. ἄνωϑεν τὴν] τὴν τοιαύτην
4 ἀποκτιννῦναι 5 πρὶν ὧν dom. 8 γαίης] γύης, cf. V°
ap. Kroll p. 65! 10 ustoov, ef. V!' ap. Kroll 1. 1.
ἠελίου, sicut Kroll p. 64 restitnit κανόνα, ubi fortasse
in fine verbi g omissum, attractione quadam o litterae
initio insequentis verbi c3 za om. Ὁ εὐσεβείης,
cf. Kroll 65! 6 εὐνομία, ut voluit Kroll |. 1. { ara
yet, &- in corr. rc. m. quae nigro pimento utitur 8 ὡς
οἴεται (209) 9 γαίης] γύῆς [Ὁ ἐν γῆς om. 12 γεω-
γράφοι) γεωράφοί pr., corr. rc. 14 μέτρει φησὶ ἠελίου
d2 ἕγεχεν 3 post ἀστρονομίαν add.: μὴ dè καταμέτρει τὸν
τοῦ ἡλίου δρόμον κανόσιν ἀστερονομικοῖς 4 ἀλλ᾽ ἀϊδίως] ἀλλὰ
χρόνος 1129 a 11 χαύέδρα 15 ἔχστασιν διεργαζο-
μένων 14 χαὶ om. 15 ἡ καλουμένη ϑυτικὴ τέχνη καὶ
ἐπιστήμη 10 ἤγουν om. μελλόντων] μεγάλων δῚ1 τῆς
τομῆς 2 ἜΣ ἐμτιοριακῆς 4 ἀπατηλαὶ recte ταῦτα πο-
λυτιραγμόνει Ὁ ὁ μαϑητ. { μωσέως (209) 8. ὕψη-
λοτέρων 10 YIOOT 11 ἡ] καὶ 13 ϑείας] θειοτέρας
15 post παραδείσῳ καὶ add.: ai Δ γενιχώταται τῶν ἀρετῶν
ἀρχαὶ, δίκην ποταμῶν ὁέουσιν. ἐν τούτω τῶ παραδείσω καὶ
c3 μόνα ἄῤῥδητον! μονάδα ἀόριστον 6 χκατάδηλά πώς εἰσι)
κατάλληλά πως εἰσὶ ὅ χτήσιν, fort. corr. 10 κινεῖσϑαι τὰ
καὶ οὐχ 12 dine, h. e. δίζηαι, cf. Kroll dI 13 σώ-
ματα t9ds] «dis, cf. Kroll 1. 1: d1 ante τουτέστι
add.: φησὶ τὸ χαλδαικὸν τουτὶ λόγιον δίζηε Wuyîs ὀχετὸν
Ὁ ἀναχιησάμενυς καὶ ἄνευ κρίσεως 4 ἐπαγαγάγοι Leon
λόγῳ! ἱερῶ ἔργω λόγον Ὁ ἱερός ἐστιν ἡμῖν) νοερός ἐστιν ἕν
ἡμῖν (204). 6 om. 6 νοερωσέρα 10 παράληψιν 19 τε-
λοῦσα 1132 al ἐνταῦτα ὑλῶν τοῦτο Ὁ τῷ om.
ἱερῷ λόγῳ, ὦ et w in corr. Ὁ τῇ om. 5. παραληπτὸν
b2 τῆς] τοῖς pr. corr. 4 9s0d 6 γῆς 8 πλα-
γήτων 11 ἀπὸ τῶν ς ὃ σεραφὶμ (264) χερουβὶμ
( ταῖς om. 3 ἔχουσιν 9 ἀσϑενῆ] ἐξασϑενείων οὔτε
10 5. τίϑεμαι 11 μόλις] μόνον 19 πῶς, litteras quasdam
in compendio praebet L, de quibus v. infra ἴσχει 14 οἱ
436 N. TERZAGHI
χαλδαῖοι ἐν TG κόσμω 41 ὀνομάζουσιν κοσμαγοὺς
2 8. ταύτας — ἀνοχῆας) τούτους νῦν ἀνοχέας 3 τὸ λόγιον om.
4 dàaveygovous) ἀκαμάτως ἀνέχοντας { ὁρίζονται τά-
ξεως 8 ἀμείλικτοι recte 1133 a 2 ϑελκτικοῖς 4 éxa-
TIXÒV Ὁ éxatixòs (255) 6 στρεφομένους 3 δὴ στρέ-
φοντες) διαστρ. 9 σφαιριχὰ pr. corr. 10 εἶχον] ἔχοιεν
καὶ ὅτι] ἄλλό τι 10 5. δὴ δονοῦντες] διαδον. 13 τα-
κενὴν! τελευτὴ} ἤτοι om. 14 5. ἑχατιχὸς 52 post
ἀρετῶν add.: ἐν τῆ ἀριστερᾶ δὲ τῶν ψυχῶν { χεραυγοῖς,
ci Roll 0. Ὁ 8 λεγόμενον 9. λεγόμενος) γενόμενος
10 τῆς] τοῦ 11 τελεταῖς] τελευταῖς 12 φησίν om.
c lido ἂν om. λεόντειον recte 2 τοῦ ἀνϑρώπου] αὖ
6 alt., om. 4 χαλύπτεται Ὁ post οὐσίαν add.: τοῦ
οὐρανοῦ καὶ τῶν ἀστέρων { αὐτῷ 9. ἀμόρφωτον) &uoo-
φώτατον, pr. corr. (260 41 5. πάντοϑεν -- τεῖνον om.
2 τουτέστιν, OM. καὶ 4 ἔστω — σπούδασμα om.
Ὁ ἑχάστη δύναμις 6 τοῦτο γάρ φησι τὸ πυρὸς ἡνία τεῖνον)
οὐ γὰρ ἀεὶ νοερῶς ἐνεργεῖν δυνάμεϑα 1196 al ὦ om.
éx.0m.,, Gf. ἹΚΤΟ]] 9». ΒΘ) 4 ὀνομάζει ὡς καὶ 5 do0-
μους 6 καὶ τὰ { οὐρανίου σφαίρας] οὐρανίας ἀιυῖδος
9 τολμηρᾶς ἄντικρυς διασύρει 10 εἴχεεν om. 11 τέ-
ϑεικεν τέϑησε 12 λαγόσιν Ἑκάτης] λαγόνος κοίλης (= -λῃς);
cf. cod. Ἦ' 80. Kroll-p. 28° 13 μίμνουσα, οἵ. Kroll p. 28
ὑ 2 ἄγουσαν) ἔχουσαν ἔχουσαν) τυγχάνουσιν 9. αὖ-
τοῖς 4 πηγὴν τῶν ψυχῶν] ψυχὴ» τῶν ἀρετῶν Ὁ ἀγα-
Iv] ἀρετῶν 9 τῆς om. 10 δυνάμεων c3 ϑεῶτό
τις (2567) Ὁ ἀληϑῆν 6 ἔσται { ἐρωτη Isin) ἐνωτι-
csi) 8 ὀνομάζεται «9 ἱεροῖς] ἱερατικοῖς ὅλον OM.
12 adrortov ἄγαλμα] ἄγαλμα αὔτοτπιτον εὐχή. Hoc loco non
sequitur verbum ἐξήγησις quod semper (v. supra p. 434°) ora-
culorum explanationes praecedit 14 μὲν] μὴ ἃ 1 τι] τὸ
6 σώματος ὃ ἄγαλμα φύσεως ἐποίσει γάρ σοι] ἐπάξει
σοι γὰρ 8. 5. φυσικῶν τειτάρων μόνον] φυσικὴν δαιμονίων
1137 al ἡ φύσις] λύσις 3 αὐτὴν { σεληγιαίου δρό-
μου] σεληναίου κόσμου recte 11 τνυχὴ] εὐχὴ ϑεῶν pr.
corr. ἄγξει) ἄξει εἶς) ἐς, cf. cod. V ap. Kroll p. 48
ἑαυτὴν) αὐτὴν, ciroll. 1. 1. b2 ἄγχειν tam incerte est
»
scriptum, ut ἄχει legatur, nisi quod inter & et y ligamen-
PARERGON, DE ORAC. CHALD. 451
tum deprehendas quod similem formam litterae y obtineat.
Equidem credo seribam exemplum non intellexisse quod
ante oculos haberet 4 τῆς om. (256°) Ὁ αὐτῆς
6 φησὶ, verbis ἁρμονίαν αὔχει omissis 12 ἡγείσϑω) ἰγνύσϑω
(= οὐγ.. cf. cod. V ap. Kroll p. 51) τῆς δὲ om., Kroll
1. 1. seclusit cl ψυχῆς) videtur esse vweîs, cf. quae ad
b2 adnotavi ὅ οὖν σι 7 ἐρῶ] εἴπω 11 ὀνομάζουσιν
13 ἀναφῆ! ἀβαϑῆ recte ὅπερ ὀνομάζεται d5 ἀβαφῆ]
ἀβαϑῆ, recte, cf. oraculum 6 ζήτει σὸν 1140 a 1 ἀνέω-
γεν! ἀνήπλωται 4 σύνϑέτον ἡμῶν (2017) ψυχῆς] ζωῆς
11 ἔχοντες δύναμιν ἐχ OM. DI χτείνας d ἐὰν
καὶ 4 γενόμενος 8 ἡγιεινότατον πολλάκις καὶ τοῦτο
10 καὶ μήτε] ὡς μι. 12 χϑόνιοι κύνες, cf. codd. Pv ap.
Kroll p. 45 13 οὔτ᾽] οὔποτ᾽, cf. Kroll 1. 1. βροιῷ σῆμα
c3 χαλινδουμένους { λέγουσι καὶ δεικνύουσι 3 γὰρ
τὰ ὄντα in erosione chartae 11 ante hoc oraculum deest
verbum χείμενον, de quo vide supra p. 484° 13 χεῆσιν
d4 ἔχοι (257°) 9 γίνεται 1141 a 4 τῶν διδομένων φύσεων)
τῶν δαιμόνων φύσεις ἵἿ μόνον) μόνους τῶν om. [0 γὰρ)
γοῦν 13-09 σύμβολα — ὑπερχείμεναι om. 10 pi ὅτι
ἀνϑρώπων ψυχαὶ, unde sit huius oraculi forma ... βίῃ
ὅτι σῶμα λιπόντων ἀνϑρώπων Wvyaì καϑαρώταται...
11 ἀκούει 13 αἰῶσι] ἀγῶσι καταλιπόντες 15 πάντα
βίαιον in eros. chartae cl ἐπιπόνως in eros. chartae
1 s. τὸ σῶμα λιποῦσα 2 ζωὴν καὶ μ)ισεῖ in eros. chartae
ὅ πρὸς τὰ in eros. chartae 4 σώματος) πνεύματος
5 in verbo δυσχεραίϊνουσι cod. mutilus desinit, cf. supra p. 484.
Qui hanc adnotationem legerit, videbit quidem non
posse L, cuius consensiones cum codd. Vv non indignae sunt
quae interdum notentur, eiusdem generis esse atque liber
unde manaverit editio. Qua de re firmissimum, praeter di-
screpantias quae inter L et editionem intersunt, est argu-
mentum pluribus locis verba oraculi in commentario esse re-
petita. Quodsi rem ipsam animum advertamus, magni erit
438 N. TERZAGHI
momenti adnotare discrimina non tam verborum esse quam
rerum; ita ut opportunum videatur breviter oracula quae-
dam, quorum lectio in cod. L a lectione' qua G. Kroll usus
est discrepet, perpendere et videre eorum sensus quate-
nus sit ad chaldaicas doctrinas accommodatus.
In oraculo a Psello p. 1128" (= Kroll p. 64) adlato,
habet L v. 1 μέτρα γύης, quod verbum in cod. V, ubi antea
yains scriptum erat, m. 2 restituit. Sensus quidem non
mutatur; at, cum γύης ad metrum, cui obstet γαίης, qua-
dret, et codicis Vaticani additio et hoc ipsum quod in
commentario quoque idem verbum deprehendimus, demon-
strant esse γύης accipiendum, γαίης refellendum.
Versiculum, quem apud Psellum p. 1132° legimus: πῶς
ἔχει xbopos vosgoùs ἀνοχῆας ἀκαμπεῖς, corruptum esse vidit
Kroll, qui tamen fortasse, ut rei metricae in primo hexa-
metri pede corruptelae mederetur, perperam coniecit σῶς
γὰρ ἔχει. L habet ἴσχει cuius verbi prima syllaba cum spon-
dei arsi congruit. Restat igitur ut huius pedis thesin quam
dicunt constituamus, ubi πῶς nullo pacto scribi poterat.
Cod. noster litteras quasdam praebet in ligamento, quas non
intellego; certo aio earum praecipua elementa 8 ‘ o esse.
Sed utut de hac re sentimus, non dubito quin in promptu
sit emendatio, si huius oraculi vim atque naturam con-
sideremus. Etenim, cum vosgoì ἀνοχῆες, Ἢ. e. mundi in-
tellectu praedita sustentacula, non possint nisi tres ‘ dei
singularum mundi partium praesides ’ (Kroll p. 88, cf. 41')
esse, sicut Psellus ipse explicat, non erit, credo, a re alienaum
conicere in oraculo, de quo nunc sermo est, olim τρεῖς ἰσχει
scriptum fuisse. Puto equidem G. Kroll coniecturam suam
insequentibus inductum Pselli verbis, scribentis ταύτας οὖν
τὰς δυνάμεις ἀνοχῆας καλεῖ τὸ λόγιον, ὡς τὸν πάντα χόσμον
ἀνεχούσας proposuisse; at latet hic fortasse causa cur lec-
tionem πῶς γάρ non probemus. Nam in huiusmodi oraculis,
cum totus mundus intellegitur, nusquam aliud verbum verbo
κόσμος adiungitur; cum contra est vel de mundi partibus
vel de mundorum multiplicibus formis atque naturis oratio,
ut sunt illi septem corporei mundi de quibus Psellus in
sull
A e Re n dit ili
PARERGON, DE ORAC. CHALD. 439
expositione sua (1149°, cf. Kroll p. 32) sermocinatur, sem-
per pluralis forma adhibetur 1), uno excepto loco ubi παντὶ
ἐν κόσμῳ legimus (Dam. I 87. 3, II 87. 14, cf. Kroll p. 18
et Procl. th. pl. 271. 14), quae verba quin ad septem mundos
corporeos referenda sint, non potest in dubium vocari. Itaque
verba huius versiculi παντὶ γὰρ ἐν κόσμῳ λάμπει τριάς, ἧς
μονὰς ἄρχει si cum initio Psellianae expositionis et hypoti-
poseos (Kroll p. 73) conferamus, videbimus quam mire cum
Chaldaeorum doctrinis concinant, si quidem recte intellego
Psellum voluisse significare unam profiteri Chaldaeos esse
omnium rerum principium monadem, quae quasi fons sit
et dux triadis. Cum autem Chaldaeis totus mundus triadi-
bus constet, omnesque eius formae in triadis species cogi
possint (tres enim paterni fundi, ἢ. e. rargixod βυϑοῦ, triades
nihil alind sunt nisì tres partitiones in quas septem cor-
porei mundi dividuntur ?), quarum primae, quamquam unum
igneum mundum comprehendit, trinitas quaedam respon-
deat), is qui sequitur est pselliani oraculi sensus: Singulis
praeest mundis trinitas ex prima monade, h. e. ex patre
summo rerum principio, quasi proficiscens; cf. Ps. 1145
εἰσὶ πάντα ἑνὸς πυρὸς ἐγγεγαῶτα et Kroll pp. 15. 13. — Haud
scio an longius rem produxerim; attamen summae erat mihi
curae ostendere, coniecturam meam, utpote quae melius ad
ceteras de mundi ducibus doctrinas quadret, coniecturae
Krollii praestare. Quod si quis mihi obiciat, debuisse nu-
merum ducum et tamquam mundi sustentaculorum in Pselli
quoque commentario referri, respondeam hoc nullo modo
necessarium fuisse. Nimirum erat non de numero quaestio,
qui, si re vera Psellus, ut opinor, τρεῖς scripsit, nullam
neve difficultatem neve dubitationem afferebat, sed de verbi
ἀνοχῆας vi ac potestate.
Versus laceratos esse iam recte animum advortit Kroll,
p. 48, eos quos Psellus 1137® refert; credo tamen sensum
meliorem evadere si lectionem cod. L sequamur, ubi in primo
1) Cf. e. g. oraculum ap. Dam. II 157. 15 v. 1 (Kroll p. 36) cum
v. 2 oraculi a Psello p. 1136 adlati, quo loco ὅλου χόσμου idem est
atque τοῦ παντὸς χόσμου.
3) Ps. exp. 1149©, hyp. ἃ (Kroll p. 73).
440 N. TERZAGHI, PARERGON, DE ORAC. CHALD.
versiculo non ψυχή sed εὐχή legitur. Etenim ex oraculis
quae, quasi antea in umbra condita, a me iam dudum in
lucem edita sunt 1), consequitur ut precibus, non ab animis,
possit Hecate (neque ea solum, verum dei omnes possint),
cogi ut, hominum voce audita, in hunc mundum descen-/
dat 35), id quod huius loci sententiae congruit, nec non
eiusdem oraculi alteri versui, ubi bene preces nihil hu-
mani habere significantur. Quid in lacuna, optima ratione
a G. Kroll v. 2 post verbum ἔχουσα signata, lateat nescio,
quamquam certum mihi videtur hoc loco corruptelam quan-
dam nondum sanabilem inesse. Quod si quis credat hos
versus ex duobus ferme oraculis manasse, quae in unum, ut
ita dicam, corpus comprehensa sint, non certe repellam. Nec
Pselli explicatio est corruptelae expers, quam forsitan au-
feramus, si in principio ἡ ψυχὴ (εὐχαῖς) βιάζεται legamus;
omnia ceterum insequentia perturbationem confirmant, in
quibus εἶτα πρὸς αὐτήν (sc. ψυχήν) legimus, quasi antea
non fuerit de anima sermo. Si igitur ita se res habet,
non adsentiaris, opinor, Krollio hoc oraculum cum oraculo
a Psello p. 1141© relato iungenti; nempe cum alterum ad
animae naturam spectat, tum alterum ad magicas quasdam
operationes ut deos et daemones, qui dicuntur, in terras
advocentur.
Dabam Florentiae Id. Dec. MCMVII.
N. TERZAGHI.
1) St. it. XII 1904, 189 ss.
?) Cf. ib. 191 8.
MARGINALIA
TE
Hirroct. ἠϑ. στοιχ. VII 5 sqg. ταύτῃ ἄρα δοκεῖ μοι καὶ τὰ
νεαρὰ παιδάρια μὴ ὁᾳδίως φέρειν κατακχλειόμενα ζοφεροῖς οἴχοις
καὶ πάσης φωνῆς ἀμετόχοις. ἐντείνοντα γὰρ τὰ αἰσϑητήρια καὶ
αηδὲν μήτ᾽ ἀκοῦσαι μήτ᾽ ἰδεῖν δυνάμενα φαντασίαν ἀναιρέσεως
αὑτῶν λαμβάνει καὶ διὰ τοῦτο δυσανασχετεῖ. διὸ καὶ φιλοτέχνως
αἱ τίσϑαι παρεγγυῶσιν αὐτοῖς ἐπιμύειν τοὺς ὀρϑαλμούς " 7τα-
Θηγορεῖ γὰρ τὸν φόβον τὸ ἐϑελουσίᾳ καὶ μὴ ὑπ᾽ ἀνάγκης ye
νέσϑαι τὴν ἀϊ...... τῶν] ὁρατῶν.
Cum is qui HrerocLis opus ex Aegyptia papyro edidit,
Iohannes ab Arnim 1), minores plerumque lacunas vel suo
ingenio fretus vel amicorum, Dielesii Wilamowitzii Prich-
teri Wendlandii aliorum, copiis usus supplere studeat, hanc
tamen, quae, ut ex apographo diligentissime confecto ad-
paret, spatium non maius capiat quam octo plus minus litte-
rarum, vacuam ipse reliquit, Wendlandii et Dielesii coniectu-
risin adnotatione commemoratis. Quae videlicet supplementa
illi non satis certa visa sunt, eadem nobis minime proba-
bilia. Alter enim ἀπουσίαν, alter ἀμαύρωσιν proposuit; &rrov-
σίαν igitur, 51 in charta traditum esset, tolerarem, sponte
mea lacunae inferre, animum inducere nullo modo possum.
Ad sententiam enim nescio quam demonstrandam *) adhibet
1) Hierokles’ ethische Elementarlehre, bearbeitet von H. von Ar-
nim = Berliner Klassikertexte IV.
2?) Atque etiam dubitari potest, an, quid vellet, ipse ignoraverit
Hierocles; ab Arnimio enim in praefatione demonstratum est, saepe
449 G. PASQVALI
Hierocles exemplum puerorum qui, conclavibus clausi tene -
bricosis et ab omni voce remotis, cogitatione sibi mortem
suam effingant; qua re fiat ut de industria nutrices alumnos
adsuefaciant oculos claudere ; confirmat enim timentes quod
sua ipsi sponte et voluntate desinunt videre. Sed, quod
oculos claudimus, non idcirco a nobis recedunt vel absunt
ea, quae cadunt sub sensum cernendi (τὰ ὁρατά graece dicit
Hierocles), nisi quis translatione et imagine quadam utatur
et ea minime verecunda. At figurarum liberior usus ab Hie-
roclis genere scribendi longe abhorret, perspicuo illo quidem
et, ut philosophum decet, accurato, sed tenui et exsangnui,
sed nullo aut colore aut lumine distineto. Atque in quo-
vis scriptore, non tantum in Hierocle, mirum est verbum
tam audacter ex alio sensu translatum in comprehensionem
et ambitum introduci, in quo nullum aliud sit verbum,
nullum rerum nomen nisi proprium. Talia facilius, fateor,
sentimus quam explicamus; sed de supplementis non dis-
serimus nisi inter eos qui artificium scribendi usu calleant.
Restat ut de eo quod est ἀμαύρωσις disputemus. Con-
sentaneum est Dielesio Doxographorum suorum locum unum
et alterum ante mentem esse obversatum ; si non enim hoc
nomen, at certe alia ex eadem radice ducta saepius apud
placitorum scriptores occurrunt, sensu praedita adfini, sed
qui tamen (Dielesii pace dicam, viri et doctissimi et acu-
tissimi et erga tirones benivolentissimi) non omnino in
hune locum quadret. A Theophrasti igitur fragmento de
sensibus sermonem ordiamur. Qui, cum Empedoclis doctri-
nam de visu refutarit (cap. 14, p. 503, 12 sqq. Diels): xei-
toi, inquit, χἂν αὐτὸ τοῦτό τις διαπορήσειεν, εἰ δυνατόν ἔστι
τηλικαῦτα μεγέϑη γενέσϑαι τῶν ἑτερογενῶν ὥστ᾽ ἐναρμόττειν,
ἄλλως te κἂν συμβαίνῃ, καϑάπερ φησί (scil. Empedocles), τὰς
v cd . »Ἥ x - ld (LES
ὄψεις ὧν ἀσύμμετρος ἣ κρᾶσις, ὁτὲ μὲν ὑπὸ τοῦ πυρός, ὁτὲ dè
Hieroclem argumentis e Stoicorum veterum disciplina derivatis, quasi
supellectile quadam domestica per hereditatem transmissa, perverse
abusum esse ad placita confirmanda, quibus fulciendis essent minus
idonea. Neque Arnimium satis refutavit Maximilianus Pohlenz, qui
tamen (GGA 1906, 914-90) Hieroclem plura effecit recte administrasse,
quam principi editori visus esset.
MARGINALIA. 443
ὑπὸ τοῦ ἀέρος ἐμπλαττομένων τῶν πόρων, duavoodo dat.
Non de iis qui omnino caeci sunt, sed de iis qui hebeti
sensu cernendi utuntur, loquitur videlicet Theophrastus.
Empedocles enim eo loco quem iste et respicit et refutat,
nen de τυφλοῖς, sed de iis qui ἀμβλυωττοῦσι disputat (cap. 8,
p. 501, 5 sqq. Diels; ἀμβλυωπεῖν dicit enim χαὶ οἷς drrso-
ἔχει in oculis τὸ πῦρ, ἐπεὶ αὐξηϑὲν ἔτι μεϑ᾿ ἡμέραν ἐπιπλάτ-
τειν χαὶ καταλαμβάνειν τοὺς τοῦ ὕδατος πόρους), distincetione
ita servata αὖ τοῖς ἀμβλυωττοῦσιν. opponat non eos qui vi-
deant, sed eos qui acie quadam oculorum singulari praediti
sint, quos paullo ante (p. 501, 2 Diels) ὀξυωπεῖν praedi-
caverit. Et Empedoclis usum veriloquium confirmat; nam
proprio sensu τὸ ἀμβλύ et τὸ ὀξύ ita inter se opponuntur
ut latine hebetia et acuta; ex obtusa enim acie hoc verbum
ad sensus corporis transfertur. Sed ἀμβλεῖς oculos eosdemque
ἀμαυρούς adparet Theophrastum dixisse 1). At fortasse haec
non ita recte cum Hierocle nostro comparantur; Theophra-
stus enim de oculis, Hierocles de iis quae oculis sunt subiecta
disputat. Sed apud Doxographos utriusque sensus exempla
nobis praesto sunt luculenta. ἀμαυροφανές enim dicunt
apud Aétium II, 28, 3 (p. 868" 11 Diels) Stoici lumen lunae,
incertum illud quidem et, ut eadem imagine utar, hebes,
non tamen prorsus nullum. Et in eodem capite, quod est
περὶ φωτισμῶν σελήνης, Autiphon narratur credidisse (Aét.
plac. II 28, 4, p. 358* 11 Diels) lunam ἐδίῳ φέγγει λάμπειν
(ita Plutarchus; ἐδιοφεγγῆ Stobaeus), τὸ dè ἀποχρυπιόμενον
περὶ αὐτὴν ὑπὸ τῆς προσβολῆς τοῦ ἡλίου auavoods dat, re
φυχότος τοῦ ἰσχυροτέρου πρὸς (ita Plutarchus: πρὸς omisit
Stobaeus) τὸ ἀσϑενέστερον ἀμαυροῦν. Hoc loco luna di-
citur numquam lumine carere, ne tum quidem cum non-
nullae partes a nobis non cernuntur, quae ob appropin-
quantis solis splendorem paullatim evanescant. Quam
vocabuli istius vim et certis finibus conscripsit et accurate
explicavit is qui Thesaurum congessit, cum scriberet &uav-
1) Accuratissime a τυφλώσεσιν distinguit ἀμαυρώσεις senum sceri-
ptor aliquanto recentior, Diogenes Oenoandensis, εὐ μέν τὰς, inquit
(fr. 70,7 William), τὸς ἀμαυρώσεις τῶν γερόντων τυφλώσεις λέξειε, οἷν
δοϊρατι] πέχοι ἄν.
444 G. PASQVALI
ροῦσϑαι illa dici, quae disparere et delitescere incipiant
paullatimque evanescere ut obruta tenebris. At apud
Hieroclem pueri uno temporis puncto, cum scilicet oculos
claudunt, luce privantur.
Quid igitur si hane demum sententiam apud Hiero-
clem restitnuamus, solacio esse pueris timentibus, quod sponte
sua, non vi quadam et necessitate coacti, visu priventur ?
Quod commode ita graecis verbis, quin etiam hierocleis, dici
potest: παρηγορεῖ γὰρ τὸν φόβον τὸ ἐϑελουσίᾳ καὶ μὴ ὑπ᾽ ἀνάγ-
κης γενέσϑαι τὴν ἀφαίρεσιν τῶν] ὁρατῶν. Supplementum
(τῶν iam supplevit Arnimius) octo litteraruin spatium non
excedit; in hac enim papyro et τῶν per compendium indi-
catur lineola nescio qua litterae 7 ita superscripta ut de de-
xtero latere sinistrorsum decurrat, et diphthongus e: pro-
pria nota significatur. At dixerit quispiam sensu cernendi
privari pueros, cum oculos claudant, non iis quae visui sunt
subiecta. Sed τὰ ὁρατά visu quodam modo continentur, neque
enim tantum sunt ea quae videndo percipimus, sed potius
sunt ea quae videndo percipimus dum ea videndo perci-
pimus; cum autem iam non videmus, suo statu manent res
et in statione (non, ut Wendlandio placeant, recedunt), sed-
iam non sunt τὰ ὁρατά. Hierocles igitur propriam rei vocem
ἀφαίρεσιν potius usurpavit quam illud ἀπουσίαν audacius
translatum aut illud ἀμαύρωσιν huic loco fortasse minus
aptum et accomodatum.
ΕῚΕ
Eiusdem HrrrocLis fragmenta apud Iohannem Sto-
baeum servata Arnimius in editione sua a Wachsmuthii
et Hensii opere ita descripsit, ut et in rectum ordinem
membra per florilegium dispersa redigeret, et locos non-
nullos turbatos restitueret coniectando. Quem cum pleraque
recte administrasse concedo, tum ei omnia nego prospere
successisse: uno enim certe loco vehementer ab illo dis-
sentio. Hierocles de nomine patriae disserit, quae quasi
σιρῶτος quidam et μείζων sit γονεύς:; 7rao' è δή, inquit (p. 50, 22
Arn.), xaì ὃ τοὔνομα τῷ πράγματι ϑέμενος οὐκ ἀνεντρεχὲς
PO SVI E _LITO TA
MARGINALIA. 445
ἔϑειτο, παρασχηματίσας μὲν τῷ πατρί, ϑηλυκῶς δ᾽ ἐξενεγκὼν
ci? © - , - - x x i ΄
ἵν οἷον μῖγμα τυγχάνοι τῆς τε τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρῴας .....
Sed hac voce ambitus verborum improviso clauditur vel
potius abrumpitur 1). Sententia, credo, omnibus est perspi-
cua, illum qui primus nomina rebus imposuit, nomen patriae
ita composuisse, ut mixtum quid ex nomine patris et ex
nomine matris eveniret; ab illo enim radicem, ut cum
grammaticis loquamur, zero esse sumptam, sed feminino
generi, quod matris proprium quasi esset et peculiare, extre-
mas litteras esse accomodatas. Sed ἀξία aliquid est ab oculis
hominum aeque remotum atque a grammaticorum distin-
ctionibus. Immo voce hic indigemus, quae ‘nomen’ si-
gnificet; quid si ὀνομασίας per homoeoteleuton post μητρῴας
excidisse statuamus? pariter enim utrumque vocabulum syl-
laba «as concludit.
ὀνομασίαν idem esse quod droue iam testatur is qui
Rhetoricam ad Alexandrum scripsit, si dis placet dicam,
Anaximenes ille Lampsacenus; hic enim promiscue et vo-
cem ὄνομα et vocem drouaciav ad unam rem indicandam
adhibet, ut locus Rhetoricae (p. 63, 12 sqq. Hammer) osten-
dit: ἀντίϑετον μὲν οὖν, inquit, ἐστὶ τὸ ἐναντίαν τὴν dvoua-
σίαν ἅμα καὶ τὴν δύναμιν ἔχον ἢ τὸ ἕτερον τούτων». Sed dein-
ceps non jam de iis quae τῇ ὀνομασίᾳ μόνῃ, ut promiserat,
sed de iis quae τοῖς ὀνόμασι μόνοις opposita sunt, disputat.
At, non multis verbis interiectis, denuo ὀνομασίᾳ utitur
eodem sensu quo paullo ante τοῖς ὀνόμασιν; dicit enim
optimum esse τὸ zar’ ἀμφότερα ἀντίϑετον χαὶ κατὰ τὴν δύ-
vauv καὶ κατὰ τὴν ὀνομασίαν. Haec demum intra paucos
editionis teubnerianae versus.
Quin etiam ipse interdum Aristoteles has voces pror-
1) Codicis A variam lectionem τοῦ τε πατρὸς χαὶ τῆς μητρός nil
moror. Hensius enim (in praefatione tertii Stobaei weidmanniani vo-
luminis, p. xXxVI) demonstravit huic libro nihil auctoritatis esse
tribuendum, quotiescumque liber eidem classi adscriptus sed melioris
notae M ab isto dissentit, cum S facit; saepius enim conari A cor-
ruptelis in M religiose propagatis mederi, ita tamen imperite ut men-
dum potius augeat, vel occultet; quod studium emendandi etiam
hoc loco dispicere mihi videor.
446 G. PASQVALI
sus non distinguit, ut saepenumero in Topicis; unum et
alterum locum exempli causa adferam: πᾶσαν πρότασιν ait
(I p. 101° 17 sqq.) et πᾶν πρόβλημα esse aut γένος aut ἔδιον
aut συμβεβηκός, sed istud ἴδιον bifariam rursus partitur, ut
alteram speciem quae τὸ τί ἦν εἶναι indicet, suo nomine
appellet ὅρον, alteram contra, eodem nomine quo illud ge-
nus cui sit subiecta, vocet ἔδιον; χατὰ τὴν κοινήν, inquit, σπεερὶ
αὐτῶν ἀποδοϑεῖσαν ὀνομασίαν προσαγορευέσϑω ἴδιον. Quae
tandem ὀνομασία nisi nomen illud τοῦ ἰδίου Ὁ Quod exem-
plum optime demonstrat quomodo haec sententia subiecta
sit sub vocem droueoies, quae primo τὸ ὀνομάζειν significa-
verit vel rationem τοῦ ὀνομάζειν. Hoc enim loco ὀνομασίαν
ἀποδοῦναι aeque dici poterat atque ἀποδοῦναι ὄνομα, ita
tamen ut utriusque vocis vis propria et pristina servaretur.
Quae fere in alia quoque exempla cadunt (conferenda enim
Top. II 109* 32, VI 148» 20), in alia contra non quadrant;
ut semel vocis ὀνομασίας numero plurali ita utitur Aristo-
teles, ut huius vocabuli vis a pristino sensu longius absit;
dicit enim ταῖς ὀνομασίαις τὰ πράγματα esse προσαγορευ-
τόον καϑάπερ consueverint οἱ πολλοί (Top. II 110*, 16). Hoc
enim loco nil aliud sunt αἱ ὁνομασίαι nisi nomina rebus
imposita, idem demum quod τὰ ὀνόματα. Quem huius vocis
usum in posteriorem aetatem esse propagatum, testimonio
est Aétius; cum enim narraverit xdouov λόγον ἢ λόγον τῶν
ἕν τῷ χόσμῳ προνοίᾳ διοικουμένων vel quid simile appellasse
Chrysippum τὴν εἱμαρμένην; μεταλαμβάνει, inquit (p. 323°, 22
Diels) ἀντὶ τοῦ λόγου τὴν ἀλήϑειαν τὴν αἰτίαν τὴν φύδιν τὴν
ἀνάγκην, προστιϑεὶς καὶ ἑτέρας ὀνομασίας ὡς ἐπὶ τῆς αὐτῆς
οὐσίας τασσομένας χαϑ' ἑτέρας καὶ ἑτέρας ἐπιβολάς. Quae
igitur drouecie:, nisi alia nomina quae praeter λόγον adhi-
buerit Chrysippus ad significandam vel potius describendam
τὴν εἱμαρμένην, ut fuerunt ἀλήϑεια αἰτία cetera? Textum
igitur Hieroclis probabili me iudice ratione restitueris, si
scripseris ἕν᾿ οἷον μῖγμα τυγχάνοι τῆς te τοῦ πατρὸς καὶ τῆς
μητρῴας (ὀνομασίας).
MARGINALIA, 447
III.
Memoriam quandam Platonis membratim distinetam ex
ProcLI commentarii in Rempublicam loco (II 218, 1 Kroll)
in lucem protulit Immischius 1): in Republica enim (X 616°)
exponere Platonem, quo ordine inerrantium sphaeram va-
garum sphaerae secundum crassitudinem excipiant. Cuius
loci teste Proclo duplicem fuisse scripturam neque eam levi-
densium vocularum sed ad ipsam rei rationem referendam.
Quae lectio Proclo fuerit ἡ προτέρα καὶ ἀρχαιοτέρα, eius in
libris qui aetatem tulerint, vestigiam esse nullum; alteram
locum obtinere, quae a Proclo appellata sit ἡ δευτέρα καὶ vem-
τέρα, χυατοῦσα dè ἐν τοῖς κεκωλισμέγνοις ἀντιγράφοις. Alterum
testimonium Immischio suppeditavit Longinus (ap. Procl.
in Tim. I 68, 3 544. Diehl); tertium addam levi corruptela
adhuc celatum. In eodem ad Timaeum commentario idem
Proclus (II 308, 25 Diehl) de loco quodam Platonis dubio
et controverso (Tim. 37°) ita disserit ut declaret non omnia
apographa consentire in lectione λόγος dè ὃ κατὰ ταὐτὸν
ἀληϑὴς γιγνόμενος περί te ϑάτερον ὃν καὶ περὶ ταὐτὸν ἐν τῷ
κινουμένῳ ὑπ᾽ αὐτοῦ φερόμενος ἄνευ φϑόγγου καὶ ἠχῆς;; in
duas enim partes discedere exempla, cum altera #7 αὐτοῦ
altera ὑφ᾽ ἑαυτοῦ praebeant: ὑχε αὐτοῦ igitur ad λόγον (latine
rationem dicimus) esse referendum, dg ἑαυτοῦ contra ani-
mum indicare, qui ipse per se moveri sit definitus. Ad
hanc lectionem propensiorem fuisse Proclum inde efficitur,
quod adfirmet se eam ὃν τοῖς ἀκριβεστέροις invenisse τοῖς
κεκολασμένοις. Ita enim e codicibus edunt; sed haec esse
corrupta, mihi est persuasum. ‘ τοῖς κεχολασμένοις idest ca-
stigatis’ adnotat Diehlius, qui videlicet ipse de integritate
loci dubitaverit aliquantum temporis, cum, quod ei perraro
accidit, necesse sibi esse arbitratus sit verba nonnulla in
adparatu critico explanare. At et τὰ ἀκριβέστερα idem est
quod τὰ χκεχκολασμένα et librorum vocabulo hic aegre care-
1) O. Immisch, de recensionis platoricae praesidiis atque rationibus
(Leipzig Teubner, 1903 = PWilologische Studien zu Plato II) 1 sqq.
448 G. PASQVALI
mus, quin etiam omnino egemus. Quid igitur? ἐν τοῖς ἄκρι-
βεστέροις τοῖς κεκωλισμένοις conicio scriptum esse in libro
ex quo nostrorum codicum archetypus manarit; haec a
scriba, qui iam ignoraret quid essent τὰ χεκωλισμένα, ita
esse immutata, ut vox substitueretur, quae non aliud nisi
quod τὰ ἀκριβέστερα, designaret. τοῖς χεχωλισμένοις autem
recte se habere, hoc quoque ostendit, quod, si quis hance
lectionem receperit, facile explicatur, qua ratione nomen
βιβλίοις absit. τὰ κεκωλισμένα enim quid aliud esse possunt,
nisi libri per cola divisi? Neque vereor ne quis contra
dicat, in Republica lectionem τῶν χεχωλισμένων illorum
ἀντιγράφων cum nostris codicibus consentire, hic autem !)
libros deteriores cum τοῖς χεκωλισμένοις facere (quod enim
ὑφ᾽ αὑτοῦ pro ὑφ᾽ ἑαυτοῦ praebent, nihil morabitur qui se-
mel sibi varias lectiones ex compluribus eiusdem operis
codicibus manuscriptis enotaverit), non eos qui maiore
auctoritate praediti sint, in quibus é° αὐτοῦ sit scriptum.
Nescio enim an demonstraverit Immischius (cfr. cum totus,
quem supra laudavi, liber, tum maxime p. 20) iam anti-
quis temporibus scripturae varietatem satis copiosam esse
margini adscriptam in multis libris manuscriptis, in quo-
rum numero τὰ χεχωλισμένα illa essent: nulla enim alia
ratione Piatonicorum studiis magis ea esse commendata,
quorum indoles ea esset ut plerumque (cfr. Immischius
p: 4 sq.) in ea memoria acquiescerent, quae per exemplaria
propagaretur, quae sibi praesto essent; raro autem varieta-
tem lectionis aliunde conquirerent. E memoria igitur multi-
formi in libros per membra divisos, inde in archetypum no-
strorum librorum apparatum illum criticam pervenisse,
quem ab iis qui recensiones byzantinas conficerent et a scri-
bis codicum alia ab aliis ratione esse excerptum. At illo loco
varietas lectionis in libris qui aetatem tulerunt alia etiam
ratione explicari potest: nihil enim impedit, quominus sta-
tuamus alteram ab altera lectione coniectura esse deriva-
tam; nam scribae, ut eundem nodum expedirent, in quem
Proclus incidisset, facillime poterant, spiritu mutato, qui
1) Cfr. quoque E. Diehl, Rhein. Mus. 58, 1903, 251 5644.
30. 6. 905
MARGINALIA, 449
in vetustis codicibus ne traditur quidem, ὑφ᾽ αὑτοῦ pro
ὑτε αὐτοῦ substituere aut ὑπ᾽ αὐτοῦ pro ὑφ᾽ αὑτοῦ. Utra
autem lectio rectius se habeat, viderint alii; nostra enim
non multum interest, dammodo concedas aliud testimonium
memoriae illius platonicae, quae per χεχωλισμένα ἀντίγραφα
propagaretur, nos invenisse.
INA
Legebant apud PROCLVM in commentario ad Platonis
Cratylum (p. 17, 11 Pasquali = 19 Boissonade 1) πεῶν τὸ ἔχον
τὴν ποιητικὴν αἰτίαν ὑπουργεῖ τινι πρὸς τὴν ἐνέργειαν, ἂν μὴ
αὐτόγονον ἢ καϑυπόστατον. E coniectura pro ista voce,
quae omnino sensu careat, xa. αὐϑυτειόστατον reposui:
huius enim structurae alterum exemplum deprehendi apud
eundem Proclum in commentario quod est in Timaeum
(I, 277, 8): οἱ περὶ Κράντορα τοῦ Πλάτωνος ἐξηγηταί φασι γε-
γνητὸν λέγεσϑαι ὡς ἀπ᾿ ἄλλης αἰτίας π᾿ιαραγόμενον καὶ οὐκ ὄντα
αὐτόγονον οὐδὲ αὐθυπόστατον. Poteram leniore etiam mu-
tatione χαζὐ)ϑυπόστατον scribere: crasis enim cum apud
omnes recentiores aetatis scriptores, tum apud Proclum latis-
sime patet, ut docet index commentarii in Timaeum gramma-
ticus a Diehlio diligentissime confectus; qui etiam, eandem
viam ingressus quam iam dudum muniverat Ludovicus Ra-
dermacher ?), huius scribendi usus exempla e corruptelis
quaesivit, velut, cum unus codex (in Tim. I 29, 19) χαὶ &vi-
δούουσα praebeat, reliqui, quod legitimum est, καὶ «ve
δούουσα. iure negat Diehlius hane rationem explicari posse,
nisi statueris eam e crasì χἀνιδρύουσα initium cepisse. Quae
cum recte concedam esse conclusa, καὶ αὐϑυπόστατον tamen,
non χαὐϑυπόστατον scripsi, quod et eadem corruptela nasci
poterat, particula καὶ per compendium ita scripta ut cum
1) Paginas et versus adfero editionis meae teubnerianae (Lip-
siae 1908), quae quidem, cum haec seribebam, nondum in publicum
emissa erat.
2) Cfr. Philologus, 59, 1900, 184.
Studi ital. di filol. class. XVI. 29
450 G. PASQVALI
littera Καὶ confundi posset 2), et mihi est dubium, quin crasin
audaciorem ad illum qui has eclogas e Procli commentario
in Cratylum selegit 5), revocare liceat. Quae enim exem-
pla ex apparatu meo mihi congessi, non omnino eiusdem
sunt naturae. Nam, ut pauca adferam, quod (71,19) liber
P χῶἂν ἄγοντες idest κἀνάγοντες praebet, est aliquanto lenius.
Quod (5, 21) τῶν ἀβουλήτων καὶ πιροαιρετῶν habent omnes
codices, cum xeì ἀπροαιρέτων requiramus, concedo commode
e scriptura κἀσροαιρέτων explicari; sed alia etiam via et
ratione id explanari posse non infitiabere, si exemplum 51-
millimum τὴν μεριστὴν (pro ἀμέριστον) καὶ ἀμέϑεκτον drs-
ροχήν (DT, 27) observaveris: huc enim crasis non facit. τὰ ἴδια
(11, 2) scripsit P pro illo quod verum est τὰ ἀΐδια, ubi crasin
ταῖδια arcessere aequo iure potes ac statuere alterum @ per
haplographiam, ut aiunt, excidisse; sed quod (73, 25) con-
traria permutatione τῶν ἀιδίως ἀτόμων omnes libri prae-
beant, nullus, quod unum est verum, τῶν ἰδίως, hac excu-
satione caret. In re igitur incerta a consueto scribendi more
non discessi.
V.
Neque aliam rationem secutus sum in re orthographica
constituenda, ut, monente Krollio, κατὰ περοχείρησιν (p. 10, 10
Pasq. = 11 Boiss.) invitis codicibus ita mutavi ut χατὰ 7r90-
χείρισιν scriberem, neque tamen mihi persuasum est itaci-
smum commisisse librarium illius exempli, unde universi
1) Nihil per me impedit quominus statuas diphthongum αὖ in
αὐϑυπόστατον a Graecis recentioris aetatis ita esse elatam, ut vix ab
« discerneretur; fieri enim poterat, ut hic pronuntiandi mos ab ἀτός
(αὐτός (cfr. 7. Wackernagel, Kuhn's Zeitschrift 33, 1895, 4 sqq. 61 sq.;
Dieterich, Unters. 2. Gesch. der griech. Sprache 8 sq. 194 sqq.; Cronert,
mem. gr. here. 126) in voces compositas quae ab αὐτ- «è4- initium
capiunt, per quandam similitudinem, vel, ut aiunt grammatici, ana-
logiam transferretur. Cfr. quoque E. Mayser, Gramm. der griech. Pa-
pyri 114.
?) An potius dicam, ad auditorem qui magistro dicente ista sibi
enotavit? Aliqua enim in his eclogis deprehendi in praefatione edi-
tionis meae demonstrabo, quae a Procli genere scribendi abhorreant.
MARGINALIA. 451
libri pendent, qui quidem aetatem tulerint 1); σπιροχείρησις
enim legitima illa quidem est per se forma. Nam constat
apud Graecos iam inde ab antiquissimis temporibus multas
fuisse vocum radices unde bina verba, quorum alterum in
-εῖν alterum in -(fsw exiret, ducerentur, sensus discrimine
servato, quin tamen impediret quominus ii qui loquerentur
vocum non similiter cadentium adfinitatem quandam et. co-
gnationem potius sentirent quam perspicerent. Notissimae
rei panca exempla adferre satis esto: ἀσολυγεῖν ἀπολογίζειν.
δειτενεῖν δειτενίζειν, ἐγχειρεῖν ἐγχειρίζειν, οἰκεῖν οἰκίζειν, δρμεῖν
ὁρμίζειν. Quam tamen distinctionem aetate multo recen-
tiore Romanorum demum temporibus, cum ea loquendi
consuetudo in dies increbresceret ut vocales ἢ ὁ omnino
non discernerentur, paullatim evanuisse docuerunt gramma-
tici qui patrum vel nostris temporibus floruerunt, e quibus
honoris causa unum nomino, Hatzidakis. Qui demonstra-
vit ?) per novum efferendi morem aoristos verborum in
-εῖν cadentium (ὁρμῆσαι) prorsus pariter sonuisse atque ao-
ristos ductos ex verbis litteris -ἰζειν terminatis (δομίσαι),
unde saepius et apud Byzantinos et apud Graecos qui nunc
sunt, praesentium stipites esse refictos. Atque nulla est
causa cur istis verbis σροχειρίζειν *7r90ysigeòv non adnume-
remus, unde προχείρισις τπροχείρησις; quae mutatio eo faci-
lius evenire poterat, quod exemplo erat vox illa cum omni-
bus philosophis tum Proclo 3) nota ἐπιχείρησις. Sed talia
confudisse statuamne virum non solum philosophum sed
eundem grammaticum, incertus haereo *).
GeroRrGIvs : PASQVALI.
1) Cfr. quae disserui δέ, <t. di fil. class. XIV 127-52, quae dissero
in praefatione editionis. — Alia scripturae, ut ei visa est, vitiosae
προχείρησις exempla collegit Stephanus in Thesauro 5. v. προχείρισις.
2) G. N. Hatzidakis, Ein/eit. in d. neugriech. Gramm. 394 sqq.
3) Cfr. Procl. in Crat. 16, 25 Pasq.
4) Neque enim post Kaibelii Immischii Kayseri Steinii studia
dubito quin Proclus platonicus idem fuerit ac Chrestomathiae epicae
scriptor: quin etiam argumenta mihi praesto sunt nova, quibus hane
sententiam fulciam: sed haec in aliud tempus differo.
A proposito di Pap. Fior. 114
Nel volume II dei ‘Papiri Fiorentini? il prof. Comparetti
ripubblica i frammenti di esametri, che avevo già pubbli-
cati io cinque anni fa (Atene e Roma n.° 53 p. 149 5364.) se-
condo una mia trascrizione riguardata dal compianto F. Blass.
Avevo anche detto che non disperavo sì potesse leggere
molto di più, ed avevo, come era mio dovere, aggiunto che
tutti gli errori di lettura eran miei e il più di ciò che era
letto bene si doveva al Blass. Quel pezzo di papiro era stato
comprato da me a Ghizeh nel Gennaio del 1903, insieme
ad alcune centinaia di documenti e frammenti di documenti;
e nei due o tre mesi successivi avevo dovuto esaminarne
sommariamente, cioè imperfettamente, la maggior parte
(v. Atti del Congresso internaz. di scienze storiche II 185 sqq.),
nè il Blass aveva potuto dedicare se non alcune ore ai
frammenti di esametri.
Comunque, mi rallegro cordialmente che il C(ompa-
retti), nei cinque anni che ha avuto a disposizione il pa-
piro, abbia letto meglio e di più; e altrettanto cordialmente
mi rallegrerò quando, forse prima di altri cinque anni,
altri riuscirà a decifrare ancora qualcosa di ciò che egli o
non ha letto o ha letto male, Io ora non ho presente l’ori-
ginale, nè spero di poter mai legger molto di più: pur
troppo, da un pezzo in qua le migliori lenti non mi la-
sciano scorgere neppure confusamente quello che in altri
tempi avrei visto distintamente ad occhio nudo 1). Mi dolgo
1) Il facsimile intanto mi dà piena sicurezza che il C. in molti
luoghi ha visto bene: per es. 1, 8 ομοφρων; 9 wxgos e δίφρου (cf. per
es. Nonn. Dion. 48, 454: innanzi ad wxéos ci sarà stato χαὶ); 2,3 βε-
G. VITELLI, A PROPOSITO DI PAP. FIOR 114. 455
che, contro la espressa dichiarazione mia, degli errori miei
appaia, come il C. stesso non vorrà, responsabile anche il
Blass, ὃν οὐδ᾽ αἰνεῖν τοῖσι κακοῖσι ϑέμις. Non temo già cha
aleuno attenui per questo la sua ammirazione per quel
grande ellenista e paleografo; prego, ad ogni modo, di so-
stituire al V(itelli) B(lass) del Comparetti un semplice V.
Ma, forse, poichè ho la penna in mano, non sarà inu-
tile accompagnare con qualche osservazione le affermazioni
del nuovo editore. Egli si compiace di aver potuto stabi-
lire l'ordine delle pagine, ‘che al Vitelli non parve de-
terminabile ’, aggiungendo che “ἢ il »ecto e il verso non è
definito secondo il criterio della direzione delle fibre del
papiro, il quale in fogli di libro scritti egualmente da ambo
1 lati, come questo, non può avere applicazioni; bensì per
la loro posizione sono recto le pag. 1, 3, verso le pag. 2, 4”.
Val la pena di notare che, fin da più di quattro anni fa
(Atene e Roma n.° 61|62 p. 33 n. 1), avevo emendato il
mio errore, e indicata Ja retta successione delle pagine ὃ
Certo val la pena di aggiungere che recto e verso del pa-
piro sono sempre quello che sono, e appunto la semplice
osservazione del recto e del verso mi aveva messo in grado
di regolare la successione delle pagine, senza che a me
fosse riuscito, come all'occhio più acuto del C. è riuscito,
di vedere il concavo e il convesso della piegatura del foglio.
Il C. ricorda anche che la mia trascrizione era ‘ senza
divisione di parole ’. Si trattava di un testo comunissimo ;
e chiunque sapesse un po’ di greco, avrebbe provveduto
senza ombra di difficoltà, dappertutto dove si raccapezza
un po'di senso. Nè dove senso non riescivo a trovare (pur
troppo, non lo trovo neppure ora), era prudenza preoccu-
pare il giudizio del lettore. Così, ad esempio, già nei primi
08900; 7 ἡμερτος; 25 παρϑενί;; 3, 10 μορφήν ete. In 1, 7 mi pare ridwide
piuttosto che rihorde; in 4,4 © piuttosto che wr (il frammentino di
lettera dopo w è forse la parte superiore dell’ di τερπώλη 3). In 4,9
il papiro ha rettamente αγϑρωποῖς (il C."ha ripetuto il mio errore di
scrittura αγνϑρωποισι); fra 1, 14 e 15 il C. ha saltato un rigo (πατρις
«.[); 1,8 c'è una parentesi che non è chiusa etc.
454 G. VITELLI
versi (1, 5), dove certamente neppure il C. crederà di aver
riconosciuto un senso tollerabile, con lo scrivere ]γς @rro-
πειρηϑέντα ovvero ]ys ἄπο πειρηϑέντα avrei preoccupato il
lettore per l’una o per l’altra possibilità, senza aver ra-
gione sufficiente per preferir questa o quella 1). Non po-
tevo poi prevedere che il C. avrebbe diviso feov δεσμον
un βαρύδεσμον (4,8; ma cf. p. 27), e avrebbe trovata pos-
sibile la divisione (3, 18) οὐδὲν ἐς Αἰγυπτίων “HoaxAsss (OVv.
-κλέες): ‘ nulla sono gli Ercoli in terra di Egitto” (p. 29).
Inoltre, crede il C. che si tratti di un poema pane-
girico, non, ‘ come si pensò dapprima, di un poema mito-
grafico alla maniera del Nonniano ’. Io veramente avevo
detto che non sapevo dir nulla; nè il Blass (Archiv ITI 266)
col dire ‘ verschiedenartige Mythologie zeigt sich’ avrà
inteso di caratterizzare il poema. Dunque non so chi l'abbia
pensato ‘ dapprima ’. Certo è che oggi, dopo la pubblica-
zione delle ‘ Poesie panegiriche per alti personaggi ’ nei
Berliner Kiassikertexte (V 1 p. 107-126), è divenuta ipotesi
ovvia quella che sarebbe stata meno ovvia cinque anni fa ?).
Ma perchè l’ovvia ipotesi acquistasse qualche consistenza,
converrebbe poterla confermare con qualcosa di meno in-
9
1) Il C. scrive senz'altro [#v0x]y7s ἀποπειρηϑέντα (e si badi che,
essendo sfaldato il papiro, potrebbe essere anche -ϑένταί[ς), senza che.
come dicevo, il senso dell’intero luogo sia tollerabile. Io non sapevo
decidermi, anche perchè di solito gli spondiaci di Trifiodoro e Col-
luto — e inoltre, credo, di parecchi altri — terminano con un qua-
drisillabo. Unica eccezione in questi due poeti è Triph. 222 (περι-
κυχλώσαντες). --- [In parentesi. Si dubita se il nome del poeta fosse
Tovpiodwoos ovvero Τριφιόδωρος: cfr. ed. Weinberger p. I. Non ri-
cordo che questo nome occorra in papiri finora pubblicati, e non ho
voglia ora di farne ricerca. Certamente in un nostro papiro, non an-
cora edito, del villaggio ‘4ggodir7 dell’Antaiopolites (v. Ausonia 11 1
p. 157; e cf. ora H, I. Bell. in Journal of the Hell. Stud. 28, 97 sqq.),
occorre la forma evidentemente giusta Τριφιόδωρος.]
2) Debbo però dire che, forse essendogli noto l’articolo del Cu-
mont (Rev. des études απο. IV 1, Gennaio-Marzo 1902) sul papiro di
Strasburgo — che io anche oggi conosco solo per quello che ne dice
il Bidez, Rev. de Philol. 27 p. 81 sqq. —, il Ludwich, subito dopo la
mia pubblicazione, mi consigliò di studiare se anche i nostri fram-
menti non fossero di un poemetto encomiastico.
A PROPOSITO DI PAP. FIOR. 114. 455
sicuro ') di ciò che può addurre il C. p. 28 sq. Immagi-
niamo di grazia, che noi non si avessero i Dionysiaka di
Nonno, e che un papiro ci regalasse un centinaio di versi
frammentarii e malconci come questi nostri, tratti da qual-
che mastodontico discorso o episodio di quel mastodontico
poema, riusciremmo forse ad indovinarne la provenienza?
Del resto, è ben lontano da me il pensiero di scartare
l’ipotesi del ‘ poemetto panegirico ’; voglio dire soltanto
che non pare si possano escludere dommaticamente altre
ipotesi: ‘ non è questo.... un poema mitografico ᾿.
Io poi avevo detto (At. e E. 1. c. p. 150): ‘ si ricono-
scerà facilmente che abbiamo dinanzi misere reliquie di
un poeta greco-egiziano posteriore a Nonno, che pur senza
attenersi rigorosamente ai vincoli metrici di quel capo-
scuola, se ne rivela seguace principalmente nella scelta
dei vocaboli ’. E ne avevo indicate in nota le principali
peculiarità metriche, ritmiche e lessicali. Invece il C. scrive:
‘ Secondo la paleografia, questo libro, certamente di
bassa età, si può, come a me pare e parve a VB, riferire
al 5° secolo. Il poema però, stando a quanto osserva il V.
che scorge qui, così nel metro come nel lessico, l'influenza
di Nonno, dovrebbe essere posteriore a questo poeta da
taluni collocato al principio da altri alla fine del 5° secolo,
e quindi potrebbe darsi che questo papiro si avesse a ri-
ferire al 6°. Se non che il nostro poeta è tutt'altro che
rigido osservante dei canoni metrici nonniani, come il V.
stesso pur nota, non curandosi di evitare l’iato, accumu-
lando spondei in principio e fine di verso, e permettendosi
anche insolite licenze (v. p. es. not. a p. 4 v. 15). Più che
il metro pare lo accosti a Nonno l’uso dei vocaboli predi-
letti da quel poeta ecc. Dedurre però da questo che il nostro
poeta sia posteriore a Nonno e sotto la sua influenza sa-
rebbe illogico. Osservazioni simili si fecero per Quinto Smir-
1) L’indizio meno insicuro sarebbe il trovare in tutte e quattro
le pagine pronomi di seconda persona (σέ, σεῖο ete.) In Nonno è fa-
cile trovare serie di cento e più versi con molti di codesti pronomi:
cito quello che mi capita a caso sott'occhio Lion. 27, 22-135. 292-316 etc.
456 G. VITELLI
I
neo che però per valide ragioni dovette esser collocato
prima di Nonno; poeta questo che solamente agli occhi
nostri apparisce come un caposcuola, mentre per gli an-
tichi che conoscevano tutti gli epici anteriori e contem-
poranei, oggi perduti e a noi noti soltanto di nome, egli
non era che un più distinto fra tanti e considerato come
λογιώτατος per la dottrina mitografica raccolta nel suo tanto
esteso quanto scompaginato poema; nel quale noì ammi-
riamo la veramente straordinaria tenacia e l’inflessibil ri-
gore con cui egli nella struttura dell’esametro applica un
canone stabilmente definito e determinato; che di questo
però egli fosse l’autore, il promotore, il primo introduttore,
nè gli antichi lo dicono nè noi abbiamo di che poterlo af-
fermare. Dai raffronti dunque con Nonno nulla si può con-
cludere di preciso circa l’età di questo poeta, il quale, se
badiamo al valore dell’opera sua, non dovrebbe esser più
antico del foglio che ci rimane, probabilmente suo contem-
poraneo, e presso a poco contemporaneo pur di Nonno ᾿ ecc.
Non mi è noto che oggi qualcuno collochi Nonno alla
fine del 5° secolo, e certamente il C. stesso collocherà la
riforma, che sogliam chiamare Nonniana, tra la fine del 4°
e la metà del 5°. Del 5° secolo pare a lui e pare a me la serit-
tura del papiro, e non più antico giustamente gli sembra
l’autore dei versi. Dunque non c’è difficoltà ad ammettere
che questo poetastro fosse sotto l'influenza di Nonno o di
quisquis alius melioris disciplinae auctor fuit, come con quat-
tro parole più di cento anni fa aveva detto, per scrupolo
di coscienza, il primo e felicissimo indagatore delle teorie
metriche nonniane, Gottofredo Hermann —, e se oggi, dopo
un secolo, aveva il C. gli stessi scrupoli, poteva toglierseli
con qualche frase analoga. Invece gli è piaciuto dire che
sarebbe illogico dedurre, come ho dedotto io, che il nostro
poeta fosse posteriore a Nonno. E sia, purchè si sappia che
tutti i conoscitori dell’epopea greca da G. Hermann stesso
al Lehrs, al Koechly, al Ludwich, al Wilamowitz !) — e
1) Tanto per aggiungere anche due nomi non tedeschi, v. M. Oroi-
set. Mist. de la Litt. gr. V p.999; J. E. Sandys, A hist. of class. scho-
A PROPOSITO DI PAP. FIOR. 114. 457
potrei trascrivere qui non poche pagine di un nomenclator
philologorum — mi hanno dato il cattivo esempio, cattivo
esempio che sarò costretto a seguire finchè il C., meglio
che incidentalmente, con profonde ed accurate indagini non
ci abbia dimostrata la probabilità che tra la fine del 4° e
la metà del 5° secolo vi fosse, in Egitto, un poeta tale da
occupare il posto che noi i/logicamente attribuiamo a Nonno
di Panopoli.
Nè avrei citato in questa occasione l'esempio di Quinto
Smirneo. Le ‘ ’ per non posporlo cronolo-
gicamente a Nonno si riducono a questo, che Quinto ignora
ancora i più severi canoni Nonniani, cioè vi contravviene
in tal misura da non potersi ammettere che egli sia sol-
tanto un Nonniano di manica un po’ più larga, come è il
Nonno stesso della Metabole rispetto al Nonno dei Diony-
sialka, come sono Trifiodoro, Colluto e quanti altri ?l/0gi-
camente abbiamo chiamati finora Nonniani.
Ma non contendiamo de lana caprina o quasi. Veniamo
al sodo, e il sodo è che il nostro poetastro tratta la lingua
e il verso suppergiù alla maniera di Nonno e di coloro che,
a ragione o a torto, sono considerati come imitatori di
Nonno. Quando questo si sia riconosciuto, non è lecito trat-
tare il testo come se l’autore ignorasse ogni canone di
di metro e di stile, certamente bisogna trattarlo con più
riguardi che il C. non abbia fatto.
Innanzi tutto, il nostro poeta, dovunque la condizione
frammentaria dei suoi esametri ci permette di giudicare,
è prosodicamente accuratissimo. Il C. ha tutte le ragioni
di*dire che il mio tentativo di lettura 3,9 ᾿σια-βοὼν non
valide ragioni
larship p. 356 sq. — Mi viene però in mente una eccezione. G. Wein-
berger, a cui pure dobbiamo dotte ed acute indagini su questi tardi
poeti, dice anche lui una volta ( Wiener Stud. 18, 179: ‘ Nonnos oder
wer sonst der Schulgriinder sein mag. ’. Ma non è che insignificante
concessione al formalismo logico : basti dire che l'articolo stesso del
Weinberger, dove questa frase occorre, comincia (p. 116) con la se-
guente sentenza: ‘ In der Dichterschule, welche Nonnos von Pano-
polis etwa um die \Wende des vierten nachchristlichen Jahrhunderts
in Oberigypten begriindet hat’ etc.
458 G. VITELLI
può stare ‘ pel metro ᾿ 1): infatti, a meno di ricorrere ad
ipotesi disperatissime, supplita che sia una lettera innanzi
a βοῶν avremmo una serie di sillabe ritmicamente impos-
sibili. Anche per il C., come per me, sono semplici errori
grafici orxsta 4, 14. 18, μυριοι ὃ εστειψαντο 4, 7: nè so per-
chè egli non abbia annotato lo stesso per ax ?) 1, 2, 0dvo-
ori ed ελασὴης 4,20 e 21. Della correptio attica, che Nonno
e i Nonniani evitano studiosamente 3), c'è un solo esem-
pio 4, 15 δεῦρο τέκνον, nè è temeraria ipotesi che l’autore
avesse scritto invece δεῦρο τέχος. Di che se il C. avesse te-
nuto conto, non sarebbe forse stato così sicuro della sua
lettura 3,8 Ἰ-χλόνου καὶ ἀναλϑήτων ὀδυνάων, dove necessa-
riamente verrebbe una sillaba breve innanzi a κλόνου. Peggio
ancora, senza nessuna riserva per quel che riguarda la pro-
sodia, scrive &r]oge (VU ΟἽ) in principio di verso 2, 4; #]4oge
κάρη (ὦ ὁ --ΞὉ nella nota a 3,3. Solo a 4,15 καὶ συνοίκ(ους)
in fine di esametro (uv ——) troviamo l’annotazione: ‘ Veggo
la irregolarità metrica di questa lezione, ma veggo pure
che non si può leggere ") ye dov’ è scritto ben chiaro σὺν
nè vos dov’ è pur chiaro vor. Per irregolarità simili in poemi
di questo tempo vedasi il terzo dei papiri Berlinesi δον.
KI. T. V <1) p. 125 e Ludwich, Eudociae Augustae ete. carm.
rel. p. 6 sq.’. Mi sia lecito protestare contro questi due
confronti. I versi di Eudocia riboccano di spropositi di ogni
specie (riscontri chi vuole la prefazione del Ludwich), e
dell’autore del terzo poemetto Berlinese 5), pur così inte-
e
1) Veramente dice ‘ nè pel senso nè pel metro’, ma non ag-
giunge che senso egli poi sappia ricavare dal suo Ἰτεσιας βάξιν.
2) Dell’acs 3, 10 dirò in seguito.
3) Certo, e avevo notato anche questo, πατρὶς (4, 17) è adoperato
come —, contro l’uso Nonniano; ma la stessa licenza si permet-
tono anche altri Nonniani, per es. Trifiodoro (v. 64 στάϑμην. L):
cf. Ludwich, Beitrige p. 13 sq. Avevo anche aggiunto che nel nostro
luogo (come, del resto, anche la licenza di Trifiodoro trova la sua
spiegazione in un verso dell’Odissea e 245) era chiara l'influenza
dell’omerico Θέτις νύ τι σεῖο χατίζει.
+) Io cioè avevo creduto di leggere γενος, e avrà letto bene il
C. (cvvo-): solo che il facsimile mi lascia dubbia la prima lettera.
5) Confrontare si poteva e doveva il secondo poemetto Berlinese,
I Pn
A PROPOSITO DI PAP. FIOR, 114. 459
ressante sott’ altro rispetto, il Wilamowitz (p. 126) deve dire:
‘ die toten Quantitàten beherrscht er nicht, und so erscheint:
als unfreiwilliger Fehler, was im Grunde nur dem leben-
digen Klang entsprach ’. Eudocia-Athenais, la bella impe-
ratrice, a Costantinopoli, nella prima metà del 5° secolo,
non ha nulla a vedere con la incipiente scnola poetica
egiziana, che in Egitto naturalmente prima che altrove
celebrò i suoi trionfi, ed è inesattezza del Christ (Gesch.
der gr. Lit. Ὁ. 819 sq.) averla collocata fra i Nonniani
(cf. Ludwich p. 7 sq.); nel 3° poemetto Berlinese, non più
antico del secolo 6° e di poeta egiziano, naturalmente ‘ der
Versbau hat die Neuerungen, die wir nach Nonnos nennen,
zur Voraussetzung ’, ma ‘ der Poet kann nur nicht immer
wie er méchte ᾿ 1). Certo è comodo per l'editore porre
il nostro sia pur meschinissimo poeta al livello di altri
che addirittura non distinguono più le lunghe dalle brevi ?),
e aver così licenza di attribuirgli licenze prosgdiche; ma
è anche giusto? Allo stato degli atti, una clausola di esa-
metro xa. cuvoixovs non sarebbe imputabile all'autore, nep-
pure se la lezione fosse sicurissima 3}; in ogni caso, il luogo
del quale mi duole non avere un facsimile, perchè io giungo a so-
spettare che quel frammento sia dello stesso autore e dello stesso
copista.
1) Wilamowitz p. 125, che aggiunge: ‘ Zwei Spondeen hinterei-
nander <cioè in principio di verso, v. quel che dirò più giù p. 462)
hat nur der Zwang unvermeidlicher Namen 74 (Bizrwo AvyovordMis
ot υἱονὸς ἡδέ ye Κῦρος) erzeugt’. Nello stesso verso, come vedesi,
occorrono le particelle γέ ed 70 (questa anche v. 57? e 73), che nè
Nonno (per Dion. 45, 85 v. Ludwich, Beztr. p. 20) nè Colluto usano
mai (Trifiodoro ηδέ 95. 356. 658, οἵγε 198. 356. 7ye 373).
2) Nel terzo poemetto berlinese Δίκης ( — —), Ἄμμωνα scritto e
misurato come “4Auuore, καὶ χλυτὸν ᾿Ιωάννην (— LULU —- ——) αἰκίαις
αἰσχραῖς e ὡς χρυσοδέχτης in fine di esametro, υἱωνὸς scritto e misu-
rato come viovos, φαίνομαι πάτρη 6 διὰ προτέλειαν τῶν χρυσῶν in fine
di verso ecc.
3) Nessuno vorrà giustificarla con analogie omeriche come σῦ-
νεχές, παρέχῃ (LULU) ete., e tanto meno col famoso ἀσυνέτημι di
Alceo. — Che sia da leggere χαὶ συνομ(αίμους) o sim.? Ma sarebbe
sempre poco probabile l’ abbreviazione della parola.
460 G. VITELLI
non deve servir come prova della negligenza prosodica
del poeta.
Il quale — e lo avevo accennato nella prima edizione —,
anche nell’uso dell’apostrofo non si allontana da Nonno. I
frequenti δ᾽. il 7°, i due ἀλλ᾽ e lar (4, 10. 1, 12. 2, 15. 4, 3)
sono, secondo l’uso Nonniano, legitimi 1). Le deviazioni da
tali norme sono dovute all'editore, che 1, 1 senza riserve
scrive ὅδ᾽ e per 1, 6 propone o[resp ἀϊερτάζοντα.
Nè è vero che egli non si curi di evitare l’iato. O af-
fatto legitimi o tollerabili anche per Nonno sono: 1, 1 ἀλλὰ
καὶ aùrali (clausola dell’esametro prediletta da Nonno: v.
Lehrs, KI. Sehrift. p. 137; Koechly, Opusc. I 389 sq.);
2 Μοῦσαι ἀριστ. (nello stesso verso sarebbe legitimo anche
il secondo iato che dà il supplemento ἀριστεύουϊσαι] ἀ[ι]εὶ,
di cui non afferro il senso); 8 xaè ὁμόφρων; 2, 10 ἡ δὲ καὶ
οὐκ: 12 χαὶ υἱάσι; 3,3 καὶ ἀναλϑήτων; 1,8 σύν σοι ἀ.; 3, 5
πολυφαρμάκρυ αἷμα, per cui v. anche Lehrs p. 136. Nè fa
specie 4, 5 χατὰ ἄστυ, derivato dalla formula omerica β 77.
o 1. y 223. w 137 etc., come, nè intendo dire che sia addi-
rittura la stessa cosa, per influenza omerica (0 351. 2 783.
x 105. 468) c’ è πρὸ ἄστεος in Nonno (Dionys. 34, 274. 297.
35, 223). Da pensare darebbe, e non in poeti Nonniani sol-
tanto ?), l’iato nella sillaba con dctus, in fine di parola po-
lisillaba; ma di tali iati tocca un po’ di responsabilità a me,
e molta al nuovo editore. Avevo letto già male io 3, 10: in
parte meglio in parte peggio ha letto il Ὁ. Ἰὴς χαμ - - Zov
cis. ορξὰ dvosto μορφην, ed eventualmente bisognerebbe cor-
reggere anche qui ἀεὶ (v. sopra p. 458). Prescindo dal senso,
perchè Davus sum, non OVedipus (anche il C. dice qui: ‘ il
1) Tollerabile, nella tecnica Nonviana, è anche 2, 19 δ᾽ dopo la
prima breve del quinto dattilo se ἄχοντα è V — Ὁ (cf. Ludwich, Rhein.
Mus. 35, 505 n.); ma dubito si possa tollerare, se, come intende il
O., ἄχοντα (= ἀέχονταὶ) è — — 7. Nonno, come si sa, non ha versi spon-
diaci; e negli spondiaci di Colluto e di Trifiodoro non οὐ è esempio
analogo.
3) Lehrs p. 141 sqq. In Colluth. 23 sarà da leggere ἀπ᾽ εὐώδους
᾿Ελικῶνος con Weinberger, Progr. Gymn. Iglau 1899-900 p. 14. Per
Trifiodoro v. Weinberger in Wiener Stud. 18, 172 sq.
È
A PROPOSITO DI PAP. FIOR. 114. 461
senso riman da trovare ’): τε ogsa dovrebbe essere -_ vo,
cioè per giunta una sinizesi abbreviata innanzi a consonante,
nè sappiamo come il C. la giustificherebbe. Sul facsimile
mi pare di poter leggere ora 1): ἀρείογα δύσετο μορφήν.
Un altro iato sotto ictus, anche esso da evitare quan-
tunque in parola monosillaba, avremmo nel verso 2, 16 che
il C. legge così: ἐνναέται Θήβης otayvodso[s] εὐ[υἱμνέουσιν.
Egli avrà forse buone ragioni per smentire il noto motto
dello Scaligero: ‘ δὐαγγέλλω non è verbo greco ᾽ 3); noi che
tali ragioni non abbiamo, dovremmo scrivere, se mai, εὖ
ὑμνέουσιν, cioè ΄. -“ v 3). Se il facsimile non m’inganna,
questo non c’è nel papiro: con ogni riserva, proporrei στα-
χυώδεος ὑμνείουσιν (cf. Hesiod. Opp. 2).
Un'altra notevole sinizesi ammette il Οὐ. 3, 4 nel verso
Je γόος ἀνεμίσγετο μύϑωι: ‘ il doppio 0 è qui usato come
dittongo formante una sillaba lunga’. Sul facsimile non
so ora leggere diversamente da quello che ha letto lui: ma
è pur chiaro che non possiamo contentarci di questa dom-
matica giustificazione. E per giunta il verso non avrebbe
cesura.
: In somma, tolte che siano di mezzo le nostre letture
incerte, i supplementi, le congetture, nulla c’induce a se-
parare il nostro poeta dalla scuola Nonniana del 5° secolo
in Egitto, nulla che autorizzi a ritenerlo ignorante o non
1) Per quel che può valere, si confronti Nonn. Dionys. 36, 295
δύσατο παντοίης πολυδαίδαλα φάσματα μορφῆς; 40, 6 ἄρσενα δύσατο uog-
φήν; 45, 190 νόϑην d° ὑπεδύσατο μ.; Metab. M 1 ἀλλ ὅτε παμμεδέουσαν
ἑὴν ἀνεδύσατο μορφήν (v. anche B 106); Colluth. 80 πᾶσα dè λωιτέρην
καὶ ἀμείνονα δίζετο μορφήν; Nonn. Dionys. 47, 653 μείζονε μορφῇ ete.
2) Non è supposizione mia che il C. intenda il suo εὐυμνέουσιν
come transitivo: ‘ città di Tebe, i cui cittadini inneggiano a lui come
a loro salvatore’ (p. 28). Un εὐυμνεῖν correttamente derivato da
eùvuvos sarebbe, se mai, tutt'altra cosa, e spero non si citeranno 1 so-
liti ἀτιμᾶν etc. (Kiihner-Blass I 2 p. 337).
3) Per una misura Ὁ ὦ -- ὦ nessuno vorrà ricorrere a singo-
larità come Epicharm. fr. 91 Kaibel sùvuros. Eur. Bacch. {1 è certa-
mente corrotto, e corrotto credo anche Aesch. Agam. 980 Weckl. In
ogni caso, sarebbe fuor di luogo nel nostro poeta questa correptio più
che attica: v. sopra p. 458.
462 G. VITELLI
curante di prosodia e di ritmo. In 52 versi, di cui cono-
sciamo più o meno sicuramente le sillabe finali, appena
quattro terminano in parola bisillaba trocaica, e dei quat-
tro sono identici due (2, 18. 3, 7): suppergiù, dunque, nella
proporzione che osserva Trifiodoro (quarantadue sopra 691
versi: Weinberger, Wien. Stud. 18,177). Due soli versi
(2, 19. 3, 6) terminano sicuramente in voci proparossitone,
clausole che Nonno, come notò il Ludwich, riesce ad. evi-
tare in tutti i quarantotto libri del suo poema: un terzo
(1, 4) sarebbe tale secondo il supplemento del C., un quarto
(2, 16) secondo la lezione ὑμνείουσιν che ho, non senza riserve,
proposta. Siano pur quattro: Trifiodoro e Colluto ne hanno
in proporzione senza confronto maggiore. Un solo verso
(4, 13) termina nella sillaba -ov (Tiedke, Hermes 13, 351);
nessun verso ha nella fine un ossitono trisillabo che ter-
mini in trocheo (id. p. 352).
‘ Accumula ?, dice il C., ‘ spondei in principio e in fine
di verso ᾿: in realtà, di sicuro c’è solo quello che avevo già
notato io. Spondiaco con l'aggravante di due spondei conse-
cutivi in priucipio è 1,5; spondiaci sarebbero anche 2, 16 e 19.
se nel primo fosse sicura la lezione e se nel secondo veramente
ἄκοντα fosse nel senso di &sxovra. Ebbene, trentaquattro
spondiaci abbiamo in 691 versi di T'rifiodoro, diciassette in
394 versi di Colluto (Ludwich, Aristarch II 329). Notevole è
certamente rispetto all’uso Nonniano la consecuzione di
due spondei in principio di verso 1); ma pur sono di Tri-
fiodoro (104 e 342) i due versi: εὐρύς 4° ὑψηλός τε τὸν
οὐδέ κεν ἀρνήσαιτο è μολτὴ τ᾽ ὀρχηϑμῷ ts περὶ βρέτας εἷλίσ-
σοντο, spondiaci cioè per giunta, come il nostro 1,5. Nè
deve far caso che in questo la seconda sillaba del primo
e
spondeo sia un monosillabo (ugv) breve per natura: spondei
iniziali siffatti non sono frequentissimi, ma neppur raris-
simi in Nonno (Scheindler in Zeitschr. f. d. ovest. Gymn.
30, 423): per es. Dionys. 5, 162 τῇ μὲν ete. In Quinto Smir-
neo ce n'è, naturalmente, senza confronto di più.
1) ‘ jumais deux spoudées consecutifs ’ è affermazione errata che
il Croiset (0. c. p. 999 n. 2) non avrebbe dovuto ripetere. Cf. Lud-
wich, Beitr. p. 43 sqq.
salinità tt ta
A PROPOSITO DI PAP. FIOR. 114. 463
Di cesure Nonniane, cioè femminili, il nostro abbonda:
persino in cinque versi di seguito (4, 10-14). Due soli versi
(2, 1. 3, 4) non avrebbero cesura affatto; ma del secondo
di essi abbiamo già detto, del primo vediamo se ci si può
fidare. Tanto per supplire la sillaba mancante, il Blass mi
aveva proposto ἡμῖν πότμον ὕφαινε [, cogli) dé μιν ὥλεσε
τέχνη (e non sarebbe nè meglio nè peggio [χωχ]ὴ oppure
[xox]i .... τέχνῃ): il C. dice che nel papiro c'è ]ὴς de, e
scrive ὕφαινε[ν, ε]ῆς δέ. Ora dal facsimile mì pare resulti ]-η,,
non ἧς: ma sia pur vero ἧς, non sì doveva per questo at-
tribuire al poeta un verso così cattivo, che, oltre la man-
canza di cesura, presenta uno spondeo nel terzo piede quale
il nostro versificatore evidentemente cerca di evitare 1),
non meno di Nonno, dei Nonniani, e di altri ancora
(v. Ludwich o. c. p. 326 sqq.). Non era forse possibile
un nominativo in ἧς, magari erempli causa ?) un ὕφαι-
γεῖν, Aolns δέ μιν ὥλεσε τέχνη ἢ Nè in questo verso ipote-
ticamente supplito dal Blass e da me si abbia scrupolo per
le tre cesure trocaiche consecutive. Perfettamente simile
è Triph. 206 î7r7r0s ὅπτερ κεκάλυπτο᾽ ϑέλεν δέ È γυμνὸν ἐᾶσαι:
i monosillabi ritmicamente enclitici fanno scomparire la
cesura del quarto piede (cf. 2, 14 βέβηχε γὰρ per es. con
Triph. 501 κύπελλα δὲ). Ci sarebbe poi un terzo verso con
cesura pericolante nei supplementi del C. (1, 4 καί σε ud-
rv ἐδίδασκε] μὲν, ἀμφοτέρω δ᾽ ἐλίε[αινε]), ma posso omet-
tere considerazioni stilistiche, grammaticali e metriche: il
C. stesso confessa che il testo non può essere in ordine,
quando si rassegna ad interpretare press’ a poco così: ‘la
veneranda madre dell'eroe non partorì per lui una Cal-
1) Per due soli versi è sicuro lo spondeo del terzo piede (3, 15. 18).
Anche per questa ragione mi contentai di proporre in nota per 1, Ὁ
χαλχάσπιδα, che il C. ha introdotto nel testo.
2)"4oys, del resto, non sarebbe mai: l’attaccatura superstite della
lettera innanzi ad » non è di un o. Ma ripeto, il facsimile mostra
77, non ]ys. Però avrà ragione il C. di non introdurre più di due
lettere nella lacuna, dove ci sarà stata anche interpunzione. Il meglio
sembra a me ora: &gewre[v* é)) dé μιν, che avrebbe sapore molto
Nonniano.
464 G. VITELLI, A PROPOSITO DI PAP. FIOR. 114.
liope dallo scudo di rame, e gl’insegnò la guerra e pre-
gava che l’uno e l’altro <cioè l’eroe e il suo fratello o
compagno) riuscisse esperto in guerra come già il Pelide ’.
Credo che a molti verrà in mente di intendere ἐν &ugo-
τέρῳ (il singolare non fa meraviglia; per es. Nonn. Dionys.
39, 312 etc.) e nel verso seguente Πηλείδην: ma il resto?
In conclusione, il nostro versificatore del 5° secolo è
un ben misero poetastro (e possiamo dirlo senza esitazione,
sebbene il frammento rimastoci è ancora oggi inintelligi-
bile, anche là dove la lezione par sicura); ma i suoi versi
son composti con non minore abilità tecnica di quelli dei
contemporanei e conterranei Nonniani, e vanno trattati con
quel rispetto con cui trattiamo per es. Trifiodoro, Colluto,
e quanti altri eiusdem farinae sono e, se Dio vuole, sa-
ranno noti.
Firenze, 25 Giugno 1908.
1. 7.908
Errata
50, 33 γάρ
53,
55,
72,
»
(9,
18,
»
80,
82,
»
88,
»
85,
»
86,
87,
>»
»
8,
91,
»
»
4
25
(4
il
15
28
99
ὃ
8
32
Ὁ
92
6
10
30
941
19
24
91
94
5
4
25
92, 5
93,
17
> ,
ὑμήρῳ
c ὕ’
Ερμογένες
Τό
διαραττομένους
διά
πιρόπον
>»
το
απὸ
2.»
τουτ ἔστι
εἰχόπως.... γαρ
éxelva
cv
οὔσης
τοῦτο,
S ;
ἐπιτηδεύμανα
; SARE:
ἐπιτήδευμα
εἰπεῖν
τό
τον
3 ,
ἀγονίζομαι
ἐπει
ἀνατροφῆς
παῖδας, αὐτοὺς
ἱΒχατερζα)
δλοζγοὺς
= =
ἄρχ(ειν)τζηςΣ
Corrige
γὰρ
ai
ὑμήηρῳ
Βρμογένης
To
διαπραττομένους
dia
τρόπον
n
τὸ
AMI
ἀπὸ
ΞΕ ον
τοῦτ ἔστι
εἰχότως.... γὰρ
éxelva
οὔσης
τοῦτο
ἐπιτηδεύματα
Ξ ;
ἐπιτήδευμα
εἰπεῖν
τὸ
τὸν
>» (0
ἀγωνίζομαι
> x
ἐπεὶ
>» -
ἀνατροφῆς
σιαῖδας αὐτοὺς
33? i
Εκάτερ(α)
δλο[γο]ς
ἄῤχζῴειν) τῴῆς)
marti ddr Pra
Y
è
Veda
A Studi italiani di filologia
classica
gi € PIE Ὁ
PLEASE DO NOT REMOVE
CARDS OR SLIPS. FROM THIS POCKET
UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY
ΞΕ ΣΕ ΞΕ ΞΣΞΞΞΣΞΞ
«i al Voto: Pa a © re n
ST viste ROSE
qua
ZAR i
> "o?
ΩΣ Ἴν da,
-- \ ” e i
ἰὼ}
aereo = 5 - ; re rea “RI, La
creo”